൬. ഛക്കനിദ്ദേസോ

(൧) ഛ വിവാദമൂലാനി

൯൪൪. തത്ഥ കതമാനി ഛ വിവാദമൂലാനി? കോധോ, മക്ഖോ, ഇസ്സാ, സാഠേയ്യം, പാപിച്ഛതാ, സന്ദിട്ഠിപരാമാസിതാ – ഇമാനി ഛ വിവാദമൂലാനി.

(൨) ഛ ഛന്ദരാഗാ

തത്ഥ കതമേ ഛ ഛന്ദരാഗാ? ഛന്ദരാഗാ ഗേഹസിതാ ധമ്മാ. മനാപിയേസു രൂപേസു ഗേഹസിതോ രാഗോ സാരാഗോ ചിത്തസ്സ സാരാഗോ, മനാപിയേസു സദ്ദേസു…പേ… മനാപിയേസു ഗന്ധേസു…പേ… മനാപിയേസു രസേസു…പേ… മനാപിയേസു ഫോട്ഠബ്ബേസു…പേ… മനാപിയേസു ധമ്മേസു ഗേഹസിതോ രാഗോ സാരാഗോ ചിത്തസ്സ സാരാഗോ – ഇമേ ഛ ഛന്ദരാഗാ.

(൩) ഛ വിരോധവത്ഥൂനി

തത്ഥ കതമാനി ഛ വിരോധവത്ഥൂനി? അമനാപിയേസു രൂപേസു ചിത്തസ്സ ആഘാതോ പടിഘാതോ ചണ്ഡിക്കം അസുരോപോ അനത്തമനതാ ചിത്തസ്സ, അമനാപിയേസു സദ്ദേസു…പേ… അമനാപിയേസു ഗന്ധേസു…പേ… അമനാപിയേസു രസേസു…പേ… അമനാപിയേസു ഫോട്ഠബ്ബേസു…പേ… അമനാപിയേസു ധമ്മേസു ചിത്തസ്സ ആഘാതോ പടിഘാതോ ചണ്ഡിക്കം അസുരോപോ അനത്തമനതാ ചിത്തസ്സ – ഇമാനി ഛ വിരോധവത്ഥൂനി.

(൪) ഛ തണ്ഹാകായാ

തത്ഥ കതമേ ഛ തണ്ഹാകായാ? രൂപതണ്ഹാ, സദ്ദതണ്ഹാ, ഗന്ധതണ്ഹാ, രസതണ്ഹാ, ഫോട്ഠബ്ബതണ്ഹാ, ധമ്മതണ്ഹാ – ഇമേ ഛ തണ്ഹാകായാ.

(൫) ഛ അഗാരവാ

൯൪൫. തത്ഥ കതമേ ഛ അഗാരവാ? സത്ഥരി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, ധമ്മേ അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, സങ്ഘേ അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, സിക്ഖായ അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, അപ്പമാദേ അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, പടിസന്ഥാരേ അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ – ഇമേ ഛ അഗാരവാ.

(൬) ഛ പരിഹാനിയാ ധമ്മാ

തത്ഥ കതമേ ഛ പരിഹാനിയാ ധമ്മാ? കമ്മാരാമതാ, ഭസ്സാരാമതാ, നിദ്ദാരാമതാ, സങ്ഗണികാരാമതാ, സംസഗ്ഗാരാമതാ, പപഞ്ചാരാമതാ – ഇമേ ഛ പരിഹാനിയാ ധമ്മാ.

(൭) അപരേപി ഛ പരിഹാനിയാ ധമ്മാ

൯൪൬. തത്ഥ കതമേ അപരേപി ഛ പരിഹാനിയാ ധമ്മാ? കമ്മാരാമതാ, ഭസ്സാരാമതാ, നിദ്ദാരാമതാ, സങ്ഗണികാരാമതാ, ദോവചസ്സതാ, പാപമിത്തതാ – ഇമേ ഛ പരിഹാനിയാ ധമ്മാ.

(൮) ഛ സോമനസ്സുപവിചാരാ

തത്ഥ കതമേ ഛ സോമനസ്സുപവിചാരാ? ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ സോമനസ്സട്ഠാനിയം രൂപം ഉപവിചരതി, സോതേന സദ്ദം സുത്വാ…പേ… ഘാനേന ഗന്ധം ഘായിത്വാ…പേ… ജിവ്ഹായ രസം സായിത്വാ…പേ… കായേന ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസിത്വാ…പേ… മനസാ ധമ്മം വിഞ്ഞായ സോമനസ്സട്ഠാനിയം ധമ്മം ഉപവിചരതി – ഇമേ ഛ സോമനസ്സുപവിചാരാ.

(൯) ഛ ദോമനസ്സുപവിചാരാ

തത്ഥ കതമേ ഛ ദോമനസ്സുപവിചാരാ? ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ ദോമനസ്സട്ഠാനിയം രൂപം ഉപവിചരതി, സോതേന സദ്ദം സുത്വാ…പേ… ഘാനേന ഗന്ധം ഘായിത്വാ…പേ… ജിവ്ഹായ രസം സായിത്വാ …പേ… കായേന ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസിത്വാ…പേ… മനസാ ധമ്മം വിഞ്ഞായ ദോമനസ്സട്ഠാനിയം ധമ്മം ഉപവിചരതി – ഇമേ ഛ ദോമനസ്സുപവിചാരാ.

(൧൦) ഛ ഉപേക്ഖുപവിചാരാ

തത്ഥ കതമേ ഛ ഉപേക്ഖുപവിചാരാ? ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ ഉപേക്ഖാട്ഠാനിയം രൂപം ഉപവിചരതി, സോതേന സദ്ദം സുത്വാ…പേ… ഘാനേന ഗന്ധം ഘായിത്വാ…പേ… ജിവ്ഹായ രസം സായിത്വാ…പേ… കായേന ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസിത്വാ…പേ… മനസാ ധമ്മം വിഞ്ഞായ ഉപേക്ഖാട്ഠാനിയം ധമ്മം ഉപവിചരതി – ഇമേ ഛ ഉപേക്ഖുപവിചാരാ.

(൧൧) ഛ ഗേഹസിതാനി സോമനസ്സാനി

൯൪൭. തത്ഥ കതമാനി ഛ ഗേഹസിതാനി സോമനസ്സാനി? മനാപിയേസു രൂപേസു ഗേഹസിതം ചേതസികം സാതം ചേതസികം സുഖം ചേതോസമ്ഫസ്സജം സാതം സുഖം വേദയിതം ചേതോസമ്ഫസ്സജാ സാതാ സുഖാ വേദനാ, മനാപിയേസു സദ്ദേസു…പേ… മനാപിയേസു ഗന്ധേസു…പേ… മനാപിയേസു രസേസു…പേ… മനാപിയേസു ഫോട്ഠബ്ബേസു…പേ… മനാപിയേസു ധമ്മേസു ഗേഹസിതം ചേതസികം സാതം ചേതസികം സുഖം ചേതോസമ്ഫസ്സജം സാതം സുഖം വേദയിതം ചേതോസമ്ഫസ്സജാ സാതാ സുഖാ വേദനാ – ഇമാനി ഛ ഗേഹസിതാനി സോമനസ്സാനി.

(൧൨) ഛ ഗേഹസിതാനി ദോമനസ്സാനി

തത്ഥ കതമാനി ഛ ഗേഹസിതാനി ദോമനസ്സാനി? അമനാപിയേസു രൂപേസു ഗേഹസിതം ചേതസികം അസാതം ചേതസികം ദുക്ഖം ചേതോസമ്ഫസ്സജം അസാതം ദുക്ഖം വേദയിതം ചേതോസമ്ഫസ്സജാ അസാതാ ദുക്ഖാ വേദനാ, അമനാപിയേസു സദ്ദേസു…പേ… അമനാപിയേസു ഗന്ധേസു…പേ… അമനാപിയേസു രസേസു…പേ… അമനാപിയേസു ഫോട്ഠബ്ബേസു…പേ… അമനാപിയേസു ധമ്മേസു ഗേഹസിതം ചേതസികം അസാതം ചേതസികം ദുക്ഖം ചേതോസമ്ഫസ്സജം അസാതം ദുക്ഖം വേദയിതം ചേതോസമ്ഫസ്സജാ അസാതാ ദുക്ഖാ വേദനാ – ഇമാനി ഛ ഗേഹസിതാനി ദോമനസ്സാനി.

(൧൩) ഛ ഗേഹസിതാ ഉപേക്ഖാ

തത്ഥ കതമാ ഛ ഗേഹസിതാ ഉപേക്ഖാ? ഉപേക്ഖാട്ഠാനിയേസു രൂപേസു ഗേഹസിതം ചേതസികം നേവ സാതം നാസാതം ചേതോസമ്ഫസ്സജം അദുക്ഖമസുഖം വേദയിതം ചേതോസമ്ഫസ്സജാ അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ, ഉപേക്ഖാട്ഠാനിയേസു സദ്ദേസു…പേ… ഉപേക്ഖാട്ഠാനിയേസു ഗന്ധേസു…പേ… ഉപേക്ഖാട്ഠാനിയേസു രസേസു…പേ… ഉപേക്ഖാട്ഠാനിയേസു ഫോട്ഠബ്ബേസു…പേ… ഉപേക്ഖാട്ഠാനിയേസു ധമ്മേസു ഗേഹസിതം ചേതസികം നേവ സാതം നാസാതം ചേതോസമ്ഫസ്സജം അദുക്ഖമസുഖം വേദയിതം ചേതോസമ്ഫസ്സജാ അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ – ഇമാ ഛ ഗേഹസിതാ ഉപേക്ഖാ.

(൧൪) ഛ ദിട്ഠിയോ

൯൪൮. തത്ഥ കതമാ ഛ ദിട്ഠിയോ? ‘‘അത്ഥി മേ അത്താ’’തി വാ അസ്സ സച്ചതോ ഥേതതോ ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി, ‘‘നത്ഥി മേ അത്താ’’തി വാ അസ്സ സച്ചതോ ഥേതതോ ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി, ‘‘അത്തനാ വാ അത്താനം സഞ്ജാനാമീ’’തി വാ അസ്സ സച്ചതോ ഥേതതോ ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി, ‘‘അത്തനാ വാ അനത്താനം സഞ്ജാനാമീ’’തി വാ അസ്സ സച്ചതോ ഥേതതോ ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി, ‘‘അനത്തനാ വാ അത്താനം സഞ്ജാനാമീ’’തി വാ അസ്സ സച്ചതോ ഥേതതോ ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി; അഥ വാ പനസ്സ ഏവംദിട്ഠി ഹോതി – ‘‘സോ മേ അയം അത്താ വദോ വേദേയ്യോ തത്ര തത്ര ദീഘരത്തം കല്യാണപാപകാനം കമ്മാനം വിപാകം പച്ചനുഭോതി. ന സോ ജാതോ നാഹോസി, ന സോ ജാതോ ന ഭവിസ്സതി, നിച്ചോ ധുവോ സസ്സതോ അവിപരിണാമധമ്മോ’’തി വാ പനസ്സ സച്ചതോ ഥേതതോ ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി. ഇമാ ഛ ദിട്ഠിയോ.

ഛക്കം.