൩. അനന്തരാപയുത്തകഥാവണ്ണനാ

൬൬൦-൬൬൨. ഇദാനി അനന്തരാപയുത്തകഥാ നാമ ഹോതി. തത്ഥ അനന്തരാപയുത്തോ നാമ യേന ഖന്ധഭേദതോ അനന്തരാ വിപാകദായകം മാതുഘാതാദി ആനന്തരിയകമ്മം ആണത്തം. തത്ഥ യസ്സ നിയതായ ആണത്തിയാ ആണത്തോ തം കമ്മം കരിസ്സതി, സോ അത്ഥസാധികായ ചേതനായ ഉപ്പാദിതത്താ മിച്ഛത്തനിയതോ ഹോതി, അഭബ്ബോ സമ്മത്തനിയാമം ഓക്കമിതും. യസ്സ അനിയതായ ആണത്തിയാ ആണത്തോ തം കമ്മം കരിസ്സതി, സോ അത്ഥസാധികായ ചേതനായ അനുപ്പാദിതത്താ ന മിച്ഛത്തനിയതോ, ഭബ്ബോ സമ്മത്തനിയാമം ഓക്കമിതുന്തി ഇദം സകസമയേ സന്നിട്ഠാനം. യേസം പന ‘‘അനിയതായപി ആണത്തിയാ അഭബ്ബോയേവ സമ്മത്തനിയാമം ഓക്കമിതു’’ന്തി ലദ്ധി, സേയ്യഥാപി ഉത്തരാപഥകാനം; തേസം തം ലദ്ധിം ഭിന്ദിതും സകവാദീ പുബ്ബപക്ഖം ദത്വാ അനന്തരാപയുത്തോതി പരവാദിനാ അത്താനം പുച്ഛാപേതി. തേനേത്ഥ പഠമപുച്ഛാ പരവാദിസ്സ, അത്ഥസാധികചേതനായ അഭാവം സന്ധായ പടിഞ്ഞാ സകവാദിസ്സ. തതോ പരവാദീ മാതുഘാതാദികമ്മസ്സ ആണത്തത്താവ ‘‘സോ മിച്ഛത്തനിയതോ’’തി മഞ്ഞതി. തസ്മാ മിച്ഛത്തനിയാമഞ്ചാതി പഞ്ഹം പുച്ഛതി. സകവാദീ പന ഏകസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ദ്വിന്നം നിയാമാനം അനോക്കന്തിമത്തമേവ സന്ധായ ന ഹേവന്തി പടിക്ഖിപതി.

നനു തം കമ്മന്തി മാതുഘാതാദികമ്മം. തത്ഥ അനിയതാണത്തിം സന്ധായ ‘‘ആമന്താ’’തി പടിഞ്ഞാ സകവാദിസ്സ. അനിയതമ്പി ഹി ആണത്തിം പയോജേത്വാ ഠിതസ്സ ‘‘അനനുച്ഛവികം മയാ കത’’ന്തി കുക്കുച്ചം ഉപ്പജ്ജതേവ, വിപ്പടിസാരോ ജായതേവ. ഹഞ്ചീതിആദി കുക്കുച്ചുപ്പത്തിമത്തം ഗഹേത്വാ പരവാദിനാ ലദ്ധിപതിട്ഠാപനത്ഥം വുത്തം.

൬൬൧. ഇദാനി യസ്സ അനിയതാണത്തികസ്സാപി അനന്തരാപയുത്തസ്സ പരവാദിനാ സമ്മത്തനിയാമോക്കമനം പടിസിദ്ധം, തമേവ പുഗ്ഗലം ഗഹേത്വാ അനന്തരാപയുത്തോ പുഗ്ഗലോ അഭബ്ബോതി പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, അത്തനോ ലദ്ധിവസേന പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ. അഥ നം സകവാദീ ‘‘അഭബ്ബോ നാമ മാതുഘാതാദികമ്മാനം കാരകോ, കിം തേ തേന താനി കമ്മാനി കതാനീ’’തി ചോദേതും മാതാ ജീവിതാ വോരോപിതാതിആദിമാഹ. ഇതരോ തേസം വത്ഥൂനം അരോഗതായ തഥാരൂപം കിരിയം അപസ്സന്തോ ‘‘ന ഹേവ’’ന്തി പടിക്ഖിപതി.

തം കമ്മം പടിസംഹരിത്വാതി അനിയതാണത്തികമ്മം സന്ധായ വുത്തം. തഞ്ഹി ‘‘മാ ഖോ മയാ ആണത്തം ആകാസീ’’തി ആണത്തം നിവാരേന്തേന പടിസംഹടം നാമ ഹോതി. പടിസംഹടത്തായേവ ചേത്ഥ കുക്കുച്ചം പടിവിനോദിതം, വിപ്പടിസാരോ പടിവിനീതോ നാമ ഹോതി. ഏവം സന്തേപി പനേത്ഥ പുരിമാണത്തിയായേവ നിയതഭാവം മഞ്ഞമാനോ പരവാദീ ‘‘ആമന്താ’’തി പടിജാനാതി. അഥ നം സകവാദീ തസ്സ കമ്മസ്സ പടിസംഹടഭാവം സമ്പടിച്ഛാപേത്വാ അത്തനോ ലദ്ധിം പതിട്ഠാപേത്വാ ഹഞ്ചീതിആദിമാഹ.

൬൬൨. പുന അനന്തരാപയുത്തോതി പരിയോസാനപഞ്ഹേ പഠമപഞ്ഹേ വിയ പുച്ഛാ പരവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ സകവാദിസ്സ. നനു തം കമ്മന്തി അനുയോഗോ പരവാദിസ്സ, പടിസംഹടകാലതോ പുബ്ബേ പയുത്തകാലം സന്ധായ പടിഞ്ഞാ സകവാദിസ്സ. പയുത്തപുബ്ബതാമത്തം ഗഹേത്വാ അനിയതാണത്തിവസേന ഹഞ്ചീതി ലദ്ധിപതിട്ഠാപനം പരവാദിസ്സ. അയം പന ലദ്ധി അയോനിസോ പതിട്ഠിതത്താ അപ്പതിട്ഠിതാവ ഹോതീതി.

അനന്തരാപയുത്തകഥാവണ്ണനാ.