൫. സച്ചയമകം

൧. പണ്ണത്തിവാരവണ്ണനാ

൧-൯. ഇദാനി തേയേവ മൂലയമകേ ദേസിതേ കുസലാദിധമ്മേ സച്ചവസേന സങ്ഗണ്ഹിത്വാ ധാതുയമകാനന്തരം ദേസിതസ്സ സച്ചയമകസ്സ വണ്ണനാ ഹോതി. തത്ഥാപി ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ പണ്ണത്തിവാരാദയോ തയോ മഹാവാരാ അന്തരവാരാദയോ ച അവസേസപ്പഭേദാ വേദിതബ്ബാ. പണ്ണത്തിവാരേ പനേത്ഥ ചതുന്നം സച്ചാനം വസേന പദസോധനവാരോ, പദസോധനമൂലചക്കവാരോ, സുദ്ധസച്ചവാരോ, സുദ്ധസച്ചമൂലചക്കവാരോതി ഇമേസു ചതൂസു വാരേസു യമകഗണനാ വേദിതബ്ബാ.

൧൦-൨൬. പണ്ണത്തിവാരനിദ്ദേസേ പന അവസേസം ദുക്ഖസച്ചന്തി ദുക്ഖവേദനായ ചേവ തണ്ഹായ ച വിനിമുത്താ തേഭൂമകധമ്മാ വേദിതബ്ബാ. അവസേസോ സമുദയോതി സച്ചവിഭങ്ഗേ നിദ്ദിട്ഠകാമാവചരകുസലാദിഭേദോ ദുക്ഖസച്ചസ്സ പച്ചയോ. അവസേസോ നിരോധോതി തദങ്ഗവിക്ഖമ്ഭനസമുച്ഛേദപടിപസ്സദ്ധിനിരോധോ ചേവ ഖണഭങ്ഗനിരോധോ ച. അവസേസോ മഗ്ഗോതി ‘‘തസ്മിം ഖോ പന സമയേ പഞ്ചങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഹോതി, അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, മിച്ഛാമഗ്ഗോ, ജങ്ഘമഗ്ഗോ, സകടമഗ്ഗോ’’തി ഏവമാദികോ.

പണ്ണത്തിവാരവണ്ണനാ.

൨. പവത്തിവാരവണ്ണനാ

൨൭-൧൬൪. പവത്തിവാരേ പനേത്ഥ പച്ചുപ്പന്നകാലേ പുഗ്ഗലവാരസ്സ അനുലോമനയേ ‘‘യസ്സ ദുക്ഖസച്ചം ഉപ്പജ്ജതി, തസ്സ സമുദയസച്ചം ഉപ്പജ്ജതി; യസ്സ വാ പന സമുദയസച്ചം ഉപ്പജ്ജതി, തസ്സ ദുക്ഖസച്ചം ഉപ്പജ്ജതീ’’തി ദുക്ഖസച്ചമൂലകേഹി തീഹി, സമുദയസച്ചമൂലകേഹി ദ്വീഹി, നിരോധസച്ചമൂലകേന ഏകേനാതി ലബ്ഭമാനഞ്ച അലബ്ഭമാനഞ്ച ഗഹേത്വാ പാളിവസേന ഛഹി യമകേഹി ഭവിതബ്ബം. തേസു യസ്മാ നിരോധസ്സ നേവ ഉപ്പാദോ, ന നിരോധോ യുജ്ജതി, തസ്മാ ദുക്ഖസച്ചമൂലകാനി സമുദയസച്ചമഗ്ഗസച്ചേഹി സദ്ധിം ദ്വേ, സമുദയസച്ചമൂലകം മഗ്ഗസച്ചേന സദ്ധിം ഏകന്തി തീണി യമകാനി ആഗതാനി. തസ്സ പടിലോമനയേപി ഓകാസവാരാദീസുപി ഏസേവ നയോ. ഏവമേത്ഥ സബ്ബവാരേസു തിണ്ണം തിണ്ണം യമകാനം വസേന യമകഗണനാ വേദിതബ്ബാ. അത്ഥവിനിച്ഛയേ പനേത്ഥ ഇദം ലക്ഖണം – ഇമസ്സ ഹി സച്ചയമകസ്സ പവത്തിവാരേ നിരോധസച്ചം താവ ന ലബ്ഭതേവ. സേസേസു പന തീസു സമുദയസച്ചമഗ്ഗസച്ചാനി ഏകന്തേന പവത്തിയംയേവ ലബ്ഭന്തി. ദുക്ഖസച്ചം ചുതിപടിസന്ധീസുപി പവത്തേപി ലബ്ഭതി. പച്ചുപ്പന്നാദയോ പന തയോ കാലാ ചുതിപടിസന്ധീനമ്പി പവത്തിയാപി വസേന ലബ്ഭന്തി. ഏവമേത്ഥ യം യം ലബ്ഭതി, തസ്സ തസ്സ വസേന അത്ഥവിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ.

തത്രിദം നയമുഖം – സബ്ബേസം ഉപപജ്ജന്താനന്തി അന്തമസോ സുദ്ധാവാസാനമ്പി. തേപി ഹി ദുക്ഖസച്ചേനേവ ഉപപജ്ജന്തി. തണ്ഹാവിപ്പയുത്തചിത്തസ്സാതി ഇദം ദുക്ഖസച്ചസമുദയസച്ചേസു ഏകകോട്ഠാസസ്സ ഉപ്പത്തിദസ്സനത്ഥം വുത്തം. തസ്മാ പഞ്ചവോകാരവസേനേവ ഗഹേതബ്ബം. ചതുവോകാരേ പന തണ്ഹാവിപ്പയുത്തസ്സ ഫലസമാപത്തിചിത്തസ്സ ഉപ്പാദക്ഖണേ ഏകമ്പി സച്ചം നുപ്പജ്ജതി. ഇദം ഇധ ന ഗഹേതബ്ബം. തേസം ദുക്ഖസച്ചഞ്ചാതി തസ്മിഞ്ഹി ഖണേ തണ്ഹം ഠപേത്വാ സേസം ദുക്ഖസച്ചം നാമ ഹോതീതി സന്ധായേതം വുത്തം. മഗ്ഗസ്സ ഉപ്പാദക്ഖണേപി ഏസേവ നയോ. തത്ഥ പന രൂപമേവ ദുക്ഖസച്ചം നാമ. സേസാ മഗ്ഗസമ്പയുത്തകാ ധമ്മാ സച്ചവിനിമുത്താ. തേനേവ കാരണേന ‘‘അരൂപേ മഗ്ഗസ്സ ഉപ്പാദക്ഖണേ തേസം മഗ്ഗസച്ചം ഉപ്പജ്ജതി, നോ ച തേസം ദുക്ഖസച്ചം ഉപ്പജ്ജതീ’’തി വുത്തം. സബ്ബേസം ഉപപജ്ജന്താനം പവത്തേ തണ്ഹാവിപ്പയുത്തചിത്തസ്സ ഉപ്പാദക്ഖണേ തേസം തത്ഥാതി തേസം തസ്മിം ഉപപത്തിക്ഖണേ തണ്ഹാവിപ്പയുത്തചിത്തുപ്പത്തിക്ഖണേ ചാതി ഏവമേത്ഥ ഖണവസേന ഓകാസോ വേദിതബ്ബോ. അഞ്ഞേസുപി ഏവരൂപേസു ഏസേവ നയോ. അനഭിസമേതാവീനന്തി ചതുസച്ചപടിവേധസങ്ഖാതം അഭിസമയം അപ്പത്തസത്താനം. അഭിസമേതാവീനന്തി അഭിസമിതസച്ചാനന്തി. ഇമിനാ നയമുഖേന സബ്ബത്ഥ അത്ഥവിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ.

പവത്തിവാരവണ്ണനാ.

൩. പരിഞ്ഞാവാരവണ്ണനാ

൧൬൫-൧൭൦. പരിഞ്ഞാവാരേ പന ഞാതപരിഞ്ഞാ, തീരണപരിഞ്ഞാ, പഹാനപരിഞ്ഞാതി തിസ്സോപേത്ഥ പരിഞ്ഞായോ ലബ്ഭന്തി. യസ്മാ ച ലോകുത്തരധമ്മേസു പരിഞ്ഞാ നാമ നത്ഥി; തസ്മാ ഇധ ദ്വേ സച്ചാനി ഗഹിതാനി. തത്ഥ ദുക്ഖസച്ചം പരിജാനാതീതി ഞാതതീരണപരിഞ്ഞാവസേനേവ വുത്തം. സമുദയസച്ചം പജഹതീതി ഞാതപഹാനപരിഞ്ഞാവസേന. ഇതി ഇമാസം പരിഞ്ഞാനം വസേന സബ്ബപദേസു അത്ഥോ വേദിതബ്ബോതി.

പരിഞ്ഞാവാരവണ്ണനാ.

സച്ചയമകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.