൮. അട്ഠകനിദ്ദേസോ

(൧) അട്ഠ കിലേസവത്ഥൂനി

൯൫൨. തത്ഥ കതമാനി അട്ഠ കിലേസവത്ഥൂനി? ലോഭോ, ദോസോ, മോഹോ, മാനോ, ദിട്ഠി, വിചികിച്ഛാ, ഥിനം, ഉദ്ധച്ചം – ഇമാനി അട്ഠ കിലേസവത്ഥൂനി.

(൨) അട്ഠ കുസീതവത്ഥൂനി

൯൫൩. തത്ഥ കതമാനി അട്ഠ കുസീതവത്ഥൂനി?

(ക) ഇധ ഭിക്ഖുനാ കമ്മം കാതബ്ബം ഹോതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘കമ്മം ഖോ മേ കാതബ്ബം ഭവിസ്സതി. കമ്മം ഖോ പന മേ കരോന്തസ്സ കായോ കിലമിസ്സതി. ഹന്ദാഹം നിപജ്ജാമീ’’തി. സോ നിപജ്ജതി; ന വീരിയം ആരഭതി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ, അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ, അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ. ഇദം പഠമം കുസീതവത്ഥു.

(ഖ) പുന ചപരം ഭിക്ഖുനാ കമ്മം കതം ഹോതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അഹം ഖോ കമ്മം അകാസിം. കമ്മം ഖോ പന മേ കരോന്തസ്സ കായോ കിലന്തോ. ഹന്ദാഹം നിപജ്ജാമീ’’തി. സോ നിപജ്ജതി; ന വീരിയം ആരഭതി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ, അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ, അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ. ഇദം ദുതിയം കുസീതവത്ഥു.

(ഗ) പുന ചപരം ഭിക്ഖുനാ മഗ്ഗോ ഗന്തബ്ബോ ഹോതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘മഗ്ഗോ ഖോ മേ ഗന്തബ്ബോ ഭവിസ്സതി. മഗ്ഗം ഖോ പന മേ ഗച്ഛന്തസ്സ കായോ കിലമിസ്സതി. ഹന്ദാഹം നിപജ്ജാമീ’’തി. സോ നിപജ്ജതി; ന വീരിയം ആരഭതി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ, അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ, അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ. ഇദം തതിയം കുസീതവത്ഥു.

(ഘ) പുന ചപരം ഭിക്ഖുനാ മഗ്ഗോ ഗതോ ഹോതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അഹം ഖോ മഗ്ഗം അഗമാസിം. മഗ്ഗം ഖോ പന മേ ഗച്ഛന്തസ്സ കായോ കിലന്തോ. ഹന്ദാഹം നിപജ്ജാമീ’’തി. സോ നിപജ്ജതി; ന വീരിയം ആരഭതി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ, അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ, അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ. ഇദം ചതുത്ഥം കുസീതവത്ഥു.

(ങ) പുന ചപരം ഭിക്ഖു ഗാമം വാ നിഗമം വാ പിണ്ഡായ ചരന്തോ ന ലഭതി ലൂഖസ്സ വാ പണീതസ്സ വാ ഭോജനസ്സ യാവദത്ഥം പാരിപൂരിം. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അഹം ഖോ ഗാമം വാ നിഗമം വാ പിണ്ഡായ ചരന്തോ നാലത്ഥം ലൂഖസ്സ വാ പണീതസ്സ വാ ഭോജനസ്സ യാവദത്ഥം പാരിപൂരിം. തസ്സ മേ കായോ കിലന്തോ അകമ്മഞ്ഞോ. ഹന്ദാഹം നിപജ്ജാമീ’’തി. സോ നിപജ്ജതി; ന വീരിയം ആരഭതി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ, അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ, അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ. ഇദം പഞ്ചമം കുസീതവത്ഥു.

(ച) പുന ചപരം ഭിക്ഖു ഗാമം വാ നിഗമം വാ പിണ്ഡായ ചരന്തോ ലഭതി ലൂഖസ്സ വാ പണീതസ്സ വാ ഭോജനസ്സ യാവദത്ഥം പാരിപൂരിം. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അഹം ഖോ ഗാമം വാ നിഗമം വാ പിണ്ഡായ ചരന്തോ അലത്ഥം ലൂഖസ്സ വാ പണീതസ്സ വാ ഭോജനസ്സ യാവദത്ഥം പാരിപൂരിം. തസ്സ മേ കായോ കിലന്തോ അകമ്മഞ്ഞോ മാസാചിതം മഞ്ഞേ. ഹന്ദാഹം നിപജ്ജാമീ’’തി. സോ നിപജ്ജതി; ന വീരിയം ആരഭതി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ, അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ, അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ. ഇദം ഛട്ഠം കുസീതവത്ഥു.

(ഛ) പുന ചപരം ഭിക്ഖുനോ ഉപ്പന്നോ ഹോതി അപ്പമത്തകോ ആബാധോ. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘ഉപ്പന്നോ ഖോ മേ അയം അപ്പമത്തകോ ആബാധോ. അത്ഥി കപ്പോ നിപജ്ജിതും. ഹന്ദാഹം നിപജ്ജാമീ’’തി. സോ നിപജ്ജതി; ന വീരിയം ആരഭതി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ, അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ, അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ. ഇദം സത്തമം കുസീതവത്ഥു.

(ജ) പുന ചപരം ഭിക്ഖു ഗിലാനാ വുട്ഠിതോ [ഗിലാനവുട്ഠിതോ (സദ്ദനീഭി) അ. നി. ൬.൧൬ പാളിയാ ടീകാ പസ്സിതബ്ബാ] ഹോതി അചിരവുട്ഠിതോ ഗേലഞ്ഞാ. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അഹം ഖോ ഗിലാനാ വുട്ഠിതോ അചിരവുട്ഠിതോ ഗേലഞ്ഞാ. തസ്സ മേ കായോ ദുബ്ബലോ അകമ്മഞ്ഞോ. ഹന്ദാഹം നിപജ്ജാമീ’’തി. സോ നിപജ്ജതി; ന വീരിയം ആരഭതി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ, അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ, അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ. ഇദം അട്ഠമം കുസീതവത്ഥു. ഇമാനി അട്ഠ കുസീതവത്ഥൂനി.

(൩) അട്ഠസു ലോകധമ്മേസു ചിത്തസ്സ പടിഘാതോ

൯൫൪. തത്ഥ കതമേസു അട്ഠസു ലോകധമ്മേസു ചിത്തസ്സ പടിഘാതോ? ലാഭേ സാരാഗോ, അലാഭേ പടിവിരോധോ, യസേ സാരാഗോ, അയസേ പടിവിരോധോ, പസംസായ സാരാഗോ, നിന്ദായ പടിവിരോധോ, സുഖേ സാരാഗോ, ദുക്ഖേ പടിവിരോധോ – ഇമേസു അട്ഠസു ലോകധമ്മേസു ചിത്തസ്സ പടിഘാതോ.

(൪) അട്ഠഅനരിയവോഹാരാ

൯൫൫. തത്ഥ കതമേ അട്ഠ അനരിയവോഹാരാ? അദിട്ഠേ ദിട്ഠവാദിതാ, അസ്സുതേ സുതവാദിതാ, അമുതേ മുതവാദിതാ, അവിഞ്ഞാതേ വിഞ്ഞാതവാദിതാ, ദിട്ഠേ അദിട്ഠവാദിതാ, സുതേ അസ്സുതവാദിതാ, മുതേ അമുതവാദിതാ, വിഞ്ഞാതേ അവിഞ്ഞാതവാദിതാ – ഇമേ അട്ഠ അനരിയവോഹാരാ.

(൫) അട്ഠ മിച്ഛത്താ

൯൫൬. തത്ഥ കതമേ അട്ഠ മിച്ഛത്താ? മിച്ഛാദിട്ഠി, മിച്ഛാസങ്കപ്പോ, മിച്ഛാവാചാ, മിച്ഛാകമ്മന്തോ, മിച്ഛാആജീവോ, മിച്ഛാവായാമോ, മിച്ഛാസതി, മിച്ഛാസമാധി – ഇമേ അട്ഠ മിച്ഛത്താ.

(൬) അട്ഠ പുരിസദോസാ

൯൫൭. തത്ഥ കതമേ അട്ഠ പുരിസദോസാ? (ക) ഇധ ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖും ആപത്തിയാ ചോദേന്തി. സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂഹി ആപത്തിയാ ചോദിയമാനോ [ചോദിയമാനോ (സീ. സ്യാ.) അ. നി. ൮.൧൪] ‘‘ന സരാമി ന സരാമീ’’തി അസ്സതിയാവ നിബ്ബേഠേതി. അയം പഠമോ പുരിസദോസോ.

(ഖ) പുന ചപരം ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖും ആപത്തിയാ ചോദേന്തി. സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂഹി ആപത്തിയാ ചോദിയമാനോ ചോദകംയേവ പടിപ്ഫരതി – ‘‘കിം നു ഖോ തുയ്ഹം ബാലസ്സ അബ്യത്തസ്സ ഭണിതേന! ത്വമ്പി നാമ മം ഭണിതബ്ബം മഞ്ഞസീ’’തി! അയം ദുതിയോ പുരിസദോസോ.

(ഗ) പുന ചപരം ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖും ആപത്തിയാ ചോദേന്തി. സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂഹി ആപത്തിയാ ചോദിയമാനോ ചോദകംയേവ [ചോദകസ്സേവ (സ്യാ.) അ. നി. ൮.൧൪] പച്ചാരോപേതി – ‘‘ത്വമ്പി ഖോസി ഇത്ഥന്നാമം ആപത്തിം ആപന്നോ. ത്വം താവ പഠമം പടികരോഹീ’’തി. അയം തതിയോ പുരിസദോസോ.

(ഘ) പുന ചപരം ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖും ആപത്തിയാ ചോദേന്തി. സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂഹി ആപത്തിയാ ചോദിയമാനോ അഞ്ഞേനാഞ്ഞം പടിചരതി, ബഹിദ്ധാ കഥം അപനാമേതി, കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി. അയം ചതുത്ഥോ പുരിസദോസോ.

(ങ) പുന ചപരം ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖും ആപത്തിയാ ചോദേന്തി. സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂഹി ആപത്തിയാ ചോദിയമാനോ സങ്ഘമജ്ഝേ ബാഹാവിക്ഖേപകം ഭണതി. അയം പഞ്ചമോ പുരിസദോസോ.

(ച) പുന ചപരം ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖും ആപത്തിയാ ചോദേന്തി. സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂഹി ആപത്തിയാ ചോദിയമാനോ അനാദിയിത്വാ സങ്ഘം, അനാദിയിത്വാ ചോദകം, സാപത്തികോവ [ആപത്തികോവ (ക.) അ. നി. ൮.൧൪] യേനകാമം പക്കമതി. അയം ഛട്ഠോ പുരിസദോസോ.

(ഛ) പുന ചപരം ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖും ആപത്തിയാ ചോദേന്തി. സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂഹി ആപത്തിയാ ചോദിയമാനോ ‘‘നേവാഹം ആപന്നോമ്ഹി, ന പനാഹം അനാപന്നോമ്ഹീ’’തി തുണ്ഹീഭൂതോ സങ്ഘം വിഹേസേതി. അയം സത്തമോ പുരിസദോസോ.

(ജ) പുന ചപരം ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖും ആപത്തിയാ ചോദേന്തി. സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂഹി ആപത്തിയാ ചോദിയമാനോ ഏവമാഹ – ‘‘കിം നു ഖോ തുമ്ഹേ ആയസ്മന്തോ അതിബാള്ഹം മയി ബ്യാവടാ. ഇദാനാഹം സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തിസ്സാമീ’’തി. സോ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തിത്വാ ഏവമാഹ – ‘‘ഇദാനി ഖോ തുമ്ഹേ ആയസ്മന്തോ അത്തമനാ ഹോഥാ’’തി. അയം അട്ഠമോ പുരിസദോസോ. ഇമേ അട്ഠ പുരിസദോസാ.

(൭) അട്ഠ അസഞ്ഞീവാദാ

൯൫൮. തത്ഥ കതമേ അട്ഠ അസഞ്ഞീവാദാ? ‘‘രൂപീ അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ’’തി – അസഞ്ഞീതി നം പഞ്ഞപേന്തി; അരൂപീ അത്താ…പേ… രൂപീ ച അരൂപീ ച…പേ… നേവരൂപീനാരൂപീ…പേ… ‘‘അന്തവാ അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ’’തി – അസഞ്ഞീതി നം പഞ്ഞപേന്തി; ‘‘അനന്തവാ അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ’’തി – അസഞ്ഞീതി നം പഞ്ഞപേന്തി; ‘‘അന്തവാ ച അനന്തവാ ച അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ’’തി – അസഞ്ഞീതി നം പഞ്ഞപേന്തി; ‘‘നേവന്തവാ നാനന്തവാ അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ’’തി – അസഞ്ഞീതി നം പഞ്ഞപേന്തി. ഇമേ അട്ഠ അസഞ്ഞീവാദാ.

(൮) അട്ഠ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീവാദാ

൯൫൯. തത്ഥ കതമേ അട്ഠ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീവാദാ? ‘‘രൂപീ അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ’’തി – നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീതി നം പഞ്ഞപേന്തി; ‘‘അരൂപീ അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ’’തി – നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീതി നം പഞ്ഞപേന്തി; ‘‘രൂപീ ച അരൂപീ ച അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ’’തി – നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീതി നം പഞ്ഞപേന്തി; ‘‘നേവരൂപീനാരൂപീ അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ’’തി – നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീതി നം പഞ്ഞപേന്തി; ‘‘അന്തവാ അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ’’തി – നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീതി നം പഞ്ഞപേന്തി; ‘‘അനന്തവാ അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ’’തി – നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീതി നം പഞ്ഞപേന്തി; ‘‘അന്തവാ ച അനന്തവാ ച അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ’’തി – നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീതി നം പഞ്ഞപേന്തി; ‘‘നേവന്തവാ നാനന്തവാ അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ’’തി – നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീതി നം പഞ്ഞപേന്തി. ഇമേ അട്ഠ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീവാദാ.

അട്ഠകം.