൧. വജ്ജസുത്തവണ്ണനാ

൧. ദുകനിപാതസ്സ പഠമേ വജ്ജാനീതി ദോസാ അപരാധാ. ദിട്ഠധമ്മികന്തി ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ഇമസ്മിംയേവ അത്തഭാവേ ഉപ്പന്നഫലം. സമ്പരായികന്തി സമ്പരായേ അനാഗതേ അത്തഭാവേ ഉപ്പന്നഫലം. ആഗുചാരിന്തി പാപകാരിം അപരാധകാരകം. രാജാനോ ഗഹേത്വാ വിവിധാ കമ്മകാരണാ കാരേന്തേതി ചോരം ഗഹേത്വാ വിവിധാ കമ്മകാരണാ രാജപുരിസാ കരോന്തി, രാജാനോ പന താ കാരേന്തി നാമ. തം ചോരം ഏവം കമ്മകാരണാ കാരിയമാനം ഏസ പസ്സതി. തേന വുത്തം – ‘‘പസ്സതി ചോരം ആഗുചാരിം രാജാനോ ഗഹേത്വാ വിവിധാ കമ്മകാരണാ കാരേന്തേ’’തി. അദ്ധദണ്ഡകേഹീതി മുഗ്ഗരേഹി, പഹാരസാധനത്ഥം വാ ചതുഹത്ഥദണ്ഡം ദ്വേധാ ഛേത്വാ ഗഹിതദണ്ഡകേഹി. ബിലങ്ഗഥാലികന്തി കഞ്ജിയഉക്ഖലികകമ്മകാരണം. തം കരോന്താ സീസകടാഹം ഉപ്പാടേത്വാ തത്തം അയോഗുളം സണ്ഡാസേന ഗഹേത്വാ തത്ഥ പക്ഖിപന്തി, തേന മത്ഥലുങ്ഗം പക്കുഥിത്വാ ഉത്തരതി. സങ്ഖമുണ്ഡികന്തി സങ്ഖമുണ്ഡകമ്മകാരണം. തം കരോന്താ ഉത്തരോട്ഠഉഭതോകണ്ണചൂളികഗലവാടകപരിച്ഛേദേന ചമ്മം ഛിന്ദിത്വാ സബ്ബകേസേ ഏകതോ ഗണ്ഠിം കത്വാ ദണ്ഡകേന വേഠേത്വാ ഉപ്പാടേന്തി, സഹ കേസേഹി ചമ്മം ഉട്ഠഹതി. തതോ സീസകടാഹം ഥൂലസക്ഖരാഹി ഘംസിത്വാ ധോവന്താ സങ്ഖവണ്ണം കരോന്തി. രാഹുമുഖന്തി രാഹുമുഖകമ്മകാരണം. തം കരോന്താ സങ്കുനാ മുഖം വിവരിത്വാ അന്തോമുഖേ ദീപം ജാലേന്തി, കണ്ണചൂളികാഹി വാ പട്ഠായ മുഖം നിഖാദനേന ഖനന്തി, ലോഹിതം പഗ്ഘരിത്വാ മുഖം പൂരേതി.

ജോതിമാലികന്തി സകലസരീരം തേലപിലോതികായ വേഠേത്വാ ആലിമ്പേന്തി. ഹത്ഥപജ്ജോതികന്തി ഹത്ഥേ തേലപിലോതികായ വേഠേത്വാ ദീപം വിയ പജ്ജാലേന്തി. ഏരകവത്തികന്തി ഏരകവത്തകമ്മകാരണം. തം കരോന്താ ഹേട്ഠാഗീവതോ പട്ഠായ ചമ്മവട്ടേ കന്തിത്വാ ഗോപ്ഫകേ ഠപേന്തി, അഥ നം യോത്തേഹി ബന്ധിത്വാ കഡ്ഢന്തി. സോ അത്തനോ ചമ്മവട്ടേ അക്കമിത്വാ അക്കമിത്വാ പതതി. ചീരകവാസികന്തി ചീരകവാസികകമ്മകാരണം. തം കരോന്താ തഥേവ ചമ്മവട്ടേ കന്തിത്വാ കടിയം ഠപേന്തി, കടിതോ പട്ഠായ കന്തിത്വാ ഗോപ്ഫകേസു ഠപേന്തി, ഉപരിമേഹി ഹേട്ഠിമസരീരം ചീരകനിവാസനനിവത്ഥം വിയ ഹോതി. ഏണേയ്യകന്തി ഏണേയ്യകകമ്മകാരണം. തം കരോന്താ ഉഭോസു കപ്പരേസു ച ഉഭോസു ജാണുകേസു ച അയവലയാനി ദത്വാ അയസൂലാനി കോട്ടേന്തി. സോ ചതൂഹി അയസൂലേഹി ഭൂമിയം പതിട്ഠഹതി. അഥ നം പരിവാരേത്വാ അഗ്ഗിം കരോന്തി. ‘‘ഏണേയ്യകോ ജോതിപരിഗ്ഗഹോ യഥാ’’തി ആഗതട്ഠാനേപി ഇദമേവ വുത്തം. തം കാലേന കാലം സൂലാനി അപനേത്വാ ചതൂഹി അട്ഠികോടീഹിയേവ ഠപേന്തി. ഏവരൂപാ കമ്മകാരണാ നാമ നത്ഥി.

ബളിസമംസികന്തി ഉഭതോമുഖേഹി ബളിസേഹി പഹരിത്വാ ചമ്മമംസന്ഹാരൂനി ഉപ്പാടേന്തി. കഹാപണികന്തി സകലസരീരം തിണ്ഹാഹി വാസീഹി കോടിതോ പട്ഠായ കഹാപണമത്തം, കഹാപണമത്തം പാതേന്താ കോട്ടേന്തി. ഖാരാപതച്ഛികന്തി സരീരം തത്ഥ തത്ഥ ആവുധേഹി പഹരിത്വാ കോച്ഛേഹി ഖാരം ഘംസന്തി, ചമ്മമംസന്ഹാരൂനി പഗ്ഘരിത്വാ അട്ഠികസങ്ഖലികാവ തിട്ഠതി. പലിഘപരിവത്തികന്തി ഏകേന പസ്സേന നിപജ്ജാപേത്വാ കണ്ണച്ഛിദ്ദേന അയസൂലം കോട്ടേത്വാ പഥവിയാ ഏകാബദ്ധം കരോന്തി. അഥ നം പാദേ ഗഹേത്വാ ആവിഞ്ഛന്തി. പലാലപീഠകന്തി ഛേകോ കാരണികോ ഛവിചമ്മം അച്ഛിന്ദിത്വാ നിസദപോതേഹി അട്ഠീനി ഭിന്ദിത്വാ കേസേസു ഗഹേത്വാ ഉക്ഖിപതി, മംസരാസിയേവ ഹോതി. അഥ നം കേസേഹേവ പരിയോനന്ധിത്വാ ഗണ്ഹന്തി, പലാലവട്ടിം വിയ കത്വാ പുന വേഠേന്തി. സുനഖേഹിപീതി കതിപയാനി ദിവസാനി ആഹാരം അദത്വാ ഛാതകസുനഖേഹി ഖാദാപേന്തി. തേ മുഹുത്തേന അട്ഠികസങ്ഖലികമേവ കരോന്തി. സൂലേ ഉത്താസേന്തേതി സൂലേ ആരോപേന്തേ.

ന പരേസം പാഭതം വിലുമ്പന്തോ ചരതീതി പരേസം സന്തകം ഭണ്ഡം പരമ്മുഖം ആഭതം അന്തമസോ അന്തരവീഥിയം പതിതം സഹസ്സഭണ്ഡികമ്പി ദിസ്വാ ‘‘ഇമിനാ ജീവിസ്സാമീ’’തി വിലുമ്പന്തോ ന വിചരതി, കോ ഇമിനാ അത്ഥോതി പിട്ഠിപാദേന വാ പവട്ടേത്വാ ഗച്ഛതി.

പാപകോതി ലാമകോ. ദുക്ഖോതി അനിട്ഠോ. കിഞ്ച തന്തി കിം നാമ തം കാരണം ഭവേയ്യ. യാഹന്തി യേന അഹം. കായദുച്ചരിതന്തി പാണാതിപാതാദി തിവിധം അകുസലം കായകമ്മം. കായസുചരിതന്തി തസ്സ പടിപക്ഖഭൂതം തിവിധം കുസലകമ്മം. വചീദുച്ചരിതന്തി മുസാവാദാദി ചതുബ്ബിധം അകുസലം വചീകമ്മം. വചീസുചരിതന്തി തസ്സ പടിപക്ഖഭൂതം ചതുബ്ബിധം കുസലകമ്മം. മനോദുച്ചരിതന്തി അഭിജ്ഝാദി തിവിധം അകുസലകമ്മം. മനോസുചരിതന്തി തസ്സ പടിപക്ഖഭൂതം തിവിധം കുസലകമ്മം. സുദ്ധം അത്താനം പരിഹരതീതി ഏത്ഥ ദുവിധാ സുദ്ധി – പരിയായതോ ച നിപ്പരിയായതോ ച. സരണഗമനേന ഹി പരിയായേന സുദ്ധം അത്താനം പരിഹരതി നാമ. തഥാ പഞ്ചഹി സീലേഹി, ദസഹി സീലേഹി – ചതുപാരിസുദ്ധിസീലേന, പഠമജ്ഝാനേന…പേ… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനേന, സോതാപത്തിമഗ്ഗേന, സോതാപത്തിഫലേന…പേ… അരഹത്തമഗ്ഗേന പരിയായേന സുദ്ധം അത്താനം പരിഹരതി നാമ. അരഹത്തഫലേ പതിട്ഠിതോ പന ഖീണാസവോ ഛിന്നമൂലകേ പഞ്ചക്ഖന്ധേ ന്ഹാപേന്തോപി ഖാദാപേന്തോപി ഭുഞ്ജാപേന്തോപി നിസീദാപേന്തോപി നിപജ്ജാപേന്തോപി നിപ്പരിയായേനേവ സുദ്ധം നിമ്മലം അത്താനം പരിഹരതി പടിജഗ്ഗതീതി വേദിതബ്ബോ.

തസ്മാതി യസ്മാ ഇമാനി ദ്വേ വജ്ജാനേവ, നോ ന വജ്ജാനി, തസ്മാ. വജ്ജഭീരുനോതി വജ്ജഭീരുകാ. വജ്ജഭയദസ്സാവിനോതി വജ്ജാനി ഭയതോ ദസ്സനസീലാ. ഏതം പാടികങ്ഖന്തി ഏതം ഇച്ഛിതബ്ബം, ഏതം അവസ്സംഭാവീതി അത്ഥോ. യന്തി നിപാതമത്തം, കാരണവചനം വാ യേന കാരണേന പരിമുച്ചിസ്സതി സബ്ബവജ്ജേഹി. കേന പന കാരണേന പരിമുച്ചിസ്സതീതി? ചതുത്ഥമഗ്ഗേന ചേവ ചതുത്ഥഫലേന ച. മഗ്ഗേന ഹി പരിമുച്ചതി നാമ, ഫലം പത്തോ പരിമുത്തോ നാമ ഹോതീതി. കിം പന ഖീണാസവസ്സ അകുസലം ന വിപച്ചതീതി? വിപച്ചതി, തം പന ഖീണാസവഭാവതോ പുബ്ബേ കതം. തഞ്ച ഖോ ഇമസ്മിംയേവ അത്തഭാവേ, സമ്പരായേ പനസ്സ കമ്മഫലം നാമ നത്ഥീതി. പഠമം.