൮. അനാഗതഞാണകഥാവണ്ണനാ

൪൩൯-൪൪൦. ഇദാനി അനാഗതഞാണകഥാ നാമ ഹോതി. തത്ഥ അനാഗതം നാമ അന്തരമ്പി അത്ഥി, അനന്തരമ്പി. തേസു അനന്തരേ ഏകന്തേനേവ ഞാണം നത്ഥി. യഥാ ച അനന്തരേ, തഥാ ഏകവീഥിഏകജവനപരിയാപന്നേപി. തത്ഥ യേ സബ്ബസ്മിമ്പി അനാഗതേ ഞാണം ഇച്ഛന്തി, സേയ്യഥാപി അന്ധകാ; തേ സന്ധായ പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ. അഥ നം ‘‘യം തേ അനാഗതേ ഞാണം, കിം തേന അനന്തരം അനാഗതം മൂലാദിവസേന ജാനാതീ’’തി ചോദേതും അനാഗതം മൂലതോതിആദിമാഹ. തത്ഥ മൂലതോതിആദീനി സബ്ബാനി കാരണവേവചനാനേവ. കാരണഞ്ഹി യം അത്തനോ ഫലം കരോതി, തം തത്ഥ മൂലയതി പതിട്ഠാതീതി മൂലം. തതോ ച തം ഹിനോതി പവത്തയതീതി ഹേതു. തദേവ തം നിദേതി ‘‘ഹന്ദ നം ഗണ്ഹഥാ’’തി. നിയ്യാതേതി വിയാതി നിദാനം. തതോ തം സമ്ഭവതീതി സമ്ഭവോ. പഭവതീതി പഭവോ. തത്ഥ ച തം സമുട്ഠാതി, തം വാ നം സമുട്ഠാപേതീതി സമുട്ഠാനം. തദേവ നം ആഹരതീതി ആഹാരോ. തഞ്ചസ്സ അപരിച്ചജിതബ്ബട്ഠേന ആരമ്മണം. തദേവ ചേതം പടിച്ച ഏതീതി പച്ചയോ. തതോ നം സമുദേതീതി സമുദയോതി വുച്ചതി. യസ്മാ പന അനന്തരം ചിത്തം ഏതേഹാകാരേഹി ന സക്കാ ജാനിതും, തസ്മാ ന ഹേവന്തി പടിക്ഖിപതി. അനാഗതം ഹേതുപച്ചയതന്തി യാ അനന്തരാനാഗതേ ചിത്തേ ഹേതുപച്ചയതാ, തം ജാനാതി. യേ തത്ഥ ധമ്മാ ഹേതുപച്ചയാ ഹോന്തി, തേ ജാനാതീതി അത്ഥോ. സേസപദേസുപി ഏസേവ നയോ. ഗോത്രഭുനോതിആദി യസ്മിം അനാഗതേ ഞാണം ന ഉപ്പജ്ജതി, തം സരൂപതോ ദസ്സേതും വുത്തം. പാടലിപുത്തസ്സാതി സുത്തം യസ്മിം അനാഗതേ ഞാണം ഉപ്പജ്ജതി, തം ദസ്സേതും ആഹടം. യസ്മാ പനേതം ന സബ്ബസ്മിം അനാഗതേ ഞാണസ്സ സാധകം; തസ്മാ അനാഹടമേവാതി.

അനാഗതഞാണകഥാവണ്ണനാ.