൪. ചതുക്കനിദ്ദേസോ

൭൯൩. (൧. ക) തത്ഥ കതമം കമ്മസ്സകതഞാണം? ‘‘അത്ഥി ദിന്നം, അത്ഥി യിട്ഠം, അത്ഥി ഹുതം, അത്ഥി സുകതദുക്കടാനം കമ്മാനം ഫലം വിപാകോ, അത്ഥി അയം ലോകോ, അത്ഥി പരോ ലോകോ, അത്ഥി മാതാ, അത്ഥി പിതാ, അത്ഥി സത്താ ഓപപാതികാ, അത്ഥി ലോകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സമ്മഗ്ഗതാ സമ്മാപടിപന്നാ യേ ഇമഞ്ച ലോകം പരഞ്ച ലോകം സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേന്തീ’’തി – യാ ഏവരൂപാ പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – ഇദം വുച്ചതി ‘‘കമ്മസ്സകതഞാണം’’. ഠപേത്വാ സച്ചാനുലോമികം ഞാണം, സബ്ബാപി സാസവാ കുസലാ പഞ്ഞാ കമ്മസ്സകതഞാണം.

(ഖ) തത്ഥ കതമം സച്ചാനുലോമികം ഞാണം? ‘‘രൂപം അനിച്ച’’ന്തി വാ വേദനാ…പേ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… ‘‘വിഞ്ഞാണം അനിച്ച’’ന്തി വാ യാ ഏവരൂപീ അനുലോമികാ ഖന്തി ദിട്ഠി രുചി മുദി പേക്ഖാ ധമ്മനിജ്ഝാനക്ഖന്തി – ഇദം വുച്ചതി ‘‘സച്ചാനുലോമികം ഞാണം’’.

(ഗ) ചതൂസു മഗ്ഗേസു പഞ്ഞാ മഗ്ഗസമങ്ഗിസ്സ ഞാണം.

(ഘ) ചതൂസു ഫലേസു പഞ്ഞാ ഫലസമങ്ഗിസ്സ ഞാണം.

൭൯൪. (൨) മഗ്ഗസമങ്ഗിസ്സ ഞാണം ദുക്ഖേപേതം ഞാണം, ദുക്ഖസമുദയേപേതം ഞാണം, ദുക്ഖനിരോധേപേതം ഞാണം, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായപേതം ഞാണം.

(ക) തത്ഥ കതമം ദുക്ഖേ ഞാണം? ദുക്ഖം ആരബ്ഭ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – ഇദം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖേ ഞാണം’’.

(ഖ-ഘ) ദുക്ഖസമുദയം ആരബ്ഭ…പേ… ദുക്ഖനിരോധം ആരബ്ഭ…പേ… ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിം പടിപദം ആരബ്ഭ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – ഇദം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ ഞാണം’’.

൭൯൫. (൩) കാമാവചരകുസലാബ്യാകതേ പഞ്ഞാ കാമാവചരാ പഞ്ഞാ, രൂപാവചരകുസലാബ്യാകതേ പഞ്ഞാ രൂപാവചരാ പഞ്ഞാ, അരൂപാവചരകുസലാബ്യാകതേ പഞ്ഞാ അരൂപാവചരാ പഞ്ഞാ, ചതൂസു മഗ്ഗേസു ചതൂസു ഫലേസു പഞ്ഞാ അപരിയാപന്നാ പഞ്ഞാ.

൭൯൬. (൪. ക) തത്ഥ കതമം ധമ്മേ ഞാണം? ചതൂസു മഗ്ഗേസു ചതൂസു ഫലേസു പഞ്ഞാ ധമ്മേ ഞാണം.

(ഖ) സോ ഇമിനാ ധമ്മേന ഞാതേന ദിട്ഠേന പത്തേന വിദിതേന പരിയോഗാള്ഹേന അതീതാനാഗതേന നയം നേതി. ‘‘യേ ഹി കേചി അതീതമദ്ധാനം സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ദുക്ഖം അബ്ഭഞ്ഞംസു [അബ്ഭഞ്ഞിംസു (സ്യാ.) ഏവമുപരിപി], ദുക്ഖസമുദയം അബ്ഭഞ്ഞംസു, ദുക്ഖനിരോധം അബ്ഭഞ്ഞംസു, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അബ്ഭഞ്ഞംസു, ഇമഞ്ഞേവ തേ ദുക്ഖം അബ്ഭഞ്ഞംസു, ഇമഞ്ഞേവ തേ ദുക്ഖസമുദയം അബ്ഭഞ്ഞംസു, ഇമഞ്ഞേവ തേ ദുക്ഖനിരോധം അബ്ഭഞ്ഞംസു, ഇമഞ്ഞേവ തേ ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അബ്ഭഞ്ഞംസു. യേ ഹി കേചി അനാഗതമദ്ധാനം സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ദുക്ഖം അഭിജാനിസ്സന്തി, ദുക്ഖസമുദയം അഭിജാനിസ്സന്തി, ദുക്ഖനിരോധം അഭിജാനിസ്സന്തി, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അഭിജാനിസ്സന്തി, ഇമഞ്ഞേവ തേ ദുക്ഖം അഭിജാനിസ്സന്തി, ഇമഞ്ഞേവ തേ ദുക്ഖസമുദയം അഭിജാനിസ്സന്തി, ഇമഞ്ഞേവ തേ ദുക്ഖനിരോധം അഭിജാനിസ്സന്തി, ഇമഞ്ഞേവ തേ ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അഭിജാനിസ്സന്തീ’’തി – യാ തത്ഥ പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – ഇദം വുച്ചതി ‘‘അന്വയേ ഞാണം’’.

(ഗ) തത്ഥ കതമം പരിയേ ഞാണം? ഇധ ഭിക്ഖു പരസത്താനം പരപുഗ്ഗലാനം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനാതി. സരാഗം വാ ചിത്തം ‘‘സരാഗം ചിത്ത’’ന്തി പജാനാതി, വീതരാഗം വാ ചിത്തം ‘‘വീതരാഗം ചിത്ത’’ന്തി പജാനാതി, സദോസം വാ ചിത്തം ‘‘സദോസം ചിത്ത’’ന്തി പജാനാതി, വീതദോസം വാ ചിത്തം ‘‘വീതദോസം ചിത്ത’’ന്തി പജാനാതി, സമോഹം വാ ചിത്തം ‘‘സമോഹം ചിത്ത’’ന്തി പജാനാതി, വീതമോഹം വാ ചിത്തം ‘‘വീതമോഹം ചിത്ത’’ന്തി പജാനാതി, സംഖിത്തം വാ ചിത്തം ‘‘സംഖിത്തം ചിത്ത’’ന്തി പജാനാതി, വിക്ഖിത്തം വാ ചിത്തം ‘‘വിക്ഖിത്തം ചിത്ത’’ന്തി പജാനാതി, മഹഗ്ഗതം വാ ചിത്തം ‘‘മഹഗ്ഗതം ചിത്ത’’ന്തി പജാനാതി, അമഹഗ്ഗതം വാ ചിത്തം ‘‘അമഹഗ്ഗതം ചിത്ത’’ന്തി പജാനാതി, സഉത്തരം വാ ചിത്തം ‘‘സഉത്തരം ചിത്ത’’ന്തി പജാനാതി, അനുത്തരം വാ ചിത്തം ‘‘അനുത്തരം ചിത്ത’’ന്തി പജാനാതി, സമാഹിതം വാ ചിത്തം ‘‘സമാഹിതം ചിത്ത’’ന്തി പജാനാതി, അസമാഹിതം വാ ചിത്തം ‘‘അസമാഹിതം ചിത്ത’’ന്തി പജാനാതി, വിമുത്തം വാ ചിത്തം ‘‘വിമുത്തം ചിത്ത’’ന്തി പജാനാതി, അവിമുത്തം വാ ചിത്തം ‘‘അവിമുത്തം ചിത്ത’’ന്തി പജാനാതീതി – യാ തത്ഥ പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – ഇദം വുച്ചതി ‘‘പരിയേ ഞാണം’’.

(ഘ) ഠപേത്വാ ധമ്മേ ഞാണം അന്വയേ ഞാണം പരിയേ ഞാണം, അവസേസാ പഞ്ഞാ സമ്മുതിഞാണം.

൭൯൭. (൫. ക) തത്ഥ കതമാ പഞ്ഞാ ആചയായ നോ അപചയായ? കാമാവചരകുസലേ പഞ്ഞാ ആചയായ നോ അപചയായ.

(ഖ) ചതൂസു മഗ്ഗേസു പഞ്ഞാ അപചയായ നോ ആചയായ.

(ഗ) രൂപാവചരാരൂപാവചരകുസലേ പഞ്ഞാ ആചയായ ചേവ അപചയായ ച.

(ഘ) അവസേസാ പഞ്ഞാ നേവ ആചയായ നോ അപചയായ.

൭൯൮. (൬. ക) തത്ഥ കതമാ പഞ്ഞാ നിബ്ബിദായ നോ പടിവേധായ? യായ പഞ്ഞായ കാമേസു വീതരാഗോ ഹോതി, ന ച അഭിഞ്ഞായോ പടിവിജ്ഝതി ന ച സച്ചാനി – അയം വുച്ചതി ‘‘പഞ്ഞാ നിബ്ബിദായ നോ പടിവേധായ’’.

(ഖ) സ്വേവ പഞ്ഞായ കാമേസു വീതരാഗോ സമാനോ അഭിഞ്ഞായോ പടിവിജ്ഝതി ന ച സച്ചാനി – അയം വുച്ചതി ‘‘പഞ്ഞാ പടിവേധായ നോ നിബ്ബിദായ’’.

(ഗ) ചതൂസു മഗ്ഗേസു പഞ്ഞാ നിബ്ബിദായ ചേവ പടിവേധായ ച.

(ഘ) അവസേസാ പഞ്ഞാ നേവ നിബ്ബിദായ നോ പടിവേധായ.

൭൯൯. (൭. ക) തത്ഥ കതമാ ഹാനഭാഗിനീ പഞ്ഞാ? പഠമസ്സ ഝാനസ്സ ലാഭിം കാമസഹഗതാ സഞ്ഞാമനസികാരാ സമുദാചരന്തി ഹാനഭാഗിനീ പഞ്ഞാ.

(ഖ) തദനുധമ്മതാ സതി സന്തിട്ഠതി ഠിതിഭാഗിനീ പഞ്ഞാ.

(ഗ) അവിതക്കസഹഗതാ സഞ്ഞാമനസികാരാ സമുദാചരന്തി വിസേസഭാഗിനീ പഞ്ഞാ.

(ഘ) നിബ്ബിദാസഹഗതാ സഞ്ഞാമനസികാരാ സമുദാചരന്തി വിരാഗൂപസഞ്ഹിതാ നിബ്ബേധഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. ദുതിയസ്സ ഝാനസ്സ ലാഭിം വിതക്കസഹഗതാ സഞ്ഞാമനസികാരാ സമുദാചരന്തി ഹാനഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. തദനുധമ്മതാ സതി സന്തിട്ഠതി ഠിതിഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. ഉപേക്ഖാസഹഗതാ സഞ്ഞാമനസികാരാ സമുദാചരന്തി വിസേസഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. നിബ്ബിദാസഹഗതാ സഞ്ഞാമനസികാരാ സമുദാചരന്തി വിരാഗൂപസഞ്ഹിതാ നിബ്ബേധഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. തതിയസ്സ ഝാനസ്സ ലാഭിം പീതിസുഖസഹഗതാ സഞ്ഞാമനസികാരാ സമുദാചരന്തി ഹാനഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. തദനുധമ്മതാ സതി സന്തിട്ഠതി ഠിതിഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. അദുക്ഖമസുഖസഹഗതാ സഞ്ഞാമനസികാരാ സമുദാചരന്തി വിസേസഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. നിബ്ബിദാസഹഗതാ സഞ്ഞാമനസികാരാ സമുദാചരന്തി വിരാഗൂപസഞ്ഹിതാ നിബ്ബേധഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. ചതുത്ഥസ്സ ഝാനസ്സ ലാഭിം ഉപേക്ഖാസഹഗതാ സഞ്ഞാമനസികാരാ സമുദാചരന്തി ഹാനഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. തദനുധമ്മതാ സതി സന്തിട്ഠതി ഠിതിഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. ആകാസാനഞ്ചായതനസഹഗതാ സഞ്ഞാമനസികാരാ സമുദാചരന്തി വിസേസഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. നിബ്ബിദാസഹഗതാ സഞ്ഞാമനസികാരാ സമുദാചരന്തി വിരാഗൂപസഞ്ഹിതാ നിബ്ബേധഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. ആകാസാനഞ്ചായതനസ്സ ലാഭിം രൂപസഹഗതാ സഞ്ഞാമനസികാരാ സമുദാചരന്തി ഹാനഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. തദനുധമ്മതാ സതി സന്തിട്ഠതി ഠിതിഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസഹഗതാ സഞ്ഞാമനസികാരാ സമുദാചരന്തി വിസേസഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. നിബ്ബിദാസഹഗതാ സഞ്ഞാമനസികാരാ സമുദാചരന്തി വിരാഗൂപസഞ്ഹിതാ നിബ്ബേധഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസ്സ ലാഭിം ആകാസാനഞ്ചായതനസഹഗതാ സഞ്ഞാമനസികാരാ സമുദാചരന്തി ഹാനഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. തദനുധമ്മതാ സതി സന്തിട്ഠതി ഠിതിഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസഹഗതാ സഞ്ഞാമനസികാരാ സമുദാചരന്തി വിസേസഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. നിബ്ബിദാസഹഗതാ സഞ്ഞാമനസികാരാ സമുദാചരന്തി വിരാഗൂപസഞ്ഹിതാ നിബ്ബേധഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസ്സ ലാഭിം വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസഹഗതാ സഞ്ഞാമനസികാരാ സമുദാചരന്തി ഹാനഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. തദനുധമ്മതാ സതി സന്തിട്ഠതി ഠിതിഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസഹഗതാ സഞ്ഞാമനസികാരാ സമുദാചരന്തി വിസേസഭാഗിനീ പഞ്ഞാ. നിബ്ബിദാസഹഗതാ സഞ്ഞാമനസികാരാ സമുദാചരന്തി വിരാഗൂപസഞ്ഹിതാ നിബ്ബേധഭാഗിനീ പഞ്ഞാ.

൮൦൦. (൮) തത്ഥ കതമാ ചതസ്സോ പടിസമ്ഭിദാ? അത്ഥപടിസമ്ഭിദാ, ധമ്മപടിസമ്ഭിദാ, നിരുത്തിപടിസമ്ഭിദാ, പടിഭാനപടിസമ്ഭിദാ. അത്ഥേ ഞാണം അത്ഥപടിസമ്ഭിദാ, ധമ്മേ ഞാണം ധമ്മപടിസമ്ഭിദാ, തത്ര ധമ്മനിരുത്താഭിലാപേ ഞാണം നിരുത്തിപടിസമ്ഭിദാ, ഞാണേസു ഞാണം പടിഭാനപടിസമ്ഭിദാ. ഇമാ ചതസ്സോ പടിസമ്ഭിദാ.

൮൦൧. (൯) തത്ഥ കതമാ ചതസ്സോ പടിപദാ? ദുക്ഖപടിപദാ ദന്ധാഭിഞ്ഞാ പഞ്ഞാ, ദുക്ഖപടിപദാ ഖിപ്പാഭിഞ്ഞാ പഞ്ഞാ, സുഖപടിപദാ ദന്ധാഭിഞ്ഞാ പഞ്ഞാ, സുഖപടിപദാ ഖിപ്പാഭിഞ്ഞാ പഞ്ഞാ.

(ക) തത്ഥ കതമാ ദുക്ഖപടിപദാ ദന്ധാഭിഞ്ഞാ പഞ്ഞാ? കിച്ഛേന കസിരേന സമാധിം ഉപ്പാദേന്തസ്സ ദന്ധം തണ്ഠാനം അഭിജാനന്തസ്സ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖപടിപദാ ദന്ധാഭിഞ്ഞാ പഞ്ഞാ’’.

(ഖ) തത്ഥ കതമാ ദുക്ഖപടിപദാ ഖിപ്പാഭിഞ്ഞാ പഞ്ഞാ? കിച്ഛേന കസിരേന സമാധിം ഉപ്പാദേന്തസ്സ ഖിപ്പം തണ്ഠാനം അഭിജാനന്തസ്സ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖപടിപദാ ഖിപ്പാഭിഞ്ഞാ പഞ്ഞാ’’.

(ഗ) തത്ഥ കതമാ സുഖപടിപദാ ദന്ധാഭിഞ്ഞാ പഞ്ഞാ? അകിച്ഛേന അകസിരേന സമാധിം ഉപ്പാദേന്തസ്സ ദന്ധം തണ്ഠാനം അഭിജാനന്തസ്സ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി ‘‘സുഖപടിപദാ ദന്ധാഭിഞ്ഞാ പഞ്ഞാ’’.

(ഘ) തത്ഥ കതമാ സുഖപടിപദാ ഖിപ്പാഭിഞ്ഞാ പഞ്ഞാ? അകിച്ഛേന അകസിരേന സമാധിം ഉപ്പാദേന്തസ്സ ഖിപ്പം തണ്ഠാനം അഭിജാനന്തസ്സ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി ‘‘സുഖപടിപദാ ഖിപ്പാഭിഞ്ഞാ പഞ്ഞാ’’. ഇമാ ചതസ്സോ പടിപദാ.

൮൦൨. (൧൦) തത്ഥ കതമാനി ചത്താരി ആരമ്മണാനി? പരിത്താ പരിത്താരമ്മണാ പഞ്ഞാ, പരിത്താ അപ്പമാണാരമ്മണാ പഞ്ഞാ, അപ്പമാണാ പരിത്താരമ്മണാ പഞ്ഞാ, അപ്പമാണാ അപ്പമാണാരമ്മണാ പഞ്ഞാ.

(ക) തത്ഥ കതമാ പരിത്താ പരിത്താരമ്മണാ പഞ്ഞാ? സമാധിസ്സ ന നികാമലാഭിസ്സ ആരമ്മണം ഥോകം ഫരന്തസ്സ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി ‘‘പരിത്താ പരിത്താരമ്മണാ പഞ്ഞാ’’.

(ഖ) തത്ഥ കതമാ പരിത്താ അപ്പമാണാരമ്മണാ പഞ്ഞാ? സമാധിസ്സ ന നികാമലാഭിസ്സ ആരമ്മണം വിപുലം ഫരന്തസ്സ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി ‘‘പരിത്താ അപ്പമാണാരമ്മണാ പഞ്ഞാ’’.

(ഗ) തത്ഥ കതമാ അപ്പമാണാ പരിത്താരമ്മണാ പഞ്ഞാ? സമാധിസ്സ നികാമലാഭിസ്സ ആരമ്മണം ഥോകം ഫരന്തസ്സ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി ‘‘അപ്പമാണാ പരിത്താരമ്മണാ പഞ്ഞാ’’.

(ഘ) തത്ഥ കതമാ അപ്പമാണാ അപ്പമാണാരമ്മണാ പഞ്ഞാ? സമാധിസ്സ നികാമലാഭിസ്സ ആരമ്മണം വിപുലം ഫരന്തസ്സ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി ‘‘അപ്പമാണാ അപ്പമാണാരമ്മണാ പഞ്ഞാ’’. ഇമാനി ചത്താരി ആരമ്മണാനി.

(൧൧) മഗ്ഗസമങ്ഗിസ്സ ഞാണം ജരാമരണേപേതം ഞാണം, ജരാമരണസമുദയേപേതം ഞാണം, ജരാമരണനിരോധേപേതം ഞാണം, ജരാമരണനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായപേതം ഞാണം.

(ക) തത്ഥ കതമം ജരാമരണേ ഞാണം? ജരാമരണം ആരബ്ഭ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – ഇദം വുച്ചതി ‘‘ജരാമരണേ ഞാണം’’.

(ഖ-ഘ) ജരാമരണസമുദയം ആരബ്ഭ…പേ… ജരാമരണനിരോധം ആരബ്ഭ…പേ… ജരാമരണനിരോധഗാമിനിം പടിപദം ആരബ്ഭ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – ഇദം വുച്ചതി ‘‘ജരാമരണനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ ഞാണം’’.

൮൦൩. (൧൨-൨൧) ധമ്മസമങ്ഗിസ്സ ഞാണം ജാതിയാപേതം ഞാണം…പേ… ഭവേപേതം ഞാണം…പേ… ഉപാദാനേപേതം ഞാണം…പേ… തണ്ഹായപേതം ഞാണം…പേ… വേദനായപേതം ഞാണം…പേ… ഫസ്സേപേതം ഞാണം…പേ… സളായതനേപേതം ഞാണം…പേ… നാമരൂപേപേതം ഞാണം…പേ… വിഞ്ഞാണേപേതം ഞാണം…പേ… സങ്ഖാരേസുപേതം ഞാണം, സങ്ഖാരസമുദയേപേതം ഞാണം, സങ്ഖാരനിരോധേപേതം ഞാണം, സങ്ഖാരനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായപേതം ഞാണം.

തത്ഥ കതമം സങ്ഖാരേസു ഞാണം? സങ്ഖാരേ ആരബ്ഭ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – ഇദം വുച്ചതി ‘‘സങ്ഖാരേസു ഞാണം’’.

സങ്ഖാരസമുദയം ആരബ്ഭ…പേ… സങ്ഖാരനിരോധം ആരബ്ഭ…പേ… സങ്ഖാരനിരോധഗാമിനിം പടിപദം ആരബ്ഭ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – ഇദം വുച്ചതി ‘‘സങ്ഖാരനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ ഞാണം. ഏവം ചതുബ്ബിധേന ഞാണവത്ഥു.

ചതുക്കം.