(൧) അജ്ഝത്തികസ്സ ഉപാദായ

൯൭൩. തത്ഥ കതമാനി അട്ഠാരസ തണ്ഹാവിചരിതാനി അജ്ഝത്തികസ്സ ഉപാദായ? അസ്മീതി ഹോതി, ഇത്ഥസ്മീതി ഹോതി, ഏവസ്മീതി ഹോതി, അഞ്ഞഥാസ്മീതി ഹോതി, ഭവിസ്സന്തി ഹോതി, ഇത്ഥം ഭവിസ്സന്തി ഹോതി, ഏവം ഭവിസ്സന്തി ഹോതി, അഞ്ഞഥാ ഭവിസ്സന്തി ഹോതി, അസസ്മീതി ഹോതി, സാതസ്മീതി ഹോതി, സിയന്തി ഹോതി, ഇത്ഥം സിയന്തി ഹോതി, ഏവം സിയന്തി ഹോതി, അഞ്ഞഥാ സിയന്തി ഹോതി, അപാഹം സിയന്തി ഹോതി, അപാഹം ഇത്ഥം സിയന്തി ഹോതി, അപാഹം ഏവം സിയന്തി ഹോതി, അപാഹം അഞ്ഞഥാ സിയന്തി ഹോതി.

൯൭൪. കഥഞ്ച അസ്മീതി ഹോതി? കഞ്ചി ധമ്മം അനവകാരിം [അനവകാരീ (സീ. ക.)] കരിത്വാ രൂപം…പേ… വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അസ്മീതി ഛന്ദം പടിലഭതി, അസ്മീതി മാനം പടിലഭതി, അസ്മീതി ദിട്ഠിം പടിലഭതി. തസ്മിം സതി ഇമാനി പപഞ്ചിതാനി ഹോന്തി – ഇത്ഥസ്മീതി വാ ഏവസ്മീതി വാ അഞ്ഞഥാസ്മീതി വാ.

(൨) കഥഞ്ച ഇത്ഥസ്മീതി ഹോതി? ഖത്തിയോസ്മീതി വാ, ബ്രാഹ്മണോസ്മീതി വാ, വേസ്സോസ്മീതി വാ, സുദ്ദോസ്മീതി വാ, ഗഹട്ഠോസ്മീതി വാ, പബ്ബജിതോസ്മീതി വാ, ദേവോസ്മീതി വാ, മനുസ്സോസ്മീതി വാ, രൂപീസ്മീതി വാ, അരൂപീസ്മീതി വാ, സഞ്ഞീസ്മീതി വാ, അസഞ്ഞീസ്മീതി വാ, നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീസ്മീതി വാ – ഏവം ഇത്ഥസ്മീതി ഹോതി.

(൩) കഥഞ്ച ഏവസ്മീതി ഹോതി? പരപുഗ്ഗലം [പരം പുഗ്ഗലം (സ്യാ.)] ഉപനിധായ യഥാ സോ ഖത്തിയോ തഥാഹം ഖത്തിയോസ്മീതി വാ, യഥാ സോ ബ്രാഹ്മണോ തഥാഹം ബ്രാഹ്മണോസ്മീതി വാ, യഥാ സോ വേസ്സോ തഥാഹം വേസ്സോസ്മീതി വാ യഥാ സോ സുദ്ദോ തഥാഹം സുദ്ദോസ്മീതി വാ, യഥാ സോ ഗഹട്ഠോ തഥാഹം ഗഹട്ഠോസ്മീതി വാ, യഥാ സോ പബ്ബജിതോ തഥാഹം പബ്ബജിതോസ്മീതി വാ, യഥാ സോ ദേവോ തഥാഹം ദേവോസ്മീതി വാ, യഥാ സോ മനുസ്സോ തഥാഹം മനുസ്സോസ്മീതി വാ, യഥാ സോ രൂപീ തഥാഹം രൂപീസ്മീതി വാ, യഥാ സോ അരൂപീ തഥാഹം അരൂപീസ്മീതി വാ, യഥാ സോ സഞ്ഞീ തഥാഹം സഞ്ഞീസ്മീതി വാ, യഥാ സോ അസഞ്ഞീ തഥാഹം അസഞ്ഞീസ്മീതി വാ, യഥാ സോ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീ തഥാഹം നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീസ്മീതി വാ – ഏവം ഏവസ്മീതി ഹോതി.

(൪) കഥഞ്ച അഞ്ഞഥാസ്മീതി ഹോതി? പരപുഗ്ഗലം ഉപനിധായ യഥാ സോ ഖത്തിയോ നാഹം തഥാ ഖത്തിയോസ്മീതി വാ യഥാ സോ ബ്രാഹ്മണോ നാഹം തഥാ ബ്രാഹ്മണോസ്മീതി വാ, യഥാ സോ വേസ്സോ നാഹം തഥാ വേസ്സോസ്മീതി വാ, യഥാ സോ സുദ്ദോ നാഹം തഥാ സുദ്ദോസ്മീതി വാ, യഥാ സോ ഗഹട്ഠോ നാഹം തഥാ ഗഹട്ഠോസ്മീതി വാ, യഥാ സോ പബ്ബജിതോ നാഹം തഥാ പബ്ബജിതോസ്മീതി വാ, യഥാ സോ ദേവോ നാഹം തഥാ ദേവോസ്മീതി വാ, യഥാ സോ മനുസ്സോ നാഹം തഥാ മനുസ്സോസ്മീതി വാ, യഥാ സോ രൂപീ നാഹം തഥാ രൂപീസ്മീതി വാ, യഥാ സോ അരൂപീ നാഹം തഥാ അരൂപീസ്മീതി വാ, യഥാ സോ സഞ്ഞീ നാഹം തഥാ സഞ്ഞീസ്മീതി വാ, യഥാ സോ അസഞ്ഞീ നാഹം തഥാ അസഞ്ഞീസ്മീതി വാ, യഥാ സോ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീ നാഹം തഥാ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീസ്മീതി വാ – ഏവം അഞ്ഞഥാസ്മീതി ഹോതി.

(൫) കഥഞ്ച ഭവിസ്സന്തി ഹോതി? കഞ്ചി ധമ്മം അനവകാരിം കരിത്വാ രൂപം…പേ… വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം ഭവിസ്സന്തി ഛന്ദം പടിലഭതി, ഭവിസ്സന്തി മാനം പടിലഭതി, ഭവിസ്സന്തി ദിട്ഠിം പടിലഭതി. തസ്മിം സതി ഇമാനി പപഞ്ചിതാനി ഹോന്തി – ഇത്ഥം ഭവിസ്സന്തി വാ, ഏവം ഭവിസ്സന്തി വാ, അഞ്ഞഥാ ഭവിസ്സന്തി വാ.

(൬) കഥഞ്ച ഇത്ഥം ഭവിസ്സന്തി ഹോതി? ഖത്തിയോ ഭവിസ്സന്തി വാ, ബ്രാഹ്മണോ ഭവിസ്സന്തി വാ, വേസ്സോ ഭവിസ്സന്തി വാ, സുദ്ദോ ഭവിസ്സന്തി വാ, ഗഹട്ഠോ ഭവിസ്സന്തി വാ, പബ്ബജിതോ ഭവിസ്സന്തി വാ, ദേവോ ഭവിസ്സന്തി വാ, മനുസ്സോ ഭവിസ്സന്തി വാ, രൂപീ ഭവിസ്സന്തി വാ, അരൂപീ ഭവിസ്സന്തി വാ, സഞ്ഞീ ഭവിസ്സന്തി വാ, അസഞ്ഞീ ഭവിസ്സന്തി വാ, നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീ ഭവിസ്സന്തി വാ – ഏവം ഇത്ഥം ഭവിസ്സന്തി ഹോതി.

(൭) കഥഞ്ച ഏവം ഭവിസ്സന്തി ഹോതി? പരപുഗ്ഗലം ഉപനിധായ യഥാ സോ ഖത്തിയോ തഥാഹം ഖത്തിയോ ഭവിസ്സന്തി വാ, യഥാ സോ ബ്രാഹ്മണോ തഥാഹം ബ്രാഹ്മണോ ഭവിസ്സന്തി വാ…പേ… യഥാ സോ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീ തഥാഹം നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീ ഭവിസ്സന്തി വാ – ഏവം ഭവിസ്സന്തി ഹോതി.

(൮) കഥഞ്ച അഞ്ഞഥാ ഭവിസ്സന്തി ഹോതി? പരപുഗ്ഗലം ഉപനിധായ യഥാ സോ ഖത്തിയോ നാഹം തഥാ ഖത്തിയോ ഭവിസ്സന്തി വാ, യഥാ സോ ബ്രാഹ്മണോ നാഹം തഥാ ബ്രാഹ്മണോ ഭവിസ്സന്തി വാ…പേ… യഥാ സോ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീ നാഹം തഥാ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീ ഭവിസ്സന്തി വാ – ഏവം അഞ്ഞഥാ ഭവിസ്സന്തി ഹോതി.

(൯) കഥഞ്ച അസസ്മീതി ഹോതി? കഞ്ചി ധമ്മം അനവകാരിം കരിത്വാ രൂപം…പേ… വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം നിച്ചോസ്മി ധുവോസ്മി സസ്സതോസ്മി അവിപരിണാമധമ്മോസ്മീതി – ഏവം അസസ്മീതി ഹോതി.

(൧൦) കഥഞ്ച സാതസ്മീതി ഹോതി? കഞ്ചി ധമ്മം അനവകാരിം കരിത്വാ രൂപം…പേ… വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം ഉച്ഛിജ്ജിസ്സാമി വിനസ്സിസ്സാമി ന ഭവിസ്സാമീതി – ഏവം സാതസ്മീതി ഹോതി.

(൧൧) കഥഞ്ച സിയന്തി ഹോതി? കഞ്ചി ധമ്മം അനവകാരിം കരിത്വാ രൂപം…പേ… വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം സിയന്തി ഛന്ദം പടിലഭതി, സിയന്തി മാനം പടിലഭതി, സിയന്തി ദിട്ഠിം പടിലഭതി. തസ്മിം സതി ഇമാനി പപഞ്ചിതാനി ഹോന്തി – ഇത്ഥം സിയന്തി വാ, ഏവം സിയന്തി വാ, അഞ്ഞഥാ സിയന്തി വാ.

(൧൨) കഥഞ്ച ഇത്ഥം സിയന്തി ഹോതി? ഖത്തിയോ സിയന്തി വാ, ബ്രാഹ്മണോ സിയന്തി വാ, വേസ്സോ സിയന്തി വാ, സുദ്ദോ സിയന്തി വാ, ഗഹട്ഠോ സിയന്തി വാ, പബ്ബജിതോ സിയന്തി വാ, ദേവോ സിയന്തി വാ, മനുസ്സോ സിയന്തി വാ, രൂപീ സിയന്തി വാ, അരൂപീ സിയന്തി വാ, സഞ്ഞീ സിയന്തി വാ, അസഞ്ഞീ സിയന്തി വാ, നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീ സിയന്തി വാ – ഏവം ഇത്ഥം സിയന്തി ഹോതി.

(൧൩) കഥഞ്ച ഏവം സിയന്തി ഹോതി? പരപുഗ്ഗലം ഉപനിധായ യഥാ സോ ഖത്തിയോ തഥാഹം ഖത്തിയോ സിയന്തി വാ, യഥാ സോ ബ്രാഹ്മണോ തഥാഹം ബ്രാഹ്മണോ സിയന്തി വാ…പേ… യഥാ സോ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീ തഥാഹം നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീ സിയന്തി വാ – ഏവം ഏവം സിയന്തി ഹോതി.

(൧൪) കഥഞ്ച അഞ്ഞഥാ സിയന്തി ഹോതി? പരപുഗ്ഗലം ഉപനിധായ യഥാ സോ ഖത്തിയോ നാഹം തഥാ ഖത്തിയോ സിയന്തി വാ, യഥാ സോ ബ്രാഹ്മണോ നാഹം തഥാ ബ്രാഹ്മണോ സിയന്തി വാ…പേ… യഥാ സോ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീ നാഹം തഥാ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീ സിയന്തി വാ – ഏവം അഞ്ഞഥാ സിയന്തി ഹോതി.

(൧൫) കഥഞ്ച അപാഹം സിയന്തി ഹോതി? കഞ്ചി ധമ്മം അനവകാരിം കരിത്വാ രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അപാഹം സിയന്തി ഛന്ദം പടിലഭതി, അപാഹം സിയന്തി മാനം പടിലഭതി, അപാഹം സിയന്തി ദിട്ഠിം പടിലഭതി. തസ്മിം സതി ഇമാനി പപഞ്ചിതാനി ഹോന്തി – അപാഹം ഇത്ഥം സിയന്തി വാ, അപാഹം ഏവം സിയന്തി വാ, അപാഹം അഞ്ഞഥാ സിയന്തി വാ.

(൧൬) കഥഞ്ച അപാഹം ഇത്ഥം സിയന്തി ഹോതി? അപാഹം ഖത്തിയോ സിയന്തി വാ, അപാഹം ബ്രാഹ്മണോ സിയന്തി വാ, അപാഹം വേസ്സോ സിയന്തി വാ, അപാഹം സുദ്ദോ സിയന്തി വാ, അപാഹം ഗഹട്ഠോ സിയന്തി വാ, അപാഹം പബ്ബജിതോ സിയന്തി വാ, അപാഹം ദേവോ സിയന്തി വാ, അപാഹം മനുസ്സോ സിയന്തി വാ, അപാഹം രൂപീ സിയന്തി വാ, അപാഹം അരൂപീ സിയന്തി വാ, അപാഹം സഞ്ഞീ സിയന്തി വാ, അപാഹം അസഞ്ഞീ സിയന്തി വാ, അപാഹം നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീ സിയന്തി വാ – ഏവം അപാഹം ഇത്ഥം സിയന്തി ഹോതി. (൧൭) കഥഞ്ച അപാഹം ഏവം സിയന്തി ഹോതി? പരപുഗ്ഗലം ഉപനിധായ യഥാ സോ ഖത്തിയോ അപാഹം തഥാ ഖത്തിയോ സിയന്തി വാ, യഥാ സോ ബ്രാഹ്മണോ അപാഹം തഥാ ബ്രാഹ്മണോ സിയന്തി വാ…പേ… യഥാ സോ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീ അപാഹം തഥാ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീ സിയന്തി വാ – ഏവം അപാഹം ഏവം സിയന്തി ഹോതി.

(൧൮) കഥഞ്ച അപാഹം അഞ്ഞഥാ സിയന്തി ഹോതി? പരപുഗ്ഗലം ഉപനിധായ യഥാ സോ ഖത്തിയോ അപാഹം ന തഥാ ഖത്തിയോ സിയന്തി വാ, യഥാ സോ ബ്രാഹ്മണോ അപാഹം ന തഥാ ബ്രാഹ്മണോ സിയന്തി വാ…പേ… യഥാ സോ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീ അപാഹം ന തഥാ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീ സിയന്തി വാ – ഏവം അപാഹം അഞ്ഞഥാ സിയന്തി ഹോതി.

ഇമാനി അട്ഠാരസ തണ്ഹാവിചരിതാനി അജ്ഝത്തികസ്സ ഉപാദായ.