൫. പഞ്ചകനിദ്ദേസോ

(൧) പഞ്ചോരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി

൯൪൦. തത്ഥ കതമാനി പഞ്ചോരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി? സക്കായദിട്ഠി, വിചികിച്ഛാ, സീലബ്ബതപരാമാസോ, കാമച്ഛന്ദോ, ബ്യാപാദോ – ഇമാനി പഞ്ചോരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി.

(൨) പഞ്ചുദ്ധമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി

തത്ഥ കതമാനി പഞ്ചുദ്ധമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി? രൂപരാഗോ, അരൂപരാഗോ, മാനോ, ഉദ്ധച്ചം, അവിജ്ജാ – ഇമാനി പഞ്ചുദ്ധമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി.

(൩) പഞ്ച മച്ഛരിയാനി

തത്ഥ കതമാനി പഞ്ച മച്ഛരിയാനി? ആവാസമച്ഛരിയം, കുലമച്ഛരിയം, ലാഭമച്ഛരിയം, വണ്ണമച്ഛരിയം, ധമ്മമച്ഛരിയം – ഇമാനി പഞ്ച മച്ഛരിയാനി.

(൪) പഞ്ച സങ്ഗാ

തത്ഥ കതമേ പഞ്ച സങ്ഗാ? രാഗസങ്ഗോ, ദോസസങ്ഗോ, മോഹസങ്ഗോ, മാനസങ്ഗോ, ദിട്ഠിസങ്ഗോ – ഇമേ പഞ്ച സങ്ഗാ.

(൫) പഞ്ച സല്ലാ

തത്ഥ കതമേ പഞ്ച സല്ലാ? രാഗസല്ലം, ദോസസല്ലം, മോഹസല്ലം, മാനസല്ലം, ദിട്ഠിസല്ലം – ഇമേ പഞ്ച സല്ലാ.

(൬) പഞ്ച ചേതോഖിലാ

൯൪൧. തത്ഥ കതമേ പഞ്ച ചേതോഖിലാ? സത്ഥരി കങ്ഖതി വിചികിച്ഛതി നാധിമുച്ചതി ന സമ്പസീദതി, ധമ്മേ കങ്ഖതി വിചികിച്ഛതി നാധിമുച്ചതി ന സമ്പസീദതി, സങ്ഘേ കങ്ഖതി വിചികിച്ഛതി നാധിമുച്ചതി ന സമ്പസീദതി, സിക്ഖായ കങ്ഖതി വിചികിച്ഛതി നാധിമുച്ചതി ന സമ്പസീദതി, സബ്രഹ്മചാരീസു കുപിതോ ഹോതി അനത്തമനോ ആഹതചിത്തോ ഖിലജാതോ – ഇമേ പഞ്ച ചേതോഖിലാ.

(൭) പഞ്ച ചേതസോ വിനിബന്ധാ

തത്ഥ കതമേ പഞ്ച ചേതസോ വിനിബന്ധാ? കാമേ അവീതരാഗോ ഹോതി അവിഗതച്ഛന്ദോ അവിഗതപേമോ അവിഗതപിപാസോ അവിഗതപരിളാഹോ അവിഗതതണ്ഹോ; കായേ അവീതരാഗോ ഹോതി… രൂപേ അവീതരാഗോ ഹോതി… യാവദത്ഥം ഉദരാവദേഹകം ഭുഞ്ജിത്വാ സേയ്യസുഖം പസ്സസുഖം മിദ്ധസുഖം അനുയുത്തോ വിഹരതി; അഞ്ഞതരം ദേവനികായം പണിധായ ബ്രഹ്മചരിയം ചരതി – ‘‘ഇമിനാഹം സീലേന വാ വതേന വാ തപേന വാ ബ്രഹ്മചരിയേന വാ ദേവോ വാ ഭവിസ്സാമി ദേവഞ്ഞതരോ വാ’’തി – ഇമേ പഞ്ച ചേതസോവിനിബന്ധാ.

(൮) പഞ്ച നീവരണാനി

തത്ഥ കതമാനി പഞ്ച നീവരണാനി? കാമച്ഛന്ദനീവരണം, ബ്യാപാദനീവരണം, ഥിനമിദ്ധനീവരണം, ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചനീവരണം, വിചികിച്ഛാനീവരണം – ഇമാനി പഞ്ച നീവരണാനി.

(൯) പഞ്ച കമ്മാനി ആനന്തരികാനി

തത്ഥ കതമാനി പഞ്ച കമ്മാനി ആനന്തരികാനി? മാതാ ജീവിതാ വോരോപിതാ ഹോതി, പിതാ ജീവിതാ വോരോപിതോ ഹോതി, അരഹന്തോ ജീവിതാ വോരോപിതോ ഹോതി, ദുട്ഠേന ചിത്തേന തഥാഗതസ്സ ലോഹിതം ഉപ്പാദിതം ഹോതി, സങ്ഘോ ഭിന്നോ ഹോതി – ഇമാനി പഞ്ച കമ്മാനി ആനന്തരികാനി.

(൧൦) പഞ്ച ദിട്ഠിയോ

തത്ഥ കതമാ പഞ്ച ദിട്ഠിയോ? ‘‘സഞ്ഞീ അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ’’തി ഇത്ഥേകേ അഭിവദന്തി, ‘‘അസഞ്ഞീ അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ’’തി ഇത്ഥേകേ അഭിവദന്തി, ‘‘നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീ അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ’’തി ഇത്ഥേകേ അഭിവദന്തി, സതോ വാ പന സത്തസ്സ ഉച്ഛേദം വിനാസം വിഭവം പഞ്ഞാപേന്തി, ദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനം വാ പനേകേ അഭിവദന്തി – ഇമാ പഞ്ച ദിട്ഠിയോ.

(൧൧) പഞ്ച വേരാ

൯൪൨. തത്ഥ കതമേ പഞ്ച വേരാ? പാണാതിപാതോ, അദിന്നാദാനം, കാമേസുമിച്ഛാചാരോ, മുസാവാദോ, സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ – ഇമേ പഞ്ച വേരാ.

(൧൨) പഞ്ച ബ്യസനാ

തത്ഥ കതമേ പഞ്ച ബ്യസനാ? ഞാതിബ്യസനം, ഭോഗബ്യസനം, രോഗബ്യസനം, സീലബ്യസനം, ദിട്ഠിബ്യസനം – ഇമേ പഞ്ച ബ്യസനാ.

(൧൩) പഞ്ച അക്ഖന്തിയാ ആദീനവാ

തത്ഥ കതമേ പഞ്ച അക്ഖന്തിയാ ആദീനവാ? ബഹുനോ ജനസ്സ അപ്പിയോ ഹോതി അമനാപോ, വേരബഹുലോ ച ഹോതി, വജ്ജബഹുലോ ച, സമ്മൂള്ഹോ കാലങ്കരോതി, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി – ഇമേ പഞ്ച അക്ഖന്തിയാ ആദീനവാ.

(൧൪) പഞ്ച ഭയാനി

തത്ഥ കതമാനി പഞ്ച ഭയാനി? ആജീവകഭയം, അസിലോകഭയം, പരിസസാരജ്ജഭയം, മരണഭയം, ദുഗ്ഗതിഭയം – ഇമാനി പഞ്ച ഭയാനി.

(൧൫) പഞ്ച ദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനവാദാ

൯൪൩. തത്ഥ കതമേ പഞ്ച ദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനവാദാ?

(ക) ഇധേകച്ചോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ഏവംവാദീ ഹോതി ഏവംദിട്ഠി [ഏവംദിട്ഠി (സ്യാ.)] – ‘‘യതോ ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ പഞ്ചഹി കാമഗുണേഹി സമപ്പിതോ സമങ്ഗീഭൂതോ പരിചാരേതി, ഏത്താവതാ ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ പരമദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനപ്പത്തോ ഹോതീ’’തി. ഇത്ഥേകേ സതോ സത്തസ്സ പരമദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനം പഞ്ഞപേന്തി.

(ഖ) തമഞ്ഞോ ഏവമാഹ – ‘‘അത്ഥി ഖോ, ഭോ, ഏസോ അത്താ യം ത്വം വദേസി നേസോ നത്ഥീതി വദാമി. നോ ച ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ ഏത്താവതാ പരമദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനപ്പത്തോ ഹോതി. തം കിസ്സ ഹേതു? കാമാ ഹി, ഭോ, അനിച്ചാ ദുക്ഖാ വിപരിണാമധമ്മാ. തേസം വിപരിണാമഞ്ഞഥാഭാവാ ഉപ്പജ്ജന്തി സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ. യതോ ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, ഏത്താവതാ ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ പരമദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനപ്പത്തോ ഹോതീ’’തി. ഇത്ഥേകേ സതോ സത്തസ്സ പരമദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനം പഞ്ഞപേന്തി.

(ഗ) തമഞ്ഞോ ഏവമാഹ – ‘‘അത്ഥി ഖോ, ഭോ, ഏസോ അത്താ യം ത്വം വദേസി. നേസോ നത്ഥീതി വദാമി. നോ ച ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ ഏത്താവതാ പരമദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനപ്പത്തോ ഹോതി. തം കിസ്സ ഹേതു? യദേവ തത്ഥ വിതക്കിതം വിചാരിതം ഏതേന ഏതം ഓളാരികം അക്ഖായതി. യതോ ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ…പേ… ദുതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, ഏത്താവതാ ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ പരമദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനപ്പത്തോ ഹോതീ’’തി. ഇത്ഥേകേ സതോ സത്തസ്സ പരമദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനം പഞ്ഞപേന്തി.

(ഘ) തമഞ്ഞോ ഏവമാഹ – ‘‘അത്ഥി ഖോ, ഭോ, ഏസോ അത്താ യം ത്വം വദേസി. നേസോ നത്ഥീതി വദാമി. നോ ച ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ ഏത്താവതാ പരമദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനപ്പത്തോ ഹോതി. തം കിസ്സ ഹേതു? യദേവ തത്ഥ പീതിഗതം ചേതസോ ഉപ്പിലാവിതം, ഏതേന ഏതം ഓളാരികം അക്ഖായതി. യതോ ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ പീതിയാ ച വിരാഗാ…പേ… തതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, ഏത്താവതാ ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ പരമദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനപ്പത്തോ ഹോതീ’’തി. ഇത്ഥേകേ സതോ സത്തസ്സ പരമദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനം പഞ്ഞപേന്തി.

(ങ) തമഞ്ഞോ ഏവമാഹ – ‘‘അത്ഥി ഖോ, ഭോ, ഏസോ അത്താ യം ത്വം വദേസി. നേസോ നത്ഥീതി വദാമി. നോ ച ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ ഏത്താവതാ പരമദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനപ്പത്തോ ഹോതി. തം കിസ്സ ഹേതു? യദേവ തത്ഥ സുഖപീതി ചേതസോ ആഭോഗോ, ഏതേന ഏതം ഓളാരികം അക്ഖായതി. യതോ ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ സുഖസ്സ ച പഹാനാ…പേ… ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, ഏത്താവതാ ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ പരമദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനപ്പത്തോ ഹോതീ’’തി. ഇത്ഥേകേ സതോ സത്തസ്സ പരമദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനം പഞ്ഞപേന്തി. ഇമേ പഞ്ച ദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനവാദാ.

പഞ്ചകം.