൨. വേദനാനുപസ്സനാനിദ്ദേസോ

൩൬൩. കഥഞ്ച ഭിക്ഖു അജ്ഝത്തം വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ വിഹരതി? ഇധ ഭിക്ഖു സുഖം വേദനം വേദയമാനോ ‘‘സുഖം വേദനം വേദയാമീ’’തി പജാനാതി, ദുക്ഖം വേദനം വേദയമാനോ ‘‘ദുക്ഖം വേദനം വേദയാമീ’’തി പജാനാതി, അദുക്ഖമസുഖം വേദനം വേദയമാനോ ‘‘അദുക്ഖമസുഖം വേദനം വേദയാമീ’’തി പജാനാതി, സാമിസം വാ സുഖം വേദനം വേദയമാനോ ‘‘സാമിസം സുഖം വേദനം വേദയാമീ’’തി പജാനാതി, നിരാമിസം വാ സുഖം വേദനം വേദയമാനോ ‘‘നിരാമിസം സുഖം വേദനം വേദയാമീ’’തി പജാനാതി, സാമിസം വാ ദുക്ഖം വേദനം വേദയമാനോ ‘‘സാമിസം ദുക്ഖം വേദനം വേദയാമീ’’തി പജാനാതി, നിരാമിസം വാ ദുക്ഖം വേദനം വേദയമാനോ ‘‘നിരാമിസം ദുക്ഖം വേദനം വേദയാമീ’’തി പജാനാതി, സാമിസം വാ അദുക്ഖമസുഖം വേദനം വേദയമാനോ ‘‘സാമിസം അദുക്ഖമസുഖം വേദനം വേദയാമീ’’തി പജാനാതി, നിരാമിസം വാ അദുക്ഖമസുഖം വേദനം വേദയമാനോ ‘‘നിരാമിസം അദുക്ഖമസുഖം വേദനം വേദയാമീ’’തി പജാനാതി. സോ തം നിമിത്തം ആസേവതി ഭാവേതി ബഹുലീകരോതി സ്വാവത്ഥിതം വവത്ഥപേതി. സോ തം നിമിത്തം ആസേവിത്വാ ഭാവേത്വാ ബഹുലീകരിത്വാ സ്വാവത്ഥിതം വവത്ഥപേത്വാ ബഹിദ്ധാ വേദനാസു ചിത്തം ഉപസംഹരതി.

കഥഞ്ച ഭിക്ഖു ബഹിദ്ധാ വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ വിഹരതി? ഇധ ഭിക്ഖു സുഖം വേദനം വേദയമാനം ‘‘സുഖം വേദനം വേദയതീ’’തി പജാനാതി, ദുക്ഖം വേദനം വേദയമാനം ‘‘ദുക്ഖം വേദനം വേദയതീ’’തി പജാനാതി, അദുക്ഖമസുഖം വേദനം വേദയമാനം ‘‘അദുക്ഖമസുഖം വേദനം വേദയതീ’’തി പജാനാതി, സാമിസം വാ സുഖം വേദനം വേദയമാനം ‘‘സാമിസം സുഖം വേദനം വേദയതീ’’തി പജാനാതി, നിരാമിസം വാ സുഖം വേദനം വേദയമാനം ‘‘നിരാമിസം സുഖം വേദനം വേദയതീ’’തി പജാനാതി, സാമിസം വാ ദുക്ഖം വേദനം വേദയമാനം ‘‘സാമിസം ദുക്ഖം വേദനം വേദയതീ’’തി പജാനാതി, നിരാമിസം വാ ദുക്ഖം വേദനം വേദയമാനം ‘‘നിരാമിസം ദുക്ഖം വേദനം വേദയതീ’’തി പജാനാതി, സാമിസം വാ അദുക്ഖമസുഖം വേദനം വേദയമാനം ‘‘സാമിസം അദുക്ഖമസുഖം വേദനം വേദയതീ’’തി പജാനാതി, നിരാമിസം വാ അദുക്ഖമസുഖം വേദനം വേദയമാനം ‘‘നിരാമിസം അദുക്ഖമസുഖം വേദനം വേദയതീ’’തി പജാനാതി. സോ തം നിമിത്തം ആസേവതി ഭാവേതി ബഹുലീകരോതി സ്വാവത്ഥിതം വവത്ഥപേതി. സോ തം നിമിത്തം ആസേവിത്വാ ഭാവേത്വാ ബഹുലീകരിത്വാ സ്വാവത്ഥിതം വവത്ഥപേത്വാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ വേദനാസു ചിത്തം ഉപസംഹരതി.

കഥഞ്ച ഭിക്ഖു അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ വിഹരതി? ഇധ ഭിക്ഖു സുഖം വേദനം ‘‘സുഖാ വേദനാ’’തി പജാനാതി, ദുക്ഖം വേദനം ‘‘ദുക്ഖാ വേദനാ’’തി പജാനാതി, അദുക്ഖമസുഖം വേദനം ‘‘അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ’’തി പജാനാതി, സാമിസം വാ സുഖം വേദനം ‘‘സാമിസാ സുഖാ വേദനാ’’തി പജാനാതി, നിരാമിസം വാ സുഖം വേദനം ‘‘നിരാമിസാ സുഖാ വേദനാ’’തി പജാനാതി, സാമിസം വാ ദുക്ഖം വേദനം ‘‘സാമിസാ ദുക്ഖാ വേദനാ’’തി പജാനാതി, നിരാമിസം വാ ദുക്ഖം വേദനം ‘‘നിരാമിസാ ദുക്ഖാ വേദനാ’’തി പജാനാതി, സാമിസം വാ അദുക്ഖമസുഖം വേദനം ‘‘സാമിസാ അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ’’തി പജാനാതി, നിരാമിസം വാ അദുക്ഖമസുഖം വേദനം ‘‘നിരാമിസാ അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ’’തി പജാനാതി. ഏവം ഭിക്ഖു അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം.

൩൬൪. അനുപസ്സീതി …പേ… വിഹരതീതി…പേ… ആതാപീതി…പേ… സമ്പജാനോതി…പേ… സതിമാതി…പേ… വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സന്തി. തത്ഥ കതമോ ലോകോ? സായേവ വേദനാ ലോകോ. പഞ്ചപി ഉപാദാനക്ഖന്ധാ ലോകോ. അയം വുച്ചതി ‘‘ലോകോ’’. തത്ഥ കതമാ അഭിജ്ഝാ? യോ രാഗോ സാരാഗോ…പേ… ചിത്തസ്സ സാരാഗോ – അയം വുച്ചതി ‘‘അഭിജ്ഝാ’’. തത്ഥ കതമം ദോമനസ്സം? യം ചേതസികം അസാതം ചേതസികം ദുക്ഖം ചേതോസമ്ഫസ്സജം അസാതം ദുക്ഖം വേദയിതം ചേതോസമ്ഫസ്സജാ അസാതാ ദുക്ഖാ വേദനാ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘ദോമനസ്സം’’. ഇതി അയഞ്ച അഭിജ്ഝാ ഇദഞ്ച ദോമനസ്സം ഇമമ്ഹി ലോകേ വിനീതാ ഹോന്തി പടിവിനീതാ സന്താ സമിതാ വൂപസന്താ അത്ഥങ്ഗതാ അബ്ഭത്ഥങ്ഗതാ അപ്പിതാ ബ്യപ്പിതാ സോസിതാ വിസോസിതാ ബ്യന്തീകതാ. തേന വുച്ചതി ‘‘വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സ’’ന്തി.

വേദനാനുപസ്സനാനിദ്ദേസോ.