൧൭. സത്തരസമവഗ്ഗോ

൧. അത്ഥി അരഹതോ പുഞ്ഞൂപചയകഥാവണ്ണനാ

൭൭൬-൭൭൯. ഇദാനി അത്ഥി അരഹതോ പുഞ്ഞൂപചയോതികഥാ നാമ ഹോതി. തത്ഥ യേസം അരഹതോ ദാനസംവിഭാഗചേതിയവന്ദനാദീനി കമ്മാനി ദിസ്വാ അത്ഥി അരഹതോ പുഞ്ഞൂപചയോതി ലദ്ധി, സേയ്യഥാപി അന്ധകാനം; തേ സന്ധായ പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ. അഥ നം ‘‘അരഹാ നാമ പഹീനപുഞ്ഞപാപോ, സോ യദി പുഞ്ഞം കരേയ്യ, പാപമ്പി കരേയ്യാ’’തി ചോദേതും അപുഞ്ഞൂപചയോതി ആഹ. ഇതരോ പാണാതിപാതാദികിരിയം അപസ്സന്തോ പടിക്ഖിപതി. പുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരന്തിആദീസു ഭവഗാമികമ്മം അരഹതോ നത്ഥീതി പടിക്ഖിപതി. ദാനം ദദേയ്യാതിആദീസു കിരിയചിത്തേന ദാനാദിപവത്തിസബ്ഭാവതോ സകവാദീ പടിജാനാതി. ഇതരോ ചിത്തം അനാദിയിത്വാ കിരിയാപവത്തിമത്തദസ്സനേനേവ ലദ്ധിം പതിട്ഠപേതി. സാ പന അയോനിസോ പതിട്ഠാപിതത്താ അപ്പതിട്ഠാപിതാ ഹോതീതി.

അത്ഥി അരഹതോ പുഞ്ഞൂപചയോതികഥാവണ്ണനാ.

൨. നത്ഥി അരഹതോ അകാലമച്ചൂതികഥാവണ്ണനാ

൭൮൦. ഇദാനി നത്ഥി അരഹതോ അകാലമച്ചൂതികഥാ നാമ ഹോതി. തത്ഥ ‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ചേതനികാനം കമ്മാനം കതാനം ഉപചിതാനം അപടിസംവേദിത്വാ ബ്യന്തീഭാവം വദാമീ’’തി (അ. നി. ൧൦.൨൧൭) സുത്തസ്സ അത്ഥം അയോനിസോ ഗഹേത്വാ ‘‘അരഹതാ നാമ സബ്ബകമ്മവിപാകം പടിസംവേദയിത്വാവ പരിനിബ്ബായിതബ്ബം, തസ്മാ നത്ഥി, അരഹതോ അകാലമച്ചൂ’’തി യേസം ലദ്ധി, സേയ്യഥാപി രാജഗിരികാനഞ്ചേവ സിദ്ധത്ഥികാനഞ്ച; തേ സന്ധായ പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ. അഥ നം ‘‘സചേ തസ്സ നത്ഥി അകാലമച്ചു, അരഹന്തഘാതകേന നാമ ന ഭവിതബ്ബ’’ന്തി ചോദേതും നത്ഥി അരഹന്തഘാതകോതി ആഹ. ഇതരോ ആനന്തരിയകമ്മസ്സ ചേവ താദിസാനഞ്ച പുഗ്ഗലാനം സബ്ഭാവതോ പടിക്ഖിപതി.

൭൮൧. വിസം ന കമേയ്യാതി പഞ്ഹേ ‘‘യാവ പുബ്ബേ കതകമ്മം പരിക്ഖയം ന ഗച്ഛതി, താവ ന കമതീ’’തി ലദ്ധിയാ പടിക്ഖിപതി. സേസമേത്ഥ യഥാപാളിമേവ നിയ്യാതി.

൭൮൨. നാഹം, ഭിക്ഖവേതി സുത്തം ഇദം സന്ധായ വുത്തം – സഞ്ചേതനികാനം കമ്മാനം കതാനം വിപാകം അപടിസംവേദിത്വാ അവിന്ദിത്വാ അനനുഭവിത്വാ ബ്യന്തീഭാവം തേസം കമ്മാനം പരിവടുമപരിച്ഛിന്നഭാവം ന വദാമി, തഞ്ച ഖോ ദിട്ഠധമ്മവേദനീയാനം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ, ന തതോ പരം, ഉപപജ്ജവേദനീയാനം അനന്തരം ഉപപത്തിം ഉപപജ്ജിത്വാവ ന തതോ പരം, അപരാപരിയവേദനീയാനം യദാ വിപാകോകാസം ലഭന്തി, തഥാരൂപേ അപരാപരേ വാ പരിയായേ. ഏവം സബ്ബഥാപി സംസാരപവത്തേ സതി ലദ്ധവിപാകവാരേ കമ്മേ ന വിജ്ജതേസോ ജഗതിപ്പദേസോ, യത്ഥട്ഠിതോ മുച്ചേയ്യ പാപകമ്മാതി. ഏവം സന്തേ യദേതം ‘‘അലദ്ധവിപാകവാരമ്പി കമ്മം അവസ്സം അരഹതോ പടിസംവേദിതബ്ബ’’ന്തി കപ്പനാവസേന ‘‘നത്ഥി അരഹതോ അകാലമച്ചൂ’’തി ലദ്ധിപതിട്ഠാപനം കതം, തം ദുക്കടമേവാതി.

നത്ഥി അരഹതോ അകാലമച്ചൂതികഥാവണ്ണനാ.

൩. സബ്ബമിദം കമ്മതോതികഥാവണ്ണനാ

൭൮൩. ഇദാനി സബ്ബമിദം കമ്മതോതികഥാ നാമ ഹോതി. തത്ഥ ‘‘കമ്മുനാ വത്തതി ലോകോ’’തി സുത്തം നിസ്സായ ‘‘സബ്ബമിദം കമ്മകിലേസവിപാകവട്ടം കമ്മതോവ ഹോതീ’’തി യേസം ലദ്ധി, സേയ്യഥാപി രാജഗിരികാനഞ്ചേവ സിദ്ധത്ഥികാനഞ്ച; തേ സന്ധായ സബ്ബമിദന്തി പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ. അഥ നം ‘‘ഏവം സന്തേ കമ്മമ്പി കമ്മതോ ആപജ്ജതീ’’തി ചോദേതും കമ്മമ്പി കമ്മതോതി ആഹ. ഇതരോ യദി കമ്മമ്പി കമ്മതോവ നാമ തം കമ്മം വിപാകോയേവ സിയാതി പടിക്ഖിപതി. പുബ്ബേകതഹേതൂതി ‘‘യദി സബ്ബമിദം കമ്മതോ, പുബ്ബേകതഹേതുനാ തേന ഭവിതബ്ബ’’ന്തി ചോദേതും പുച്ഛതി, ഇതരോ പുബ്ബേകതഹേതുവാദഭയേന പടിക്ഖിപതി.

൭൮൪. കമ്മവിപാകതോതി ‘‘യദി സബ്ബമിദം കമ്മതോ, യം അതീതഭവേ പവത്തസ്സ ഹേതുഭൂതം കമ്മം, തമ്പി പുരിമതരേ ഭവേ കമ്മതോതി കമ്മവിപാകോ സമ്പജ്ജതി, തേന തേ സബ്ബമിദം കമ്മവിപാകതോ ആപജ്ജതീ’’തി ചോദേതും പുച്ഛതി. ഇതരോ ബീജതോ അംകുരസ്സേവ പച്ചുപ്പന്നപവത്തസ്സ കമ്മതോ നിബ്ബത്തിം സന്ധായ പടിക്ഖിപതി. ദുതിയം പുട്ഠോ തസ്സാപി കമ്മസ്സ ബീജസ്സ പുരിമബീജതോ വിയ പുരിമകമ്മതോ പവത്തത്താ പടിജാനാതി. പാണം ഹനേയ്യാതിആദി ‘‘യദി സബ്ബം കമ്മവിപാകതോ, പാണാതിപാതാദീനി കമ്മവിപാകേനേവ കരേയ്യാ’’തി ചോദേതും വുത്തം. ഇതരോ ദുസ്സീല്യചേതനാപി പുരിമകമ്മനിബ്ബത്താ ഏകേന പരിയായേന വിപാകോയേവാതി ലദ്ധിയാ പടിജാനാതി. അഥ നം ‘‘യദി തേ പാണാതിപാതോ കമ്മവിപാകതോ നിബ്ബത്തതി, പാണാതിപാതോ വിയ വിപാകോപി സഫലോ ആപജ്ജതീ’’തി ചോദേതും സഫലോതി ആഹ. ഇതരോ പാണാതിപാതസ്സ നിരയസംവത്തനികാദിഭാവതോ സഫലതം പസ്സന്തോ പടിജാനാതി. കമ്മവിപാകസ്സ പന ഇദം നാമ ഫലന്തി വുത്തട്ഠാനം അപസ്സന്തോ പടിക്ഖിപതി. അദിന്നാദാനാദീസുപി ഏസേവ നയോ. ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരോ സഫലോതി ദേയ്യധമ്മവസേന ദാനഫലം പുച്ഛതി. കമ്മുനാ വത്തതീതി സുത്തം ‘‘നത്ഥി കമ്മ’’ന്തി അകമ്മവാദിതം പടിക്ഖിപിത്വാ ‘‘അത്ഥി കമ്മ’’ന്തി കമ്മവാദിതം കമ്മസ്സകതം ദീപേതി. ന സബ്ബസ്സേവ കമ്മതോ നിബ്ബത്തിം, തസ്മാ അസാധകന്തി.

സബ്ബമിദം കമ്മതോതികഥാവണ്ണനാ.

൪. ഇന്ദ്രിയബദ്ധകഥാവണ്ണനാ

൭൮൬-൭൮൭. ഇദാനി ഇന്ദ്രിയബദ്ധകഥാ നാമ ഹോതി. തത്ഥ ദുവിധം ദുക്ഖം – ഇന്ദ്രിയബദ്ധം, അനിന്ദ്രിയബദ്ധഞ്ച. ഇന്ദ്രിയബദ്ധം ദുക്ഖവത്ഥുതായ ദുക്ഖം, അനിന്ദ്രിയബദ്ധം ഉദയബ്ബയപടിപീളനട്ഠേന ‘‘യദനിച്ചം തം ദുക്ഖ’’ന്തി സങ്ഗഹിതത്താ ദുക്ഖം. ഇമം വിഭാഗം അഗ്ഗഹേത്വാ ‘‘യസ്സ പരിഞ്ഞായ ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി, തം ഇന്ദ്രിയബദ്ധമേവ ദുക്ഖം, ന ഇതര’’ന്തി യേസം ലദ്ധി, സേയ്യഥാപി ഹേതുവാദാനം, തേസം ഇതരസ്സാപി ദുക്ഖഭാവം ദസ്സേതും ഇന്ദ്രിയബദ്ധഞ്ഞേവാതി പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ. അഥ നം ‘‘യസ്മാ ഭഗവതാ ‘യദനിച്ചം തം ദുക്ഖ’ന്തി വുത്തം, തസ്മാ ഇന്ദ്രിയബദ്ധേനേവ തേന അനിച്ചേന ഭവിതബ്ബ’’ന്തി ചോദേതും ഇന്ദ്രിയബദ്ധഞ്ഞേവ അനിച്ചന്തിആദിമാഹ. നനു അനിന്ദ്രിയബദ്ധം അനിച്ചന്തി നനു പഥവീപബ്ബതപാസാണാദി അനിന്ദ്രിയബദ്ധമ്പി അനിച്ചന്തി അത്ഥോ.

൭൮൮. ന വത്തബ്ബം ഇന്ദ്രിയബദ്ധഞ്ഞേവ ദുക്ഖന്തി പഞ്ഹേ ആമന്താതി പടിഞ്ഞാ സകവാദിസ്സ. അനിന്ദ്രിയബദ്ധഞ്ഹി ദുക്ഖദോമനസ്സാനം ആരമ്മണം ഹോതി. ഉണ്ഹകാലസ്മിഞ്ഹി അഗ്ഗി സീതകാലേ ച വാതോ ദുക്ഖസ്സ ആരമ്മണം, നിച്ചമ്പി ഭോഗവിനാസാദയോ ദോമനസ്സസ്സ. തസ്മാ വിനാപി അനിച്ചട്ഠേന അനിന്ദ്രിയബദ്ധം ദുക്ഖന്തി വത്തബ്ബം. കമ്മകിലേസേഹി പന അനിബ്ബത്തത്താ ദുക്ഖം അരിയസച്ചന്തി ന വത്തബ്ബം, തഥാ മഗ്ഗേന അപരിഞ്ഞേയ്യത്താ. യസ്മാ പന തിണകട്ഠാദിനിരോധോ വാ ഉതുബീജാദിനിരോധോ വാ ദുക്ഖനിരോധം അരിയസച്ചം നാമ ന ഹോതി, തസ്മാ ഇന്ദ്രിയബദ്ധം ദുക്ഖഞ്ചേവ അരിയസച്ചഞ്ച, ഇതരം പന ദുക്ഖമേവാതി ഇദം നാനത്തം ദസ്സേതും പടിജാനാതി. യഥാ ഇന്ദ്രിയബദ്ധസ്സാതിആദിവചനം ഇന്ദ്രിയബദ്ധസ്സ പരിഞ്ഞായ ബ്രഹ്മചരിയവാസം പരിഞ്ഞാതസ്സ പുന അനുപ്പത്തിം ദീപേതി. തേനേവേത്ഥ സകവാദിനാ പടിക്ഖേപോ കതോ. ‘‘യദനിച്ചം തം ദുക്ഖ’’ന്തി വചനേന പന സങ്ഗഹിതസ്സ അനിന്ദ്രിയബദ്ധസ്സ ദുക്ഖഭാവം പടിസേധേതും ന സക്കാതി, തസ്മാ അസാധകന്തി.

ഇന്ദ്രിയബദ്ധകഥാവണ്ണനാ.

൫. ഠപേത്വാ അരിയമഗ്ഗന്തികഥാവണ്ണനാ

൭൮൯-൭൯൦. ഇദാനി ഠപേത്വാ അരിയമഗ്ഗന്തികഥാ നാമ ഹോതി. തത്ഥ ‘‘യസ്മാ അരിയമഗ്ഗോ ‘ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിപടിപദാ’തി വുത്തോ, തസ്മാ ഠപേത്വാ അരിയമഗ്ഗം അവസേസാ സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാ’’തി യേസം ലദ്ധി, സേയ്യഥാപി ഹേതുവാദാനം; തേ സന്ധായ പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ. അഥ നം ‘‘യദി ഏവം സമുദയസ്സാപി ദുക്ഖഭാവോ ആപജ്ജതീ’’തി ചോദേതും ദുക്ഖസമുദയോപീതി ആഹ. ഇതരോ ഹേതുലക്ഖണം സന്ധായ പടിക്ഖിപതി. പുന പുട്ഠോ പവത്തപരിയാപന്നഭാവം സന്ധായ പടിജാനാതി. തീണേവാതി പഞ്ഹേസു സുത്തവിരോധഭയേന പടിക്ഖിപതി, ലദ്ധിവസേന പടിജാനാതി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

ഠപേത്വാ അരിയമഗ്ഗന്തികഥാവണ്ണനാ.

൬. ന വത്തബ്ബം സങ്ഘോ ദക്ഖിണം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീതികഥാവണ്ണനാ

൭൯൧-൭൯൨. ഇദാനി ന വത്തബ്ബം സങ്ഘോ ദക്ഖിണം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീതികഥാ നാമ ഹോതി. തത്ഥ ‘‘പരമത്ഥതോ മഗ്ഗഫലാനേവ സങ്ഘോ, മഗ്ഗഫലേഹി അഞ്ഞോ സങ്ഘോ നാമ നത്ഥി, മഗ്ഗഫലാനി ച ന കിഞ്ചി പടിഗ്ഗണ്ഹന്തി, തസ്മാ ന വത്തബ്ബം സങ്ഘോ ദക്ഖിണം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി യേസം ലദ്ധി, സേയ്യഥാപി ഏതരഹി മഹാപുഞ്ഞവാദീസങ്ഖാതാനം വേതുല്ലകാനം; തേ സന്ധായ ന വത്തബ്ബന്തി പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ. അഥ നം ‘‘യദി സങ്ഘോ ന പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ, ന നം സത്ഥാ ആഹുനേയ്യാതിആദീഹി ഥോമേയ്യാ’’തി ചോദേതും നനു സങ്ഘോ ആഹുനേയ്യോതിആദിമാഹ. സങ്ഘസ്സ ദാനം ദേന്തീതി ‘‘യേ തേ സങ്ഘസ്സ ദേന്തി, തേ പടിഗ്ഗാഹകേസു അസതി കസ്സ ദദേയ്യു’’ന്തി ചോദനത്ഥം വുത്തം. ആഹുതിം ജാതവേദോ വാതി സുത്തം പരസമയതോ ആഗതം. തത്ഥ മഹാമേഘന്തി മേഘവുട്ഠിം സന്ധായ വുത്തം. വുട്ഠിഞ്ഹി മേദനീ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ന മേഘമേവ. മഗ്ഗോ പടിഗ്ഗണ്ഹാതീതി ‘‘മഗ്ഗഫലാനി സങ്ഘോ’’തി ലദ്ധിയാ വദതി, ന ച മഗ്ഗഫലാനേവ സങ്ഘോ. മഗ്ഗഫലപാതുഭാവപരിസുദ്ധേ പന ഖന്ധേ ഉപാദായ പഞ്ഞത്താ അട്ഠ പുഗ്ഗലാ സങ്ഘോ, തസ്മാ അസാധകമേതന്തി.

ന വത്തബ്ബം സങ്ഘോ ദക്ഖിണം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീതികഥാവണ്ണനാ.

൭. ന വത്തബ്ബം സങ്ഘോ ദക്ഖിണം വിസോധേതീതികഥാവണ്ണനാ

൭൯൩-൭൯൪. ഇദാനി ന വത്തബ്ബം സങ്ഘോ ദക്ഖിണം വിസോധേതീതികഥാ നാമ ഹോതി. തത്ഥ ‘‘മഗ്ഗഫലാനേവ സങ്ഘോ നാമ, ന ച താനി ദക്ഖിണം വിസോധേതും സക്കോന്തി, തസ്മാ ന വത്തബ്ബം സങ്ഘോ ദക്ഖിണം വിസോധേതീ’’തി യേസം ലദ്ധി, സേയ്യഥാപി തേസഞ്ഞേവ; തേ സന്ധായ പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ. ആഹുനേയ്യോതിആദി ‘‘യദി സങ്ഘോ ദക്ഖിണം വിസോധേതും ന സക്കുണേയ്യ, ന നം സത്ഥാ ഏവം ഥോമേയ്യാ’’തി ദസ്സനത്ഥം വുത്തം. വിസോധേതീതി മഹപ്ഫലം കരോതി. സങ്ഘസ്മിഞ്ഹി അപ്പം ദിന്നം ബഹു ഹോതി, ബഹു ദിന്നം ബഹുതരം. ദക്ഖിണേയ്യാതി ദക്ഖിണാരഹാ ദക്ഖിണായ അനുച്ഛവികാ, ദക്ഖിണം വിസോധേതും സമത്ഥാതി അത്ഥോ. ദക്ഖിണം ആരാധേന്തീതി സമ്പാദേന്തി, അപ്പമത്തികായപി ദക്ഖിണായ മഹന്തം ഫലം പാപുണന്തീതി അത്ഥോ. സേസം ഹേട്ഠാ വുത്തനയമേവാതി.

ന വത്തബ്ബം സങ്ഘോ ദക്ഖിണം വിസോധേതീതികഥാവണ്ണനാ.

൮. ന വത്തബ്ബം സങ്ഘോ ഭുഞ്ജതീതികഥാവണ്ണനാ

൭൯൫-൭൯൬. ഇദാനി ന വത്തബ്ബം സങ്ഘോ ഭുഞ്ജതീതികഥാ നാമ ഹോതി. തത്രാപി ‘‘മഗ്ഗഫലാനേവ സങ്ഘോ നാമ, ന ച താനി കിഞ്ചി ഭുഞ്ജന്തി, തസ്മാ ന വത്തബ്ബം സങ്ഘോ ഭുഞ്ജതി, പിവതി, ഖാദതി, സായതീ’’തി യേസം ലദ്ധി, സേയ്യഥാപി തേസംയേവ; തേ സന്ധായ പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ. അഥ നം ‘‘യദി സങ്ഘോ ന ഭുഞ്ജേയ്യ, സങ്ഘഭത്താദികരണം നിരത്ഥകം ഭവേയ്യാ’’തി ചോദേതും നനു അത്ഥി കേചി സങ്ഘഭത്താനി കരോന്തീതിആദിമാഹ. ഗണഭോജനന്തിആദി ‘‘യദി സങ്ഘോ ന ഭുഞ്ജേയ്യ, കസ്സ ഗണഭോജനാദീനി സിയു’’ന്തി ചോദനത്ഥം വുത്തം. അട്ഠ പാനാനീതി ഇദമ്പി ‘‘യദി സങ്ഘോ ന പിവേയ്യ, കസ്സേതാനി പാനാനി സത്ഥാ അനുജാനേയ്യാ’’തി ചോദനത്ഥം വുത്തം. സേസമിധാപി ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബന്തി.

ന വത്തബ്ബം സങ്ഘോ ഭുഞ്ജതീതികഥാവണ്ണനാ.

൯. ന വത്തബ്ബം സങ്ഘസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫലന്തികഥാവണ്ണനാ

൭൯൭-൭൯൮. ഇദാനി ന വത്തബ്ബം സങ്ഘസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫലന്തികഥാ നാമ ഹോതി. തത്രാപി ‘‘മഗ്ഗഫലാനേവ സങ്ഘോ നാമ, ന ച സക്കാ തേസം കിഞ്ചി ദാതും, ന ച തേഹി പടിഗ്ഗണ്ഹിതും, നാപി തേസം ദാനേന കോചി ഉപകാരോ ഇജ്ഝതി, തസ്മാ ന വത്തബ്ബം സങ്ഘസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫല’’ന്തി യേസം ലദ്ധി, സേയ്യഥാപി തേസംയേവ; തേ സന്ധായ പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ. ആഹുനേയ്യോതിആദി ‘‘യദി സങ്ഘസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫലം ന ഭവേയ്യ, ന നം സത്ഥാ ഏവം ഥോമേയ്യാ’’തി ദസ്സനത്ഥം വുത്തം. സേസം യഥാപാളിമേവ നിയ്യാതീതി.

ന വത്തബ്ബം സങ്ഘസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫലന്തികഥാവണ്ണനാ.

൧൦. ന വത്തബ്ബം ബുദ്ധസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫലന്തികഥാവണ്ണനാ

൭൯൯. ഇദാനി ന വത്തബ്ബം ബുദ്ധസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫലന്തികഥാ നാമ ഹോതി. തത്ഥ ‘‘ബുദ്ധോ ഭഗവാ ന കിഞ്ചി പരിഭുഞ്ജതി, ലോകാനുവത്തനത്ഥം പന പരിഭുഞ്ജമാനം വിയ അത്താനം ദസ്സേതി, തസ്മാ നിരുപകാരത്താ ന വത്തബ്ബം തസ്മിം ദിന്നം മഹപ്ഫല’’ന്തി യേസം ലദ്ധി, സേയ്യഥാപി തേസംയേവ; തേ സന്ധായ പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ. ദ്വിപദാനം അഗ്ഗോതിആദി ‘‘മനുസ്സദുസ്സീലേപി ദാനം സഹസ്സഗുണം ഹോതി, കിമങ്ഗം പന ഏവരൂപേ അഗ്ഗപുഗ്ഗലേ’’തി ദസ്സനത്ഥം വുത്തം. സേസമേത്ഥ യഥാപാളിമേവ നിയ്യാതീതി.

ന വത്തബ്ബം ബുദ്ധസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫലന്തികഥാവണ്ണനാ.

൧൧. ദക്ഖിണാവിസുദ്ധികഥാവണ്ണനാ

൮൦൦-൮൦൧. ഇദാനി ദക്ഖിണാവിസുദ്ധികഥാ നാമ ഹോതി. തത്ഥ ‘‘യദി പടിഗ്ഗാഹകതോ ദക്ഖിണാ വിസുജ്ഝേയ്യ, മഹപ്ഫലാ ഭവേയ്യ. ദായകേന ദാനം ദിന്നം, പടിഗ്ഗാഹകേന വിപാകോ നിബ്ബത്തിതോതി അഞ്ഞോ അഞ്ഞസ്സ കാരകോ ഭവേയ്യ, പരംകതം സുഖദുക്ഖം ആപജ്ജേയ്യ, അഞ്ഞോ കരേയ്യ, അഞ്ഞോ പടിസംവേദേയ്യ. തസ്മാ ദായകതോവ ദാനം വിസുജ്ഝതി, നോ പടിഗ്ഗാഹകതോ, ദായകസ്സേവ ചിത്തവിസുദ്ധി വിപാകദായികാ ഹോതീ’’തി യേസം ലദ്ധി, സേയ്യഥാപി ഉത്തരാപഥകാനം; തേ സന്ധായ പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ. ആഹുനേയ്യാതിആദി ‘‘യദി പടിഗ്ഗാഹകതോ ദാനം ന വിസുജ്ഝേയ്യ, കിമസ്സ ആഹുനേയ്യാദിഭാവോ കരേയ്യാ’’തി ദസ്സനത്ഥം വുത്തം. അഞ്ഞോ അഞ്ഞസ്സ കാരകോതി യദി ദായകസ്സ ദാനചേതനാ പടിഗ്ഗാഹകേന കതാ ഭവേയ്യ, യുത്തരൂപം സിയാ. തസ്സ പന ദാനചേതനാ പരിസുദ്ധാ പടിഗ്ഗാഹകസങ്ഖാതം വത്ഥും പടിച്ച മഹാവിപാകട്ഠേന വിസുജ്ഝതി, തസ്മാ അചോദനാ ഏസാ ‘‘പടിഗ്ഗാഹകതോ ദാനം വിസുജ്ഝതീ’’തി.

ദക്ഖിണാവിസുദ്ധികഥാവണ്ണനാ.

സത്തരസമോ വഗ്ഗോ.