൩. നഗരോപമസുത്തവണ്ണനാ

൬൭. തതിയേ യതോതി യദാ. പച്ചന്തിമന്തി രട്ഠപരിയന്തേ രട്ഠാവസാനേ നിവിട്ഠം. മജ്ഝിമദേസനഗരസ്സ പന രക്ഖാകിച്ചം നത്ഥി, തേന തം ന ഗഹിതം. നഗരപരിക്ഖാരേഹി സുപരിക്ഖതന്തി നഗരാലങ്കാരേഹി അലങ്കതം. അകരണീയന്തി അകത്തബ്ബം അജിനിയം. ഗമ്ഭീരനേമാതി ഗമ്ഭീരആവാടാ. സുനിഖാതാതി സുട്ഠു സന്നിസീദാപിതാ. തം പനേതം ഏസികാഥമ്ഭം ഇട്ഠകാഹി വാ കരോന്തി സിലാഹി വാ ഖദിരാദീഹി വാ സാരരുക്ഖേഹി. തം നഗരഗുത്തത്ഥായ കരോന്താ ബഹിനഗരേ കരോന്തി, അലങ്കാരത്ഥായ കരോന്താ അന്തോനഗരേ. തം ഇട്ഠകാമയം കരോന്താ മഹന്തം ആവാടം കത്വാ ചയം ചിനിത്വാ ഉപരി അട്ഠംസം കത്വാ സുധായ ലിമ്പന്തി. യദാ ഹത്ഥിനാ ദന്തേഹി അഭിഹതോ ന ചലതി, തദാ സുലിത്തോ നാമ ഹോതി. സിലാഥമ്ഭാദയോപി അട്ഠംസാ ഏവ ഹോന്തി. തേ സചേ അട്ഠ രതനാ ഹോന്തി, ചതുരതനമത്തം ആവാടേ പവിസതി, ചതുരതനമത്തം ഉപരി ഹോതി. സോളസരതനവീസതിരതനേസുപി ഏസേവ നയോ. സബ്ബേസഞ്ഹി ഉപഡ്ഢം ഹേട്ഠാ ഹോതി, ഉപഡ്ഢം ഉപരി. തേ ഗോമുത്തവങ്കാ ഹോന്തി, തേന തേസം അന്തരേ പദരമയം കത്വാ കമ്മം കാതും സക്കാ ഹോതി, തേ പന കതചിത്തകമ്മാ പഗ്ഗഹിതദ്ധജാവ ഹോന്തി.

പരിഖാതി പരിക്ഖിപിത്വാ ഠിതമാതികാ. അനുപരിയായപഥോതി അന്തോ പാകാരസ്സ പാകാരേന സദ്ധിം ഗതോ മഹാപഥോ, യത്ഥ ഠിതാ ബഹിപാകാരേ ഠിതേഹി സദ്ധിം യുജ്ഝന്തി. സലാകന്തി സരതോമരാദിനിസ്സഗ്ഗിയാവുധം. ജേവനികന്തി ഏകതോധാരാദിസേസാവുധം.

ഹത്ഥാരോഹാതി സബ്ബേപി ഹത്ഥിആചരിയഹത്ഥിവേജ്ജഹത്ഥിബന്ധാദയോ. അസ്സാരോഹാതി സബ്ബേപി അസ്സാചരിയഅസ്സവേജ്ജഅസ്സബന്ധാദയോ. രഥികാതി സബ്ബേപി രഥാചരിയരഥയോധരഥരക്ഖാദയോ. ധനുഗ്ഗഹാതി ഇസ്സാസാ. ചേലകാതി യേ യുദ്ധേ ജയദ്ധജം ഗഹേത്വാ പുരതോ ഗച്ഛന്തി. ചലകാതി ‘‘ഇധ രഞ്ഞോ ഠാനം ഹോതു, ഇധ അസുകമഹാമത്തസ്സാ’’തി ഏവം സേനാബ്യൂഹകാരകാ. പിണ്ഡദായികാതി സാഹസികമഹായോധാ. തേ കിര പരസേനം പവിസിത്വാ പിണ്ഡപിണ്ഡമിവ ഛേത്വാ ഛേത്വാ ദയന്തി, ഉപ്പതിത്വാ നിഗ്ഗച്ഛന്തീതി അത്ഥോ. യേ വാ സങ്ഗാമമജ്ഝേ യോധാനം ഭത്തപാനീയം ഗഹേത്വാ പവിസന്തി, തേസമ്പേതം നാമം. ഉഗ്ഗാ രാജപുത്താതി ഉഗ്ഗതുഗ്ഗതാ സങ്ഗാമാവചരാ രാജപുത്താ. പക്ഖന്ദിനോതി യേ ‘‘കസ്സ സീസം വാ ആവുധം വാ ആഹരാമാ’’തി വത്വാ ‘‘അസുകസ്സാ’’തി വുത്താ സങ്ഗാമം പക്ഖന്ദിത്വാ തദേവ ആഹരന്തി, ഇമേ പക്ഖന്ദന്തീതി പക്ഖന്ദിനോ. മഹാനാഗാ വിയ മഹാനാഗാ, ഹത്ഥിആദീസുപി അഭിമുഖം ആഗച്ഛന്തേസു അനിവത്തിയയോധാനം ഏതം അധിവചനം. സൂരാതി ഏകസൂരാ, യേ സജാലികാപി സവമ്മികാപി സമുദ്ദം തരിതും സക്കോന്തി. ചമ്മയോധിനോതി യേ ചമ്മകഞ്ചുകം വാ പവിസിത്വാ സരപരിത്താണചമ്മം വാ ഗഹേത്വാ യുജ്ഝന്തി. ദാസകപുത്താതി ബലവസിനേഹാ ഘരദാസയോധാ. ദോവാരികോതി ദ്വാരപാലകോ. വാസനലേപനസമ്പന്നോതി വാസനേന സബ്ബവിവരപടിച്ഛാദനേന സുധാലേപേന സമ്പന്നോ. ബഹി വാ ഖാണുപാകാരസങ്ഖാതേന വാസനേന ഘനമട്ഠേന ച സുധാലേപേന സമ്പന്നോ പുണ്ണഘടപന്തിം ദസ്സേത്വാ കതചിത്തകമ്മപഗ്ഗഹിതദ്ധജോ. തിണകട്ഠോദകന്തി ഹത്ഥിഅസ്സാദീനം ഘാസത്ഥായ ഗേഹാനഞ്ച ഛാദനത്ഥായ ആഹരിത്വാ ബഹൂസു ഠാനേസു ഠപിതതിണഞ്ച, ഗേഹകരണപചനാദീനം അത്ഥായ ആഹരിത്വാ ഠപിതകട്ഠഞ്ച, യന്തേഹി പവേസേത്വാ പോക്ഖരണീസു ഠപിതഉദകഞ്ച. സന്നിചിതം ഹോതീതി പടികച്ചേവ അനേകേസു ഠാനേസു സുട്ഠു നിചിതം ഹോതി. അബ്ഭന്തരാനം രതിയാതി അന്തോനഗരവാസീനം രതിഅത്ഥായ. അപരിതസ്സായാതി താസം അനാപജ്ജനത്ഥായ. സാലിയവകന്തി നാനപ്പകാരാ സാലിയോ ചേവ യവാ ച. തിലമുഗ്ഗമാസാപരണ്ണന്തി തിലമുഗ്ഗമാസാ ച സേസാപരണ്ണഞ്ച.

ഇദാനി യസ്മാ തഥാഗതസ്സ നഗരേ കമ്മം നാമ നത്ഥി, നഗരസദിസം പന അരിയസാവകം, നഗരപരിക്ഖാരസദിസേ ച സത്ത ധമ്മേ, ചതുആഹാരസദിസാനി ച ചത്താരി ഝാനാനി ദസ്സേത്വാ ഏകാദസസു ഠാനേസു അരഹത്തം പക്ഖിപിത്വാ ദേസനം വിനിവട്ടേസ്സാമീതി അയം ഉപമാ ആഭതാ. തസ്മാ തം ദേസനം പകാസേതും ഇദം ഏവമേവ ഖോതിആദി ആരദ്ധം. തത്ഥ സദ്ധമ്മേഹീതി സുധമ്മേഹി. സദ്ധോതി ഓകപ്പനസദ്ധായ ചേവ പച്ചക്ഖസദ്ധായ ച സമന്നാഗതോ. തത്ഥ ദാനസീലാദീനം ഫലം സദ്ദഹിത്വാ ദാനാദിപുഞ്ഞകരണേ സദ്ധാ ഓകപ്പനസദ്ധാ നാമ. മഗ്ഗേന ആഗതസദ്ധാ പച്ചക്ഖസദ്ധാ നാമ. പസാദസദ്ധാതിപി ഏസാ ഏവ. തസ്സാ ലക്ഖണാദീഹി വിഭാഗോ വേദിതബ്ബോ.

‘‘സമ്പക്ഖന്ദനലക്ഖണാ ച, മഹാരാജ, സദ്ധാ സമ്പസാദനലക്ഖണാ ചാ’’തി (മി. പ. ൨.൧.൧൦) ഹി വചനതോ ഇദം സദ്ധായ ലക്ഖണം നാമ. ‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, ഠാനേഹി സദ്ധോ പസന്നോ വേദിതബ്ബോ. കതമേഹി തീഹി? സീലവന്താനം ദസ്സനകാമോ ഹോതീ’’തിആദിനാ (അ. നി. ൩.൪൨) നയേന വുത്തം പന സദ്ധായ നിമിത്തം നാമ. ‘‘കോ ചാഹാരോ സദ്ധായ, സദ്ധമ്മസ്സവനന്തിസ്സ വചനീയ’’ന്തി (അ. നി. ൧൦.൬൧) അയം പനസ്സാ ആഹാരോ നാമ. ‘‘സദ്ധാപബ്ബജിതസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അയം അനുധമ്മോ ഹോതി, യം രൂപേ നിബ്ബിദാബഹുലോ വിഹരിസ്സതീ’’തി അയമസ്സ അനുധമ്മോ നാമ. ‘‘സദ്ധാ ബന്ധതി പാഥേയ്യം, സിരീ ഭോഗാനമാസയോ’’ (സം. നി. ൧.൭൯). ‘‘സദ്ധാ ദുതിയാ പുരിസസ്സ ഹോതി’’ (സം. നി. ൧.൩൬). ‘‘സദ്ധായ തരതി ഓഘം’’ (സം. നി. ൧.൨൪൬). ‘‘സദ്ധാ ബീജം തപോ വുട്ഠി’’ (സു. നി. ൭൭; സം. നി. ൧.൧൯൭). ‘‘സദ്ധാഹത്ഥോ മഹാനാഗോ. ഉപേഖാസേതദന്തവാ’’തിആദീസു പന സുത്തേസു ഏതിസ്സാ ബദ്ധഭത്തപുടാദിസരിക്ഖതായ അനേകസരസതാ ഭഗവതാ പകാസിതാ. ഇമസ്മിം പന നഗരോപമസുത്തന്തേ ഏസാ അചലസുപ്പതിട്ഠിതതായ ഏസികാഥമ്ഭസദിസാ കത്വാ ദസ്സിതാ.

സദ്ധേസികോതി സദ്ധം ഏസികാഥമ്ഭം കത്വാ അരിയസാവകോ അകുസലം പജഹതീതി ഇമിനാ നയേന സബ്ബപദേസു യോജനാ കാതബ്ബാ. അപിചേത്ഥ ഹിരോത്തപ്പേഹി തീസു ദ്വാരേസു സംവരോ സമ്പജ്ജതി, സോ ചതുപാരിസുദ്ധിസീലം ഹോതി. ഇതി ഇമസ്മിം സുത്തേ ഏകാദസസു ഠാനേസു അരഹത്തം പക്ഖിപിത്വാ ദേസനായ കൂടം ഗഹിതന്തി വേദിതബ്ബം.