൩. തികനിദ്ദേസോ

൭൬൮. (൧. ക) തത്ഥ കതമാ ചിന്താമയാ പഞ്ഞാ?

യോഗവിഹിതേസു വാ കമ്മായതനേസു യോഗവിഹിതേസു വാ സിപ്പായതനേസു യോഗവിഹിതേസു വാ വിജ്ജാട്ഠാനേസു കമ്മസ്സകതം വാ സച്ചാനുലോമികം വാ രൂപം അനിച്ചന്തി വാ വേദനാ…പേ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം അനിച്ചന്തി വാ, യം ഏവരൂപിം അനുലോമികം ഖന്തിം ദിട്ഠിം രുചിം മുദിം പേക്ഖം ധമ്മനിജ്ഝാനക്ഖന്തിം പരതോ അസ്സുത്വാ പടിലഭതി – അയം വുച്ചതി ‘‘ചിന്താമയാ പഞ്ഞാ’’.

(ഖ) തത്ഥ കതമാ സുതമയാ പഞ്ഞാ? യോഗവിഹിതേസു വാ കമ്മായതനേസു യോഗവിഹിതേസു വാ സിപ്പായതനേസു യോഗവിഹിതേസു വാ വിജ്ജാട്ഠാനേസു കമ്മസ്സകതം വാ സച്ചാനുലോമികം വാ രൂപം അനിച്ചന്തി വാ വേദനാ…പേ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം അനിച്ചന്തി വാ, യം ഏവരൂപിം അനുലോമികം ഖന്തിം ദിട്ഠിം രുചിം മുദിം പേക്ഖം ധമ്മനിജ്ഝാനക്ഖന്തിം പരതോ സുത്വാ പടിലഭതി – അയം വുച്ചതി ‘‘സുതമയാ പഞ്ഞാ’’.

(ഗ) സബ്ബാപി സമാപന്നസ്സ പഞ്ഞാ ഭാവനാമയാ പഞ്ഞാ.

൭൬൯. (൨. ക) തത്ഥ കതമാ ദാനമയാ പഞ്ഞാ? ദാനം ആരബ്ഭ ദാനാധിഗച്ഛ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി ‘‘ദാനമയാ പഞ്ഞാ’’.

(ഖ) തത്ഥ കതമാ സീലമയാ പഞ്ഞാ? സീലം ആരബ്ഭ സീലാധിഗച്ഛ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി ‘‘സീലമയാ പഞ്ഞാ’’.

(ഗ) സബ്ബാപി സമാപന്നസ്സ പഞ്ഞാ ഭാവനാമയാ പഞ്ഞാ.

൭൭൦. (൩. ക) തത്ഥ കതമാ അധിസീലേ പഞ്ഞാ? പാതിമോക്ഖസംവരം സംവരന്തസ്സ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി ‘‘അധിസീലേ പഞ്ഞാ’’.

(ഖ) തത്ഥ കതമാ അധിചിത്തേ പഞ്ഞാ? രൂപാവചരാരൂപാവചരസമാപത്തിം സമാപജ്ജന്തസ്സ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി ‘‘അധിചിത്തേ പഞ്ഞാ’’.

(ഗ) തത്ഥ കതമാ അധിപഞ്ഞായ പഞ്ഞാ? ചതൂസു മഗ്ഗേസു ചതൂസു ഫലേസു പഞ്ഞാ – അയം വുച്ചതി ‘‘അധിപഞ്ഞായ പഞ്ഞാ’’.

൭൭൧. (൪. ക) തത്ഥ കതമം ആയകോസല്ലം? ‘‘ഇമേ ധമ്മേ മനസികരോതോ അനുപ്പന്നാ ചേവ അകുസലാ ധമ്മാ ന ഉപ്പജ്ജന്തി, ഉപ്പന്നാ ച അകുസലാ ധമ്മാ പഹീയന്തി. ഇമേ വാ പനിമേ ധമ്മേ മനസികരോതോ അനുപ്പന്നാ ചേവ കുസലാ ധമ്മാ ഉപ്പജ്ജന്തി, ഉപ്പന്നാ ച കുസലാ ധമ്മാ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ ഭാവനായ പാരിപൂരിയാ സംവത്തന്തീ’’തി – യാ തത്ഥ പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – ഇദം വുച്ചതി ‘‘ആയകോസല്ലം’’.

(ഖ) തത്ഥ കതമം അപായകോസല്ലം? ‘‘ഇമേ ധമ്മേ മനസികരോതോ അനുപ്പന്നാ ചേവ കുസലാ ധമ്മാ ന ഉപ്പജ്ജന്തി, ഉപ്പന്നാ ച കുസലാ ധമ്മാ നിരുജ്ഝന്തി. ഇമേ വാ പനിമേ ധമ്മേ മനസികരോതോ അനുപ്പന്നാ ചേവ അകുസലാ ധമ്മാ ഉപ്പജ്ജന്തി, ഉപ്പന്നാ ച അകുസലാ ധമ്മാ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ സംവത്തന്തീ’’തി – യാ തത്ഥ പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – ഇദം വുച്ചതി ‘‘അപായകോസല്ലം’’.

(ഗ) സബ്ബാപി തത്രുപായാ പഞ്ഞാ ഉപായകോസല്ലം.

൭൭൨. (൫. ക) ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകേ പഞ്ഞാ വിപാകാ പഞ്ഞാ.

(ഖ) ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലേ പഞ്ഞാ വിപാകധമ്മധമ്മാ പഞ്ഞാ.

(ഗ) തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതേ പഞ്ഞാ നേവവിപാകനവിപാകധമ്മധമ്മാ പഞ്ഞാ.

൭൭൩. (൬. ക) തീസു ഭൂമീസു വിപാകേ പഞ്ഞാ ഉപാദിന്നുപാദാനിയാ പഞ്ഞാ.

(ഖ) തീസു ഭൂമീസു കുസലേ തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതേ പഞ്ഞാ അനുപാദിന്നുപാദാനിയാ പഞ്ഞാ.

(ഗ) ചതൂസു മഗ്ഗേസു ചതൂസു ഫലേസു പഞ്ഞാ അനുപാദിന്നഅനുപാദാനിയാ പഞ്ഞാ.

൭൭൪. (൭. ക) വിതക്കവിചാരസമ്പയുത്താ പഞ്ഞാ സവിതക്കസവിചാരാ പഞ്ഞാ.

(ഖ) വിതക്കവിപ്പയുത്താ വിചാരസമ്പയുത്താ പഞ്ഞാ അവിതക്കവിചാരമത്താ പഞ്ഞാ.

(ഗ) വിതക്കവിചാരവിപ്പയുത്താ പഞ്ഞാ അവിതക്കഅവിചാരാ പഞ്ഞാ.

൭൭൫. (൮. ക) പീതിസമ്പയുത്താ പഞ്ഞാ പീതിസഹഗതാ പഞ്ഞാ.

(ഖ) സുഖസമ്പയുത്താ പഞ്ഞാ സുഖസഹഗതാ പഞ്ഞാ.

(ഗ) ഉപേക്ഖാസമ്പയുത്താ പഞ്ഞാ ഉപേക്ഖാസഹഗതാ പഞ്ഞാ.

൭൭൬. (൯. ക) തീസു ഭൂമീസു കുസലേ പഞ്ഞാ ആചയഗാമിനീ പഞ്ഞാ.

(ഖ) ചതൂസു മഗ്ഗേസു പഞ്ഞാ അപചയഗാമിനീ പഞ്ഞാ.

(ഗ) ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകേ തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതേ പഞ്ഞാ നേവാചയഗാമിനാപചയഗാമിനീ പഞ്ഞാ.

൭൭൭. (൧൦. ക) ചതൂസു മഗ്ഗേസു തീസു ഫലേസു പഞ്ഞാ സേക്ഖാ പഞ്ഞാ.

(ഖ) ഉപരിട്ഠിമാ [ഉപരിട്ഠിമേ (സ്യാ.), ഉപരിട്ഠിമം (ക.)] അരഹത്തഫലേ പഞ്ഞാ അസേക്ഖാ പഞ്ഞാ.

(ഗ) തീസു ഭൂമീസു കുസലേ തീസു ഭൂമീസു വിപാകേ തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതേ പഞ്ഞാ നേവസേക്ഖനാസേക്ഖാ പഞ്ഞാ.

൭൭൮. (൧൧. ക) കാമാവചരകുസലാബ്യാകതേ പഞ്ഞാ പരിത്താ പഞ്ഞാ.

(ഖ) രൂപാവചരാരൂപാവചരകുസലാബ്യാകതേ പഞ്ഞാ മഹഗ്ഗതാ പഞ്ഞാ.

(ഗ) ചതൂസു മഗ്ഗേസു ചതൂസു ഫലേസു പഞ്ഞാ അപ്പമാണാ പഞ്ഞാ.

൭൭൯. (൧൨. ക) തത്ഥ കതമാ പരിത്താരമ്മണാ പഞ്ഞാ? പരിത്തേ ധമ്മേ ആരബ്ഭ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി ‘‘പരിത്താരമ്മണാ പഞ്ഞാ’’.

൭൮൦. (ഖ) തത്ഥ കതമാ മഹഗ്ഗതാരമ്മണാ പഞ്ഞാ? മഹഗ്ഗതേ ധമ്മേ ആരബ്ഭ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി ‘‘മഹഗ്ഗതാരമ്മണാ പഞ്ഞാ’’.

൭൮൧. (ഗ) തത്ഥ കതമാ അപ്പമാണാരമ്മണാ പഞ്ഞാ? അപ്പമാണേ ധമ്മേ ആരബ്ഭ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി ‘‘അപ്പമാണാരമ്മണാ പഞ്ഞാ’’.

൭൮൨. (൧൩. ക) തത്ഥ കതമാ മഗ്ഗാരമ്മണാ പഞ്ഞാ? അരിയമഗ്ഗം ആരബ്ഭ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി ‘‘മഗ്ഗാരമ്മണാ പഞ്ഞാ’’.

(ഖ) ചതൂസു മഗ്ഗേസു പഞ്ഞാ മഗ്ഗഹേതുകാ പഞ്ഞാ.

൭൮൩. (ഗ) തത്ഥ കതമാ മഗ്ഗാധിപതിനീ പഞ്ഞാ? അരിയമഗ്ഗം അധിപതിം കരിത്വാ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി ‘‘മഗ്ഗാധിപതിനീ പഞ്ഞാ’’.

൭൮൪. (൧൪) ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകേ പഞ്ഞാ സിയാ ഉപ്പന്നാ, സിയാ ഉപ്പാദിനീ, ന വത്തബ്ബാ അനുപ്പന്നാതി. ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലേ തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതേ പഞ്ഞാ സിയാ ഉപ്പന്നാ, സിയാ അനുപ്പന്നാ, ന വത്തബ്ബാ ഉപ്പാദിനീതി.

൭൮൫. (൧൫) സബ്ബാവ പഞ്ഞാ സിയാ അതീതാ, സിയാ അനാഗതാ, സിയാ പച്ചുപ്പന്നാ.

൭൮൬. (൧൬. ക) തത്ഥ കതമാ അതീതാരമ്മണാ പഞ്ഞാ? അതീതേ ധമ്മേ ആരബ്ഭ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി ‘‘അതീതാരമ്മണാ പഞ്ഞാ’’.

൭൮൭. (ഖ) തത്ഥ കതമാ അനാഗതാരമ്മണാ പഞ്ഞാ? അനാഗതേ ധമ്മേ ആരബ്ഭ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി ‘‘അനാഗതാരമ്മണാ പഞ്ഞാ’’.

൭൮൮. (ഗ) തത്ഥ കതമാ പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണാ പഞ്ഞാ? പച്ചുപ്പന്നേ ധമ്മേ ആരബ്ഭ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ …പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി ‘‘പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണാ പഞ്ഞാ’’.

൭൮൯. (൧൭) സബ്ബാവ പഞ്ഞാ സിയാ അജ്ഝത്താ, സിയാ ബഹിദ്ധാ, സിയാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ.

൭൯൦. (൧൮. ക) തത്ഥ കതമാ അജ്ഝത്താരമ്മണാ പഞ്ഞാ? അജ്ഝത്തേ ധമ്മേ ആരബ്ഭ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി ‘‘അജ്ഝത്താരമ്മണാ പഞ്ഞാ’’.

൭൯൧. (ഖ) തത്ഥ കതമാ ബഹിദ്ധാരമ്മണാ പഞ്ഞാ? ബഹിദ്ധാധമ്മേ ആരബ്ഭ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി ‘‘ബഹിദ്ധാരമ്മണാ പഞ്ഞാ’’.

൭൯൨. (ഗ) തത്ഥ കതമാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാരമ്മണാ പഞ്ഞാ? അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ ധമ്മേ ആരബ്ഭ യാ ഉപ്പജ്ജതി പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി ‘‘അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാരമ്മണാ പഞ്ഞാ’’.

ഏവം തിവിധേന ഞാണവത്ഥു.

തികം.