൫. വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ

൨൬. തത്ഥ കതമോ വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ? യം കിഞ്ചി വിഞ്ഞാണം അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ ഓളാരികം വാ സുഖുമം വാ ഹീനം വാ പണീതം വാ യം ദൂരേ സന്തികേ വാ, തദേകജ്ഝം അഭിസഞ്ഞൂഹിത്വാ അഭിസങ്ഖിപിത്വാ – അയം വുച്ചതി വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ.

൨൭. തത്ഥ കതമം വിഞ്ഞാണം അതീതം? യം വിഞ്ഞാണം അതീതം നിരുദ്ധം വിഗതം വിപരിണതം അത്ഥങ്ഗതം അബ്ഭത്ഥങ്ഗതം ഉപ്പജ്ജിത്വാ വിഗതം അതീതം അതീതംസേന സങ്ഗഹിതം, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സോതവിഞ്ഞാണം ഘാനവിഞ്ഞാണം ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം കായവിഞ്ഞാണം മനോവിഞ്ഞാണം – ഇദം വുച്ചതി വിഞ്ഞാണം അതീതം.

തത്ഥ കതമം വിഞ്ഞാണം അനാഗതം? യം വിഞ്ഞാണം അജാതം അഭൂതം അസഞ്ജാതം അനിബ്ബത്തം അനഭിനിബ്ബത്തം അപാതുഭൂതം അനുപ്പന്നം അസമുപ്പന്നം അനുട്ഠിതം അസമുട്ഠിതം അനാഗതം അനാഗതംസേന സങ്ഗഹിതം, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സോതവിഞ്ഞാണം ഘാനവിഞ്ഞാണം ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം കായവിഞ്ഞാണം മനോവിഞ്ഞാണം – ഇദം വുച്ചതി വിഞ്ഞാണം അനാഗതം.

തത്ഥ കതമം വിഞ്ഞാണം പച്ചുപ്പന്നം? യം വിഞ്ഞാണം ജാതം ഭൂതം സഞ്ജാതം നിബ്ബത്തം അഭിനിബ്ബത്തം പാതുഭൂതം ഉപ്പന്നം സമുപ്പന്നം ഉട്ഠിതം സമുട്ഠിതം പച്ചുപ്പന്നം പച്ചുപ്പന്നംസേന സങ്ഗഹിതം, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സോതവിഞ്ഞാണം ഘാനവിഞ്ഞാണം ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം കായവിഞ്ഞാണം മനോവിഞ്ഞാണം – ഇദം വുച്ചതി വിഞ്ഞാണം പച്ചുപ്പന്നം.

൨൮. തത്ഥ കതമം വിഞ്ഞാണം അജ്ഝത്തം? യം വിഞ്ഞാണം തേസം തേസം സത്താനം അജ്ഝത്തം പച്ചത്തം നിയകം പാടിപുഗ്ഗലികം ഉപാദിന്നം, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സോതവിഞ്ഞാണം ഘാനവിഞ്ഞാണം ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം കായവിഞ്ഞാണം മനോവിഞ്ഞാണം – ഇദം വുച്ചതി വിഞ്ഞാണം അജ്ഝത്തം.

തത്ഥ കതമം വിഞ്ഞാണം ബഹിദ്ധാ? യം വിഞ്ഞാണം തേസം തേസം പരസത്താനം പരപുഗ്ഗലാനം അജ്ഝത്തം പച്ചത്തം നിയകം പാടിപുഗ്ഗലികം ഉപാദിന്നം, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സോതവിഞ്ഞാണം ഘാനവിഞ്ഞാണം ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം കായവിഞ്ഞാണം മനോവിഞ്ഞാണം – ഇദം വുച്ചതി വിഞ്ഞാണം ബഹിദ്ധാ.

൨൯. തത്ഥ കതമം വിഞ്ഞാണം ഓളാരികം സുഖുമം? അകുസലം വിഞ്ഞാണം ഓളാരികം, കുസലാബ്യാകതാ വിഞ്ഞാണാ സുഖുമാ. കുസലാകുസലാ വിഞ്ഞാണാ ഓളാരികാ, അബ്യാകതം വിഞ്ഞാണം സുഖുമം. ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം വിഞ്ഞാണം ഓളാരികം, സുഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്താ വിഞ്ഞാണാ സുഖുമാ. സുഖദുക്ഖാഹി വേദനാഹി സമ്പയുത്താ വിഞ്ഞാണാ ഓളാരികാ, അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം വിഞ്ഞാണം സുഖുമം. അസമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണം ഓളാരികം, സമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണം സുഖുമം. സാസവം വിഞ്ഞാണം ഓളാരികം, അനാസവം വിഞ്ഞാണം സുഖുമം. തം തം വാ പന വിഞ്ഞാണം ഉപാദായുപാദായ വിഞ്ഞാണം ഓളാരികം സുഖുമം ദട്ഠബ്ബം.

൩൦. തത്ഥ കതമം വിഞ്ഞാണം ഹീനം പണീതം? അകുസലം വിഞ്ഞാണം ഹീനം, കുസലാബ്യാകതാ വിഞ്ഞാണാ പണീതാ. കുസലാകുസലാ വിഞ്ഞാണാ ഹീനാ, അബ്യാകതം വിഞ്ഞാണം പണീതം. ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം വിഞ്ഞാണം ഹീനം, സുഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്താ വിഞ്ഞാണാ പണീതാ. സുഖദുക്ഖാഹി വേദനാഹി സമ്പയുത്താ വിഞ്ഞാണാ ഹീനാ, അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം വിഞ്ഞാണം പണീതം. അസമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണം ഹീനം, സമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണം പണീതം. സാസവം വിഞ്ഞാണം ഹീനം, അനാസവം വിഞ്ഞാണം പണീതം. തം തം വാ പന വിഞ്ഞാണം ഉപാദായുപാദായ വിഞ്ഞാണം ഹീനം പണീതം ദട്ഠബ്ബം.

൩൧. തത്ഥ കതമം വിഞ്ഞാണം ദൂരേ? അകുസലം വിഞ്ഞാണം കുസലാബ്യാകതേഹി വിഞ്ഞാണേഹി ദൂരേ; കുസലാബ്യാകതാ വിഞ്ഞാണാ അകുസലാ വിഞ്ഞാണാ ദൂരേ; കുസലം വിഞ്ഞാണം അകുസലാബ്യാകതേഹി വിഞ്ഞാണേഹി ദൂരേ; അകുസലാബ്യാകതാ വിഞ്ഞാണാ കുസലാ വിഞ്ഞാണാ ദൂരേ; അബ്യാകതം വിഞ്ഞാണം കുസലാകുസലേഹി വിഞ്ഞാണേഹി ദൂരേ; കുസലാകുസലാ വിഞ്ഞാണാ അബ്യാകതാ വിഞ്ഞാണാ ദൂരേ. ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം വിഞ്ഞാണം സുഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്തേഹി വിഞ്ഞാണേഹി ദൂരേ; സുഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്താ വിഞ്ഞാണാ ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ വിഞ്ഞാണാ ദൂരേ; സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം വിഞ്ഞാണം ദുക്ഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്തേഹി വിഞ്ഞാണേഹി ദൂരേ; ദുക്ഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്താ വിഞ്ഞാണാ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ വിഞ്ഞാണാ ദൂരേ; അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം വിഞ്ഞാണം സുഖദുക്ഖാഹി വേദനാഹി സമ്പയുത്തേഹി വിഞ്ഞാണേഹി ദൂരേ; സുഖദുക്ഖാഹി വേദനാഹി സമ്പയുത്താ വിഞ്ഞാണാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ വിഞ്ഞാണാ ദൂരേ. അസമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണം സമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണാ ദൂരേ; സമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണം അസമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണാ ദൂരേ. സാസവം വിഞ്ഞാണം അനാസവാ വിഞ്ഞാണാ ദൂരേ; അനാസവം വിഞ്ഞാണം സാസവാ വിഞ്ഞാണാ ദൂരേ – ഇദം വുച്ചതി വിഞ്ഞാണം ദൂരേ.

തത്ഥ കതമം വിഞ്ഞാണം സന്തികേ? അകുസലം വിഞ്ഞാണം അകുസലസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ സന്തികേ; കുസലം വിഞ്ഞാണം കുസലസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ സന്തികേ; അബ്യാകതം വിഞ്ഞാണം അബ്യാകതസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ സന്തികേ. ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം വിഞ്ഞാണം ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ സന്തികേ; സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം വിഞ്ഞാണം സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ സന്തികേ; അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം വിഞ്ഞാണം അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ സന്തികേ. അസമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണം അസമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ സന്തികേ; സമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണം സമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ സന്തികേ. സാസവം വിഞ്ഞാണം സാസവസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ സന്തികേ; അനാസവം വിഞ്ഞാണം അനാസവസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ സന്തികേ – ഇദം വുച്ചതി വിഞ്ഞാണം സന്തികേ. തം തം വാ പന വിഞ്ഞാണം ഉപാദായുപാദായ വിഞ്ഞാണം ദൂരേ സന്തികേ ദട്ഠബ്ബം.

സുത്തന്തഭാജനീയം.