൩. പഞ്ചങ്ഗികവഗ്ഗോ

൧. പഠമഅഗാരവസുത്തവണ്ണനാ

൨൧. തതിയസ്സ പഠമേ അസഭാഗവുത്തികോതി അസഭാഗായ വിസദിസായ ജീവിതവുത്തിയാ സമന്നാഗതോ. ആഭിസമാചാരികം ധമ്മന്തി ഉത്തമസമാചാരഭൂതം വത്തവസേന പഞ്ഞത്തസീലം. സേഖം ധമ്മന്തി സേഖപണ്ണത്തിസീലം. സീലാനീതി ചത്താരി മഹാസീലാനി. സമ്മാദിട്ഠിന്തി വിപസ്സനാസമ്മാദിട്ഠിം. സമ്മാസമാധിന്തി മഗ്ഗസമാധിഞ്ചേവ ഫലസമാധിഞ്ച. ഇമസ്മിം സുത്തേ സീലാദീനി മിസ്സകാനി കഥിതാനി.

൨. ദുതിയഅഗാരവസുത്തവണ്ണനാ

൨൨. ദുതിയേ സീലക്ഖന്ധന്തി സീലരാസിം. സേസദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. ഇമേ പന തയോപി ഖന്ധാ മിസ്സകാവ കഥിതാതി.

൩. ഉപക്കിലേസസുത്തവണ്ണനാ

൨൩. തതിയേ ന ച പഭസ്സരന്തി ന ച പഭാവന്തം. പഭങ്ഗു ചാതി പഭിജ്ജനസഭാവം. അയോതി കാളലോഹം. ലോഹന്തി ഠപേത്വാ ഇധ വുത്താനി ചത്താരി അവസേസം ലോഹം. സജ്ഝന്തി രജതം. ചിത്തസ്സാതി ചാതുഭൂമകകുസലചിത്തസ്സ. തേഭൂമകസ്സ താവ ഉപക്കിലേസാ ഹോന്തു, ലോകുത്തരസ്സ കഥം ഹോന്തീതി? ഉപ്പജ്ജിതും അപ്പദാനേന. യദഗ്ഗേന ഹി ഉപ്പജ്ജിതും ന ദേന്തി, തദഗ്ഗേനേവ തേ ലോകിയസ്സപി ലോകുത്തരസ്സപി ഉപക്കിലേസാ നാമ ഹോന്തി. പഭങ്ഗു ചാതി ആരമ്മണേ ചുണ്ണവിചുണ്ണഭാവൂപഗമനേന ഭിജ്ജനസഭാവം. സമ്മാ സമാധിയതി ആസവാനം ഖയായാതി ആസവാനം ഖയസങ്ഖാതസ്സ അരഹത്തസ്സ അത്ഥായ ഹേതുനാ കാരണേന സമാധിയതി. ഏത്താവതാ ചിത്തം വിസോധേത്വാ അരഹത്തേ പതിട്ഠിതം ഖീണാസവം ദസ്സേതി. ഇദാനിസ്സ അഭിഞ്ഞാപടിവേധം ദസ്സേന്തോ യസ്സ യസ്സ ചാതിആദിമാഹ. തം ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

൪. ദുസ്സീലസുത്തവണ്ണനാ

൨൪. ചതുത്ഥേ ഹതൂപനിസോതി ഹതഉപനിസ്സയോ ഹതകാരണോ. യഥാഭൂതഞാണദസ്സനന്തി നാമരൂപപരിച്ഛേദഞാണം ആദിം കത്വാ തരുണവിപസ്സനാ. നിബ്ബിദാവിരാഗോതി നിബ്ബിദാ ച വിരാഗോ ച. തത്ഥ നിബ്ബിദാ ബലവവിപസ്സനാ, വിരാഗോ മഗ്ഗോ. വിമുത്തിഞാണദസ്സനന്തി ഫലവിമുത്തി ച പച്ചവേക്ഖണഞാണഞ്ച.

൫. അനുഗ്ഗഹിതസുത്തവണ്ണനാ

൨൫. പഞ്ചമേ സമ്മാദിട്ഠീതി വിപസ്സനാസമ്മാദിട്ഠി. ചേതോവിമുത്തിഫലാതിആദീസു ചേതോവിമുത്തീതി മഗ്ഗഫലസമാധി. പഞ്ഞാവിമുത്തീതി ഫലഞാണം. സീലാനുഗ്ഗഹിതാതി സീലേന അനുഗ്ഗഹിതാ അനുരക്ഖിതാ. സുതാനുഗ്ഗഹിതാതി ബാഹുസച്ചേന അനുഗ്ഗഹിതാ. സാകച്ഛാനുഗ്ഗഹിതാതി ധമ്മസാകച്ഛായ അനുഗ്ഗഹിതാ. സമഥാനുഗ്ഗഹിതാതി ചിത്തേകഗ്ഗതായ അനുഗ്ഗഹിതാ.

ഇമസ്സ പനത്ഥസ്സ ആവിഭാവത്ഥം മധുരമ്ബബീജം രോപേത്വാ സമന്താ മരിയാദം ബന്ധിത്വാ കാലാനുകാലം ഉദകം ആസിഞ്ചിത്വാ കാലാനുകാലം മൂലാനി സോധേത്വാ കാലാനുകാലം പതിതപാണകേ ഹാരേത്വാ കാലാനുകാലം മക്കടജാലം ലുഞ്ചിത്വാ അമ്ബം പടിജഗ്ഗന്തോ പുരിസോ ദസ്സേതബ്ബോ. തസ്സ ഹി പുരിസസ്സ മധുരമ്ബബീജരോപനം വിയ വിപസ്സനാസമ്മാദിട്ഠി ദട്ഠബ്ബാ, മരിയാദബന്ധനം വിയ സീലേന അനുഗ്ഗണ്ഹനം, ഉദകാസേചനം വിയ സുതേന അനുഗ്ഗണ്ഹനം, മൂലപരിസോധനം വിയ സാകച്ഛായ അനുഗ്ഗണ്ഹനം, പാണകഹരണം വിയ ഝാനവിപസ്സനാപാരിപന്ഥികസോധനവസേന സമഥാനുഗ്ഗണ്ഹനം, മക്കടജാലലുഞ്ചനം വിയ ബലവവിപസ്സനാനുഗ്ഗണ്ഹനം, ഏവം അനുഗ്ഗഹിതസ്സ രുക്ഖസ്സ ഖിപ്പമേവ വഡ്ഢിത്വാ ഫലപ്പദാനം വിയ ഇമേഹി സീലാദീഹി അനുഗ്ഗഹിതായ മൂലസമ്മാദിട്ഠിയാ ഖിപ്പമേവ മഗ്ഗവസേന വഡ്ഢിത്വാ ചേതോവിമുത്തിപഞ്ഞാവിമുത്തിഫലപ്പദാനം വേദിതബ്ബം.

൬. വിമുത്തായതനസുത്തവണ്ണനാ

൨൬. ഛട്ഠേ വിമുത്തായതനാനീതി വിമുച്ചനകാരണാനി. യത്ഥാതി യേസു വിമുത്തായതനേസു. സത്ഥാ ധമ്മം ദേസേതീതി ചതുസച്ചധമ്മം ദേസേതി. അത്ഥപടിസംവേദിനോതി പാളിഅത്ഥം ജാനന്തസ്സ. ധമ്മപടിസംവേദിനോതി പാളിം ജാനന്തസ്സ. പാമോജ്ജന്തി തരുണപീതി. പീതീതി തുട്ഠാകാരഭൂതാ ബലവപീതി. കായോതി നാമകായോ. പസ്സമ്ഭതീതി പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. സുഖം വേദേതീതി സുഖം പടിലഭതി. ചിത്തം സമാധിയതീതി അരഹത്തഫലസമാധിനാ സമാധിയതി. അയഞ്ഹി തം ധമ്മം സുണന്തോ ആഗതാഗതട്ഠാനേ ഝാനവിപസ്സനാമഗ്ഗഫലാനി ജാനാതി, തസ്സ ഏവം ജാനതോ പീതി ഉപ്പജ്ജതി. സോ തസ്സാ പീതിയാ അന്തരാ ഓസക്കിതും ന ദേന്തോ ഉപചാരകമ്മട്ഠാനികോ ഹുത്വാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്തം പാപുണാതി. തം സന്ധായ വുത്തം – ‘‘ചിത്തം സമാധിയതീ’’തി. സേസേസുപി ഏസേവ നയോ. അയം പന വിസേസോ – സമാധിനിമിത്തന്തി അട്ഠതിംസായ ആരമ്മണേസു അഞ്ഞതരോ സമാധിയേവ സമാധിനിമിത്തം. സുഗ്ഗഹിതം ഹോതീതിആദിസു ആചരിയസ്സ സന്തികേ കമ്മട്ഠാനം ഉഗ്ഗണ്ഹന്തേന സുട്ഠു ഗഹിതം ഹോതി സുട്ഠു മനസികതം സുട്ഠു ഉപധാരിതം. സുപ്പടിവിദ്ധം പഞ്ഞായാതി പഞ്ഞായ സുട്ഠു പച്ചക്ഖം കതം. തസ്മിം ധമ്മേതി തസ്മിം കമ്മട്ഠാനപാളിധമ്മേ. ഇതി ഇമസ്മിം സുത്തേ പഞ്ചപി വിമുത്തായതനാനി അരഹത്തം പാപേത്വാ കഥിതാനീതി.

൭. സമാധിസുത്തവണ്ണനാ

൨൭. സത്തമേ അപ്പമാണന്തി പമാണകരധമ്മരഹിതം ലോകുത്തരം. നിപകാ പതിസ്സതാതി നേപക്കേന ച സതിയാ ച സമന്നാഗതാ ഹുത്വാ. പഞ്ച ഞാണാനീതി പഞ്ച പച്ചവേക്ഖണഞാണാനി. പച്ചത്തഞ്ഞേവ ഉപ്പജ്ജന്തീതി അത്തനിയേവ ഉപ്പജ്ജന്തി. അയം സമാധി പച്ചുപ്പന്നസുഖോ ചേവാതിആദീസു അരഹത്തഫലസമാധി അധിപ്പേതോ. മഗ്ഗസമാധീതിപി വദന്തിയേവ. സോ ഹി അപ്പിതപ്പിതക്ഖണേ സുഖത്താ പച്ചുപ്പന്നസുഖോ, പുരിമോ പുരിമോ പച്ഛിമസ്സ പച്ഛിമസ്സ സമാധിസുഖസ്സ പച്ചയത്താ ആയതിം സുഖവിപാകോ, കിലേസേഹി ആരകത്താ അരിയോ, കാമാമിസവട്ടാമിസലോകാമിസാനം അഭാവാ നിരാമിസോ. ബുദ്ധാദീഹി മഹാപുരിസേഹി സേവിതത്താ അകാപുരിസസേവിതോ. അങ്ഗസന്തതായ ആരമ്മണസന്തതായ സബ്ബകിലേസദരഥസന്തതായ ച സന്തോ, അതപ്പനിയട്ഠേന പണീതോ. കിലേസപ്പടിപ്പസ്സദ്ധിയാ ലദ്ധത്താ കിലേസപ്പടിപ്പസ്സദ്ധിഭാവം വാ ലദ്ധത്താ പടിപ്പസ്സദ്ധലദ്ധോ. പടിപ്പസ്സദ്ധം പടിപ്പസ്സദ്ധീതി ഹി ഇദം അത്ഥതോ ഏകം. പടിപ്പസ്സദ്ധകിലേസേന വാ അരഹതാ ലദ്ധത്താപി പടിപ്പസ്സദ്ധലദ്ധോ, ഏകോദിഭാവേന അധിഗതത്താ ഏകോദിഭാവമേവ വാ അധിഗതത്താ ഏകോദിഭാവാധിഗതോ. അപ്പഗുണസാസവസമാധി വിയ സസങ്ഖാരേന സപ്പയോഗേന ചിത്തേന പച്ചനീകധമ്മേ നിഗ്ഗയ്ഹ കിലേസേ വാരേത്വാ അനധിഗതത്താ ന സസങ്ഖാരനിഗ്ഗയ്ഹവാരിതഗതോ. തം സമാധിം സമാപജ്ജന്തോ തതോ വാ വുട്ഠഹന്തോ സതിവേപുല്ലപ്പത്തത്താ സതോവ സമാപജ്ജതി, സതോവ വുട്ഠഹതി. യഥാപരിച്ഛിന്നകാലവസേന വാ സതോ സമാപജ്ജതി, സതോ വുട്ഠഹതി. തസ്മാ യദേത്ഥ ‘‘അയം സമാധി പച്ചുപ്പന്നസുഖോ ചേവ ആയതിഞ്ച സുഖവിപാകോ ചാ’’തി ഏവം പച്ചവേക്ഖമാനസ്സ പച്ചത്തംയേവ അപരപ്പച്ചയഞാണം ഉപ്പജ്ജതി, തം ഏകം ഞാണം. ഏസേവ നയോ സേസേസു. ഏവം ഇമാനി പഞ്ച ഞാണാനി പച്ചത്തഞ്ഞേവ ഉപ്പജ്ജന്തീതി.

൮. പഞ്ചങ്ഗികസുത്തവണ്ണനാ

൨൮. അട്ഠമേ അരിയസ്സാതി വിക്ഖമ്ഭനവസേന പഹീനകിലേസേഹി ആരകാ ഠിതസ്സ. ഭാവനം ദേസേസ്സാമീതി ബ്രൂഹനം വഡ്ഢനം പകാസയിസ്സാമി. ഇമമേവ കായന്തി ഇമം കരജകായം. അഭിസന്ദേതീതി തേമേതി സ്നേഹേതി, സബ്ബത്ഥ പവത്തപീതിസുഖം കരോതി. പരിസന്ദേതീതി സമന്തതോ സന്ദേതി. പരിപൂരേതീതി വായുനാ ഭസ്തം വിയ പൂരേതി. പരിപ്ഫരതീതി സമന്തതോ ഫുസതി. സബ്ബാവതോ കായസ്സാതി അസ്സ ഭിക്ഖുനോ സബ്ബകോട്ഠാസവതോ കായസ്സ കിഞ്ചി ഉപാദിന്നകസന്തതിപവത്തിട്ഠാനേ ഛവിമംസലോഹിതാനുഗതം അണുമത്തമ്പി ഠാനം പഠമജ്ഝാനസുഖേന അഫുടം നാമ ന ഹോതി.

ദക്ഖോതി ഛേകോ പടിബലോ ന്ഹാനീയചുണ്ണാനി കാതുഞ്ചേവ യോജേതുഞ്ച സന്നേതുഞ്ച. കംസഥാലേതി യേന കേനചി ലോഹേന കതഭാജനേ. മത്തികാഭാജനം പന ഥിരം ന ഹോതി, സന്നേന്തസ്സ ഭിജ്ജതി. തസ്മാ തം ന ദസ്സേസി. പരിപ്ഫോസകം പരിപ്ഫോസകന്തി സിഞ്ചിത്വാ സിഞ്ചിത്വാ. സന്നേയ്യാതി വാമഹത്ഥേന കംസഥാലം ഗഹേത്വാ ദക്ഖിണഹത്ഥേന പമാണയുത്തം ഉദകം സിഞ്ചിത്വാ സിഞ്ചിത്വാ പരിമദ്ദന്തോ പിണ്ഡം കരേയ്യ. സ്നേഹാനുഗതാതി ഉദകസിനേഹേന അനുഗതാ. സ്നേഹപരേതാതി ഉദകസിനേഹേന പരിഗ്ഗഹിതാ. സന്തരബാഹിരാതി സദ്ധിം അന്തോപദേസേന ചേവ ബഹിപദേസേന ച, സബ്ബത്ഥകമേവ ഉദകസിനേഹേന ഫുടാതി അത്ഥോ. ന ച പഗ്ഘരിണീതി ന ബിന്ദു ബിന്ദു ഉദകം പഗ്ഘരതി, സക്കാ ഹോതി ഹത്ഥേനപി ദ്വീഹിപി അങ്ഗുലീഹി ഗഹേതും ഓവട്ടികായപി കാതുന്തി അത്ഥോ.

ദുതിയജ്ഝാനസുഖഉപമായം ഉബ്ഭിദോദകോതി ഉബ്ഭിന്നഉദകോ, ന ഹേട്ഠാ ഉബ്ഭിജ്ജിത്വാ ഉഗ്ഗച്ഛനഉദകോ, അന്തോയേവ പന ഉപ്പജ്ജനഉദകോതി അത്ഥോ. ആയമുഖന്തി ആഗമനമഗ്ഗോ. ദേവോതി മേഘോ. കാലേന കാലന്തി കാലേ കാലേ, അന്വഡ്ഢമാസം വാ അനുദസാഹം വാതി അത്ഥോ. ധാരന്തി വുട്ഠിം. നാനുപ്പവേച്ഛേയ്യാതി നപ്പവേസേയ്യ, ന വസ്സേയ്യാതി അത്ഥോ. സീതാ വാരിധാരാ ഉബ്ഭിജ്ജിത്വാതി സീതാ വാരിധാരാ തം രഹദം പൂരയമാനാ ഉബ്ഭിജ്ജിത്വാ. ഹേട്ഠാ ഉഗ്ഗച്ഛനഉദകഞ്ഹി ഉഗ്ഗന്ത്വാ ഭിജ്ജന്തം ഉദകം ഖോഭേതി, ചതൂഹി ദിസാഹി പവിസനഉദകം പുരാണപണ്ണതിണകട്ഠദണ്ഡകാദീഹി ഉദകം ഖോഭേതി. വുട്ഠിഉദകം ധാരാനിപാതബുബ്ബുളകേഹി ഉദകം ഖോഭേതി, സന്നിസിന്നമേവ പന ഹുത്വാ ഇദ്ധിനിമ്മിതമിവ ഉപ്പജ്ജമാനം ഉദകം ഇമം പദേസം ഫരതി, ഇമം ന ഫരതീതി നത്ഥി. തേന അഫുടോകാസോ നാമ ന ഹോതി. തത്ഥ രഹദോ വിയ കരജകായോ, ഉദകം വിയ ദുതിയജ്ഝാനസുഖം, സേസം പുരിമനയേനേവ വേദിതബ്ബം.

തതിയജ്ഝാനസുഖഉപമായം ഉപ്പലാനി ഏത്ഥ സന്തീതി ഉപ്പലിനീ. സേസപദദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. ഏത്ഥ ച സേതരത്തനീലേസു യംകിഞ്ചി ഉപ്പലമേവ, ഊനകസതപത്തം പുണ്ഡരീകം, സതപത്തം പദുമം. പത്തനിയമം വാ വിനാപി സേതം പദുമം, രത്തം പുണ്ഡരീകന്തി അയമേത്ഥ വിനിച്ഛയോ. ഉദകാനുഗ്ഗതാനീതി ഉദകതോ ന ഉഗ്ഗതാനി. അന്തോനിമുഗ്ഗപോസീനീതി ഉദകതലസ്സ അന്തോ നിമുഗ്ഗാനിയേവ ഹുത്വാ പോസന്തി വഡ്ഢന്തീതി അത്ഥോ. സേസം പുരിമനയേനേവ വേദിതബ്ബം.

ചതുത്ഥജ്ഝാനഉപമായം പരിസുദ്ധേന ചേതസാ പരിയോദാതേനാതി ഏത്ഥ നിരുപക്കിലേസട്ഠേന പരിസുദ്ധം, പഭസ്സരട്ഠേന പരിയോദാതം വേദിതബ്ബം. ഓദാതേന വത്ഥേനാതി ഇദം ഉതുഫരണത്ഥം വുത്തം. കിലിട്ഠവത്ഥേന ഹി ഉതുഫരണം ന ഹോതി, തങ്ഖണധോതപരിസുദ്ധേന ഉതുഫരണം ബലവം ഹോതി. ഇമിസ്സാ ഹി ഉപമായ വത്ഥം വിയ കരജകായോ, ഉതുഫരണം വിയ ചതുത്ഥജ്ഝാനസുഖം. തസ്മാ യഥാ സുന്ഹാതസ്സ പുരിസസ്സ പരിസുദ്ധം വത്ഥം സസീസം പാരുപിത്വാ നിസിന്നസ്സ സരീരതോ ഉതു സബ്ബമേവ വത്ഥം ഫരതി, ന കോചി വത്ഥസ്സ അഫുടോകാസോ ഹോതി, ഏവം ചതുത്ഥജ്ഝാനസുഖേന ഭിക്ഖുനോ കരജകായസ്സ ന കോചി ഓകാസോ അഫുടോ ഹോതീതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. ചതുത്ഥജ്ഝാനചിത്തമേവ വാ വത്ഥം വിയ, തംസമുട്ഠാനരൂപം ഉതുഫരണം വിയ. യഥാ ഹി കത്ഥചി കത്ഥചി ഓദാതവത്ഥേ കായം അഫുസന്തേപി തംസമുട്ഠാനേന ഉതുനാ സബ്ബത്ഥകമേവ കായോ ഫുടോ ഹോതി, ഏവം ചതുത്ഥജ്ഝാനസമുട്ഠാപിതേന സുഖുമരൂപേന സബ്ബത്ഥകമേവ ഭിക്ഖുനോ കായോ ഫുടോ ഹോതീതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ.

പച്ചവേക്ഖണനിമിത്തന്തി പച്ചവേക്ഖണഞാണമേവ. സുഗ്ഗഹിതം ഹോതീതി യഥാ തേന ഝാനവിപസ്സനാമഗ്ഗാ സുട്ഠു ഗഹിതാ ഹോന്തി, ഏവം പച്ചവേക്ഖണനിമിത്തം അപരാപരേന പച്ചവേക്ഖണനിമിത്തേന സുട്ഠു ഗഹിതം ഹോതി. അഞ്ഞോ വാ അഞ്ഞന്തി അഞ്ഞോ ഏകോ അഞ്ഞം ഏകം, അത്തനോയേവ ഹി അത്താ ന പാകടോ ഹോതി. ഠിതോ വാ നിസിന്നന്തി ഠിതകസ്സാപി നിസിന്നോ പാകടോ ഹോതി, തേനേവം വുത്തം. സേസേസുപി ഏസേവ നയോ. ഉദകമണികോതി സമേഖലാ ഉദകചാടി. സമതിത്തികോതി സമഭരിതോ. കാകപേയ്യാതി മുഖവട്ടിയം നിസീദിത്വാ കാകേന ഗീവം അനാമേത്വാവ പാതബ്ബോ.

സുഭൂമിയന്തി സമഭൂമിയം. ‘‘സുഭൂമേ സുഖേത്തേ വിഹതഖാണുകേ ബീജാനി പതിട്ഠാപേയ്യാ’’തി (ദീ. നി. ൨.൪൩൮) ഏത്ഥ പന മണ്ഡഭൂമി സുഭൂമീതി ആഗതാ. ചതുമഹാപഥേതി ദ്വിന്നം മഹാമഗ്ഗാനം വിനിവിജ്ഝിത്വാ ഗതട്ഠാനേ. ആജഞ്ഞരഥോതി വിനീതഅസ്സരഥോ. ഓധസ്തപതോദോതി യഥാ രഥം അഭിരുഹിത്വാ ഠിതേന സക്കാ ഹോതി ഗണ്ഹിതും, ഏവം ആലമ്ബനം നിസ്സായ തിരിയതോ ഠപിതപതോദോ. യോഗ്ഗാചരിയോതി അസ്സാചരിയോ. സ്വേവ അസ്സദമ്മേ സാരേതീതി അസ്സദമ്മസാരഥി. യേനിച്ഛകന്തി യേന യേന മഗ്ഗേന ഇച്ഛതി. യദിച്ഛകന്തി യം യം ഗതിം ഇച്ഛതി. സാരേയ്യാതി ഉജുകം പുരതോ പേസേയ്യ. പച്ചാസാരേയ്യാതി പടിനിവത്തേയ്യ.

ഏവം ഹേട്ഠാ പഞ്ചഹി അങ്ഗേഹി സമാപത്തിപരികമ്മം കഥേത്വാ ഇമാഹി തീഹി ഉപമാഹി പഗുണസമാപത്തിയാ ആനിസംസം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി ഖീണാസവസ്സ അഭിഞ്ഞാപടിപാടിം ദസ്സേതും സോ സചേ ആകങ്ഖതീതിആദിമാഹ. തം ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

൯. ചങ്കമസുത്തവണ്ണനാ

൨൯. നവമേ അദ്ധാനക്ഖമോ ഹോതീതി ദൂരം അദ്ധാനമഗ്ഗം ഗച്ഛന്തോ ഖമതി, അധിവാസേതും സക്കോതി. പധാനക്ഖമോതി വീരിയക്ഖമോ. ചങ്കമാധിഗതോ സമാധീതി ചങ്കമം അധിട്ഠഹന്തേന അധിഗതോ അട്ഠന്നം സമാപത്തീനം അഞ്ഞതരസമാധി. ചിരട്ഠിതികോ ഹോതീതി ചിരം തിട്ഠതി. ഠിതകേന ഗഹിതനിമിത്തഞ്ഹി നിസിന്നസ്സ നസ്സതി, നിസിന്നേന ഗഹിതനിമിത്തം നിപന്നസ്സ. ചങ്കമം അധിട്ഠഹന്തേന ചലിതാരമ്മണേ ഗഹിതനിമിത്തം പന ഠിതസ്സപി നിസിന്നസ്സപി നിപന്നസ്സപി ന നസ്സതീതി.

൧൦. നാഗിതസുത്തവണ്ണനാ

൩൦. ദസമേ ഉദ്ധം ഉഗ്ഗതത്താ ഉച്ചോ, രാസിഭാവേന ച മഹാ സദ്ദോ ഏതേസന്തി ഉച്ചാസദ്ദമഹാസദ്ദാ. തേസു ഹി ഉഗ്ഗതുഗ്ഗതേസു ഖത്തിയമഹാസാല-ബ്രാഹ്മണമഹാസാലാദീസു മഹാസക്കാരം ഗഹേത്വാ ആഗതേസു ‘‘അസുകസ്സ ഓകാസം ദേഥ, അസുകസ്സ ഓകാസം ദേഥാ’’തി വുത്തേ ‘‘മയം പഠമതരം ആഗതാ, മയ്ഹം പഠമതരം ആഗതാ, നത്ഥി ഓകാസോ’’തി ഏവം അഞ്ഞമഞ്ഞം കഥേന്താനം സദ്ദോ ഉച്ചോ ചേവ മഹാ ച അഹോസി. കേവട്ടാ മഞ്ഞേ മച്ഛവിലോപേതി കേവട്ടാ വിയ മച്ഛവിലോപേ. തേസഞ്ഹി മച്ഛപച്ഛിം ഗഹേത്വാ ആഗതാനം വിക്കിണനട്ഠാനേ ‘‘മയ്ഹം ദേഥ മയ്ഹം ദേഥാ’’തി വദതോ മഹാജനസ്സ ഏവരൂപോ സദ്ദോ ഹോതി. മീള്ഹസുഖന്തി അസുചിസുഖം. മിദ്ധസുഖന്തി നിദ്ദാസുഖം. ലാഭസക്കാരസിലോകസുഖന്തി ലാഭസക്കാരഞ്ചേവ വണ്ണഭണനഞ്ച നിസ്സായ ഉപ്പന്നസുഖം.

തംനിന്നാവ ഗമിസ്സന്തീതി തം തദേവ ഭഗവതോ ഗതട്ഠാനം ഗമിസ്സന്തി, അനുബന്ധിസ്സന്തിയേവാതി വുത്തം ഹോതി. തഥാ ഹി, ഭന്തേ, ഭഗവതോ സീലപഞ്ഞാണന്തി യസ്മാ തഥാവിധം തുമ്ഹാകം സീലഞ്ച ഞാണഞ്ചാതി അത്ഥോ. മാ ച മയാ യസോതി മയാ സദ്ധിം യസോപി മാ സമാഗച്ഛതു. പിയാനന്തി പിയജനാനം. ഏസോ തസ്സ നിസ്സന്ദോതി ഏസാ പിയഭാവസ്സ നിപ്ഫത്തി. അസുഭനിമിത്താനുയോഗന്തി അസുഭകമ്മട്ഠാനാനുയോഗം. സുഭനിമിത്തേതി രാഗട്ഠാനിയേ ഇട്ഠാരമ്മണേ. ഏസോ തസ്സ നിസ്സന്ദോതി ഏസാ തസ്സ അസുഭനിമിത്താനുയോഗസ്സ നിപ്ഫത്തി. ഏവമിമസ്മിം സുത്തേ ഇമേസു പഞ്ചസു ഠാനേസു വിപസ്സനാവ കഥിതാതി.

പഞ്ചങ്ഗികവഗ്ഗോ തതിയോ.