൪. ചതുക്കനിദ്ദേസോ

(൧) ചത്താരോ ആസവാ

൯൩൭. തത്ഥ കതമേ ചത്താരോ ആസവാ? കാമാസവോ, ഭവാസവോ, ദിട്ഠാസവോ, അവിജ്ജാസവോ.

(ക) കാമാസവോ

തത്ഥ കതമോ കാമാസവോ? യോ കാമേസു കാമച്ഛന്ദോ കാമരാഗോ കാമനന്ദീ കാമതണ്ഹാ കാമസിനേഹോ കാമപരിളാഹോ കാമമുച്ഛാ കാമജ്ഝോസാനം – അയം വുച്ചതി ‘‘കാമാസവോ’’.

(ഖ) ഭവാസവോ

തത്ഥ കതമോ ഭവാസവോ? യോ ഭവേസു ഭവച്ഛന്ദോ…പേ… ഭവജ്ഝോസാനം – അയം വുച്ചതി ‘‘ഭവാസവോ’’.

(ഗ) ദിട്ഠാസവോ

തത്ഥ കതമോ ദിട്ഠാസവോ? ‘‘സസ്സതോ ലോകോ’’തി വാ, ‘‘അസസ്സതോ ലോകോ’’തി വാ, ‘‘അന്തവാ ലോകോ’’തി വാ, ‘‘അനന്തവാ ലോകോ’’തി വാ, ‘‘തം ജീവം തം സരീര’’ന്തി വാ, ‘‘അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീര’’ന്തി വാ, ‘‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി വാ, ‘‘ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി വാ, ‘‘ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി വാ, ‘‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി വാ. യാ ഏവരൂപാ ദിട്ഠി ദിട്ഠിഗതം…പേ… വിപരിയാസഗ്ഗാഹോ – അയം വുച്ചതി ‘‘ദിട്ഠാസവോ’’. സബ്ബാപി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠാസവോ.

(ഘ) അവിജ്ജാസവോ

തത്ഥ കതമോ അവിജ്ജാസവോ? ദുക്ഖേ അഞ്ഞാണം, ദുക്ഖസമുദയേ അഞ്ഞാണം, ദുക്ഖനിരോധേ അഞ്ഞാണം, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ അഞ്ഞാണം, പുബ്ബന്തേ അഞ്ഞാണം, അപരന്തേ അഞ്ഞാണം, പുബ്ബന്താപരന്തേ അഞ്ഞാണം, ഇദപ്പച്ചയതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു അഞ്ഞാണം. യം ഏവരൂപം അഞ്ഞാണം അദസ്സനം…പേ… അവിജ്ജാലങ്ഗീ മോഹോ അകുസലമൂലം – അയം വുച്ചതി ‘‘അവിജ്ജാസവോ’’. ഇമേ ചത്താരോ ആസവാ.

(൨-൫) ചത്താരോ ഗന്ഥാദീ

൯൩൮. തത്ഥ കതമേ ചത്താരോ ഗന്ഥാ …പേ… ചത്താരോ ഓഘാ…പേ… ചത്താരോ യോഗാ…പേ… ചത്താരി ഉപാദാനാനി? കാമുപാദാനം, ദിട്ഠുപാദാനം, സീലബ്ബതുപാദാനം, അത്തവാദുപാദാനം.

(ക) കാമുപാദാനം

തത്ഥ കതമം കാമുപാദാനം? യോ കാമേസു കാമച്ഛന്ദോ…പേ… കാമജ്ഝോസാനം – ഇദം വുച്ചതി ‘‘കാമുപാദാനം’’.

(ഖ) ദിട്ഠുപാദാനം

തത്ഥ കതമം ദിട്ഠുപാദാനം? ‘‘നത്ഥി ദിന്നം, നത്ഥി യിട്ഠം…പേ… യേ ഇമഞ്ച ലോകം പരഞ്ച ലോകം സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേന്തീ’’തി. യാ ഏവരൂപാ ദിട്ഠി ദിട്ഠിഗതം…പേ… വിപരിയാസഗ്ഗാഹോ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘ദിട്ഠുപാദാനം’’. ഠപേത്വാ സീലബ്ബതുപാദാനഞ്ച അത്തവാദുപാദാനഞ്ച സബ്ബാപി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠുപാദാനം.

(ഗ) സീലബ്ബതുപാദാനം

തത്ഥ കതമം സീലബ്ബതുപാദാനം? ഇതോ ബഹിദ്ധാ സമണബ്രാഹ്മണാനം സീലേന സുദ്ധി വതേന സുദ്ധി സീലബ്ബതേന സുദ്ധീതി. യാ ഏവരൂപാ ദിട്ഠി ദിട്ഠിഗതം…പേ… വിപരിയാസഗ്ഗാഹോ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘സീലബ്ബതുപാദാനം’’.

(ഘ) അത്തവാദുപാദാനം

തത്ഥ കതമം അത്തവാദുപാദാനം? ഇധ അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ അരിയാനം അദസ്സാവീ അരിയധമ്മസ്സ അകോവിദോ അരിയധമ്മേ അവിനീതോ, സപ്പുരിസാനം അദസ്സാവീ സപ്പുരിസധമ്മസ്സ അകോവിദോ സപ്പുരിസധമ്മേ അവിനീതോ – രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി രൂപവന്തം വാ അത്താനം അത്തനി വാ രൂപം രൂപസ്മിം വാ അത്താനം. വേദനം…പേ… സഞ്ഞം…പേ… സങ്ഖാരേ…പേ… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി വിഞ്ഞാണവന്തം വാ അത്താനം അത്തനി വാ വിഞ്ഞാണം വിഞ്ഞാണസ്മിം വാ അത്താനം. യാ ഏവരൂപാ ദിട്ഠി ദിട്ഠിഗതം…പേ… വിപരിയാസഗ്ഗാഹോ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘അത്തവാദുപാദാനം’’. ഇമാനി ചത്താരി ഉപാദാനാനി.

(൬) ചത്താരോ തണ്ഹുപ്പാദാ

൯൩൯. തത്ഥ കതമേ ചത്താരോ തണ്ഹുപ്പാദാ? ചീവരഹേതു വാ ഭിക്ഖുനോ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, പിണ്ഡപാതഹേതു വാ ഭിക്ഖുനോ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, സേനാസനഹേതു വാ ഭിക്ഖുനോ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഇതിഭവാഭവഹേതു വാ ഭിക്ഖുനോ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി – ഇമേ ചത്താരോ തണ്ഹുപ്പാദാ.

(൭) ചത്താരി അഗതിഗമനാനി

തത്ഥ കതമാനി ചത്താരി അഗതിഗമനാനി? ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛതി, ദോസാഗതിം ഗച്ഛതി, മോഹാഗതിം ഗച്ഛതി, ഭയാഗതിം ഗച്ഛതി. യാ ഏവരൂപാ അഗതി അഗതിഗമനം ഛന്ദഗമനം വഗ്ഗഗമനം വാരിഗമനം – ഇമാനി ചത്താരി അഗതിഗമനാനി.

(൮) ചത്താരോ വിപരിയാസാ

തത്ഥ കതമേ ചത്താരോ വിപരിയാസാ? അനിച്ചേ ‘‘നിച്ച’’ന്തി സഞ്ഞാവിപരിയാസോ ചിത്തവിപരിയാസോ ദിട്ഠിവിപരിയാസോ, ദുക്ഖേ ‘‘സുഖ’’ന്തി സഞ്ഞാവിപരിയാസോ ചിത്തവിപരിയാസോ ദിട്ഠിവിപരിയാസോ, അനത്തനി ‘‘അത്താ’’തി സഞ്ഞാവിപരിയാസോ ചിത്തവിപരിയാസോ ദിട്ഠിവിപരിയാസോ, അസുഭേ ‘‘സുഭ’’ന്തി സഞ്ഞാവിപരിയാസോ ചിത്തവിപരിയാസോ ദിട്ഠിവിപരിയാസോ – ഇമേ ചത്താരോ വിപരിയാസാ.

(൯) ചത്താരോ അനരിയവോഹാരാ

തത്ഥ കതമേ ചത്താരോ അനരിയവോഹാരാ? അദിട്ഠേ ദിട്ഠവാദിതാ, അസ്സുതേ സുതവാദിതാ, അമുതേ മുതവാദിതാ, അവിഞ്ഞാതേ വിഞ്ഞാതവാദിതാ – ഇമേ ചത്താരോ അനരിയവോഹാരാ.

(൧൦) അപരേപി ചത്താരോ അനരിയവോഹാരാ

തത്ഥ കതമേ അപരേപി ചത്താരോ അനരിയവോഹാരാ? ദിട്ഠേ അദിട്ഠവാദിതാ, സുതേ അസ്സുതവാദിതാ, മുതേ അമുതവാദിതാ, വിഞ്ഞാതേ അവിഞ്ഞാതവാദിതാ – ഇമേ ചത്താരോ അനരിയവോഹാരാ.

(൧൧) ചത്താരി ദുച്ചരിതാനി

തത്ഥ കതമാനി ചത്താരി ദുച്ചരിതാനി? പാണാതിപാതോ, അദിന്നാദാനം, കാമേസുമിച്ഛാചാരോ, മുസാവാദോ – ഇമാനി ചത്താരി ദുച്ചരിതാനി.

(൧൨) അപരാനിപി ചത്താരി ദുച്ചരിതാനി

തത്ഥ കതമാനി അപരാനിപി ചത്താരി ദുച്ചരിതാനി? മുസാവാദോ, പിസുണാ വാചാ, ഫരുസാ വാചാ, സമ്ഫപ്പലാപോ – ഇമാനി ചത്താരി ദുച്ചരിതാനി.

(൧൩) ചത്താരി ഭയാനി

തത്ഥ കതമാനി ചത്താരി ഭയാനി? ജാതിഭയം, ജരാഭയം, ബ്യാധിഭയം, മരണഭയം – ഇമാനി ചത്താരി ഭയാനി.

(൧൪) അപരാനിപി ചത്താരി ഭയാനി

തത്ഥ കതമാനി അപരാനിപി ചത്താരി ഭയാനി? രാജഭയം, ചോരഭയം, അഗ്ഗിഭയം, ഉദകഭയം – ഇമാനി ചത്താരി ഭയാനി.

തത്ഥ കതമാനി അപരാനിപി ചത്താരി ഭയാനി? ഊമിഭയം, കുമ്ഭീലഭയം [കുമ്ഭീരഭയം, കുമ്ഭീളഭയം (?) (കുമ്ഭ + ഈര + അ = ഭയ)], ആവട്ടഭയം, സുസുകാഭയം – ഇമാനി ചത്താരി ഭയാനി.

തത്ഥ കതമാനി അപരാനിപി ചത്താരി ഭയാനി? അത്താനുവാദഭയം, പരാനുവാദഭയം, ദണ്ഡഭയം, ദുഗ്ഗതിഭയം – ഇമാനി ചത്താരി ഭയാനി.

(൧൫) ചതസ്സോ ദിട്ഠിയോ

തത്ഥ കതമാ ചതസ്സോ ദിട്ഠിയോ? ‘‘സയങ്കതം സുഖദുക്ഖ’’ന്തി സച്ചതോ ഥേതതോ ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി, ‘‘പരങ്കതം സുഖദുക്ഖ’’ന്തി സച്ചതോ ഥേതതോ ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി, ‘‘സയങ്കതഞ്ച പരങ്കതഞ്ച സുഖദുക്ഖ’’ന്തി സച്ചതോ ഥേതതോ ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി, ‘‘അസയങ്കാരം അപരങ്കാരം അധിച്ചസമുപ്പന്നം സുഖദുക്ഖ’’ന്തി സച്ചതോ ഥേതതോ ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി – ഇമാ ചതസ്സോ ദിട്ഠിയോ.

ചതുക്കം.