൪. വിമുച്ചമാനകഥാവണ്ണനാ

൩൬൬. ഇദാനി വിമുച്ചമാനകഥാ നാമ ഹോതി. തത്ഥ യേസം ‘‘ഝാനേന വിക്ഖമ്ഭനവിമുത്തിയാ വിമുത്തം, മഗ്ഗക്ഖണേ സമുച്ഛേദവിമുത്തിയാ വിമുച്ചമാനം നാമ ഹോതീ’’തി ലദ്ധി, തേ സന്ധായ വിമുത്തം വിമുച്ചമാനന്തി പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ.

പുന ഏകദേസന്തി പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ. തത്ഥ ഏകദേസന്തി ഭാവനപുംസകം. യഥാ വിമുത്തം, ഏകദേസേന വാ ഏകദേസേ വാ അവിമുത്തം ഹോതി കിം ഏവം ഏകദേസം വിമുത്തം, ഏകദേസം അവിമുത്തന്തി പുച്ഛതി. കിം കാരണാ ഏവം പുച്ഛതീതി? ‘‘വിമുത്തം വിമുച്ചമാന’’ന്തി വിപ്പകതഭാവേന വുത്തത്താ. യഥാ ഹി കരിയമാനാ കടാദയോ വിപ്പകതത്താ ഏകദേസേന കതാ ഏകദേസേന അകതാ ഹോന്തി, തഥാ ഇദമ്പി ഏകദേസം വിമുത്തം ഏകദേസം അവിമുത്തന്തി ആപജ്ജതി. തതോ പരവാദീ കടാദീനം വിയ ചിത്തസ്സ ഏകദേസാഭാവാ പഠമപഞ്ഹേ പടിക്ഖിപിത്വാ ദുതിയേ വിമുച്ചമാനസ്സ അപരിനിട്ഠിതവിമുത്തിതായ പടിജാനാതി. ലോകിയജ്ഝാനക്ഖണം വാ സന്ധായ പടിക്ഖിപതി. ന ഹി തം തദാ സമുച്ഛേദവിമുത്തിയാ വിമുച്ചമാനം. ലോകുത്തരജ്ഝാനക്ഖണം സന്ധായ പടിജാനാതി. തഞ്ഹി തദാ സമുച്ഛേദവിമുത്തിയാ വിമുത്തേകദേസേന വിമുച്ചമാനന്തിസ്സ ലദ്ധി. തതോ സകവാദീ ‘‘യദി തേ ഏകമേവ ചിത്തം ഏകദേസം വിമുത്തം ഏകദേസം അവിമുത്തം, ഏവം സന്തേ യോ ഏകേനേവ ചിത്തേന സോതാപന്നോ ഹോതി, സോപി തേ ഏകദേസം സോതാപന്നോ, ഏകദേസം ന സോതാപന്നോ ആപജ്ജതീ’’തി ചോദനത്ഥം ഏകദേസം സോതാപന്നോതിആദിമാഹ. ഇതരോ തം വിധാനം അപസ്സന്തോ പടിക്ഖിപതി. സേസവാരേസുപി ഏസേവ നയോ.

ഉപ്പാദക്ഖണപഞ്ഹേ യദി ഏകമേവ ചിത്തം വിമുത്തഞ്ച വിമുച്ചമാനഞ്ച, ഏകസ്മിം ഖണേ വിമുത്തം ഏകസ്മിം വിമുച്ചമാനം ആപജ്ജതി. കിം തേ ഏവരൂപം ചിത്തന്തി അത്ഥോ.

൩൬൭. സുത്തസാധനേ പഠമസുത്തം പരവാദിസ്സ. തത്രാസ്സായമധിപ്പായോ – വിമുച്ചതീതി വിപ്പകതനിദ്ദേസോ. തസ്മാ യം തസ്സ യോഗിനോ ഏവം ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ ഏതേഹി ആസവേഹി ചിത്തം വിമുച്ചതി, തം വിമുച്ചമാനം നാമ ഹോതീതി. ദുതിയസുത്തം സകവാദിസ്സ. തത്രാസ്സായമധിപ്പായോ – യദി തേ വിമുച്ചതീതി വചനതോ വിമുത്തം വിമുച്ചമാനം, ഇധ വിമുച്ചതീതി വചനാഭാവതോ വിമുത്തമേവ സിയാ, ന വിമുച്ചമാനന്തി.

ഇദാനി ‘‘യഥാ തേ വിപ്പകതവിമുത്തിതായ വിമുച്ചമാനം, കിം ഏവം വിപ്പകതരാഗാദിതായ രജ്ജമാനാദീനിപി അത്ഥീ’’തി ചോദനത്ഥം പുന അത്ഥി ചിത്തന്തിആദി ആരദ്ധം. പരവാദിനാപി തഥാരൂപം ചിത്തം അപസ്സന്തേന സബ്ബം പടിക്ഖിത്തം. അഥ നം സകവാദീ ‘‘ദ്വേയേവ കോടിയോ, തതിയാ നത്ഥീ’’തി അനുബോധേന്തോ നനു രത്തഞ്ചേവ അരത്തഞ്ചാതിആദിമാഹ. തസ്സത്ഥോ – നനു ഭദ്രമുഖ, രാഗസമ്പയുത്തം ചിത്തം രത്തം വിപ്പയുത്തം അരത്തന്തി ദ്വേവ കോടിയോ, രജ്ജമാനം നാമ തതിയാ കോടി നത്ഥീതി? ദുട്ഠാദീസുപി ഏസേവ നയോ. അഥ നം ആമന്താതി പടിജാനിത്വാ ഠിതം. വിമുത്തിപക്ഖേപി ദ്വേയേവ കോടിയോ ദസ്സേതും ഹഞ്ചി രത്തഞ്ചേവാതിആദിമാഹ. തസ്സത്ഥോ – യദി ഏതാ ദ്വേ കോടിയോ സമ്പടിച്ഛസി, അവിമുത്തഞ്ചേവ വിമുത്തഞ്ചാ തി ഇമാപി സമ്പടിച്ഛ. കിലേസസമ്പയുത്തഞ്ഹി ചിത്തം അവിമുത്തം, വിപ്പയുത്തം വിമുത്തം. വിമുച്ചമാനം നാമാതി പരമത്ഥതോ തതിയാ കോടി നത്ഥീതി.

വിമുച്ചമാനകഥാവണ്ണനാ.