൧. ഖന്ധപദവണ്ണനാ

൬. ഇദാനി പഞ്ചക്ഖന്ധാദിവസേന നിക്ഖിത്തമാതികം ‘സങ്ഗഹോ അസങ്ഗഹോ’തിആദീഹി നയമാതികാപദേഹി സദ്ധിം യോജേത്വാ ദസ്സേതും രൂപക്ഖന്ധോ കതിഹി ഖന്ധേഹീതിആദിനാ നയേന നിദ്ദേസവാരോ ആരദ്ധോ. തത്ഥ യസ്മാ ‘‘സങ്ഗഹോ അസങ്ഗഹോതിആദികായ നയമാതികായ ‘‘തീഹി സങ്ഗഹോ, തീഹി അസങ്ഗഹോ’’തി നയമുഖമാതികാ ഠപിതാ, തസ്മാ രൂപക്ഖന്ധാദീനം സങ്ഗഹം ദസ്സേതും കതിഹി ഖന്ധേഹി കതിഹായതനേഹി കതിഹി ധാതൂഹീതി തീണി ഖന്ധായതനധാതുപദാനേവ ഉദ്ധടാനി. ‘ചത്താരി സച്ചാനീ’തിആദീസു ഏകമ്പി ന പരാമട്ഠം. യസ്മാ ച ‘‘സഭാഗോ വിസഭാഗോ’’തി ഏവം ലക്ഖണമാതികാ ഠപിതാ, തസ്മാ ഇമസ്സ പഞ്ഹസ്സ വിസ്സജ്ജനേ രൂപക്ഖന്ധോ ഏകേന ഖന്ധേനാതിആദി വുത്തം. സഭാഗാ ഹി തസ്സ ഏതേ ഖന്ധാദയോതി. തത്ഥ ഏകേന ഖന്ധേനാതി രൂപക്ഖന്ധേനേവ. യഞ്ഹി കിഞ്ചി രൂപം രൂപക്ഖന്ധസഭാഗത്താ രൂപക്ഖന്ധോത്വേവ സങ്ഗഹം ഗച്ഛതീതി രൂപക്ഖന്ധേനേവ ഗണിതം, തം രൂപക്ഖന്ധേനേവ പരിച്ഛിന്നം. ഏകാദസഹായതനേഹീതി മനായതനവജ്ജേഹി. സബ്ബോപി ഹി രൂപക്ഖന്ധോ ദസായതനാനി ധമ്മായതനേകദേസോ ച ഹോതി, തസ്മാ ഏകാദസഹായതനേഹി ഗണിതോ, പരിച്ഛിന്നോ. ഏകാദസഹി ധാതൂഹീതി സത്തവിഞ്ഞാണധാതുവജ്ജാഹി ഏകാദസഹി ഏതാസു ഹി അപരിയാപന്നം രൂപം നാമ നത്ഥി.

അസങ്ഗഹനയനിദ്ദേസേ കതിഹി അസങ്ഗഹിതോതി സങ്ഖേപേനേവ പുച്ഛാ കതാ. വിസ്സജ്ജനേ പനസ്സ യസ്മാ രൂപക്ഖന്ധസ്സ വിസഭാഗാ ചത്താരോ അരൂപക്ഖന്ധാ, ഏകം മനായതനം, സത്ത വിഞ്ഞാണധാതുയോ; തസ്മാ ചതൂഹി ഖന്ധേഹീതിആദി വുത്തം. ഇമിനാ നയേന സബ്ബപദേസു സങ്ഗഹാസങ്ഗഹോ വേദിതബ്ബോ. ഇമസ്മിം പന ഖന്ധനിദ്ദേസേ – ‘‘രൂപക്ഖന്ധോ കതിഹി ഖന്ധേഹീ’’തിആദിമ്ഹി താവ ഏകമൂലകേ സങ്ഗഹനയേ സരൂപേനേവ ദസ്സിതാ പഞ്ച പുച്ഛാ, പഞ്ച വിസ്സജ്ജനാനി. അസങ്ഗഹനയേ സങ്ഖേപേന ദസ്സിതാ പഞ്ച പുച്ഛാ, പഞ്ച വിസ്സജ്ജനാനി. ഇമിനാ ഉപായേന ദുകമൂലകാദീസുപി പുച്ഛാവിസ്സജ്ജനാനി വേദിതബ്ബാനി. രൂപക്ഖന്ധമൂലകായേവ ചേത്ഥ ദുകതികചതുക്കാ ദസ്സിതാ. പഞ്ചകേ പന ‘‘രൂപക്ഖന്ധോ ച…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ ചാ’’തി ഏവം ഭേദതോ ച, ‘‘പഞ്ചക്ഖന്ധാ കതിഹി ഖന്ധേഹീ’’തി ഏവം അഭേദതോ ചാതി ദ്വിധാ പുച്ഛാവിസ്സജ്ജനാനി കതാനി. ഏവം പാളിനയോ വേദിതബ്ബോതി.