൯. പഹാരാദസുത്തവണ്ണനാ

൧൯. നവമേ പഹാരാദോതി ഏവംനാമകോ. അസുരിന്ദോതി അസുരജേട്ഠകോ. അസുരേസു ഹി വേപചിത്തി രാഹു പഹാരാദോതി ഇമേ തയോ ജേട്ഠകാ. യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമീതി ദസബലസ്സ അഭിസമ്ബുദ്ധദിവസതോ പട്ഠായ ‘‘അജ്ജ ഗമിസ്സാമി സ്വേ ഗമിസ്സാമീ’’തി ഏകാദസ വസ്സാനി അതിക്കമിത്വാ ദ്വാദസമേ വസ്സേ സത്ഥു വേരഞ്ജായം വസനകാലേ ‘‘സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ സന്തികം ഗമിസ്സാമീ’’തി ചിത്തം ഉപ്പാദേത്വാ ‘‘മമ ‘അജ്ജ സ്വേ’തി ദ്വാദസ വസ്സാനി ജാതാനി, ഹന്ദാഹം ഇദാനേവ ഗച്ഛാമീ’’തി തങ്ഖണംയേവ അസുരഗണപരിവുതോ അസുരഭവനാ നിക്ഖമിത്വാ ദിവാ ദിവസ്സ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഏകമന്തം അട്ഠാസീതി സോ കിര ‘‘തഥാഗതം പഞ്ഹം പുച്ഛിത്വാ ഏവ ധമ്മം സുണിസ്സാമീ’’തി ആഗതോ, തഥാഗതസ്സ പന ദിട്ഠകാലതോ പട്ഠായ ബുദ്ധഗാരവേന പുച്ഛിതും അസക്കോന്തോ അപി സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. തതോ സത്ഥാ ചിന്തേസി – ‘‘അയം പഹാരാദോ മയി അകഥേന്തേ പഠമതരം കഥേതും ന സക്ഖിസ്സതി, ചിണ്ണവസിട്ഠാനേയേവ നം കഥാസമുട്ഠാപനത്ഥം ഏകം പഞ്ഹം പുച്ഛിസ്സാമീ’’തി.

അഥ നം പുച്ഛന്തോ അപി പന പഹാരാദാതിആദിമാഹ. തത്ഥ അഭിരമന്തീതി രതിം വിന്ദന്തി, അനുക്കണ്ഠമാനാ വസന്തീതി അത്ഥോ. സോ ‘‘പരിചിണ്ണട്ഠാനേയേവ മം ഭഗവാ പുച്ഛതീ’’തി അത്തമനോ ഹുത്വാ അഭിരമന്തി, ഭന്തേതി ആഹ. അനുപുബ്ബനിന്നോതിആദീനി സബ്ബാനി അനുപടിപാടിയാ നിന്നഭാവസ്സ വേവചനാനി. ന ആയതകേനേവ പപാതോതി ന ഛിന്നതടമഹാസോബ്ഭോ വിയ ആദിതോവ പപാതോ. സോ ഹി തീരതോ പട്ഠായ ഏകങ്ഗുലദ്വങ്ഗുലവിദത്ഥിരതനയട്ഠിഉസഭഅഡ്ഢഗാവുതഗാവുതഅഡ്ഢയോജനാദിവസേന ഗമ്ഭീരോ ഹുത്വാ ഗച്ഛന്തോ സിനേരുപാദമൂലേ ചതുരാസീതിയോജനസഹസ്സഗമ്ഭീരോ ഹുത്വാ ഠിതോതി ദസ്സേതി.

ഠിതധമ്മോതി ഠിതസഭാവോ. കുണപേനാതി യേന കേനചി ഹത്ഥിഅസ്സാദീനം കളേവരേന. ഥലം ഉസ്സാരേതീതി ഹത്ഥേന ഗഹേത്വാ വിയ വീചിപഹാരേനേവ ഥലം ഖിപതി.

ഗങ്ഗായമുനാതി ഇധ ഠത്വാ ഇമാസം നദീനം ഉപ്പത്തികഥം കഥേതും വട്ടതി. അയം താവ ജമ്ബുദീപോ ദസസഹസ്സയോജനപരിമാണോ, തത്ഥ ചതുസഹസ്സയോജനപരിമാണോ പദേസോ ഉദകേന അജ്ഝോത്ഥടോ മഹാസമുദ്ദോതി സങ്ഖം ഗതോ, തിസഹസ്സയോജനപ്പമാണേ മനുസ്സാ വസന്തി, തിസഹസ്സയോജനപ്പമാണേ ഹിമവാ പതിട്ഠിതോ ഉബ്ബേധേന പഞ്ചയോജനസതികോ ചതുരാസീതികൂടസഹസ്സപടിമണ്ഡിതോ സമന്തതോ സന്ദമാനപഞ്ചസതനദീവിചിത്തോ, യത്ഥ ആയാമവിത്ഥാരേന ച ഗമ്ഭീരതോ ച പണ്ണാസപണ്ണാസയോജനാ ദിയഡ്ഢയോജനസതപരിമണ്ഡലാ അനോതത്തദഹോ കണ്ണമുണ്ഡദഹോ രഥകാരദഹോ ഛദ്ദന്തദഹോ കുണാലദഹോ മന്ദാകിനിദഹോ സീഹപ്പപാതദഹോതി സത്ത മഹാസരാ പതിട്ഠഹന്തി.

തേസു അനോതത്തോ സുദസ്സനകൂടം ചിത്തകൂടം കാളകൂടം ഗന്ധമാദനകൂടം കേലാസകൂടന്തി ഇമേഹി പഞ്ചഹി പബ്ബതേഹി പരിക്ഖിത്തോ. തത്ഥ സുദസ്സനകൂടം സോവണ്ണമയം ദ്വിയോജനസതുബ്ബേധം അന്തോവങ്കം കാകമുഖസണ്ഠാനം തമേവ സരം പടിച്ഛാദേത്വാ തിട്ഠതി, ചിത്തകൂടം സബ്ബരതനമയം, കാളകൂടം അഞ്ജനമയം, ഗന്ധമാദനകൂടം സാനുമയം അബ്ഭന്തരേ മുഗ്ഗവണ്ണം, മൂലഗന്ധോ സാരഗന്ധോ ഫേഗ്ഗുഗന്ധോ തചഗന്ധോ പപടികാഗന്ധോ രസഗന്ധോ പത്തഗന്ധോ പുപ്ഫഗന്ധോ ഫലഗന്ധോ ഗന്ധഗന്ധോതി ഇമേഹി ദസഹി ഗന്ധേഹി ഉസ്സന്നം, നാനപ്പകാരഓസധസഞ്ഛന്നം കാളപക്ഖഉപോസഥദിവസേ ആദിത്തമിവ അങ്ഗാരം ജലന്തം തിട്ഠതി, കേലാസകൂടം രജതമയം. സബ്ബാനി സുദസ്സനേന സമാനുബ്ബേധസണ്ഠാനാനി തമേവ സരം പടിച്ഛാദേത്വാ ഠിതാനി. താനി സബ്ബാനി ദേവാനുഭാവേന നാഗാനുഭാവേന ച വസ്സന്തി, നദിയോ ചേതേസു സന്ദന്തി. തം സബ്ബമ്പി ഉദകം അനോതത്തമേവ പവിസതി. ചന്ദിമസൂരിയാ ദക്ഖിണേന വാ ഉത്തരേന വാ ഗച്ഛന്താ പബ്ബതന്തരേന തത്ഥ ഓഭാസം കരോന്തി, ഉജും ഗച്ഛന്താ ന കരോന്തി. തേനേവസ്സ അനോതത്തോ തിസങ്ഖാ ഉദപാദി.

തത്ഥ മനോഹരസിലാതലാനി നിമ്മച്ഛകച്ഛപാനി ഫലികസദിസനിമ്മലോദകാനി ന്ഹാനതിത്ഥാനി സുപടിയത്താനി ഹോന്തി, യേസു ബുദ്ധാ ഖീണാസവാ ച പച്ചേകബുദ്ധാ ച ഇദ്ധിമന്താ ച ഇസയോ ന്ഹായന്തി, ദേവയക്ഖാദയോ ഉദകകീളം കീളന്തി.

തസ്സ ചതൂസു പസ്സേസു സീഹമുഖം, ഹത്ഥിമുഖം, അസ്സമുഖം, ഉസഭമുഖന്തി ചത്താരി മുഖാനി ഹോന്തി, യേഹി ചതസ്സോ നദിയോ സന്ദന്തി. സീഹമുഖേന നിക്ഖന്തനദീതീരേ സീഹാ ബഹുതരാ ഹോന്തി, ഹത്ഥിമുഖാദീഹി ഹത്ഥിഅസ്സഉസഭാ. പുരത്ഥിമദിസതോ നിക്ഖന്തനദീ അനോതത്തം തിക്ഖത്തും പദക്ഖിണം കത്വാ ഇതരാ തിസ്സോ നദിയോ അനുപഗമ്മ പാചീനഹിമവന്തേനേവ അമനുസ്സപഥം ഗന്ത്വാ മഹാസമുദ്ദം പവിസതി. പച്ഛിമദിസതോ ച ഉത്തരദിസതോ ച നിക്ഖന്തനദിയോപി തഥേവ പദക്ഖിണം കത്വാ പച്ഛിമഹിമവന്തേനേവ ഉത്തരഹിമവന്തേനേവ ച അമനുസ്സപഥം ഗന്ത്വാ മഹാസമുദ്ദം പവിസന്തി. ദക്ഖിണമുഖതോ നിക്ഖന്തനദീ പന തം തിക്ഖത്തും പദക്ഖിണം കത്വാ ഉത്തരേന ഉജുകം പാസാണപിട്ഠേനേവ സട്ഠി യോജനാനി ഗന്ത്വാ പബ്ബതം പഹരിത്വാ ഉട്ഠായ പരിക്ഖേപേന തിഗാവുതപ്പമാണാ ഉദകധാരാ ഹുത്വാ ആകാസേന സട്ഠി യോജനാനി ഗന്ത്വാ തിയഗ്ഗളേ നാമ പാസാണേ പതിതാ, പാസാണോ ഉദകധാരാവേഗേന ഭിന്നോ. തത്ഥ പഞ്ഞാസയോജനപ്പമാണാ തിയഗ്ഗളാ നാമ മഹാപോക്ഖരണീ ജാതാ, പോക്ഖരണിയാ കൂലം ഭിന്ദിത്വാ പാസാണം പവിസിത്വാ സട്ഠി യോജനാനി ഗതാ. തതോ ഘനപഥവിം ഭിന്ദിത്വാ ഉമ്മങ്ഗേന സട്ഠി യോജനാനി ഗന്ത്വാ ഗിഞ്ഝം നാമ തിരച്ഛാനപബ്ബതം പഹരിത്വാ ഹത്ഥതലേ പഞ്ചങ്ഗുലിസദിസാ പഞ്ച ധാരാ ഹുത്വാ പവത്തതി. സാ തിക്ഖത്തും അനോതത്തം പദക്ഖിണം കത്വാ ഗതട്ഠാനേ ആവത്തഗങ്ഗാതി വുച്ചതി. ഉജുകം പാസാണപിട്ഠേന സട്ഠി യോജനാനി ഗതട്ഠാനേ കണ്ഹഗങ്ഗാ, ആകാസേന സട്ഠി യോജനാനി ഗതട്ഠാനേ ആകാസഗങ്ഗാ, തിയഗ്ഗളപാസാണേ പഞ്ഞാസയോജനോകാസേ ഠിതാ തിയഗ്ഗളപോക്ഖരണീ, കൂലം ഭിന്ദിത്വാ പാസാണം പവിസിത്വാ സട്ഠി യോജനാനി ഗതട്ഠാനേ ബഹലഗങ്ഗാതി, ഉമങ്ഗേന സട്ഠി യോജനാനി ഗതട്ഠാനേ ഉമങ്ഗഗങ്ഗാതി വുച്ചതി. വിഞ്ഝം നാമ തിരച്ഛാനപബ്ബതം പഹരിത്വാ പഞ്ച ധാരാ ഹുത്വാ പവത്തനട്ഠാനേ പന ഗങ്ഗാ, യമുനാ, അചിരവതീ, സരഭൂ, മഹീതി പഞ്ച സങ്ഖം ഗതാ. ഏവമേതാ പഞ്ച മഹാനദിയോ ഹിമവന്തതോ പവത്തന്തീതി വേദിതബ്ബാ.

സവന്തിയോതി യാ കാചി സവമാനാ ഗച്ഛന്തീ മഹാനദിയോ വാ കുന്നദിയോ വാ. അപ്പേന്തീതി അല്ലീയന്തി ഓസരന്തി. ധാരാതി വുട്ഠിധാരാ. പൂരത്തന്തി പുണ്ണഭാവോ. മഹാസമുദ്ദസ്സ ഹി അയം ധമ്മതാ – ‘‘ഇമസ്മിം കാലേ ദേവോ മന്ദോ ജാതോ, ജാലക്ഖിപാദീനി ആദായ മച്ഛകച്ഛപേ ഗണ്ഹിസ്സാമാ’’തി വാ ‘‘ഇമസ്മിം കാലേ മഹന്താ വുട്ഠി, ലഭിസ്സാമ നു ഖോ പിട്ഠിപസാരണട്ഠാന’’ന്തി വാ വത്തും ന സക്കാ. പഠമകപ്പികകാലതോ പട്ഠായ ഹി യം സിനേരുമേഖലം ആഹച്ച ഉദകം ഠിതം, തതോ ഏകങ്ഗുലമത്തമ്പി ഉദകം നേവ ഹേട്ഠാ ഓസീദതി, ന ഉദ്ധം ഉത്തരതി. ഏകരസോതി അസമ്ഭിന്നരസോ.

മുത്താതി ഖുദ്ദകമഹന്തവട്ടദീഘാദിഭേദാ അനേകവിധാ. മണീതി രത്തനീലാദിഭേദോ അനേകവിധോ. വേളുരിയോതി വംസവണ്ണസിരീസപുപ്ഫവണ്ണാദിഭേദോ അനേകവിധോ. സങ്ഖോതി ദക്ഖിണാവട്ടതമ്ബകുച്ഛികധമനസങ്ഖാദിഭേദോ അനേകവിധോ. സിലാതി സേതകാളമുഗ്ഗവണ്ണാദിഭേദോ അനേകവിധാ. പവാളന്തി ഖുദ്ദകമഹന്തരത്തഘനരത്താദിഭേദം അനേകവിധം. മസാരഗല്ലന്തി കബരമണി. നാഗാതി ഊമിപിട്ഠവാസിനോപി വിമാനട്ഠകാ നാഗാപി.

അട്ഠ പഹാരാദാതി സത്ഥാ അട്ഠപി ധമ്മേ വത്തും സക്കോതി, സോളസപി ബാത്തിംസപി ചതുസട്ഠിപി സഹസ്സമ്പി, പഹാരാദേന പന അട്ഠ കഥിതാ, അഹമ്പി തേഹേവ സരിക്ഖകേ കത്വാ കഥേസ്സാമീതി ചിന്തേത്വാ ഏവമാഹ. അനുപുബ്ബസിക്ഖാതിആദീസു അനുപുബ്ബസിക്ഖായ തിസ്സോ സിക്ഖാ ഗഹിതാ, അനുപുബ്ബകിരിയായ തേരസ ധുതങ്ഗാനി, അനുപുബ്ബപടിപദായ സത്ത അനുപസ്സനാ അട്ഠാരസ മഹാവിപസ്സനാ അട്ഠതിംസ ആരമ്മണവിഭത്തിയോ സത്തതിംസ ബോധപക്ഖിയധമ്മാ. ന ആയതകേനേവ അഞ്ഞാപടിവേധോതി മണ്ഡൂകസ്സ ഉപ്പതിത്വാ ഗമനം വിയ ആദിതോവ സീലപൂരണാദിം അകത്വാ അരഹത്തപ്പടിവേധോ നാമ നത്ഥി, പടിപാടിയാ പന സീലസമാധിപഞ്ഞായോ പൂരേത്വാവ സക്കാ അരഹത്തം പത്തുന്തി അത്ഥോ.

ആരകാവാതി ദൂരേയേവ. ന തേന നിബ്ബാനധാതുയാ ഊനത്തം വാ പൂരത്തം വാതി അസങ്ഖ്യേയ്യേപി കപ്പേ ബുദ്ധേസു അനുപ്പന്നേസു ഏകസത്തോപി പരിനിബ്ബാതും ന സക്കോതി, തദാപി ‘‘തുച്ഛാ നിബ്ബാനധാതൂ’’തി ന സക്കാ വത്തും. ബുദ്ധകാലേ ച പന ഏകേകസ്മിം സമാഗമേ അസങ്ഖ്യേയ്യാപി സത്താ അമതം ആരാധേന്തി, തദാപി ന സക്കാ വത്തും – ‘‘പൂരാ നിബ്ബാനധാതൂ’’തി.