ധമ്മുദ്ദേസവാരകഥാ

പഠമചിത്തം

൩൬൫. ഇദാനി അകുസലധമ്മപദം ഭാജേത്വാ ദസ്സേതും കതമേ ധമ്മാ അകുസലാതിആദി ആരദ്ധം. തത്ഥ ധമ്മവവത്ഥാനാദിവാരപ്പഭേദോ ച ഹേട്ഠാ ആഗതാനം പദാനം അത്ഥവിനിച്ഛയോ ച ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോ. തത്ഥ തത്ഥ പന വിസേസമത്തമേവ വണ്ണയിസ്സാമ. തത്ഥ സമയവവത്ഥാനേ താവ യസ്മാ, കുസലസ്സ വിയ, അകുസലസ്സ ഭൂമിഭേദോ നത്ഥി, തസ്മാ ഏകന്തം കാമാവചരമ്പി സമാനം ഏതം ‘കാമാവചര’ന്തി ന വുത്തം. ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തന്തി ഏത്ഥ ദിട്ഠി ഏവ ദിട്ഠിഗതം ‘ഗൂഥഗതം മുത്തഗത’ന്തിആദീനി (അ. നി. ൯.൧൧) വിയ. ഗന്തബ്ബാഭാവതോ വാ ദിട്ഠിയാ ഗതമത്തമേവേതന്തിപി ദിട്ഠിഗതം. തേന സമ്പയുത്തം ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തം.

തത്ഥ അസദ്ധമ്മസവനം, അകല്യാണമിത്തതാ, അരിയാനം അദസ്സനകാമതാദീനി അയോനിസോ മനസികാരോതി ഏവമാദീഹി കാരണേഹി ഇമസ്സ ദിട്ഠിഗതസങ്ഖാതസ്സ മിച്ഛാദസ്സനസ്സ ഉപ്പത്തി വേദിതബ്ബാ. യേ ഹി ഏതേ ദിട്ഠിവാദപടിസംയുത്താ അസദ്ധമ്മാ തേസം ബഹുമാനപുബ്ബങ്ഗമേന അതിക്കന്തമജ്ഝത്തേന ഉപപരിക്ഖാരഹിതേന സവനേന, യേ ച ദിട്ഠിവിപന്നാ അകല്യാണമിത്താ തംസമ്പവങ്കതാസങ്ഖാതായ അകല്യാണമിത്തതായ, ബുദ്ധാദീനം അരിയാനഞ്ചേവ സപ്പുരിസാനഞ്ച അദസ്സനകാമതായ ചതുസതിപട്ഠാനാദിഭേദേ അരിയധമ്മേ അകോവിദത്തേന പാതിമോക്ഖസംവരഇന്ദ്രിയസംവരസതിസംവരഞാണസംവരപഹാനസംവരപ്പഭേദേ അരിയധമ്മേ ചേവ സപ്പുരിസധമ്മേ ച സംവരഭേദസങ്ഖാതേന അവിനയേന തേഹേവ കാരണേഹി പരിഭാവിതേന അയോനിസോ മനസികാരേന കോതൂഹലമങ്ഗലാദിപസുതതായ ച ഏതം ഉപ്പജ്ജതീതി വേദിതബ്ബം. അസങ്ഖാരഭാവോ പനസ്സ ചിത്തസ്സ ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോ.

ധമ്മുദ്ദേസവാരേ ഫസ്സോതി അകുസലചിത്തസഹജാതോ ഫസ്സോ. വേദനാദീസുപി ഏസേവ നയോ. ഇതി അകുസലമത്തമേവ ഏതേസം പുരിമേഹി വിസേസോ.

ചിത്തസ്സേകഗ്ഗതാ ഹോതീതി പാണാതിപാതാദീസുപി അവിക്ഖിത്തഭാവേന ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതാ ഹോതി. മനുസ്സാ ഹി ചിത്തം സമാദഹിത്വാ അവിക്ഖിത്താ ഹുത്വാ അവിരജ്ഝമാനാനി സത്ഥാനി പാണസരീരേസു നിപാതേന്തി, സുസമാഹിതാ പരേസം സന്തകം ഹരന്തി, ഏകരസേന ചിത്തേന മിച്ഛാചാരം ആപജ്ജന്തി. ഏവം അകുസലപ്പവത്തിയമ്പി ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതാ ഹോതി.

മിച്ഛാദിട്ഠീതി അയാഥാവദിട്ഠി, വിരജ്ഝിത്വാ ഗഹണതോ വാ വിതഥാ ദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി. അനത്ഥാവഹത്താ പണ്ഡിതേഹി ജിഗുച്ഛിതാ ദിട്ഠീതിപി മിച്ഛാദിട്ഠി. മിച്ഛാസങ്കപ്പാദീസുപി ഏസേവ നയോ. അപിച മിച്ഛാ പസ്സന്തി തായ, സയം വാ മിച്ഛാ പസ്സതി, മിച്ഛാദസ്സനമത്തമേവ വാ ഏസാതി മിച്ഛാദിട്ഠി. സാ അയോനിസോ അഭിനിവേസലക്ഖണാ, പരാമാസരസാ, മിച്ഛാഭിനിവേസപച്ചുപട്ഠാനാ, അരിയാനം അദസ്സനകാമതാദിപദട്ഠാനാ; പരമം വജ്ജന്തി ദട്ഠബ്ബാ. മിച്ഛാസങ്കപ്പാദീസു ‘മിച്ഛാ’തി പദമത്തമേവ വിസേസോ. സേസം കുസലാധികാരേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം.

അഹിരികബലം അനോത്തപ്പബലന്തി ഏത്ഥ ബലത്ഥോ നിദ്ദേസവാരേ ആവി ഭവിസ്സതി. ഇതരേസു പന – ന ഹിരിയതീതി അഹിരികോ. അഹിരികസ്സ ഭാവോ അഹിരികം. ന ഓത്തപ്പം അനോത്തപ്പം. തേസു അഹിരികം കായദുച്ചരിതാദീഹി അജിഗുച്ഛനലക്ഖണം, അലജ്ജാലക്ഖണം വാ. അനോത്തപ്പം തേഹേവ അസാരജ്ജനലക്ഖണം അനുത്താസനലക്ഖണം വാ. അഹിരികമേവ ബലം അഹിരികബലം. അനോത്തപ്പമേവ ബലം അനോത്തപ്പബലം. അയമേത്ഥ സങ്ഖേപത്ഥോ. വിത്ഥാരോ പന ഹേട്ഠാ വുത്തപടിപക്ഖവസേന വേദിതബ്ബോ.

ലുബ്ഭന്തി തേന, സയം വാ ലുബ്ഭതി, ലുബ്ഭനമത്തമേവ വാ തന്തി ലോഭോ. മുയ്ഹന്തി തേന, സയം വാ മുയ്ഹതി, മുയ്ഹനമത്തമേവ വാ തന്തി മോഹോ. തേസു ലോഭോ ആരമ്മണഗ്ഗഹണലക്ഖണോ മക്കടാലേപോ വിയ, അഭിസങ്ഗരസോ തത്തകപാലേ ഖിത്തമംസപേസി വിയ, അപരിച്ചാഗപച്ചുപട്ഠാനോ തേലഞ്ജനരാഗോ വിയ, സംയോജനിയധമ്മേസു അസ്സാദദസ്സനപദട്ഠാനോ. സോ തണ്ഹാനദീഭാവേന വഡ്ഢമാനോ, സീഘസോതാ നദീ വിയ മഹാസമുദ്ദം, അപായമേവ ഗഹേത്വാ ഗച്ഛതീതി ദട്ഠബ്ബോ.

മോഹോ ചിത്തസ്സ അന്ധഭാവലക്ഖണോ അഞ്ഞാണലക്ഖണോ വാ, അസമ്പടിവേധരസോ ആരമ്മണസഭാവച്ഛാദനരസോ വാ, അസമ്മാപടിപത്തിപച്ചുപട്ഠാനോ അന്ധകാരപച്ചുപട്ഠാനോ വാ, അയോനിസോമനസികാരപദട്ഠാനോ. സബ്ബാകുസലാനം മൂലന്തി ദട്ഠബ്ബോ.

അഭിജ്ഝായന്തി തായ, സയം വാ അഭിജ്ഝായതി, അഭിജ്ഝായനമത്തമേവ വാ ഏസാതി അഭിജ്ഝാ. സാ പരസമ്പത്തീനം സകകരണഇച്ഛാലക്ഖണാ, തേനാകാരേന ഏസനഭാവരസാ, പരസമ്പത്തി-അഭിമുഖഭാവപച്ചുപട്ഠാനാ, പരസമ്പത്തീസു അഭിരതിപദട്ഠാനാ. പരസമ്പത്തിഅഭിമുഖാ ഏവ ഹി സാ ഉപട്ഠഹതി. താസു ച അഭിരതിയാ സതി പവത്തതി, പരസമ്പത്തീസു ചേതസോ ഹത്ഥപ്പസാരോവിയാതി ദട്ഠബ്ബാ.

സമഥോ ഹോതീതിആദീസു അഞ്ഞേസു കിച്ചേസു വിക്ഖേപസമനതോ സമഥോ. അകുസലപ്പവത്തിയം ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതീതി പഗ്ഗാഹോ. ന വിക്ഖിപതീതി അവിക്ഖേപോ.

ഇമസ്മിം ചിത്തേ സദ്ധാ, സതി, പഞ്ഞാ, ഛ യുഗളകാനീതി ഇമേ ധമ്മാ ന ഗഹിതാ. കസ്മാ? അസ്സദ്ധിയചിത്തേ പസാദോ നാമ നത്ഥി. തസ്മാ താവ സദ്ധാ ന ഗഹിതാ. കിം പന ദിട്ഠിഗതികാ അത്തനോ അത്തനോ സത്ഥാരാനം ന സദ്ദഹന്തീതി? സദ്ദഹന്തി. സാ പന സദ്ധാ നാമ ന ഹോതി, വചനസമ്പടിച്ഛനമത്തമേവേതം. അത്ഥതോ അനുപപരിക്ഖാ വാ ഹോതി, ദിട്ഠി വാ. അസതിയചിത്തേ പന സതി നത്ഥീതി ന ഗഹിതാ. കിം ദിട്ഠിഗതികാ അത്തനാ കതകമ്മം ന സരന്തീതി? സരന്തി. സാ പന സതി നാമ ന ഹോതി. കേവലം തേനാകാരേന അകുസലചിത്തപ്പവത്തി. തസ്മാ സതി ന ഗഹിതാ. അഥ കസ്മാ ‘‘മിച്ഛാസതീ’’തി (ദീ. നി. ൩.൩൩൩; സം. നി. ൫.൧) സുത്തന്തേ വുത്താ? സാ പന അകുസലക്ഖന്ധാനം സതിവിരഹിതത്താ സതിപടിപക്ഖത്താ ച മിച്ഛാമഗ്ഗമിച്ഛത്താനം പൂരണത്ഥം തത്ഥ പരിയായേന ദേസനാ കതാ. നിപ്പരിയായേന പനേസാ നത്ഥി. തസ്മാ ന ഗഹിതാ. അന്ധബാലചിത്തേ പന പഞ്ഞാ നത്ഥീതി ന ഗഹിതാ. കിം ദിട്ഠിഗതികാനം വഞ്ചനാപഞ്ഞാ നത്ഥീതി? അത്ഥി. ന പനേസാ പഞ്ഞാ, മായാ നാമേസാ ഹോതി. സാ അത്ഥതോ തണ്ഹാവ. ഇദം പന ചിത്തം സദരഥം ഗരുകം ഭാരിയം കക്ഖളം ഥദ്ധം അകമ്മഞ്ഞം ഗിലാനം വങ്കം കുടിലം. തസ്മാ പസ്സദ്ധാദീനി ഛ യുഗളകാനി ന ഗഹിതാനി.

ഏത്താവതാ പദപടിപാടിയാ ചിത്തങ്ഗവസേന പാളിആരുള്ഹാനി ദ്വത്തിംസ പദാനി ദസ്സേത്വാ ഇദാനി യേവാപനകധമ്മേ ദസ്സേതും യേ വാ പന തസ്മിം സമയേതിആദിമാഹ. തത്ഥ സബ്ബേസുപി അകുസലചിത്തേസു ഛന്ദോ അധിമോക്ഖോ മനസികാരോ മാനോ ഇസ്സാ മച്ഛരിയം ഥിനം മിദ്ധം ഉദ്ധച്ചം കുക്കുച്ചന്തി ഇമേ ദസേവ യേവാപനകാ ഹോന്തി ധമ്മാ, സുത്താഗതാ, സുത്തപദേസു ദിസ്സരേതി വുത്താ. ഇമസ്മിം പന ചിത്തേ ഛന്ദോ അധിമോക്ഖോ മനസികാരോ ഉദ്ധച്ചന്തി ഇമേ അപണ്ണകങ്ഗസങ്ഖാതാ ചത്താരോവ യേവാപനകാ ഹോന്തി.

തത്ഥ ഛന്ദാദയോ ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബാ. കേവലഞ്ഹി തേ കുസലാ, ഇമേ അകുസലാ. ഇതരം പന ഉദ്ധതസ്സ ഭാവോ ‘ഉദ്ധച്ചം’. തം ചേതസോ അവൂപസമലക്ഖണം വാതാഭിഘാതചലജലം വിയ, അനവട്ഠാനരസം വാതാഭിഘാതചലധജപടാകാ വിയ, ഭന്തത്തപച്ചുപട്ഠാനം പാസാണാഭിഘാതസമുദ്ധതഭസ്മാ വിയ, ചേതസോ അവൂപസമേ അയോനിസോമനസികാരപദട്ഠാനം. ചിത്തവിക്ഖേപോതി ദട്ഠബ്ബം.

ഇതി ഫസ്സാദീനി ദ്വത്തിംസ, യേവാപനകവസേന വുത്താനി ചത്താരീതി സബ്ബാനിപി ഇമസ്മിം ധമ്മുദ്ദേസവാരേ ഛത്തിംസ ധമ്മപദാനി ഭവന്തി. ചത്താരി അപണ്ണകങ്ഗാനി ഹാപേത്വാ പാളിയം ആഗതാനി ദ്വത്തിംസമേവ. അഗ്ഗഹിതഗ്ഗഹണേന പനേത്ഥ ഫസ്സപഞ്ചകം, വിതക്കോ വിചാരോ പീതി ചിത്തസ്സേകഗ്ഗതാ വീരിയിന്ദ്രിയം ജീവിതിന്ദ്രിയം മിച്ഛാദിട്ഠി അഹിരികം അനോത്തപ്പം ലോഭോ മോഹോതി സോളസ ധമ്മാ ഹോന്തി.

തേസു സോളസസു സത്ത ധമ്മാ അവിഭത്തികാ നവ സവിഭത്തികാ ഹോന്തി. കതമേ സത്ത? ഫസ്സോ സഞ്ഞാ ചേതനാ വിചാരോ പീതി ജീവിതിന്ദ്രിയം മോഹോതി ഇമേ സത്ത അവിഭത്തികാ. വേദനാ ചിത്തം വിതക്കോ ചിത്തസ്സേകഗ്ഗതാ വീരിയിന്ദ്രിയം മിച്ഛാദിട്ഠി അഹിരികം അനോത്തപ്പം ലോഭോതി ഇമേ നവ സവിഭത്തികാ.

തേസു ഛ ധമ്മാ ദ്വീസു ഠാനേസു വിഭത്താ, ഏകോ തീസു, ഏകോ ചതൂസു, ഏകോ ഛസു. കഥം? ചിത്തം വിതക്കോ മിച്ഛാദിട്ഠി അഹിരികം അനോത്തപ്പം ലോഭോതി ഇമേ ഛ ദ്വീസു ഠാനേസു വിഭത്താ. തേസു ഹി ചിത്തം താവ ഫസ്സപഞ്ചകം പത്വാ ചിത്തം ഹോതീതി വുത്തം, ഇന്ദ്രിയാനി പത്വാ മനിന്ദ്രിയന്തി. വിതക്കോ ഝാനങ്ഗാനി പത്വാ വിതക്കോ ഹോതീതി വുത്തോ, മഗ്ഗങ്ഗാനി പത്വാ മിച്ഛാസങ്കപ്പോതി. മിച്ഛാദിട്ഠി മഗ്ഗങ്ഗേസുപി കമ്മപഥേസുപി മിച്ഛാദിട്ഠിയേവ. അഹിരികം ബലാനി പത്വാ അഹിരികബലം ഹോതീതി വുത്തം, ലോകനാസകദുകം പത്വാ അഹിരികന്തി. അനോത്തപ്പേപി ഏസേവ നയോ. ലോഭോ മൂലം പത്വാ ലോഭോ ഹോതീതി വുത്തോ. കമ്മപഥം പത്വാ അഭിജ്ഝാതി. ഇമേ ഛ ദ്വീസു ഠാനേസു വിഭത്താ.

വേദനാ പന ഫസ്സപഞ്ചകം പത്വാ വേദനാ ഹോതീതി വുത്താ, ഝാനങ്ഗാനി പത്വാ സുഖന്തി, ഇന്ദ്രിയാനി പത്വാ സോമനസ്സിന്ദ്രിയന്തി. ഏവം ഏകോവ ധമ്മോ തീസു ഠാനേസു വിഭത്തോ.

വീരിയം പന ഇന്ദ്രിയാനി പത്വാ വീരിയിന്ദ്രിയം ഹോതീതി വുത്തം, മഗ്ഗങ്ഗാനി പത്വാ മിച്ഛാവായാമോ ഹോതീതി, ബലാനി പത്വാ വീരിയബലന്തി, പിട്ഠിദുകം പത്വാ പഗ്ഗാഹോ ഹോതീതി. ഏവം അയം ഏകോ ധമ്മോ ചതൂസു ഠാനേസു വിഭത്തോ.

സമാധി പന ഝാനങ്ഗാനി പത്വാ ചിത്തസ്സേകഗ്ഗതാ ഹോതീതി വുത്തോ, ഇന്ദ്രിയാനി പത്വാ സമാധിന്ദ്രിയന്തി, മഗ്ഗങ്ഗാനി പത്വാ മിച്ഛാസമാധീതി, ബലാനി പത്വാ സമാധിബലന്തി, പിട്ഠിദുകം പത്വാ ദുതിയദുകേ ഏകകവസേനേവ സമഥോതി, തതിയേ അവിക്ഖേപോതി. ഏവമയം ഏകോ ധമ്മോ ഛസു ഠാനേസു വിഭത്തോ.

സബ്ബേപി പനേതേ ധമ്മാ ഫസ്സപഞ്ചകവസേന ഝാനങ്ഗവസേന ഇന്ദ്രിയവസേന മഗ്ഗങ്ഗവസേന ബലവസേന മൂലവസേന കമ്മപഥവസേന ലോകനാസകവസേന പിട്ഠിദുകവസേനാതി നവ രാസയോ ഹോന്തി. തത്ഥ യം വത്തബ്ബം തം പഠമകുസലചിത്തനിദ്ദേസേ വുത്തമേവാതി.

ധമ്മുദ്ദേസവാരകഥാ നിട്ഠിതാ.