൫. മുണ്ഡരാജവഗ്ഗോ

൧. ആദിയസുത്തവണ്ണനാ

൪൧. പഞ്ചമസ്സ പഠമേ ഭോഗാനം ആദിയാതി ഭോഗാനം ആദാതബ്ബകാരണാനി. ഉട്ഠാനവീരിയാധിഗതേഹീതി ഉട്ഠാനസങ്ഖാതേന വീരിയേന അധിഗതേഹി. ബാഹാബലപരിചിതേഹീതി ബാഹുബലേന സഞ്ചിതേഹി. സേദാവക്ഖിത്തേഹീതി സേദം അവക്ഖിപേത്വാ ഉപ്പാദിതേഹി. ധമ്മികേഹീതി ധമ്മയുത്തേഹി. ധമ്മലദ്ധേഹീതി ദസകുസലകമ്മം അകോപേത്വാ ലദ്ധേഹി. പീണേതീതി പീണിതം ഥൂലം കരോതി. സേസമേത്ഥ ചതുക്കനിപാതേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം. ദുതിയം ഉത്താനത്ഥമേവ.

൩. ഇട്ഠസുത്തവണ്ണനാ

൪൩. തതിയേ ആയുസംവത്തനികാ പടിപദാതി ദാനസീലാദികാ പുഞ്ഞപടിപദാ. സേസേസുപി ഏസേവ നയോ. അത്ഥാഭിസമയാതി അത്ഥസ്സ അഭിസമാഗമേന, അത്ഥപ്പടിലാഭേനാതി വുത്തം ഹോതി.

൪. മനാപദായീസുത്തവണ്ണനാ

൪൪. ചതുത്ഥേ ഉഗ്ഗോതി ഗുണേഹി ഉഗ്ഗതത്താ ഏവംലദ്ധനാമോ. സാലപുപ്ഫകം ഖാദനീയന്തി ചതുമധുരയോജിതേന സാലിപിട്ഠേന കതം സാലപുപ്ഫസദിസം ഖാദനീയം. തഞ്ഹി പഞ്ഞായമാനവണ്ടപത്തകേസരം കത്വാ ജീരകാദിസമ്ഭാരയുത്തേ സപ്പിമ്ഹി പചിത്വാ സപ്പിം വിനിവത്തേത്വാ കോലുമ്ബേ പൂരേത്വാ ഗന്ധവാസം ഗാഹാപേത്വാ പിദഹിത്വാ ലഞ്ഛേത്വാ ഠപിതം ഹോതി. തം സോ യാഗും പിവിത്വാ നിസിന്നസ്സ ഭഗവതോ അന്തരഭത്തേ ദാതുകാമോ ഏവമാഹ. പടിഗ്ഗഹേസി ഭഗവാതി ദേസനാമത്തമേതം, ഉപാസകോ പന തം ഭഗവതോ ച പഞ്ചന്നഞ്ച ഭിക്ഖുസതാനം അദാസി. യഥാ ച തം, ഏവം സൂകരമംസാദീനിപി. തത്ഥ സമ്പന്നകോലകന്തി സമ്പന്നബദരം. സൂകരമംസന്തി മധുരരസേഹി ബദരേഹി സദ്ധിം ജീരകാദിസമ്ഭാരേഹി യോജേത്വാ പക്കം ഏകസംവച്ഛരികസൂകരമംസം. നിബ്ബത്തതേലകന്തി വിനിവത്തിതതേലം. നാലിയസാകന്തി സാലിപിട്ഠേന സദ്ധിം മദ്ദിത്വാ ജീരകാദിസംയുത്തേ സപ്പിമ്ഹി പചിത്വാ ചതുമധുരേന യോജേത്വാ വാസം ഗാഹാപേത്വാ ഠപിതം നാലിയസാകം. നേതം ഭഗവതോ കപ്പതീതി ഏത്ഥ അകപ്പിയം ഉപാദായ കപ്പിയമ്പി ന കപ്പതീതി വുത്തം, സേട്ഠി പന സബ്ബമ്പി തം ആഹരാപേത്വാ രാസിം കത്വാ യം യം അകപ്പിയം, തം തം അന്തരാപണം പഹിണിത്വാ കപ്പിയം ഉപഭോഗപരിഭോഗഭണ്ഡം അദാസി. ചന്ദനഫലകം നാതിമഹന്തം ദീഘതോ അഡ്ഢതേയ്യരതനം, തിരിയം ദിയഡ്ഢരതനം, സാരവരഭണ്ഡത്താ പന മഹഗ്ഘം അഹോസി. ഭഗവാ തം പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഖണ്ഡാഖണ്ഡികം ഛേദാപേത്വാ ഭിക്ഖൂനം അഞ്ജനപിസനത്ഥായ ദാപേസി.

ഉജ്ജുഭൂതേസൂതി കായവാചാചിത്തേഹി ഉജുകേസു. ഛന്ദസാതി പേമേന. ചത്തന്തിആദീസു പരിച്ചാഗവസേന ചത്തം. മുത്തചാഗതായ മുത്തം. അനപേക്ഖചിത്തതായ ചിത്തേന ന ഉഗ്ഗഹിതന്തി അനുഗ്ഗഹീതം. ഖേത്തൂപമേതി വിരുഹനട്ഠേന ഖേത്തസദിസേ.

അഞ്ഞതരം മനോമയന്തി സുദ്ധാവാസേസു ഏകം ഝാനമനേന നിബ്ബത്തം ദേവകായം. യഥാധിപ്പായോതി യഥാജ്ഝാസയോ. ഇമിനാ കിം പുച്ഛതി? തസ്സ കിര മനുസ്സകാലേ അരഹത്തത്ഥായ അജ്ഝാസയോ അഹോസി, തം പുച്ഛാമീതി പുച്ഛതി. ദേവപുത്തോപി അരഹത്തം പത്തതായ തഗ്ഘ മേ ഭഗവാ യഥാധിപ്പായോതി ആഹ. യത്ഥ യത്ഥൂപപജ്ജതീതി തീസു വാ കുലസമ്പത്തീസു ഛസു വാ കാമസഗ്ഗേസു യത്ഥ യത്ഥ ഉപ്പജ്ജതി, തത്ഥ തത്ഥ ദീഘായു യസവാ ഹോതീതി. പഞ്ചമം ചതുക്കനിപാതേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം. ഛട്ഠസത്തമാനി ഉത്താനത്ഥാനേവ.

൮. അലബ്ഭനീയഠാനസുത്തവണ്ണനാ

൪൮. അട്ഠമേ അലബ്ഭനീയാനീതി അലദ്ധബ്ബാനി, ന സക്കാ ലഭിതും. ഠാനാനീതി കാരണാനി. ജരാധമ്മം മാ ജീരീതി യം മയ്ഹം ജരാസഭാവം, തം മാ ജീരതു. സേസപദേസുപി ഏസേവ നയോ. നച്ഛാദേയ്യാതി ന രുച്ചേയ്യ. അബ്ബുഹീതി നീഹരി.

യതോതി യസ്മിം കാലേ. ആപദാസൂതി ഉപദ്ദവേസു. ന വേധതീതി ന കമ്പതി നാനുസോചതി. അത്ഥവിനിച്ഛയഞ്ഞൂതി കാരണത്ഥവിനിച്ഛയേ കുസലോ. പുരാണന്തി നിബ്ബികാരതായ പോരാണകമേവ. ജപ്പേനാതി വണ്ണഭണനേന. മന്തേനാതി മഹാനുഭാവമന്തപരിവത്തനേന. സുഭാസിതേനാതി സുഭാസിതകഥനേന. അനുപ്പദാനേനാതി സതസ്സ വാ സഹസ്സസ്സ വാ ദാനേന. പവേണിയാ വാതി കുലവംസേന വാ, ‘‘ഇദം അമ്ഹാകം പവേണിയാ ആചിണ്ണം, ഇദം അനാചിണ്ണ’’ന്തി ഏവം പവേണികഥനേനാതി അത്ഥോ. യഥാ യഥാ യത്ഥ ലഭേഥ അത്ഥന്തി ഏതേസു ജപ്പാദീസു യേന യേന യത്ഥ യത്ഥ ഠാനേ ജരാധമ്മാദീനം അജീരണതാദിഅത്ഥം ലഭേയ്യ. തഥാ തഥാ തത്ഥ പരക്കമേയ്യാതി തേന തേന തസ്മിം തസ്മിം ഠാനേ പരക്കമം കരേയ്യ. കമ്മം ദള്ഹന്തി വട്ടഗാമികമ്മം മയാ ഥിരം കത്വാ ആയൂഹിതം, സ്വാഹം ഇദാനി കിന്തി കരോമീതി ഏവം പച്ചവേക്ഖിത്വാ അധിവാസേയ്യാതി.

൯. കോസലസുത്തവണ്ണനാ

൪൯. നവമേ ഉപകണ്ണകേതി കണ്ണമൂലേ. ദുമ്മനോതി ദുട്ഠുമനോ. പത്തക്ഖന്ധോതി പതിതക്ഖന്ധോ. പജ്ഝായന്തോതി ചിന്തയന്തോ. അപ്പടിഭാനോതി നിപ്പടിഭാനോ ഹുത്വാ. സേസം ഹേട്ഠാ വുത്തനയമേവ.

൧൦. നാരദസുത്തവണ്ണനാ

൫൦. ദസമേ അജ്ഝോമുച്ഛിതോതി അധിഓമുച്ഛിതോ ഗിലിത്വാ പരിനിട്ഠപേത്വാ ഗഹണസഭാവായ അതിരേകമുച്ഛായ തണ്ഹായ സമന്നാഗതോ. മഹച്ചാ രാജാനുഭാവേനാതി മഹതാ രാജാനുഭാവേന, അട്ഠാരസഹി സേനീഹി പരിവാരിതോ മഹതിയാ രാജിദ്ധിയാ പായാസീതി അത്ഥോ. തഗ്ഘാതി ഏകംസത്ഥേ നിപാതോ, ഏകംസേനേവ സോകസല്ലഹരണോതി അത്ഥോ. ഇതി രാജാ ഇമം ഓവാദം സുത്വാ തസ്മിം ഠിതോ ധമ്മേന സമേന രജ്ജം കാരേത്വാ സഗ്ഗപരായണോ അഹോസി.

മുണ്ഡരാജവഗ്ഗോ പഞ്ചമോ.