൭. അച്ചന്തനിയാമകഥാവണ്ണനാ

൮൪൭. ഇദാനി അച്ചന്തനിയാമകഥാ നാമ ഹോതി. തത്ഥ യേസം ‘‘സകിം നിമുഗ്ഗോ നിമുഗ്ഗോവ ഹോതീ’’തി (അ. നി. ൭.൧൫) സുത്തം നിസ്സായ ‘‘അത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ അച്ചന്തനിയാമതാ’’തി ലദ്ധി, സേയ്യഥാപി ഏകച്ചാനം ഉത്തരാപഥകാനം, തേ സന്ധായ പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ. മാതുഘാതകോതിആദി ‘‘നിയതമിച്ഛാദിട്ഠികസ്സ ച മാതുഘാതകാദീനഞ്ച സമാനേ മിച്ഛത്തനിയാമേ മാതുഘാതകാദീഹിപി തേ അച്ചന്തനിയതേഹി ഭവിതബ്ബ’’ന്തി ചോദനത്ഥം വുത്തം. ഇതരോ ‘‘നിയതമിച്ഛാദിട്ഠികോ സംസാരഖാണുകോ ഭവന്തരേപി നിയതോവ ഇമേ പന ഏകസ്മിഞ്ഞേവ അത്തഭാവേ’’തി ലദ്ധിയാ ന ഹേവന്തി പടിക്ഖിപതി.

൮൪൮. വിചികിച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യാതി ‘‘അയം നിയതോ വാ നോ വാ’’തി ഏവം ഉപ്പജ്ജേയ്യാതി പുച്ഛതി. ഇതരോ അനുപ്പത്തികാരണം അപസ്സന്തോ പടിജാനാതി. നുപ്പജ്ജേയ്യാതി പുട്ഠോ പന യം ദിട്ഠിം ആസേവന്തോ നിയാമം ഓക്കന്തോ, തത്ഥ അനുപ്പത്തിം സന്ധായ പടിജാനാതി. തതോ പഹീനാതി പുട്ഠോ മഗ്ഗേന അപ്പഹീനത്താ പടിക്ഖിപതി, തം ദിട്ഠിം ആരബ്ഭ അസമുദാചാരതോ പടിജാനാതി. അഥ നം യസ്മാ പഹാനം നാമ വിനാ അരിയമഗ്ഗേന നത്ഥി, തസ്മാ തസ്സ വസേന ചോദേതും സോതാപത്തിമഗ്ഗേനാതിആദിമാഹ. സോ ഏകമഗ്ഗേനാപി അപ്പഹീനത്താ പടിക്ഖിപതി. പുന കതമേനാതി പുട്ഠോ മിച്ഛാമഗ്ഗം സന്ധായ അകുസലേനാതിആദിമാഹ.

൮൪൯. ഉച്ഛേദദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജേയ്യാതി ദുതിയനിയാമുപ്പത്തിം പുച്ഛതി. ഇതരോ യസ്മാ ‘‘യേപി തേ ഓക്കലാ വയഭിഞ്ഞാ നത്ഥികവാദാ അകിരിയവാദാ അഹേതുകവാദാ’’തി (മ. നി. ൩.൧൪൩) വചനതോ തിസ്സോപി നിയതമിച്ഛാദിട്ഠിയോ ഏകസ്സ ഉപ്പജ്ജന്തി, തസ്മാ പടിജാനാതി.

൮൫൦. അഥ നം ‘‘ന ച നാമ സോ അച്ചന്തനിയാമോ’’തി ചോദേതും ഹഞ്ചീതിആദിമാഹ. അച്ചന്തനിയതസ്സ ഹി ദുതിയനിയാമോ നിരത്ഥകോ. നുപ്പജ്ജേയ്യാതി പഞ്ഹേ യം സസ്സതദിട്ഠിയാ സസ്സതന്തി ഗഹിതം, തദേവ ഉച്ഛിജ്ജിസ്സതീതി ഗഹേത്വാ അനുപ്പത്തിം സന്ധായ പടിജാനാതി. പഹീനാതി പുട്ഠോ മഗ്ഗേന അപ്പഹീനത്താ പടിക്ഖിപതി, വുത്തനയേന അനുപ്പജ്ജനതോ പടിജാനാതി. സസ്സതദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജേയ്യാതിആദീസുപി ഏസേവ നയോ. സേസം വിചികിച്ഛാവാരേ വുത്തനയമേവ.

൮൫൧-൮൫൨. ന വത്തബ്ബന്തി പുച്ഛാ പരവാദിസ്സ, സുത്തസ്സ അത്ഥിതായ പടിഞ്ഞാ സകവാദിസ്സ. ന പന സോ ഭവന്തരേപി നിമുഗ്ഗോവ. ഇമസ്മിഞ്ഞേവ ഹി ഭവേ അഭബ്ബോ സോ തം ദിട്ഠിം പജഹിതുന്തി അയമേത്ഥ അധിപ്പായോ, തസ്മാ അസാധകമേതന്തി. സബ്ബകാലം ഉമ്മുജ്ജിത്വാ നിമുജ്ജതീതിആദി വചനമത്തേ അഭിനിവേസം അകത്വാ അത്ഥോ പരിയേസിതബ്ബോതി ദസ്സനത്ഥം വുത്തന്തി.

അച്ചന്തനിയാമകഥാവണ്ണനാ.