൨. അരിയന്തികഥാവണ്ണനാ

൩൫൭. ഇദാനി അരിയന്തികഥാ നാമ ഹോതി. തത്ഥ യേസം ‘‘ന കേവലം ആസവക്ഖയഞാണമേവ അരിയം, അഥ ഖോ പുരിമാനിപി നവ ബലാനി അരിയാനി’’ച്ചേവ ലദ്ധി, സേയ്യഥാപി ഏതരഹി അന്ധകാനം; തേ സന്ധായ അരിയന്തി പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ ഇതരസ്സ. പുന യദി തം അരിയം, മഗ്ഗാദീസു തേന അഞ്ഞതരേന ഭവിതബ്ബന്തി മഗ്ഗാദിവസേന പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പടിക്ഖേപോ ഇതരസ്സ.

പുന സുഞ്ഞതാരമ്മണാദിവസേന പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ. തത്ഥ ദ്വേ സുഞ്ഞതാ – സത്തസുഞ്ഞതാ ച സങ്ഖാരസുഞ്ഞതാ ച. സത്തസുഞ്ഞതാ നാമ ദിട്ഠിയാ പരികപ്പിതേന സത്തേന സുഞ്ഞാ പഞ്ചക്ഖന്ധാ. സങ്ഖാരസുഞ്ഞതാ നാമ സബ്ബസങ്ഖാരേഹി സുഞ്ഞം വിവിത്തം നിസ്സടം നിബ്ബാനം. തത്ഥ പരവാദീ നിബ്ബാനാരമ്മണതം സന്ധായ പടിക്ഖിപതി, സങ്ഖാരാരമ്മണതം സന്ധായ പടിജാനാതി. മനസി കരോതീതി പുട്ഠോപി നിബ്ബാനമേവ സന്ധായ പടിക്ഖിപതി, സങ്ഖാരേ സന്ധായ പടിജാനാതി. തതോ സകവാദിനാ ‘‘ഠാനാട്ഠാനാദിമനസികാരോ സങ്ഖാരാരമ്മണോ, സുഞ്ഞതമനസികാരോ നിബ്ബാനാരമ്മണോ’’തി ഇമം നയം ഗഹേത്വാ ‘‘ദ്വിന്നം ഫസ്സാനം ദ്വിന്നം ചിത്താനം സമോധാനം ഹോതീ’’തി പുട്ഠോ ലേസോകാസം അലഭന്തോ പടിക്ഖിപതി. അനിമിത്താപണിഹിതേസുപി ഏസേവ നയോ. സത്തനിമിത്താഭാവതോ ഹി ഖന്ധാ അനിമിത്താ. സങ്ഖാരനിമിത്താഭാവതോ നിബ്ബാനം. ഏകധമ്മസ്മിമ്പി ആരോപേത്വാ ഠപേതബ്ബസങ്ഖാതേന ച പണിദഹിതബ്ബട്ഠേന പണിഹിതസങ്ഖം ഗതേന സത്തപണിധിനാ അപ്പണിഹിതാ ഖന്ധാ. തണ്ഹാപണിധിനാ തണ്ഹായ വാ ആരമ്മണഭൂതേന സബ്ബസങ്ഖാരപണിധിനാ അപ്പണിഹിതം നിബ്ബാനം. തസ്മാ ഇധാപി പടിക്ഖേപോ ച പടിഞ്ഞാ ച പുരിമനയേനേവ വേദിതബ്ബാ.

൩൫൮. തതോ ‘‘യഥാ സതിപട്ഠാനാദയോ ലോകുത്തരധമ്മാ അരിയാ ചേവ സുഞ്ഞതാദിആരമ്മണാ ച, കിം തേ ഏവം ഠാനാട്ഠാനഞാണ’’ന്തി അനുലോമപടിലോമപുച്ഛാ ഹോന്തി. തത്ഥ സബ്ബാപി പടിഞ്ഞാ സബ്ബേ ച പടിക്ഖേപാ പരവാദിസ്സേവ. ഇമിനാവുപായേന സേസഞാണേസുപി പുച്ഛാവിസ്സജ്ജനം വേദിതബ്ബം. പാളിയം പന സേസാനി സങ്ഖിപിത്വാ അവസാനേ ചുതൂപപാതഞാണമേവ വിഭത്തം. തതോ പരം സകസമയേപി ‘‘അരിയ’’ന്തി സിദ്ധേന ആസവാനം ഖയഞാണേന സദ്ധിം സംസന്ദിത്വാ സേസഞാണാനം അനുലോമതോ ച പടിലോമതോ ച അരിയഭാവപുച്ഛാ ഹോന്തി. താ സബ്ബാ പരവാദിസ്സ, പടിഞ്ഞാ പടിക്ഖേപോ ച സകവാദിസ്സ. തേ ഉത്താനത്ഥായേവ. പാളിയം പനേത്ഥ പഠമനവമാനേവ ദസ്സേത്വാ സത്ത ഞാണാനി സങ്ഖിത്താനീതി.

അരിയന്തികഥാവണ്ണനാ.