൧. സുത്തന്തഭാജനീയം

൧. പഞ്ചക്ഖന്ധാ – രൂപക്ഖന്ധോ, വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ.

൧. രൂപക്ഖന്ധോ

൨. തത്ഥ കതമോ രൂപക്ഖന്ധോ? യം കിഞ്ചി രൂപം അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ ഓളാരികം വാ സുഖുമം വാ ഹീനം വാ പണീതം വാ യം ദൂരേ സന്തികേ വാ, തദേകജ്ഝം അഭിസഞ്ഞൂഹിത്വാ അഭിസങ്ഖിപിത്വാ – അയം വുച്ചതി രൂപക്ഖന്ധോ.

൩. തത്ഥ കതമം രൂപം അതീതം? യം രൂപം അതീതം നിരുദ്ധം വിഗതം വിപരിണതം അത്ഥങ്ഗതം അബ്ഭത്ഥങ്ഗതം ഉപ്പജ്ജിത്വാ വിഗതം അതീതം അതീതംസേന സങ്ഗഹിതം, ചത്താരോ ച മഹാഭൂതാ ചതുന്നഞ്ച മഹാഭൂതാനം ഉപാദായരൂപം – ഇദം വുച്ചതി രൂപം അതീതം.

തത്ഥ കതമം രൂപം അനാഗതം? യം രൂപം അജാതം അഭൂതം അസഞ്ജാതം അനിബ്ബത്തം അനഭിനിബ്ബത്തം അപാതുഭൂതം അനുപ്പന്നം അസമുപ്പന്നം അനുട്ഠിതം അസമുട്ഠിതം അനാഗതം അനാഗതംസേന സങ്ഗഹിതം, ചത്താരോ ച മഹാഭൂതാ ചതുന്നഞ്ച മഹാഭൂതാനം ഉപാദായരൂപം – ഇദം വുച്ചതി രൂപം അനാഗതം.

തത്ഥ കതമം രൂപം പച്ചുപ്പന്നം? യം രൂപം ജാതം ഭൂതം സഞ്ജാതം നിബ്ബത്തം അഭിനിബ്ബത്തം പാതുഭൂതം ഉപ്പന്നം സമുപ്പന്നം ഉട്ഠിതം സമുട്ഠിതം പച്ചുപ്പന്നം പച്ചുപ്പന്നംസേന സങ്ഗഹിതം, ചത്താരോ ച മഹാഭൂതാ ചതുന്നഞ്ച മഹാഭൂതാനം ഉപാദായരൂപം – ഇദം വുച്ചതി രൂപം പച്ചുപ്പന്നം.

൪. തത്ഥ കതമം രൂപം അജ്ഝത്തം? യം രൂപം തേസം തേസം സത്താനം അജ്ഝത്തം പച്ചത്തം നിയകം പാടിപുഗ്ഗലികം ഉപാദിന്നം, ചത്താരോ ച മഹാഭൂതാ ചതുന്നഞ്ച മഹാഭൂതാനം ഉപാദായരൂപം – ഇദം വുച്ചതി രൂപം അജ്ഝത്തം.

തത്ഥ കതമം രൂപം ബഹിദ്ധാ? യം രൂപം തേസം തേസം പരസത്താനം പരപുഗ്ഗലാനം അജ്ഝത്തം പച്ചത്തം നിയകം പാടിപുഗ്ഗലികം ഉപാദിന്നം, ചത്താരോ ച മഹാഭൂതാ ചതുന്നഞ്ച മഹാഭൂതാനം ഉപാദായരൂപം – ഇദം വുച്ചതി രൂപം ബഹിദ്ധാ.

൫. തത്ഥ കതമം രൂപം ഓളാരികം? ചക്ഖായതനം…പേ… ഫോട്ഠബ്ബായതനം – ഇദം വുച്ചതി രൂപം ഓളാരികം.

തത്ഥ കതമം രൂപം സുഖുമം? ഇത്ഥിന്ദ്രിയം…പേ… കബളീകാരോ [കബളിംകാരോ (സീ. സ്യാ.)] ആഹാരോ – ഇദം വുച്ചതി രൂപം സുഖുമം.

൬. തത്ഥ കതമം രൂപം ഹീനം? യം രൂപം തേസം തേസം സത്താനം ഉഞ്ഞാതം അവഞ്ഞാതം ഹീളിതം പരിഭൂതം അചിത്തീകതം ഹീനം ഹീനമതം ഹീനസമ്മതം അനിട്ഠം അകന്തം അമനാപം, രൂപാ സദ്ദാ ഗന്ധാ രസാ ഫോട്ഠബ്ബാ – ഇദം വുച്ചതി രൂപം ഹീനം.

തത്ഥ കതമം രൂപം പണീതം? യം രൂപം തേസം തേസം സത്താനം അനുഞ്ഞാതം അനവഞ്ഞാതം അഹീളിതം അപരിഭൂതം ചിത്തീകതം പണീതം പണീതമതം പണീതസമ്മതം ഇട്ഠം കന്തം മനാപം, രൂപാ സദ്ദാ ഗന്ധാ രസാ ഫോട്ഠബ്ബാ – ഇദം വുച്ചതി രൂപം പണീതം. തം തം വാ പന രൂപം ഉപാദായുപാദായ രൂപം ഹീനം പണീതം ദട്ഠബ്ബം.

൭. തത്ഥ കതമം രൂപം ദൂരേ? ഇത്ഥിന്ദ്രിയം…പേ… കബളീകാരോ ആഹാരോ, യം വാ പനഞ്ഞമ്പി അത്ഥി രൂപം അനാസന്നേ അനുപകട്ഠേ ദൂരേ അസന്തികേ – ഇദം വുച്ചതി രൂപം ദൂരേ.

തത്ഥ കതമം രൂപം സന്തികേ? ചക്ഖായതനം…പേ… ഫോട്ഠബ്ബായതനം, യം വാ പനഞ്ഞമ്പി അത്ഥി രൂപം ആസന്നേ ഉപകട്ഠേ അവിദൂരേ സന്തികേ – ഇദം വുച്ചതി രൂപം സന്തികേ. തം തം വാ പന രൂപം ഉപാദായുപാദായ രൂപം ദൂരേ സന്തികേ ദട്ഠബ്ബം.

൨. വേദനാക്ഖന്ധോ

൮. തത്ഥ കതമോ വേദനാക്ഖന്ധോ? യാ കാചി വേദനാ അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നാ അജ്ഝത്താ വാ ബഹിദ്ധാ വാ ഓളാരികാ വാ സുഖുമാ വാ ഹീനാ വാ പണീതാ വാ യാ ദൂരേ സന്തികേ വാ, തദേകജ്ഝം അഭിസഞ്ഞൂഹിത്വാ അഭിസങ്ഖിപിത്വാ – അയം വുച്ചതി വേദനാക്ഖന്ധോ.

൯. തത്ഥ കതമാ വേദനാ അതീതാ? യാ വേദനാ അതീതാ നിരുദ്ധാ വിഗതാ വിപരിണതാ അത്ഥങ്ഗതാ അബ്ഭത്ഥങ്ഗതാ ഉപ്പജ്ജിത്വാ വിഗതാ അതീതാ അതീതംസേന സങ്ഗഹിതാ, സുഖാ വേദനാ ദുക്ഖാ വേദനാ അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ – അയം വുച്ചതി വേദനാ അതീതാ.

തത്ഥ കതമാ വേദനാ അനാഗതാ? യാ വേദനാ അജാതാ അഭൂതാ അസഞ്ജാതാ അനിബ്ബത്താ അനഭിനിബ്ബത്താ അപാതുഭൂതാ അനുപ്പന്നാ അസമുപ്പന്നാ അനുട്ഠിതാ അസമുട്ഠിതാ അനാഗതാ അനാഗതംസേന സങ്ഗഹിതാ, സുഖാ വേദനാ ദുക്ഖാ വേദനാ അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ – അയം വുച്ചതി വേദനാ അനാഗതാ.

തത്ഥ കതമാ വേദനാ പച്ചുപ്പന്നാ? യാ വേദനാ ജാതാ ഭൂതാ സഞ്ജാതാ നിബ്ബത്താ അഭിനിബ്ബത്താ പാതുഭൂതാ ഉപ്പന്നാ സമുപ്പന്നാ ഉട്ഠിതാ സമുട്ഠിതാ പച്ചുപ്പന്നാ പച്ചുപ്പന്നംസേന സങ്ഗഹിതാ, സുഖാ വേദനാ ദുക്ഖാ വേദനാ അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ – അയം വുച്ചതി വേദനാ പച്ചുപ്പന്നാ.

൧൦. തത്ഥ കതമാ വേദനാ അജ്ഝത്താ? യാ വേദനാ തേസം തേസം സത്താനം അജ്ഝത്തം പച്ചത്തം നിയകാ പാടിപുഗ്ഗലികാ ഉപാദിന്നാ, സുഖാ വേദനാ ദുക്ഖാ വേദനാ അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ – അയം വുച്ചതി വേദനാ അജ്ഝത്താ.

തത്ഥ കതമാ വേദനാ ബഹിദ്ധാ? യാ വേദനാ തേസം തേസം പരസത്താനം പരപുഗ്ഗലാനം അജ്ഝത്തം പച്ചത്തം നിയകാ പാടിപുഗ്ഗലികാ ഉപാദിന്നാ, സുഖാ വേദനാ ദുക്ഖാ വേദനാ അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ – അയം വുച്ചതി വേദനാ ബഹിദ്ധാ.

൧൧. തത്ഥ കതമാ വേദനാ ഓളാരികാ സുഖുമാ? അകുസലാ വേദനാ ഓളാരികാ, കുസലാബ്യാകതാ വേദനാ സുഖുമാ. കുസലാകുസലാ വേദനാ ഓളാരികാ, അബ്യാകതാ വേദനാ സുഖുമാ. ദുക്ഖാ വേദനാ ഓളാരികാ, സുഖാ ച അദുക്ഖമസുഖാ ച വേദനാ സുഖുമാ. സുഖദുക്ഖാ വേദനാ ഓളാരികാ, അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ സുഖുമാ. അസമാപന്നസ്സ വേദനാ ഓളാരികാ, സമാപന്നസ്സ വേദനാ സുഖുമാ. സാസവാ വേദനാ ഓളാരികാ, അനാസവാ വേദനാ സുഖുമാ. തം തം വാ പന വേദനം ഉപാദായുപാദായ വേദനാ ഓളാരികാ സുഖുമാ ദട്ഠബ്ബാ.

൧൨. തത്ഥ കതമാ വേദനാ ഹീനാ പണീതാ? അകുസലാ വേദനാ ഹീനാ, കുസലാബ്യാകതാ വേദനാ പണീതാ. കുസലാകുസലാ വേദനാ ഹീനാ, അബ്യാകതാ വേദനാ പണീതാ. ദുക്ഖാ വേദനാ ഹീനാ, സുഖാ ച അദുക്ഖമസുഖാ ച വേദനാ പണീതാ. സുഖദുക്ഖാ വേദനാ ഹീനാ, അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ പണീതാ. അസമാപന്നസ്സ വേദനാ ഹീനാ, സമാപന്നസ്സ വേദനാ പണീതാ. സാസവാ വേദനാ ഹീനാ, അനാസവാ വേദനാ പണീതാ. തം തം വാ പന വേദനം ഉപാദായുപാദായ വേദനാ ഹീനാ പണീതാ ദട്ഠബ്ബാ.

൧൩. തത്ഥ കതമാ വേദനാ ദൂരേ? അകുസലാ വേദനാ കുസലാബ്യാകതാഹി വേദനാഹി ദൂരേ; കുസലാബ്യാകതാ വേദനാ അകുസലായ വേദനായ ദൂരേ; കുസലാ വേദനാ അകുസലാബ്യാകതാഹി വേദനാഹി ദൂരേ; അകുസലാബ്യാകതാ വേദനാ കുസലായ വേദനായ ദൂരേ; അബ്യാകതാ വേദനാ കുസലാകുസലാഹി വേദനാഹി ദൂരേ; കുസലാകുസലാ വേദനാ അബ്യാകതായ വേദനായ ദൂരേ. ദുക്ഖാ വേദനാ സുഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി ദൂരേ; സുഖാ ച അദുക്ഖമസുഖാ ച വേദനാ ദുക്ഖായ വേദനായ ദൂരേ; സുഖാ വേദനാ ദുക്ഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി ദൂരേ; ദുക്ഖാ ച അദുക്ഖമസുഖാ ച വേദനാ സുഖായ വേദനായ ദൂരേ; അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ സുഖദുക്ഖാഹി വേദനാഹി ദൂരേ; സുഖദുക്ഖാ വേദനാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ ദൂരേ. അസമാപന്നസ്സ വേദനാ സമാപന്നസ്സ വേദനായ ദൂരേ; സമാപന്നസ്സ വേദനാ അസമാപന്നസ്സ വേദനായ ദൂരേ. സാസവാ വേദനാ അനാസവായ വേദനായ ദൂരേ; അനാസവാ വേദനാ സാസവായ വേദനായ ദൂരേ – അയം വുച്ചതി വേദനാ ദൂരേ.

തത്ഥ കതമാ വേദനാ സന്തികേ? അകുസലാ വേദനാ അകുസലായ വേദനായ സന്തികേ; കുസലാ വേദനാ കുസലായ വേദനായ സന്തികേ; അബ്യാകതാ വേദനാ അബ്യാകതായ വേദനായ സന്തികേ. ദുക്ഖാ വേദനാ ദുക്ഖായ വേദനായ സന്തികേ; സുഖാ വേദനാ സുഖായ വേദനായ സന്തികേ; അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സന്തികേ. അസമാപന്നസ്സ വേദനാ അസമാപന്നസ്സ വേദനായ സന്തികേ; സമാപന്നസ്സ വേദനാ സമാപന്നസ്സ വേദനായ സന്തികേ. സാസവാ വേദനാ സാസവായ വേദനായ സന്തികേ; അനാസവാ വേദനാ അനാസവായ വേദനായ സന്തികേ. അയം വുച്ചതി വേദനാ സന്തികേ. തം തം വാ പന വേദനം ഉപാദായുപാദായ വേദനാ ദൂരേ സന്തികേ ദട്ഠബ്ബാ.

൩. സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ

൧൪. തത്ഥ കതമോ സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ? യാ കാചി സഞ്ഞാ അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നാ അജ്ഝത്താ വാ ബഹിദ്ധാ വാ ഓളാരികാ വാ സുഖുമാ വാ ഹീനാ വാ പണീതാ വാ യാ ദൂരേ സന്തികേ വാ തദേകജ്ഝം അഭിസഞ്ഞൂഹിത്വാ അഭിസങ്ഖിപിത്വാ – അയം വുച്ചതി സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ.

൧൫. തത്ഥ കതമാ സഞ്ഞാ അതീതാ? യാ സഞ്ഞാ അതീതാ നിരുദ്ധാ വിഗതാ വിപരിണതാ അത്ഥങ്ഗതാ അബ്ഭത്ഥങ്ഗതാ ഉപ്പജ്ജിത്വാ വിഗതാ അതീതാ അതീതംസേന സങ്ഗഹിതാ, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ സോതസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ ഘാനസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ കായസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ മനോസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ – അയം വുച്ചതി സഞ്ഞാ അതീതാ.

തത്ഥ കതമാ സഞ്ഞാ അനാഗതാ? യാ സഞ്ഞാ അജാതാ അഭൂതാ അസഞ്ജാതാ അനിബ്ബത്താ അനഭിനിബ്ബത്താ അപാതുഭൂതാ അനുപ്പന്നാ അസമുപ്പന്നാ അനുട്ഠിതാ അസമുട്ഠിതാ അനാഗതാ അനാഗതംസേന സങ്ഗഹിതാ, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ സോതസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ ഘാനസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ കായസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ മനോസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ – അയം വുച്ചതി സഞ്ഞാ അനാഗതാ.

തത്ഥ കതമാ സഞ്ഞാ പച്ചുപ്പന്നാ? യാ സഞ്ഞാ ജാതാ ഭൂതാ സഞ്ജാതാ നിബ്ബത്താ അഭിനിബ്ബത്താ പാതുഭൂതാ ഉപ്പന്നാ സമുപ്പന്നാ ഉട്ഠിതാ സമുട്ഠിതാ പച്ചുപ്പന്നാ പച്ചുപ്പന്നംസേന സങ്ഗഹിതാ, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ സോതസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ ഘാനസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ കായസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ മനോസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ – അയം വുച്ചതി സഞ്ഞാ പച്ചുപ്പന്നാ.

൧൬. തത്ഥ കതമാ സഞ്ഞാ അജ്ഝത്താ? യാ സഞ്ഞാ തേസം തേസം സത്താനം അജ്ഝത്തം പച്ചത്തം നിയകാ പാടിപുഗ്ഗലികാ ഉപാദിന്നാ, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ സോതസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ ഘാനസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ കായസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ മനോസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ – അയം വുച്ചതി സഞ്ഞാ അജ്ഝത്താ.

തത്ഥ കതമാ സഞ്ഞാ ബഹിദ്ധാ? യാ സഞ്ഞാ തേസം തേസം പരസത്താനം പരപുഗ്ഗലാനം അജ്ഝത്തം പച്ചത്തം നിയകാ പാടിപുഗ്ഗലികാ ഉപാദിന്നാ, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ സോതസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ ഘാനസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ കായസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ മനോസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ – അയം വുച്ചതി സഞ്ഞാ ബഹിദ്ധാ.

൧൭. തത്ഥ കതമാ സഞ്ഞാ ഓളാരികാ സുഖുമാ? പടിഘസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ ഓളാരികാ, അധിവചനസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ സുഖുമാ. അകുസലാ സഞ്ഞാ ഓളാരികാ, കുസലാബ്യാകതാ സഞ്ഞാ സുഖുമാ. കുസലാകുസലാ സഞ്ഞാ ഓളാരികാ, അബ്യാകതാ സഞ്ഞാ സുഖുമാ. ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ സഞ്ഞാ ഓളാരികാ, സുഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്താ സഞ്ഞാ സുഖുമാ. സുഖദുക്ഖാഹി വേദനാഹി സമ്പയുത്താ സഞ്ഞാ ഓളാരികാ, അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ സഞ്ഞാ സുഖുമാ. അസമാപന്നസ്സ സഞ്ഞാ ഓളാരികാ, സമാപന്നസ്സ സഞ്ഞാ സുഖുമാ. സാസവാ സഞ്ഞാ ഓളാരികാ, അനാസവാ സഞ്ഞാ സുഖുമാ. തം തം വാ പന സഞ്ഞം ഉപാദായുപാദായ സഞ്ഞാ ഓളാരികാ സുഖുമാ ദട്ഠബ്ബാ.

൧൮. തത്ഥ കതമാ സഞ്ഞാ ഹീനാ പണീതാ? അകുസലാ സഞ്ഞാ ഹീനാ, കുസലാബ്യാകതാ സഞ്ഞാ പണീതാ. കുസലാകുസലാ സഞ്ഞാ ഹീനാ, അബ്യാകതാ സഞ്ഞാ പണീതാ. ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ സഞ്ഞാ ഹീനാ, സുഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്താ സഞ്ഞാ പണീതാ. സുഖദുക്ഖാഹി വേദനാഹി സമ്പയുത്താ സഞ്ഞാ ഹീനാ, അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ സഞ്ഞാ പണീതാ. അസമാപന്നസ്സ സഞ്ഞാ ഹീനാ, സമാപന്നസ്സ സഞ്ഞാ പണീതാ. സാസവാ സഞ്ഞാ ഹീനാ, അനാസവാ സഞ്ഞാ പണീതാ. തം തം വാ പന സഞ്ഞം ഉപാദായുപാദായ സഞ്ഞാ ഹീനാ പണീതാ ദട്ഠബ്ബാ.

൧൯. തത്ഥ കതമാ സഞ്ഞാ ദൂരേ? അകുസലാ സഞ്ഞാ കുസലാബ്യാകതാഹി സഞ്ഞാഹി ദൂരേ; കുസലാബ്യാകതാ സഞ്ഞാ അകുസലായ സഞ്ഞായ ദൂരേ; കുസലാ സഞ്ഞാ അകുസലാബ്യാകതാഹി സഞ്ഞാഹി ദൂരേ; അകുസലാബ്യാകതാ സഞ്ഞാ കുസലായ സഞ്ഞായ ദൂരേ. അബ്യാകതാ സഞ്ഞാ കുസലാകുസലാഹി സഞ്ഞാഹി ദൂരേ; കുസലാകുസലാ സഞ്ഞാ അബ്യാകതായ സഞ്ഞായ ദൂരേ. ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ സഞ്ഞാ സുഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്താഹി സഞ്ഞാഹി ദൂരേ; സുഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്താ സഞ്ഞാ ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തായ സഞ്ഞായ ദൂരേ; സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ സഞ്ഞാ ദുക്ഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്താഹി സഞ്ഞാഹി ദൂരേ; ദുക്ഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്താ സഞ്ഞാ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തായ സഞ്ഞായ ദൂരേ; അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ സഞ്ഞാ സുഖദുക്ഖാഹി വേദനാഹി സമ്പയുത്താഹി സഞ്ഞാഹി ദൂരേ; സുഖദുക്ഖാഹി വേദനാഹി സമ്പയുത്താ സഞ്ഞാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തായ സഞ്ഞായ ദൂരേ. അസമാപന്നസ്സ സഞ്ഞാ സമാപന്നസ്സ സഞ്ഞായ ദൂരേ; സമാപന്നസ്സ സഞ്ഞാ അസമാപന്നസ്സ സഞ്ഞായ ദൂരേ. സാസവാ സഞ്ഞാ അനാസവായ സഞ്ഞായ ദൂരേ; അനാസവാ സഞ്ഞാ സാസവായ സഞ്ഞായ ദൂരേ – അയം വുച്ചതി സഞ്ഞാ ദൂരേ.

തത്ഥ കതമാ സഞ്ഞാ സന്തികേ? അകുസലാ സഞ്ഞാ അകുസലായ സഞ്ഞായ സന്തികേ; കുസലാ സഞ്ഞാ കുസലായ സഞ്ഞായ സന്തികേ; അബ്യാകതാ സഞ്ഞാ അബ്യാകതായ സഞ്ഞായ സന്തികേ. ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ സഞ്ഞാ ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തായ സഞ്ഞായ സന്തികേ; സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ സഞ്ഞാ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തായ സഞ്ഞായ സന്തികേ; അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ സഞ്ഞാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തായ സഞ്ഞായ സന്തികേ. അസമാപന്നസ്സ സഞ്ഞാ അസമാപന്നസ്സ സഞ്ഞായ സന്തികേ; സമാപന്നസ്സ സഞ്ഞാ സമാപന്നസ്സ സഞ്ഞായ സന്തികേ. സാസവാ സഞ്ഞാ സാസവായ സഞ്ഞായ സന്തികേ; അനാസവാ സഞ്ഞാ അനാസവായ സഞ്ഞായ സന്തികേ. അയം വുച്ചതി സഞ്ഞാ സന്തികേ. തം തം വാ പന സഞ്ഞം ഉപാദായുപാദായ സഞ്ഞാ ദൂരേ സന്തികേ ദട്ഠബ്ബാ.

൪. സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ

൨൦. തത്ഥ കതമോ സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ? യേ കേചി സങ്ഖാരാ അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നാ അജ്ഝത്താ വാ ബഹിദ്ധാ വാ ഓളാരികാ വാ സുഖുമാ വാ ഹീനാ വാ പണീതാ വാ യേ ദൂരേ സന്തികേ വാ, തദേകജ്ഝം അഭിസഞ്ഞൂഹിത്വാ അഭിസങ്ഖിപിത്വാ – അയം വുച്ചതി സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ.

൨൧. തത്ഥ കതമേ സങ്ഖാരാ അതീതാ? യേ സങ്ഖാരാ അതീതാ നിരുദ്ധാ വിഗതാ വിപരിണതാ അത്ഥങ്ഗതാ അബ്ഭത്ഥങ്ഗതാ ഉപ്പജ്ജിത്വാ വിഗതാ അതീതാ അതീതംസേന സങ്ഗഹിതാ, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ സോതസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ ഘാനസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ കായസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ മനോസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ – ഇമേ വുച്ചന്തി സങ്ഖാരാ അതീതാ.

തത്ഥ കതമേ സങ്ഖാരാ അനാഗതാ? യേ സങ്ഖാരാ അജാതാ അഭൂതാ അസഞ്ജാതാ അനിബ്ബത്താ അനഭിനിബ്ബത്താ അപാതുഭൂതാ അനുപ്പന്നാ അസമുപ്പന്നാ അനുട്ഠിതാ അസമുട്ഠിതാ അനാഗതാ അനാഗതംസേന സങ്ഗഹിതാ, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ സോതസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ ഘാനസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ കായസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ മനോസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ – ഇമേ വുച്ചന്തി സങ്ഖാരാ അനാഗതാ.

തത്ഥ കതമേ സങ്ഖാരാ പച്ചുപ്പന്നാ? യേ സങ്ഖാരാ ജാതാ ഭൂതാ സഞ്ജാതാ നിബ്ബത്താ അഭിനിബ്ബത്താ പാതുഭൂതാ ഉപ്പന്നാ സമുപ്പന്നാ ഉട്ഠിതാ സമുട്ഠിതാ പച്ചുപ്പന്നാ പച്ചുപ്പന്നംസേന സങ്ഗഹിതാ, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ സോതസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ ഘാനസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ കായസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ മനോസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ – ഇമേ വുച്ചന്തി സങ്ഖാരാ പച്ചുപ്പന്നാ.

൨൨. തത്ഥ കതമേ സങ്ഖാരാ അജ്ഝത്താ? യേ സങ്ഖാരാ തേസം തേസം സത്താനം അജ്ഝത്തം പച്ചത്തം നിയകാ പാടിപുഗ്ഗലികാ ഉപാദിന്നാ, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ സോതസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ ഘാനസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ കായസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ മനോസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ – ഇമേ വുച്ചന്തി സങ്ഖാരാ അജ്ഝത്താ.

തത്ഥ കതമേ സങ്ഖാരാ ബഹിദ്ധാ? യേ സങ്ഖാരാ തേസം തേസം പരസത്താനം പരപുഗ്ഗലാനം അജ്ഝത്തം പച്ചത്തം നിയകാ പാടിപുഗ്ഗലികാ ഉപാദിന്നാ, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ സോതസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ ഘാനസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ കായസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ മനോസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ – ഇമേ വുച്ചന്തി സങ്ഖാരാ ബഹിദ്ധാ.

൨൩. തത്ഥ കതമേ സങ്ഖാരാ ഓളാരികാ സുഖുമാ? അകുസലാ സങ്ഖാരാ ഓളാരികാ, കുസലാബ്യാകതാ സങ്ഖാരാ സുഖുമാ. കുസലാകുസലാ സങ്ഖാരാ ഓളാരികാ, അബ്യാകതാ സങ്ഖാരാ സുഖുമാ. ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ സങ്ഖാരാ ഓളാരികാ, സുഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്താ സങ്ഖാരാ സുഖുമാ. സുഖദുക്ഖാഹി വേദനാഹി സമ്പയുത്താ സങ്ഖാരാ ഓളാരികാ, അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ സങ്ഖാരാ സുഖുമാ. അസമാപന്നസ്സ സങ്ഖാരാ ഓളാരികാ, സമാപന്നസ്സ സങ്ഖാരാ സുഖുമാ. സാസവാ സങ്ഖാരാ ഓളാരികാ, അനാസവാ സങ്ഖാരാ സുഖുമാ. തേ തേ വാ പന സങ്ഖാരേ ഉപാദായുപാദായ സങ്ഖാരാ ഓളാരികാ സുഖുമാ ദട്ഠബ്ബാ.

൨൪. തത്ഥ കതമേ സങ്ഖാരാ ഹീനാ പണീതാ? അകുസലാ സങ്ഖാരാ ഹീനാ, കുസലാബ്യാകതാ സങ്ഖാരാ പണീതാ. കുസലാകുസലാ സങ്ഖാരാ ഹീനാ, അബ്യാകതാ സങ്ഖാരാ പണീതാ. ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ സങ്ഖാരാ ഹീനാ, സുഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്താ സങ്ഖാരാ പണീതാ. സുഖദുക്ഖാഹി വേദനാഹി സമ്പയുത്താ സങ്ഖാരാ ഹീനാ, അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ സങ്ഖാരാ പണീതാ. അസമാപന്നസ്സ സങ്ഖാരാ ഹീനാ, സമാപന്നസ്സ സങ്ഖാരാ പണീതാ. സാസവാ സങ്ഖാരാ ഹീനാ, അനാസവാ സങ്ഖാരാ പണീതാ. തേ തേ വാ പന സങ്ഖാരേ ഉപാദായുപാദായ സങ്ഖാരാ ഹീനാ പണീതാ ദട്ഠബ്ബാ.

൨൫. തത്ഥ കതമേ സങ്ഖാരാ ദൂരേ? അകുസലാ സങ്ഖാരാ കുസലാബ്യാകതേഹി സങ്ഖാരേഹി ദൂരേ; കുസലാബ്യാകതാ സങ്ഖാരാ അകുസലേഹി സങ്ഖാരേഹി ദൂരേ; കുസലാ സങ്ഖാരാ അകുസലാബ്യാകതേഹി സങ്ഖാരേഹി ദൂരേ; അകുസലാബ്യാകതാ സങ്ഖാരാ കുസലേഹി സങ്ഖാരേഹി ദൂരേ; അബ്യാകതാ സങ്ഖാരാ കുസലാകുസലേഹി സങ്ഖാരേഹി ദൂരേ; കുസലാകുസലാ സങ്ഖാരാ അബ്യാകതേഹി സങ്ഖാരേഹി ദൂരേ. ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ സങ്ഖാരാ സുഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്തേഹി സങ്ഖാരേഹി ദൂരേ; സുഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്താ സങ്ഖാരാ ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തേഹി സങ്ഖാരേഹി ദൂരേ; സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ സങ്ഖാരാ ദുക്ഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്തേഹി സങ്ഖാരേഹി ദൂരേ; ദുക്ഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്താ സങ്ഖാരാ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തേഹി സങ്ഖാരേഹി ദൂരേ; അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ സങ്ഖാരാ സുഖദുക്ഖാഹി വേദനാഹി സമ്പയുത്തേഹി സങ്ഖാരേഹി ദൂരേ; സുഖദുക്ഖാഹി വേദനാഹി സമ്പയുത്താ സങ്ഖാരാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തേഹി സങ്ഖാരേഹി ദൂരേ. അസമാപന്നസ്സ സങ്ഖാരാ സമാപന്നസ്സ സങ്ഖാരേഹി ദൂരേ; സമാപന്നസ്സ സങ്ഖാരാ അസമാപന്നസ്സ സങ്ഖാരേഹി ദൂരേ. സാസവാ സങ്ഖാരാ അനാസവേഹി സങ്ഖാരേഹി ദൂരേ; അനാസവാ സങ്ഖാരാ സാസവേഹി സങ്ഖാരേഹി ദൂരേ. ഇമേ വുച്ചന്തി സങ്ഖാരാ ദൂരേ.

തത്ഥ കതമേ സങ്ഖാരാ സന്തികേ? അകുസലാ സങ്ഖാരാ അകുസലാനം സങ്ഖാരാനം സന്തികേ; കുസലാ സങ്ഖാരാ കുസലാനം സങ്ഖാരാനം സന്തികേ; അബ്യാകതാ സങ്ഖാരാ അബ്യാകതാനം സങ്ഖാരാനം സന്തികേ. ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ സങ്ഖാരാ ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താനം സങ്ഖാരാനം സന്തികേ; സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ സങ്ഖാരാ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താനം സങ്ഖാരാനം സന്തികേ; അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ സങ്ഖാരാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താനം സങ്ഖാരാനം സന്തികേ. അസമാപന്നസ്സ സങ്ഖാരാ അസമാപന്നസ്സ സങ്ഖാരാനം സന്തികേ; സമാപന്നസ്സ സങ്ഖാരാ സമാപന്നസ്സ സങ്ഖാരാനം സന്തികേ. സാസവാ സങ്ഖാരാ സാസവാനം സങ്ഖാരാനം സന്തികേ; അനാസവാ സങ്ഖാരാ അനാസവാനം സങ്ഖാരാനം സന്തികേ. ഇമേ വുച്ചന്തി സങ്ഖാരാ സന്തികേ. തേ തേ വാ പന സങ്ഖാരേ ഉപാദായുപാദായ സങ്ഖാരാ ദൂരേ സന്തികേ ദട്ഠബ്ബാ.

൫. വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ

൨൬. തത്ഥ കതമോ വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ? യം കിഞ്ചി വിഞ്ഞാണം അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ ഓളാരികം വാ സുഖുമം വാ ഹീനം വാ പണീതം വാ യം ദൂരേ സന്തികേ വാ, തദേകജ്ഝം അഭിസഞ്ഞൂഹിത്വാ അഭിസങ്ഖിപിത്വാ – അയം വുച്ചതി വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ.

൨൭. തത്ഥ കതമം വിഞ്ഞാണം അതീതം? യം വിഞ്ഞാണം അതീതം നിരുദ്ധം വിഗതം വിപരിണതം അത്ഥങ്ഗതം അബ്ഭത്ഥങ്ഗതം ഉപ്പജ്ജിത്വാ വിഗതം അതീതം അതീതംസേന സങ്ഗഹിതം, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സോതവിഞ്ഞാണം ഘാനവിഞ്ഞാണം ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം കായവിഞ്ഞാണം മനോവിഞ്ഞാണം – ഇദം വുച്ചതി വിഞ്ഞാണം അതീതം.

തത്ഥ കതമം വിഞ്ഞാണം അനാഗതം? യം വിഞ്ഞാണം അജാതം അഭൂതം അസഞ്ജാതം അനിബ്ബത്തം അനഭിനിബ്ബത്തം അപാതുഭൂതം അനുപ്പന്നം അസമുപ്പന്നം അനുട്ഠിതം അസമുട്ഠിതം അനാഗതം അനാഗതംസേന സങ്ഗഹിതം, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സോതവിഞ്ഞാണം ഘാനവിഞ്ഞാണം ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം കായവിഞ്ഞാണം മനോവിഞ്ഞാണം – ഇദം വുച്ചതി വിഞ്ഞാണം അനാഗതം.

തത്ഥ കതമം വിഞ്ഞാണം പച്ചുപ്പന്നം? യം വിഞ്ഞാണം ജാതം ഭൂതം സഞ്ജാതം നിബ്ബത്തം അഭിനിബ്ബത്തം പാതുഭൂതം ഉപ്പന്നം സമുപ്പന്നം ഉട്ഠിതം സമുട്ഠിതം പച്ചുപ്പന്നം പച്ചുപ്പന്നംസേന സങ്ഗഹിതം, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സോതവിഞ്ഞാണം ഘാനവിഞ്ഞാണം ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം കായവിഞ്ഞാണം മനോവിഞ്ഞാണം – ഇദം വുച്ചതി വിഞ്ഞാണം പച്ചുപ്പന്നം.

൨൮. തത്ഥ കതമം വിഞ്ഞാണം അജ്ഝത്തം? യം വിഞ്ഞാണം തേസം തേസം സത്താനം അജ്ഝത്തം പച്ചത്തം നിയകം പാടിപുഗ്ഗലികം ഉപാദിന്നം, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സോതവിഞ്ഞാണം ഘാനവിഞ്ഞാണം ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം കായവിഞ്ഞാണം മനോവിഞ്ഞാണം – ഇദം വുച്ചതി വിഞ്ഞാണം അജ്ഝത്തം.

തത്ഥ കതമം വിഞ്ഞാണം ബഹിദ്ധാ? യം വിഞ്ഞാണം തേസം തേസം പരസത്താനം പരപുഗ്ഗലാനം അജ്ഝത്തം പച്ചത്തം നിയകം പാടിപുഗ്ഗലികം ഉപാദിന്നം, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സോതവിഞ്ഞാണം ഘാനവിഞ്ഞാണം ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം കായവിഞ്ഞാണം മനോവിഞ്ഞാണം – ഇദം വുച്ചതി വിഞ്ഞാണം ബഹിദ്ധാ.

൨൯. തത്ഥ കതമം വിഞ്ഞാണം ഓളാരികം സുഖുമം? അകുസലം വിഞ്ഞാണം ഓളാരികം, കുസലാബ്യാകതാ വിഞ്ഞാണാ സുഖുമാ. കുസലാകുസലാ വിഞ്ഞാണാ ഓളാരികാ, അബ്യാകതം വിഞ്ഞാണം സുഖുമം. ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം വിഞ്ഞാണം ഓളാരികം, സുഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്താ വിഞ്ഞാണാ സുഖുമാ. സുഖദുക്ഖാഹി വേദനാഹി സമ്പയുത്താ വിഞ്ഞാണാ ഓളാരികാ, അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം വിഞ്ഞാണം സുഖുമം. അസമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണം ഓളാരികം, സമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണം സുഖുമം. സാസവം വിഞ്ഞാണം ഓളാരികം, അനാസവം വിഞ്ഞാണം സുഖുമം. തം തം വാ പന വിഞ്ഞാണം ഉപാദായുപാദായ വിഞ്ഞാണം ഓളാരികം സുഖുമം ദട്ഠബ്ബം.

൩൦. തത്ഥ കതമം വിഞ്ഞാണം ഹീനം പണീതം? അകുസലം വിഞ്ഞാണം ഹീനം, കുസലാബ്യാകതാ വിഞ്ഞാണാ പണീതാ. കുസലാകുസലാ വിഞ്ഞാണാ ഹീനാ, അബ്യാകതം വിഞ്ഞാണം പണീതം. ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം വിഞ്ഞാണം ഹീനം, സുഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്താ വിഞ്ഞാണാ പണീതാ. സുഖദുക്ഖാഹി വേദനാഹി സമ്പയുത്താ വിഞ്ഞാണാ ഹീനാ, അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം വിഞ്ഞാണം പണീതം. അസമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണം ഹീനം, സമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണം പണീതം. സാസവം വിഞ്ഞാണം ഹീനം, അനാസവം വിഞ്ഞാണം പണീതം. തം തം വാ പന വിഞ്ഞാണം ഉപാദായുപാദായ വിഞ്ഞാണം ഹീനം പണീതം ദട്ഠബ്ബം.

൩൧. തത്ഥ കതമം വിഞ്ഞാണം ദൂരേ? അകുസലം വിഞ്ഞാണം കുസലാബ്യാകതേഹി വിഞ്ഞാണേഹി ദൂരേ; കുസലാബ്യാകതാ വിഞ്ഞാണാ അകുസലാ വിഞ്ഞാണാ ദൂരേ; കുസലം വിഞ്ഞാണം അകുസലാബ്യാകതേഹി വിഞ്ഞാണേഹി ദൂരേ; അകുസലാബ്യാകതാ വിഞ്ഞാണാ കുസലാ വിഞ്ഞാണാ ദൂരേ; അബ്യാകതം വിഞ്ഞാണം കുസലാകുസലേഹി വിഞ്ഞാണേഹി ദൂരേ; കുസലാകുസലാ വിഞ്ഞാണാ അബ്യാകതാ വിഞ്ഞാണാ ദൂരേ. ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം വിഞ്ഞാണം സുഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്തേഹി വിഞ്ഞാണേഹി ദൂരേ; സുഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്താ വിഞ്ഞാണാ ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ വിഞ്ഞാണാ ദൂരേ; സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം വിഞ്ഞാണം ദുക്ഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്തേഹി വിഞ്ഞാണേഹി ദൂരേ; ദുക്ഖായ ച അദുക്ഖമസുഖായ ച വേദനാഹി സമ്പയുത്താ വിഞ്ഞാണാ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ വിഞ്ഞാണാ ദൂരേ; അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം വിഞ്ഞാണം സുഖദുക്ഖാഹി വേദനാഹി സമ്പയുത്തേഹി വിഞ്ഞാണേഹി ദൂരേ; സുഖദുക്ഖാഹി വേദനാഹി സമ്പയുത്താ വിഞ്ഞാണാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ വിഞ്ഞാണാ ദൂരേ. അസമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണം സമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണാ ദൂരേ; സമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണം അസമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണാ ദൂരേ. സാസവം വിഞ്ഞാണം അനാസവാ വിഞ്ഞാണാ ദൂരേ; അനാസവം വിഞ്ഞാണം സാസവാ വിഞ്ഞാണാ ദൂരേ – ഇദം വുച്ചതി വിഞ്ഞാണം ദൂരേ.

തത്ഥ കതമം വിഞ്ഞാണം സന്തികേ? അകുസലം വിഞ്ഞാണം അകുസലസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ സന്തികേ; കുസലം വിഞ്ഞാണം കുസലസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ സന്തികേ; അബ്യാകതം വിഞ്ഞാണം അബ്യാകതസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ സന്തികേ. ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം വിഞ്ഞാണം ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ സന്തികേ; സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം വിഞ്ഞാണം സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ സന്തികേ; അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം വിഞ്ഞാണം അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ സന്തികേ. അസമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണം അസമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ സന്തികേ; സമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണം സമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ സന്തികേ. സാസവം വിഞ്ഞാണം സാസവസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ സന്തികേ; അനാസവം വിഞ്ഞാണം അനാസവസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ സന്തികേ – ഇദം വുച്ചതി വിഞ്ഞാണം സന്തികേ. തം തം വാ പന വിഞ്ഞാണം ഉപാദായുപാദായ വിഞ്ഞാണം ദൂരേ സന്തികേ ദട്ഠബ്ബം.

സുത്തന്തഭാജനീയം.