൨൨. ബാവീസതിമവഗ്ഗോ

൧. പരിനിബ്ബാനകഥാവണ്ണനാ

൮൯൨. ഇദാനി പരിനിബ്ബാനകഥാ നാമ ഹോതി. തത്ഥ ‘‘യസ്മാ അരഹാ സബ്ബഞ്ഞുവിസയേ അപ്പഹീനസംയോജനോവ പരിനിബ്ബായതി, തസ്മാ അത്ഥി കിഞ്ചി സംയോജനം അപ്പഹായ പരിനിബ്ബാന’’ന്തി യേസം ലദ്ധി, സേയ്യഥാപി അന്ധകാനം; തേ സന്ധായ പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ. സേസമേത്ഥ ഹേട്ഠാ വുത്തനയമേവാതി.

പരിനിബ്ബാനകഥാവണ്ണനാ.

൨. കുസലചിത്തകഥാവണ്ണനാ

൮൯൪-൮൯൫. ഇദാനി കുസലചിത്തകഥാ നാമ ഹോതി. തത്ഥ യസ്മാ അരഹാ സതിവേപുല്ലപ്പത്തോ പരിനിബ്ബായന്തോപി സതോ സമ്പജാനോവ പരിനിബ്ബാതി, തസ്മാ കുസലചിത്തോ പരിനിബ്ബായതീതി യേസം ലദ്ധി, സേയ്യഥാപി അന്ധകാനം; തേ സന്ധായ പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ. അഥ നം യസ്മാ കുസലചിത്തോ നാമ പുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരാഭിസങ്ഖരണാദിവസേന ഹോതി, തസ്മാ തേനത്ഥേന ചോദേതും അരഹാ പുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരന്തിആദിമാഹ. സേസമേത്ഥ യഥാപാളിമേവ നിയ്യാതി. സതോ സമ്പജാനോതി ഇദം ജവനക്ഖണേ കിരിയസതിസമ്പജഞ്ഞാനം വസേന അസമ്മോഹമരണദീപനത്ഥം വുത്തം, ന കുസലചിത്തദീപനത്ഥം. തസ്മാ അസാധകന്തി.

കുസലചിത്തകഥാവണ്ണനാ.

൩. ആനേഞ്ജകഥാവണ്ണനാ

൮൯൬. ഇദാനി ആനേഞ്ജകഥാ നാമ ഹോതി. തത്ഥ ഭഗവാ ചതുത്ഥജ്ഝാനേ ഠിതോ പരിനിബ്ബായീതി സല്ലക്ഖേത്വാ ‘‘അരഹാ ആനേഞ്ജേ ഠിതോ പരിനിബ്ബായതീ’’തി യേസം ലദ്ധി, സേയ്യഥാപി ഏകച്ചാനം ഉത്തരാപഥകാനം, തേ സന്ധായ പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ. പകതിചിത്തേതി ഭവങ്ഗചിത്തേ. സബ്ബേ ഹി സഞ്ഞിനോ സത്താ ഭവങ്ഗചിത്തേ ഠത്വാ ഭവങ്ഗപരിയോസാനേന ചുതിചിത്തേന കാലം കരോന്തി. ഇതി നം ഇമിനാ അത്ഥേന ചോദേതും ഏവമാഹ. തത്ഥ കിഞ്ചാപി ചതുവോകാരഭവേ അരഹതോ പകതിചിത്തമ്പി ആനേഞ്ജം ഹോതി, അയം പന പഞ്ഹോ പഞ്ചവോകാരഭവവസേന ഉദ്ധടോ. തസ്മാ നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേതി ആഹ. സേസമേത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

ആനേഞ്ജകഥാവണ്ണനാ.

൪. ധമ്മാഭിസമയകഥാവണ്ണനാ

൮൯൭. ഇദാനി ധമ്മാഭിസമയകഥാ നാമ ഹോതി. തത്ഥ അതീതഭവേ സോതാപന്നം മാതുകുച്ഛിയം വസിത്വാ നിക്ഖന്തം ദിസ്വാ ‘‘അത്ഥി ഗബ്ഭസേയ്യായ ധമ്മാഭിസമയോ’’തി യേസം ലദ്ധി, സേയ്യഥാപി ഏകച്ചാനം ഉത്തരാപഥകാനം, തേ സന്ധായ പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ. അഥ നം ‘‘യദി തത്ഥ ധമ്മാഭിസമയോ അത്ഥി, ധമ്മാഭിസമയസ്സ കാരണേഹി ധമ്മദേസനാദീഹി ഭവിതബ്ബ’’ന്തി ചോദേതും അത്ഥി ഗബ്ഭസേയ്യായ ധമ്മദേസനാതിആദിമാഹ. സുത്തസ്സാതിആദി ഭവങ്ഗവാരം സന്ധായ വുത്തം. ഗബ്ഭസേയ്യായ ഹി യേഭുയ്യേന ഭവങ്ഗമേവ പവത്തതി. തേനേവ സത്തോ കിരിയമയപ്പവത്താഭാവാ സുത്തോ, ഭാവനാനുയോഗസ്സ അഭാവാ പമത്തോ, കമ്മട്ഠാനപരിഗ്ഗാഹകാനം സതിസമ്പജഞ്ഞാനം അഭാവാ മുട്ഠസ്സതി അസമ്പജാനോ നാമ ഹോതി, തഥാരൂപസ്സ കുതോ ധമ്മാഭിസമയോതി?

ധമ്മാഭിസമയകഥാവണ്ണനാ.

൫-൭. തിസ്സോപികഥാവണ്ണനാ

൮൯൮-൯൦൦. ഇദാനി തിസ്സോപികഥാ നാമ ഹോന്തി. തത്ഥ അചിരജാതാനം പന സോതാപന്നാനം അരഹത്തപ്പത്തിം സുപ്പവാസായ ച ഉപാസികായ സത്തവസ്സികം ഗബ്ഭം ദിസ്വാ ‘‘അത്ഥി ഗബ്ഭസേയ്യായ അരഹത്തപ്പത്തീ’’തി ച സുപിനേ ആകാസഗമനാദീനി ദിസ്വാ ‘‘അത്ഥി ധമ്മാഭിസമയോ’’തി ച ‘‘അത്ഥി തത്ഥ അരഹത്തപ്പത്തീ’’തി ച ഇധാപി യേസം ലദ്ധിയോ, സേയ്യഥാപി തേസഞ്ഞേവ; തേ സന്ധായ പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ. സേസമേത്ഥ പുരിമകഥാ സദിസമേവാതി.

തിസ്സോപികഥാവണ്ണനാ.

൮. അബ്യാകതകഥാവണ്ണനാ

൯൦൧-൯൦൨. ഇദാനി അബ്യാകതകഥാ നാമ ഹോതി. തത്ഥ ‘‘അത്ഥേസാ, ഭിക്ഖവേ, ചേതനാ, സാ ച ഖോ അബ്ബോഹാരികാ’’തി (പാരാ. ൨൩൫) വചനതോ ‘‘സബ്ബം സുപിനഗതസ്സ ചിത്തം അബ്യാകത’’ന്തി യേസം ലദ്ധി, സേയ്യഥാപി ഏകച്ചാനം ഉത്തരാപഥകാനഞ്ഞേവ, തേ സന്ധായ പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ. സേസമേത്ഥ യഥാ പാളിമേവ നിയ്യാതി. സുപിനഗതസ്സ ചിത്തം അബ്ബോഹാരികന്തി ഇദം ആപത്തിം സന്ധായ വുത്തം. സുപിനഗതസ്സ ഹി പാണാതിപാതാദിവസേന കിഞ്ചാപി അകുസലചിത്തം പവത്തതി, വത്ഥുവികോപനം പന നത്ഥീതി ന സക്കാ തത്ഥ ആപത്തിം പഞ്ഞപേതും. ഇമിനാ കാരണേന തം അബ്ബോഹാരികം, ന അബ്യാകതത്താതി.

അബ്യാകതകഥാവണ്ണനാ.

൯. ആസേവനപച്ചയകഥാവണ്ണനാ

൯൦൩-൯൦൫. ഇദാനി ആസേവനപച്ചയകഥാ നാമ ഹോതി. തത്ഥ യസ്മാ സബ്ബേ ധമ്മാ ഖണികാ, ന കോചി മുഹുത്തമ്പി ഠത്വാ ആസേവനപച്ചയം ആസേവതി നാമ. തസ്മാ നത്ഥി കിഞ്ചി ആസേവനപച്ചയതാ. ആസേവനപച്ചയതായ ഉപ്പന്നം പന ന കിഞ്ചി അത്ഥീതി യേസം ലദ്ധി, സേയ്യഥാപി തേസഞ്ഞേവ; തേ സന്ധായ പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ. അഥ നം സുത്തവസേനേവ പഞ്ഞാപേതും നനു വുത്തം ഭഗവതാ പാണാതിപാതോതിആദി ആഭതം. തം സബ്ബം ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

ആസേവനപച്ചയകഥാവണ്ണനാ.

൧൦. ഖണികകഥാവണ്ണനാ

൯൦൬-൯൦൭. ഇദാനി ഖണികകഥാ നാമ ഹോതി. തത്ഥ യസ്മാ സബ്ബസങ്ഖതധമ്മാ അനിച്ചാ, തസ്മാ ഏകചിത്തക്ഖണികായേവ. സമാനായ ഹി അനിച്ചതായ ഏകോ ലഹും ഭിജ്ജതി, ഏകോ ചിരേനാതി കോ ഏത്ഥ നിയാമോതി യേസം ലദ്ധി, സേയ്യഥാപി പുബ്ബസേലിയാപരസേലിയാനം; തേ സന്ധായ ഏകചിത്തക്ഖണികാതി പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ. ചിത്തേ മഹാപഥവീതിആദീസു തേസം തഥാ സണ്ഠാനം അപസ്സന്തോ പടിക്ഖിപതി. ചക്ഖായതനന്തിആദി ‘‘യദി സബ്ബേ ഏകചിത്തക്ഖണികാ ഭവേയ്യും, ചക്ഖായതനാദീനി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണാദീഹി സദ്ധിംയേവ ഉപ്പജ്ജിത്വാ നിരുജ്ഝേയ്യു’’ന്തി ചോദനത്ഥം വുത്തം. ഇതരോ പന അന്തോമാതുകുച്ഛിഗതസ്സ വിഞ്ഞാണുപ്പത്തിം സന്ധായ പടിക്ഖിപതി, പവത്തം സന്ധായ ലദ്ധിവസേന പടിജാനാതി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവാതി. തേന ഹി ഏകചിത്തക്ഖണികാതി യസ്മാ നിച്ചാ ന ഹോന്തി, തസ്മാ ഏകചിത്തക്ഖണികാതി അത്തനോ രുചിയാ കാരണം വദതി. തം അവുത്തസദിസമേവാതി.

ഖണികകഥാവണ്ണനാ.

ബാവീസതിമോ വഗ്ഗോ.