൧. ഞാതസുത്തവണ്ണനാ

൧൧. ദുതിയസ്സ പഠമേ ഞാതോതി പഞ്ഞാതോ പാകടോ. അനനുലോമികേതി സാസനസ്സ ന അനുലോമേതീതി അനനുലോമികം, തസ്മിം അനനുലോമികേ. കായകമ്മേതി പാണാതിപാതാദിമ്ഹി കായദുച്ചരിതേ. ഓളാരികം വാ ഏതം, ന ഏവരൂപേ സമാദപേതും സക്കോതി. ദിസാ നമസ്സിതും വട്ടതി, ഭൂതബലിം കാതും വട്ടതീതി ഏവരൂപേ സമാദപേതി ഗണ്ഹാപേതി. വചീകമ്മേപി മുസാവാദാദീനി ഓളാരികാനി, അത്തനോ സന്തകം പരസ്സ അദാതുകാമേന ‘‘നത്ഥീ’’തി അയം വഞ്ചനമുസാവാദോ നാമ വത്തും വട്ടതീതി ഏവരൂപേ സമാദപേതി. മനോകമ്മേപി അഭിജ്ഝാദയോ ഓളാരികാ, കമ്മട്ഠാനം വിസംവാദേത്വാ കഥേന്തോ പന അനനുലോമികേസു ധമ്മേസു സമാദപേതി നാമ ദക്ഖിണവിഹാരവാസിത്ഥേരോ വിയ. തം കിര ഥേരം ഏകോ ഉപട്ഠാകോ അമച്ചപുത്തോ ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘മേത്തായന്തേന പഠമം കീദിസേ പുഗ്ഗലേ മേത്തായിതബ്ബ’’ന്തി പുച്ഛി. ഥേരോ സഭാഗവിസഭാഗം അനാചിക്ഖിത്വാ ‘‘പിയപുഗ്ഗലേ’’തി ആഹ. തസ്സ ച ഭരിയാ പിയാ ഹോതി മനാപാ, സോ തം ആരബ്ഭ മേത്തായന്തോ ഉമ്മാദം പാപുണി. കഥം പനേസ ബഹുജനഅഹിതായ പടിപന്നോ ഹോതീതി? ഏവരൂപസ്സ ഹി സദ്ധിവിഹാരികാദയോ ചേവ ഉപട്ഠാകാദയോ ച തേസം ആരക്ഖദേവതാ ആദിം കത്വാ താസം താസം മിത്തഭൂതാ യാവ ബ്രഹ്മലോകാ സേസദേവതാ ച ‘‘അയം ഭിക്ഖു ന അജാനിത്വാ കരിസ്സതീ’’തി തേന കതമേവ കരോന്തി, ഏവമേസ ബഹുജനഅഹിതായ പടിപന്നോ ഹോതി.

സുക്കപക്ഖേ പാണാതിപാതാ വേരമണിആദീനംയേവ വസേന കായകമ്മവചീകമ്മാനി വേദിതബ്ബാനി. കമ്മട്ഠാനം പന അവിസംവാദേത്വാ കഥേന്തോ അനുലോമികേസു ധമ്മേസു സമാദപേതി നാമ കോളിതവിഹാരവാസീ ചതുനികായികതിസ്സത്ഥേരോ വിയ. തസ്സ കിര ജേട്ഠഭാതാ നന്ദാഭയത്ഥേരോ നാമ പോതലിയവിഹാരേ വസന്തോ ഏകസ്മിം രോഗേ സമുട്ഠിതേ കനിട്ഠം പക്കോസാപേത്വാ ആഹ – ‘‘ആവുസോ, മയ്ഹം സല്ലഹുകം കത്വാ ഏകം കമ്മട്ഠാനം കഥേഹീ’’തി. കിം, ഭന്തേ, അഞ്ഞേന കമ്മട്ഠാനേന, കബളീകാരാഹാരം പരിഗ്ഗണ്ഹിതും വട്ടതീതി? കിമത്ഥികോ ഏസ, ആവുസോതി? ഭന്തേ, കബളീകാരാഹാരോ ഉപാദാരൂപം, ഏകസ്മിഞ്ച ഉപാദാരൂപേ ദിട്ഠേ തേവീസതി ഉപാദാരൂപാനി പാകടാനി ഹോന്തീതി. സോ ‘‘വട്ടിസ്സതി, ആവുസോ, ഏത്തക’’ന്തി തം ഉയ്യോജേത്വാ കബളീകാരാഹാരം പരിഗ്ഗണ്ഹിത്വാ ഉപാദാരൂപം സല്ലക്ഖേത്വാ വിവട്ടേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. അഥ നം ഥേരം ബഹിവിഹാരാ അനിക്ഖന്തമേവ പക്കോസിത്വാ, ‘‘ആവുസോ, മഹാഅവസ്സയോസി മയ്ഹം ജാതോ’’തി കനിട്ഠത്ഥേരസ്സ അത്തനാ പടിലദ്ധഗുണം ആരോചേസി. ബഹുജനഹിതായാതി ഏതസ്സപി ഹി സദ്ധിവിഹാരികാദയോ ‘‘അയം ന അജാനിത്വാ കരിസ്സതീ’’തി തേന കതമേവ കരോന്തീതി ബഹുജനഹിതായ പടിപന്നോ നാമ ഹോതീതി.