നിദാനകഥാ

യമകപാടിഹീരാവസാനസ്മിഞ്ഹി ഭഗവാ തിദസപുരേ പാരിച്ഛത്തകമൂലേ പണ്ഡുകമ്ബലസിലായം വസ്സം ഉപഗന്ത്വാ മാതരം കായസക്ഖിം കത്വാ ദേവപരിസായ അഭിധമ്മകഥം കഥേന്തോ ധമ്മസങ്ഗണീവിഭങ്ഗധാതുകഥാപുഗ്ഗലപഞ്ഞത്തിപ്പകരണാനി ദേസയിത്വാ കഥാവത്ഥുദേസനായ വാരേ സമ്പത്തേ ‘‘അനാഗതേ മമ സാവകോ മഹാപഞ്ഞോ മോഗ്ഗലിപുത്തതിസ്സത്ഥേരോ നാമ ഉപ്പന്നം സാസനമലം സോധേത്വാ തതിയസങ്ഗീതിം കരോന്തോ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ മജ്ഝേ നിസിന്നോ സകവാദേ പഞ്ച സുത്തസതാനി പരവാദേ പഞ്ചാതി സുത്തസഹസ്സം സമോധാനേത്വാ ഇമം പകരണം ഭാജേസ്സതീ’’തി തസ്സോകാസം കരോന്തോ യാ ചേസാ പുഗ്ഗലവാദേ താവ ചതൂസു പഞ്ഹേസു ദ്വിന്നം പഞ്ചകാനം വസേന അട്ഠമുഖാ വാദയുത്തി, തം ആദിം കത്വാ സബ്ബകഥാമഗ്ഗേസു അസമ്പുണ്ണഭാണവാരമത്തായ തന്തിയാ മാതികം ഠപേസി. അഥാവസേസം അഭിധമ്മകഥം വിത്ഥാരനയേനേവ കഥേത്വാ വുത്ഥവസ്സോ സുവണ്ണരജതസോപാനമജ്ഝേ മണിമയേന സോപാനേന ദേവലോകതോ സങ്കസ്സനഗരേ ഓരുയ്ഹ സത്തഹിതം സമ്പാദേന്തോ യാവതായുകം ഠത്വാ അനുപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബായി.

അഥസ്സ മഹാകസ്സപപ്പമുഖോ വസീഗണോ അജാതസത്തുരാജാനം സഹായം ഗഹേത്വാ ധമ്മവിനയസരീരം സങ്ഗഹം ആരോപേസി. തതോ വസ്സസതസ്സ അച്ചയേന വജ്ജിപുത്തകാ ഭിക്ഖൂ ദസ വത്ഥൂനി ദീപയിംസു. താനി സുത്വാ കാകണ്ഡകസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ പുത്തോ യസത്ഥേരോ സുസുനാഗപുത്തം കാലാസോകം നാമ രാജാനം സഹായം ഗഹേത്വാ ദ്വാദസന്നം ഭിക്ഖുസതസഹസ്സാനം അന്തരേ സത്തഥേരസതാനി ഉച്ചിനിത്വാ താനി ദസവത്ഥൂനി മദ്ദിത്വാ ധമ്മവിനയസരീരം സങ്ഗഹം ആരോപേസി.

തേഹി പന ധമ്മസങ്ഗാഹകത്ഥേരേഹി നിഗ്ഗഹിതാ ദസസഹസ്സാ വജ്ജിപുത്തകാ ഭിക്ഖൂ പക്ഖം പരിയേസമാനാ അത്തനോ അനുരൂപം ദുബ്ബലപക്ഖം ലഭിത്വാ വിസും മഹാസങ്ഘികാചരിയകുലം നാമ അകംസു. തതോ ഭിജ്ജിത്വാ അപരാനി ദ്വേ ആചരിയകുലാനി ജാതാനി – ഗോകുലികാ ച ഏകബ്യോഹാരികാ ച. ഗോകുലികനികായതോ ഭിജ്ജിത്വാ അപരാനി ദ്വേ ആചരിയകുലാനി ജാതാനി – പണ്ണത്തിവാദാ ച ബാഹുലിയാ ച. ബഹുസ്സുതികാതിപി തേസംയേവ നാമം. തേസംയേവ അന്തരേ ചേതിയവാദാ നാമ അപരേ ആചരിയവാദാ ഉപ്പന്നാ. ഏവം മഹാസങ്ഘികാചരിയകുലതോ ദുതിയേ വസ്സസതേ പഞ്ചാചരിയകുലാനി ഉപ്പന്നാനി. താനി മഹാസങ്ഘികേഹി സദ്ധിം ഛ ഹോന്തി.

തസ്മിംയേവ ദുതിയേ വസ്സസതേ ഥേരവാദതോ ഭിജ്ജിത്വാ ദ്വേ ആചരിയവാദാ ഉപ്പന്നാ – മഹിസാസകാ ച വജ്ജിപുത്തകാ ച. തത്ഥ വജ്ജിപുത്തകവാദതോ ഭിജ്ജിത്വാ അപരേ ചത്താരോ ആചരിയവാദാ ഉപ്പന്നാ – ധമ്മുത്തരിയാ, ഭദ്രയാനികാ, ഛന്നാഗാരികാ, സമിതിയാതി. പുന തസ്മിംയേവ ദുതിയേ വസ്സസതേ മഹിസാസകവാദതോ ഭിജ്ജിത്വാ സബ്ബത്ഥിവാദാ ധമ്മഗുത്തികാതി ദ്വേ ആചരിയവാദാ ഉപ്പന്നാ. പുന സബ്ബത്ഥിവാദകുലതോ ഭിജ്ജിത്വാ കസ്സപികാ നാമ ജാതാ. കസ്സപികേസു ഭിന്നേസു അപരേ സങ്കന്തികാ നാമ ജാതാ. സങ്കന്തികേസു ഭിന്നേസു സുത്തവാദാ നാമ ജാതാതി ഥേരവാദതോ ഭിജ്ജിത്വാ ഇമേ ഏകാദസ ആചരിയവാദാ ഉപ്പന്നാ. തേ ഥേരവാദേഹി സദ്ധിം ദ്വാദസ ഹോന്തി. ഇതി ഇമേ ച ദ്വാദസ, മഹാസങ്ഘികാനഞ്ച ഛ ആചരിയവാദാതി സബ്ബേവ അട്ഠാരസ ആചരിയവാദാ ദുതിയേ വസ്സസതേ ഉപ്പന്നാ. അട്ഠാരസ നികായാതിപി, അട്ഠാരസാചരിയകുലാനീതിപി ഏതേസംയേവ നാമം. ഏതേസു പന സത്തരസ വാദാ ഭിന്നകാ, ഥേരവാദോ അസമ്ഭിന്നകോതി വേദിതബ്ബോ. വുത്തമ്പി ചേതം ദീപവംസേ –

‘‘നിക്കഡ്ഢിതാ പാപഭിക്ഖൂ, ഥേരേഹി വജ്ജിപുത്തകാ;

അഞ്ഞം പക്ഖം ലഭിത്വാന, അധമ്മവാദീ ബഹൂ ജനാ.

‘‘ദസസഹസ്സാ സമാഗന്ത്വാ, അകംസു ധമ്മസങ്ഗഹം;

തസ്മായം ധമ്മസങ്ഗീതി, മഹാസങ്ഗീതി വുച്ചതി.

‘‘മഹാസങ്ഗീതികാ ഭിക്ഖൂ, വിലോമം അകംസു സാസനേ;

ഭിന്ദിത്വാ മൂലസങ്ഗഹം, അഞ്ഞം അകംസു സങ്ഗഹം.

‘‘അഞ്ഞത്ര സങ്ഗഹിതാ സുത്തം, അഞ്ഞത്ര അകരിംസു തേ;

അത്ഥം ധമ്മഞ്ച ഭിന്ദിംസു, വിനയേ നികായേസു ച പഞ്ചസു.

‘‘പരിയായദേസിതഞ്ചാപി, അഥോ നിപ്പരിയായദേസിതം;

നീതത്ഥഞ്ചേവ നേയ്യത്ഥം, അജാനിത്വാന ഭിക്ഖവോ.

‘‘അഞ്ഞം സന്ധായ ഭണിതം, അഞ്ഞം അത്ഥം ഠപയിംസു തേ;

ബ്യഞ്ജനച്ഛായായ തേ ഭിക്ഖൂ, ബഹും അത്ഥം വിനാസയും.

‘‘ഛഡ്ഡേത്വാന ഏകദേസം, സുത്തം വിനയഗമ്ഭീരം;

പതിരൂപം സുത്തം വിനയം, തഞ്ച അഞ്ഞം കരിംസു തേ.

‘‘പരിവാരം അത്ഥുദ്ധാരം, അഭിധമ്മം ഛപ്പകരണം;

പടിസമ്ഭിദഞ്ച നിദ്ദേസം, ഏകദേസഞ്ച ജാതകം.

‘‘ഏത്തകം വിസ്സജ്ജിത്വാന, അഞ്ഞാനി അകരിംസു തേ;

നാമം ലിങ്ഗം പരിക്ഖാരം, ആകപ്പകരണാനി ച.

‘‘പകതിഭാവം ജഹിത്വാ, തഞ്ച അഞ്ഞം അകംസു തേ;

പുബ്ബങ്ഗമാ ഭിന്നവാദാ, മഹാസങ്ഗീതികാരകാ.

‘‘തേസഞ്ച അനുകാരേന, ഭിന്നവാദാ ബഹൂ അഹു;

തതോ അപരകാലമ്ഹി, തസ്മിം ഭേദോ അജായഥ.

‘‘ഗോകുലികാ ഏകബ്യോഹാരി, ദ്വിധാ ഭിജ്ജിത്ഥ ഭിക്ഖവോ;

ഗോകുലികാനം ദ്വേ ഭേദാ, അപരകാലമ്ഹി ജായഥ.

‘‘ബഹുസ്സുതികാ ച പഞ്ഞത്തി, ദ്വിധാ ഭിജ്ജിത്ഥ ഭിക്ഖവോ;

ചേതിയാ ച പുനവാദീ, മഹാസങ്ഗീതിഭേദകാ.

‘‘പഞ്ചവാദാ ഇമേ സബ്ബേ, മഹാസങ്ഗീതിമൂലകാ;

അത്ഥം ധമ്മഞ്ച ഭിന്ദിംസു, ഏകദേസഞ്ച സങ്ഗഹം.

‘‘ഗന്ഥഞ്ച ഏകദേസഞ്ഹി, ഛഡ്ഡേത്വാ അഞ്ഞം അകംസു തേ;

നാമം ലിങ്ഗം പരിക്ഖാരം, ആകപ്പകരണാനി ച.

‘‘പകതിഭാവം ജഹിത്വാ, തഞ്ച അഞ്ഞം അകംസു തേ;

വിസുദ്ധത്ഥേരവാദമ്ഹി, പുന ഭേദോ അജായഥ.

‘‘മഹിസാസകാ വജ്ജിപുത്തകാ, ദ്വിധാ ഭിജ്ജിത്ഥ ഭിക്ഖവോ;

വജ്ജിപുത്തകവാദമ്ഹി, ചതുധാ ഭേദോ അജായഥ.

‘‘ധമ്മുത്തരികാ ഭദ്ദയാനികാ, ഛന്നാഗാരികാ ച സമിതി;

മഹിസാസകാനം ദ്വേ ഭേദാ, അപരകാലമ്ഹി അജായഥ.

‘‘സബ്ബത്ഥിവാദാ ധമ്മഗുത്താ, ദ്വിധാ ഭിജ്ജിത്ഥ ഭിക്ഖവോ;

സബ്ബത്ഥിവാദാനം കസ്സപികാ, സങ്കന്തികസ്സപികേന ച.

‘‘സങ്കന്തികാനം സുത്തവാദീ, അനുപുബ്ബേന ഭിജ്ജഥ;

ഇമേ ഏകാദസ വാദാ, സമ്ഭിന്നാ ഥേരവാദതോ.

‘‘അത്ഥം ധമ്മഞ്ച ഭിന്ദിംസു, ഏകദേസഞ്ച സങ്ഗഹം;

ഗന്ഥഞ്ച ഏകദേസഞ്ഹി, ഛഡ്ഡേത്വാ അഞ്ഞം അകംസു തേ.

‘‘നാമം ലിങ്ഗം പരിക്ഖാരം, ആകപ്പകരണാനി ച;

പകതിഭാവം ജഹിത്വാ, തഞ്ച അഞ്ഞം അകംസു തേ.

‘‘സത്തരസ ഭിന്നവാദാ, ഏകവാദോ അഭിന്നകോ;

സബ്ബേവട്ഠാരസ ഹോന്തി, ഭിന്നവാദേന തേ സഹ.

‘‘നിഗ്രോധോവ മഹാരുക്ഖോ, ഥേര വാദാനമുത്തമോ;

അനൂനം അനധികഞ്ച, കേവലം ജിനസാസനം.

‘‘സന്തകാ വിയ രുക്ഖമ്ഹി, നിബ്ബത്താ വാദസേസകാ;

പഠമേ വസ്സസതേ നത്ഥി, ദുതിയേ വസ്സസതന്തരേ;

ഭിന്നാ സത്തരസ വാദാ, ഉപ്പന്നാ ജിനസാസനേ’’തി.

അപരാപരം പന ഹേമവതികാ, രാജഗിരികാ, സിദ്ധത്ഥികാ, പുബ്ബസേലിയാ, അപരസേലിയാ, വാജിരിയാതി അഞ്ഞേപി ഛ ആചരിയവാദാ ഉപ്പന്നാ. തേ ഇധ അനധിപ്പേതാ. പുരിമകാനം പന അട്ഠാരസന്നം ആചരിയവാദാനം വസേന പവത്തമാനേ സാസനേ പടിലദ്ധസദ്ധോ അസോകോ ധമ്മരാജാ ദിവസേ ദിവസേ ബുദ്ധപൂജായ സതസഹസ്സം, ധമ്മപൂജായ സതസഹസ്സം, സങ്ഘപൂജായ സതസഹസ്സം, അത്തനോ ആചരിയസ്സ നിഗ്രോധത്ഥേരസ്സ സതസഹസ്സം, ചതൂസു ദ്വാരേസു ഭേസജ്ജത്ഥായ സതസഹസ്സന്തി പഞ്ചസതസഹസ്സാനി പരിച്ചജന്തോ സാസനേ ഉളാരം ലാഭസക്കാരം പവത്തേസി.

തിത്ഥിയാ ഹതലാഭസക്കാരാ അന്തമസോ ഘാസച്ഛാദനമത്തമ്പി അലഭന്താ ലാഭസക്കാരം പത്ഥയമാനാ ഭിക്ഖൂസു പബ്ബജിത്വാ സകാനി സകാനി ദിട്ഠിഗതാനി – ‘‘അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസന’’ന്തി ദീപേന്തി. പബ്ബജ്ജം അലഭമാനാപി സയമേവ കേസേ ഛിന്ദിത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ വിഹാരേസു വിചരന്താ ഉപോസഥകമ്മാദികരണകാലേ സങ്ഘമജ്ഝം പവിസന്തി. തേ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന ധമ്മേന വിനയേന സത്ഥുസാസനേന നിഗ്ഗയ്ഹമാനാപി ധമ്മവിനയാനുലോമായ പടിപത്തിയാ അസണ്ഠഹന്താ അനേകരൂപം സാസനസ്സ അബ്ബുദഞ്ച മലഞ്ച കണ്ടകഞ്ച സമുട്ഠാപേന്തി. കേചി അഗ്ഗിം പരിചരന്തി, കേചി പഞ്ചാതപേ തപന്തി, കേചി ആദിച്ചം അനുപരിവത്തന്തി, കേചി ‘‘ധമ്മഞ്ച വിനയഞ്ച വോഭിന്ദിസ്സാമാ’’തി തഥാ തഥാ പഗ്ഗണ്ഹിംസു. തദാ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ന തേഹി സദ്ധിം ഉപോസഥം വാ പവാരണം വാ അകാസി. അസോകാരാമേ സത്ത വസ്സാനി ഉപോസഥോ ഉപച്ഛിജ്ജി.

രാജാ ‘‘ആണായ കാരേസ്സാമീ’’തി വായമന്തോപി കാരേതും നാസക്ഖി, അഞ്ഞദത്ഥു ദുഗ്ഗഹിതഗാഹിനാ ബാലേന അമച്ചേന അനേകേസു ഭിക്ഖൂസു ജീവിതാ വോരോപിതേസു വിപ്പടിസാരീ അഹോസി. സോ തഞ്ച വിപ്പടിസാരം തഞ്ച സാസനേ ഉപ്പന്നം അബ്ബുദം വൂപസമേതുകാമോ ‘‘കോ നു ഖോ ഇമസ്മിം അത്ഥേ പടിബലോ’’തി സങ്ഘം പുച്ഛിത്വാ ‘‘മോഗ്ഗലിപുത്തതിസ്സത്ഥേരോ, മഹാരാജാ’’തി സുത്വാ സങ്ഘസ്സ വചനേന അഹോഗങ്ഗാപബ്ബതതോ ഥേരം പക്കോസാപേത്വാ ഇദ്ധിപാടിഹാരിയദസ്സനേന ഥേരസ്സ ആനുഭാവേ നിബ്ബിചികിച്ഛോ അത്തനോ കുക്കുച്ചം പുച്ഛിത്വാ വിപ്പടിസാരം വൂപസമേസി. ഥേരോപി തം രാജുയ്യാനേയേവ വസന്തോ സത്ത ദിവസാനി സമയം ഉഗ്ഗണ്ഹാപേസി. സോ ഉഗ്ഗഹിതസമയോ സത്തമേ ദിവസേ അസോകാരാമേ ഭിക്ഖുസങ്ഘം സന്നിപാതാപേത്വാ സാണിപാകാരം പരിക്ഖിപാപേത്വാ സാണിപാകാരന്തരേ നിസിന്നോ ഏകലദ്ധികേ ഏകലദ്ധികേ ഭിക്ഖൂ ഏകതോ ഏകതോ കാരേത്വാ ഏകമേകം ഭിക്ഖുസമൂഹം പക്കോസാപേത്വാ പുച്ഛി – ‘‘ഭന്തേ, കിംവാദീ സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ’’തി? തതോ സസ്സതവാദിനോ – ‘‘സസ്സതവാദീ’’തി ആഹംസു. ഏകച്ചസസ്സതികാ, അന്താനന്തികാ, അമരാവിക്ഖേപികാ, അധിച്ചസമുപ്പന്നികാ, സഞ്ഞീവാദാ, അസഞ്ഞീവാദാ, നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീവാദാ, ഉച്ഛേദവാദാ, ദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനവാദാ – ‘‘ദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനവാദീ’’തി ആഹംസു. രാജാ പഠമമേവ സമയസ്സ ഉഗ്ഗഹിതത്താ നയിമേ ഭിക്ഖൂ അഞ്ഞതിത്ഥിയാ ഇമേതി ഞത്വാ തേസം സേതകാനി വത്ഥാനി ദത്വാ ഉപ്പബ്ബാജേസി. തേ സബ്ബേപി സട്ഠിസഹസ്സാ അഹേസും.

അഥഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ പക്കോസാപേത്വാ പുച്ഛി – ‘‘കിംവാദീ, ഭന്തേ, സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ’’തി? ‘‘വിഭജ്ജവാദീ, മഹാരാജാ’’തി. ഏവം വുത്തേ രാജാ ഥേരം പുച്ഛി – ‘‘വിഭജ്ജവാദീ, ഭന്തേ, സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ’’തി? ‘‘ആമ, മഹാരാജാ’’തി. തതോ രാജാ ‘സുദ്ധം ദാനി, ഭന്തേ, സാസനം, കരോതു ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ഉപോസഥ’ന്തി ആരക്ഖം ദത്വാ നഗരം പാവിസി. സമഗ്ഗോ സങ്ഘോ സന്നിപതിത്വാ ഉപോസഥം അകാസി. തസ്മിം സന്നിപാതേ സട്ഠിഭിക്ഖുസതസഹസ്സാനി അഹേസും. തസ്മിം സമാഗമേ മോഗ്ഗലിപുത്തതിസ്സത്ഥേരോ യാനി ച തദാ ഉപ്പന്നാനി വത്ഥൂനി, യാനി ച ആയതിം ഉപ്പജ്ജിസ്സന്തി, സബ്ബേസമ്പി തേസം പടിബാഹനത്ഥം സത്ഥാരാ ദിന്നനയവസേനേവ തഥാഗതേന ഠപിതമാതികം വിഭജന്തോ സകവാദേ പഞ്ച സുത്തസതാനി പരവാദേ പഞ്ചാതി സുത്തസഹസ്സം ആഹരിത്വാ ഇമം പരപ്പവാദമഥനം ആയതിലക്ഖണം കഥാവത്ഥുപ്പകരണം അഭാസി.

തതോ സട്ഠിസതസഹസ്സസങ്ഖ്യേസു ഭിക്ഖൂ ഉച്ചിനിത്വാ തിപിടകപരിയത്തിധരാനം പഭിന്നപടിസമ്ഭിദാനം ഭിക്ഖൂനം സഹസ്സമേകം ഗഹേത്വാ യഥാ മഹാകസ്സപത്ഥേരോ ച യസത്ഥേരോ ച ധമ്മഞ്ച വിനയഞ്ച സങ്ഗായിംസു; ഏവമേവ സങ്ഗായന്തോ സാസനമലം വിസോധേത്വാ തതിയസങ്ഗീതിം അകാസി. തത്ഥ അഭിധമ്മം സങ്ഗായന്തോ ഇമം യഥാഭാസിതം പകരണം സങ്ഗഹം ആരോപേസി. തേന വുത്തം –

‘‘യം പുഗ്ഗലകഥാദീനം, കഥാനം വത്ഥുഭാവതോ;

കഥാവത്ഥുപ്പകരണം, സങ്ഖേപേന അദേസയീ.

‘‘മാതികാഠപനേനേവ, ഠപിതസ്സ സുരാലയേ;

തസ്സ മോഗ്ഗലിപുത്തേന, വിഭത്തസ്സ മഹീതലേ.

‘‘ഇദാനി യസ്മാ സമ്പത്തോ, അത്ഥസംവണ്ണനാക്കമോ;

തസ്മാ നം വണ്ണയിസ്സാമി, തം സുണാഥ സമാഹിതാ’’തി.

നിദാനകഥാ നിട്ഠിതാ.

മഹാവഗ്ഗോ