൩. പഞ്ഹാപുച്ഛകം

൬൯൯. ചതസ്സോ അപ്പമഞ്ഞായോ – ഇധ ഭിക്ഖു മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി തഥാ ദുതിയം തഥാ തതിയം തഥാ ചതുത്ഥം, ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ജേന ഫരിത്വാ വിഹരതി; കരുണാസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി തഥാ ദുതിയം തഥാ തതിയം തഥാ ചതുത്ഥം, ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം കരുണാസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ജേന ഫരിത്വാ വിഹരതി; മുദിതാസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി തഥാ ദുതിയം തഥാ തതിയം തഥാ ചതുത്ഥം, ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം മുദിതാസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ജേന ഫരിത്വാ വിഹരതി; ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി തഥാ ദുതിയം തഥാ തതിയം തഥാ ചതുത്ഥം, ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ജേന ഫരിത്വാ വിഹരതി.

൭൦൦. ചതുന്നം അപ്പമഞ്ഞാനം കതി കുസലാ, കതി അകുസലാ, കതി അബ്യാകതാ…പേ… കതി സരണാ, കതി അരണാ?

൧. തികം

൭൦൧. സിയാ കുസലാ, സിയാ അബ്യാകതാ. തിസ്സോ അപ്പമഞ്ഞായോ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ, ഉപേക്ഖാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ. സിയാ വിപാകാ, സിയാ വിപാകധമ്മധമ്മാ, സിയാ നേവവിപാകനവിപാകധമ്മധമ്മാ. സിയാ ഉപാദിന്നുപാദാനിയാ, സിയാ അനുപാദിന്നുപാദാനിയാ. അസംകിലിട്ഠസംകിലേസികാ. തിസ്സോ അപ്പമഞ്ഞായോ സിയാ സവിതക്കസവിചാരാ, സിയാ അവിതക്കവിചാരമത്താ, സിയാ അവിതക്കഅവിചാരാ; ഉപേക്ഖാ അവിതക്കഅവിചാരാ. തിസ്സോ അപ്പമഞ്ഞായോ സിയാ പീതിസഹഗതാ, സിയാ സുഖസഹഗതാ, ന ഉപേക്ഖാസഹഗതാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ പീതിസഹഗതാതി; ഉപേക്ഖാ ഉപേക്ഖാസഹഗതാ. നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ. നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ. സിയാ ആചയഗാമിനോ, സിയാ നേവാചയഗാമിനാപചയഗാമിനോ, നേവസേക്ഖനാസേക്ഖാ, മഹഗ്ഗതാ, ന വത്തബ്ബാ പരിത്താരമ്മണാതിപി, മഹഗ്ഗതാരമ്മണാതിപി, അപ്പമാണാരമ്മണാതിപി. മജ്ഝിമാ, അനിയതാ, ന വത്തബ്ബാ മഗ്ഗാരമ്മണാതിപി, മഗ്ഗഹേതുകാതിപി, മഗ്ഗാധിപതിനോതിപി. സിയാ ഉപ്പന്നാ, സിയാ അനുപ്പന്നാ, സിയാ ഉപ്പാദിനോ. സിയാ അതീതാ, സിയാ അനാഗതാ, സിയാ പച്ചുപ്പന്നാ. ന വത്തബ്ബാ അതീതാരമ്മണാതിപി, അനാഗതാരമ്മണാതിപി, പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണാതിപി. സിയാ അജ്ഝത്താ, സിയാ ബഹിദ്ധാ, സിയാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ, ബഹിദ്ധാരമ്മണാ, അനിദസ്സനഅപ്പടിഘാ.

൨. ദുകം

൭൦൨. മേത്താ ഹേതു, തിസ്സോ അപ്പമഞ്ഞായോ ന ഹേതൂ, സഹേതുകാ, ഹേതുസമ്പയുത്താ. മേത്താ ഹേതു ചേവ സഹേതുകാ ച; തിസ്സോ അപ്പമഞ്ഞായോ ന വത്തബ്ബാ ഹേതൂ ചേവ സഹേതുകാ ചാതി, സഹേതുകാ ചേവ ന ച ഹേതൂ. മേത്താ ഹേതു ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്താ ച; തിസ്സോ അപ്പമഞ്ഞായോ ന വത്തബ്ബാ ഹേതൂ ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്താ ചാതി, ഹേതുസമ്പയുത്താ ചേവ ന ച ഹേതൂ. തിസ്സോ അപ്പമഞ്ഞായോ ന ഹേതൂ സഹേതുകാ; മേത്താ ന വത്തബ്ബാ ന ഹേതു സഹേതുകാതിപി, ന ഹേതു അഹേതുകാതിപി.

സപ്പച്ചയാ, സങ്ഖതാ, അനിദസ്സനാ, അപ്പടിഘാ, അരൂപാ, ലോകിയാ, കേനചി വിഞ്ഞേയ്യാ, കേനചി ന വിഞ്ഞേയ്യാ, നോ ആസവാ, സാസവാ, ആസവവിപ്പയുത്താ, ന വത്തബ്ബാ ആസവാ ചേവ സാസവാ ചാതി, സാസവാ ചേവ നോ ച ആസവാ, ന വത്തബ്ബാ ആസവാ ചേവ ആസവസമ്പയുത്താ ചാതിപി, ആസവസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ആസവാതിപി. ആസവവിപ്പയുത്താ സാസവാ.

നോ സംയോജനാ…പേ… നോ ഗന്ഥാ…പേ… നോ ഓഘാ…പേ… നോ യോഗാ…പേ… നോ നീവരണാ…പേ… നോ പരാമാസാ …പേ… സാരമ്മണാ, നോ ചിത്താ, ചേതസികാ, ചിത്തസമ്പയുത്താ, ചിത്തസംസട്ഠാ, ചിത്തസമുട്ഠാനാ, ചിത്തസഹഭുനോ, ചിത്താനുപരിവത്തിനോ, ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാ, ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനസഹഭുനോ, ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാനുപരിവത്തിനോ, ബാഹിരാ, നോ ഉപാദാ, സിയാ ഉപാദിന്നാ, സിയാ അനുപാദിന്നാ.

നോ ഉപാദാനാ…പേ… നോ കിലേസാ…പേ… ന ദസ്സനേന പഹാതബ്ബാ, ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ, ന ദസ്സനേന പഹാതബ്ബഹേതുകാ, ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ. തിസ്സോ അപ്പമഞ്ഞായോ സിയാ സവിതക്കാ, സിയാ അവിതക്കാ; ഉപേക്ഖാ അവിതക്കാ. തിസ്സോ അപ്പമഞ്ഞായോ സിയാ സവിചാരാ, സിയാ അവിചാരാ; ഉപേക്ഖാ അവിചാരാ. തിസ്സോ അപ്പമഞ്ഞായോ സിയാ സപ്പീതികാ, സിയാ അപ്പീതികാ; ഉപേക്ഖാ അപ്പീതികാ. തിസ്സോ അപ്പമഞ്ഞായോ സിയാ പീതിസഹഗതാ, സിയാ ന പീതിസഹഗതാ; ഉപേക്ഖാ ന പീതിസഹഗതാ. തിസ്സോ അപ്പമഞ്ഞായോ സുഖസഹഗതാ, ഉപേക്ഖാ ന സുഖസഹഗതാ. ഉപേക്ഖാ ഉപേക്ഖാസഹഗതാ, തിസ്സോ അപ്പമഞ്ഞായോ ന ഉപേക്ഖാസഹഗതാ, ന കാമാവചരാ, രൂപാവചരാ, ന അരൂപാവചരാ, പരിയാപന്നാ, അനിയ്യാനികാ, അനിയതാ, സഉത്തരാ, അരണാതി.

പഞ്ഹാപുച്ഛകം.

അപ്പമഞ്ഞാവിഭങ്ഗോ നിട്ഠിതോ.