(൧൮) ൩. ഉപാസകവഗ്ഗോ

൧-൩. സാരജ്ജസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൭൧-൧൭൩. തതിയസ്സ പഠമദുതിയതതിയേസു അഗാരിയപ്പടിപത്തി കഥിതാ. സോതാപന്നസകദാഗാമിനോപി ഹോന്തു, വട്ടന്തിയേവ.

൪. വേരസുത്തവണ്ണനാ

൧൭൪. ചതുത്ഥേ ഭയാനീതി ചിത്തുത്രാസഭയാനി. വേരാനീതി അകുസലവേരാനിപി പുഗ്ഗലവേരാനിപി. ചേതസികന്തി ചിത്തനിസ്സിതം. ദുക്ഖന്തി കായപസാദവത്ഥുകം ദുക്ഖം. ദോമനസ്സന്തി ദോമനസ്സവേദനം. ഇമസ്മിം സുത്തേ വിരതിപഹാനം കഥിതം.

൫. ചണ്ഡാലസുത്തവണ്ണനാ

൧൭൫. പഞ്ചമേ ഉപാസകപതികുട്ഠോതി ഉപാസകപച്ഛിമകോ. കോതൂഹലമങ്ഗലികോതി ‘‘ഇമിനാ ഇദം ഭവിസ്സതീ’’തി ഏവം പവത്തത്താ കോതൂഹലസങ്ഖാതേന ദിട്ഠസുതമുതമങ്ഗലേന സമന്നാഗതോ. മങ്ഗലം പച്ചേതി നോ കമ്മന്തി മങ്ഗലം ഓലോകേതി, കമ്മം ന ഓലോകേതി. ഇതോ ച ബഹിദ്ധാതി ഇമമ്ഹാ സാസനാ ബഹിദ്ധാ. പുബ്ബകാരം കരോതീതി ദാനാദികം കുസലകിച്ചം പഠമതരം കരോതി.

൬. പീതിസുത്തവണ്ണനാ

൧൭൬. ഛട്ഠേ കിന്തി മയന്തി കേന നാമ ഉപായേന മയം. പവിവേകം പീതിന്തി പഠമദുതിയജ്ഝാനാനി നിസ്സായ ഉപ്പജ്ജനകപീതിം. കാമൂപസംഹിതന്തി കാമനിസ്സിതം ദുവിധേ കാമേ ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജനകം. അകുസലൂപസംഹിതന്തി ‘‘മിഗസൂകരാദയോ വിജ്ഝിസ്സാമീ’’തി സരം ഖിപിത്വാ തസ്മിം വിരദ്ധേ ‘‘വിരദ്ധം മയാ’’തി ഏവം അകുസലേ നിസ്സായ ഉപ്പജ്ജനകം. താദിസേസു പന ഠാനേസു അവിരജ്ഝന്തസ്സ ‘‘സുട്ഠു മേ വിദ്ധം, സുട്ഠു മേ പഹട’’ന്തി ഉപ്പജ്ജനകം അകുസലൂപസംഹിതം സുഖം സോമനസ്സം നാമ. ദാനാദിഉപകരണാനം അസമ്പത്തിയാ ഉപ്പജ്ജമാനം പന കുസലൂപസംഹിതം ദുക്ഖം ദോമനസ്സന്തി വേദിതബ്ബം.

൭. വണിജ്ജാസുത്തവണ്ണനാ

൧൭൭. സത്തമേ വണിജ്ജാതി വാണിജകമ്മാനി. ഉപാസകേനാതി തിസരണഗതേന. സത്ഥവണിജ്ജാതി ആവുധഭണ്ഡം കാരേത്വാ തസ്സ വിക്കയോ. സത്തവണിജ്ജാതി മനുസ്സവിക്കയോ. മംസവണിജ്ജാതി സൂകരമിഗാദയോ പോസേത്വാ തേസം വിക്കയോ. മജ്ജവണിജ്ജാതി യംകിഞ്ചി മജ്ജം കാരേത്വാ തസ്സ വിക്കയോ. വിസവണിജ്ജാതി വിസം കാരേത്വാ തസ്സ വിക്കയോ. ഇതി സബ്ബമ്പി ഇമം വണിജ്ജം നേവ അത്തനാ കാതും, ന പരേ സമാദപേത്വാ കാരേതും വട്ടതി.

൮. രാജസുത്തവണ്ണനാ

൧൭൮. അട്ഠമേ പബ്ബാജേന്തീതി രട്ഠമ്ഹാ പബ്ബാജേന്തി. യഥാപച്ചയം വാ കരോന്തീതി യഥാധിപ്പായം യഥാജ്ഝാസയം കരോന്തി. തഥേവ പാപകമ്മം പവേദേന്തീതി യഥാ തേന കതം, തം തഥേവ അഞ്ഞേസം ആരോചേന്തി കഥേന്തി.

൯. ഗിഹിസുത്തവണ്ണനാ

൧൭൯. നവമേ സംവുതകമ്മന്തന്തി പിഹിതകമ്മന്തം. ആഭിചേതസികാനന്തി ഉത്തമചിത്തനിസ്സിതാനം. ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരാനന്തി പച്ചക്ഖേയേവ ധമ്മേ പവത്തിക്ഖണേ സുഖവിഹാരാനം. അരിയകന്തേഹീതി അരിയാനം കന്തേഹി മഗ്ഗഫലസീലേഹി.

അരിയധമ്മം സമാദായാതി ഏത്ഥ അരിയധമ്മോതി പഞ്ച സീലാനി കഥിതാനി. മേരയം വാരുണിന്തി ചതുബ്ബിധം മേരയം പഞ്ചവിധഞ്ച സുരം. ധമ്മഞ്ചാനുവിതക്കയേതി നവവിധം ലോകുത്തരധമ്മം അനുസ്സതിവസേനേവ വിതക്കേയ്യ. അബ്യാപജ്ഝം ഹിതം ചിത്തന്തി നിദ്ദുക്ഖം മേത്താദിബ്രഹ്മവിഹാരചിത്തം. ദേവലോകായ ഭാവയേതി ബ്രഹ്മലോകത്ഥായ ഭാവേയ്യ. പുഞ്ഞത്ഥസ്സ ജിഗീസതോതി പുഞ്ഞേന അത്ഥികസ്സ പുഞ്ഞം ഗവേസന്തസ്സ. സന്തേസൂതി ബുദ്ധപച്ചേകബുദ്ധതഥാഗതസാവകേസു. വിപുലാ ഹോതി ദക്ഖിണാതി ഏവം ദിന്നദാനം മഹപ്ഫലം ഹോതി. അനുപുബ്ബേനാതി സീലപൂരണാദിനാ അനുക്കമേന. സേസം തികനിപാതേ വുത്തത്ഥമേവ.

൧൦. ഗവേസീസുത്തവണ്ണനാ

൧൮൦. ദസമേ സിതം പാത്വാകാസീതി മഹാമഗ്ഗേനേവ ഗച്ഛന്തോ തം സാലവനം ഓലോകേത്വാ ‘‘അത്ഥി നു ഖോ ഇമസ്മിം ഠാനേ കിഞ്ചി സുകാരണം ഉപ്പന്നപുബ്ബ’’ന്തി അദ്ദസ കസ്സപബുദ്ധകാലേ ഗവേസിനാ ഉപാസകേന കതം സുകാരണം. അഥസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘ഇദം സുകാരണം ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ അപാകടം പടിച്ഛന്നം, ഹന്ദ നം ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പാകടം കരോമീ’’തി മഗ്ഗാ ഓക്കമ്മ അഞ്ഞതരസ്മിം പദേസേ ഠിതോവ സിതപാതുകമ്മം അകാസി, അഗ്ഗഗ്ഗദന്തേ ദസ്സേത്വാ മന്ദഹസിതം ഹസി. യഥാ ഹി ലോകിയമനുസ്സാ ഉദരം പഹരന്താ ‘‘കഹം കഹ’’ന്തി ഹസന്തി, ന ഏവം ബുദ്ധാ. ബുദ്ധാനം പന ഹസിതം ഹട്ഠപഹട്ഠാകാരമത്തമേവ ഹോതി.

ഹസിതഞ്ച നാമേതം തേരസഹി സോമനസ്സസഹഗതചിത്തേഹി ഹോതി. തത്ഥ ലോകിയമഹാജനോ അകുസലതോ ചതൂഹി, കാമാവചരകുസലതോ ചതൂഹീതി അട്ഠഹി ചിത്തേഹി ഹസതി, സേഖാ അകുസലതോ ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്താനി ദ്വേ അപനേത്വാ ഛഹി ചിത്തേഹി ഹസന്തി, ഖീണാസവാ ചതൂഹി സഹേതുകകിരിയചിത്തേഹി, ഏകേന അഹേതുകകിരിയചിത്തേനാതി പഞ്ചഹി ചിത്തേഹി ഹസന്തി. തേസുപി ബലവാരമ്മണേ ആപാഥമാഗതേ ദ്വീഹി ഞാണസമ്പയുത്തചിത്തേഹി ഹസന്തി, ദുബ്ബലാരമ്മണേ ദുഹേതുകചിത്തദ്വയേന ച അഹേതുകചിത്തേന ചാതി തീഹി ചിത്തേഹി ഹസന്തി. ഇമസ്മിം പന ഠാനേ കിരിയാഹേതുകമനോവിഞ്ഞാണധാതുസോമനസ്സസഹഗതചിത്തം ഭഗവതോ പഹട്ഠാകാരമത്തഹസിതം ഉപ്പാദേതി.

തം പനേതം ഹസിതം ഏവം അപ്പമത്തകമ്പി ഥേരസ്സ പാകടം അഹോസി. കഥം? തഥാരൂപേ ഹി കാലേ തഥാഗതസ്സ ചതൂഹി ദാഠാഹി ചാതുദ്ദീപികമഹാമേഘമുഖതോ സമോസരിതാ വിജ്ജുലതാ വിയ വിരോചമാനാ മഹാതാലക്ഖന്ധപ്പമാണാ രസ്മിവട്ടിയോ ഉട്ഠഹിത്വാ തിക്ഖത്തും സിരവരം പദക്ഖിണം കത്വാ ദാഠഗ്ഗേസുയേവ അന്തരധായന്തി. തേന സഞ്ഞാണേന ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ പച്ഛതോ ഗച്ഛമാനോപി സിതപാതുഭാവം ജാനാതി.

ഇദ്ധന്തി സമിദ്ധം. ഫീതന്തി അതിസമിദ്ധം സബ്ബപാലിഫുല്ലം വിയ. ആകിണ്ണമനുസ്സന്തി ജനസമാകുലം. സീലേസു അപരിപൂരകാരീതി പഞ്ചസു സീലേസു അസമത്തകാരീ. പടിദേസിതാനീതി ഉപാസകഭാവം പടിദേസിതാനി. സമാദപിതാനീതി സരണേസു പതിട്ഠാപിതാനീതി അത്ഥോ. ഇച്ചേതം സമസമന്തി ഇതി ഏതം കാരണം സബ്ബാകാരതോ സമഭാവേനേവ സമം, ന ഏകദേസേന. നത്ഥി കിഞ്ചി അതിരേകന്തി മയ്ഹം ഇമേഹി കിഞ്ചി അതിരേകം നത്ഥി. ഹന്ദാതി വവസ്സഗ്ഗത്ഥേ നിപാതോ. അതിരേകായാതി വിസേസകാരണത്ഥായ പടിപജ്ജാമീതി അത്ഥോ. സീലേസു പരിപൂരകാരിം ധാരേഥാതി പഞ്ചസു സീലേസു സമത്തകാരീതി ജാനാഥ. ഏത്താവതാ തേന പഞ്ച സീലാനി സമാദിന്നാനി നാമ ഹോന്തി. കിമങ്ഗ പന ന മയന്തി മയം പന കേനേവ കാരണേന പരിപൂരകാരിനോ ന ഭവിസ്സാമ. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

ഉപാസകവഗ്ഗോ തതിയോ.