൧൦. ദസമവഗ്ഗോ

(൯൭) ൩. പഞ്ചവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ മഗ്ഗകഥാ

൫൭൬. പഞ്ചവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാതി? ആമന്താ. നനു പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ ഉപ്പന്നവത്ഥുകാ ഉപ്പന്നാരമ്മണാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ ഉപ്പന്നവത്ഥുകാ ഉപ്പന്നാരമ്മണാ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘പഞ്ചവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാ’’തി.

നനു പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ പുരേജാതവത്ഥുകാ പുരേജാതാരമ്മണാ അജ്ഝത്തികവത്ഥുകാ ബാഹിരാരമ്മണാ അസമ്ഭിന്നവത്ഥുകാ അസമ്ഭിന്നാരമ്മണാ നാനാവത്ഥുകാ നാനാരമ്മണാ ന അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ഗോചരവിസയം പച്ചനുഭോന്തി, ന അസമന്നാഹാരാ ഉപ്പജ്ജന്തി, ന അമനസികാരാ ഉപ്പജ്ജന്തി, ന അബ്ബോകിണ്ണാ ഉപ്പജ്ജന്തി, ന അപുബ്ബം അചരിമം ഉപ്പജ്ജന്തി, ന അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ സമനന്തരാ ഉപ്പജ്ജന്തി, നനു പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ അനാഭോഗാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ അനാഭോഗാ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘പഞ്ചവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാ’’തി.

൫൭൭. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാതി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സുഞ്ഞതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സുഞ്ഞതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ആമന്താ. ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച സുഞ്ഞതഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച സുഞ്ഞതഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണന്തി? ആമന്താ. ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച സുഞ്ഞതഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? നത്ഥി. ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച സുഞ്ഞതഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി.

൫൭൮. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാതി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അതീതാനാഗതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാതി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ഫസ്സം ആരബ്ഭ…പേ… വേദനം ആരബ്ഭ… സഞ്ഞം ആരബ്ഭ … ചേതനം ആരബ്ഭ… ചിത്തം ആരബ്ഭ… ചക്ഖും ആരബ്ഭ… കായം ആരബ്ഭ…പേ… സദ്ദം ആരബ്ഭ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

മനോവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാ, മനോവിഞ്ഞാണം സുഞ്ഞതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാ, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സുഞ്ഞതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മനോവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാ, മനോവിഞ്ഞാണം അതീതാനാഗതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാ, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അതീതാനാഗതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മനോവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാ, മനോവിഞ്ഞാണം ഫസ്സം ആരബ്ഭ… വേദനം ആരബ്ഭ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാ, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ഫസ്സം ആരബ്ഭ… വേദനം ആരബ്ഭ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൫൭൯. ന വത്തബ്ബം – ‘‘പഞ്ചവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ ന നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതി നാനുബ്യഞ്ജനഗ്ഗാഹീ…പേ… സോതേന സദ്ദം സുത്വാ…പേ… ഘാനേന ഗന്ധം ഘായിത്വാ…പേ… ജിവ്ഹായ രസം സായിത്വാ…പേ… കായേന ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസിത്വാ ന നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതി നാനുബ്യഞ്ജനഗ്ഗാഹീ’’തി! [മ. നി. ൧.൩൪൯; അ. നി. ൪.൩൭] അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി പഞ്ചവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാതി.

പഞ്ചവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ മഗ്ഗകഥാ നിട്ഠിതാ.