൧൦. ദസമവഗ്ഗോ

(൯൫) ൧. നിരോധകഥാ

൫൭൧. ഉപപത്തേസിയേ പഞ്ചക്ഖന്ധേ അനിരുദ്ധേ കിരിയാ പഞ്ചക്ഖന്ധാ ഉപ്പജ്ജന്തീതി? ആമന്താ. ദസന്നം ഖന്ധാനം സമോധാനം ഹോതി, ദസ ഖന്ധാ സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദസന്നം ഖന്ധാനം സമോധാനം ഹോതി, ദസ ഖന്ധാ സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീതി? ആമന്താ. ദ്വിന്നം ഫസ്സാനം…പേ… ദ്വിന്നം ചിത്താനം സമോധാനം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ഉപപത്തേസിയേ പഞ്ചക്ഖന്ധേ അനിരുദ്ധേ കിരിയാ ചത്താരോ ഖന്ധാ ഉപ്പജ്ജന്തീതി? ആമന്താ. നവന്നം ഖന്ധാനം സമോധാനം ഹോതി, നവ ഖന്ധാ സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നവന്നം ഖന്ധാനം സമോധാനം ഹോതി, നവ ഖന്ധാ സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീതി? ആമന്താ. ദ്വിന്നം ഫസ്സാനം…പേ… ദ്വിന്നം ചിത്താനം സമോധാനം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ഉപപത്തേസിയേ പഞ്ചക്ഖന്ധേ അനിരുദ്ധേ കിരിയാഞാണം ഉപ്പജ്ജതീതി? ആമന്താ. ഛന്നം ഖന്ധാനം സമോധാനം ഹോതി, ഛ ഖന്ധാ സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ഛന്നം ഖന്ധാനം സമോധാനം ഹോതി, ഛ ഖന്ധാ സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീതി? ആമന്താ. ദ്വിന്നം ഫസ്സാനം…പേ… ദ്വിന്നം ചിത്താനം സമോധാനം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൫൭൨. ഉപപത്തേസിയേ പഞ്ചക്ഖന്ധേ നിരുദ്ധേ മഗ്ഗോ ഉപ്പജ്ജതീതി? ആമന്താ. മതോ മഗ്ഗം ഭാവേതി, കാലങ്കതോ മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

നിരോധകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. ദസമവഗ്ഗോ

(൯൬) ൨. രൂപം മഗ്ഗോതികഥാ

൫൭൩. മഗ്ഗസമങ്ഗിസ്സ രൂപം മഗ്ഗോതി? ആമന്താ. സാരമ്മണം, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ ആഭോഗോ സമന്നാഹാരോ മനസികാരോ ചേതനാ പത്ഥനാ പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധി; നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘മഗ്ഗസമങ്ഗിസ്സ രൂപം മഗ്ഗോ’’തി.

സമ്മാവാചാ മഗ്ഗോതി? ആമന്താ. സാരമ്മണാ, അത്ഥി തായ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു അനാരമ്മണാ, നത്ഥി തായ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അനാരമ്മണാ, നത്ഥി തായ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധി; നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സമ്മാവാചാ മഗ്ഗോ’’തി.

സമ്മാകമ്മന്തോ …പേ… സമ്മാആജീവോ മഗ്ഗോതി? ആമന്താ. സാരമ്മണോ, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു അനാരമ്മണോ, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അനാരമ്മണോ, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധി; നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സമ്മാആജീവോ മഗ്ഗോ’’തി.

൫൭൪. സമ്മാദിട്ഠി മഗ്ഗോ, സാ ച സാരമ്മണാ, അത്ഥി തായ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. സമ്മാവാചാ മഗ്ഗോ, സാ ച സാരമ്മണാ, അത്ഥി തായ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… സമ്മാദിട്ഠി മഗ്ഗോ, സാ ച സാരമ്മണാ, അത്ഥി തായ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. സമ്മാകമ്മന്തോ…പേ… സമ്മാആജീവോ മഗ്ഗോ, സോ ച സാരമ്മണോ, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമ്മാസങ്കപ്പോ…പേ… സമ്മാവായാമോ…പേ… സമ്മാസതി…പേ….

സമ്മാസമാധി മഗ്ഗോ, സോ ച സാരമ്മണോ, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. സമ്മാവാചാ മഗ്ഗോ, സാ ച സാരമ്മണാ, അത്ഥി തായ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമ്മാസമാധി മഗ്ഗോ, സോ ച സാരമ്മണോ, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. സമ്മാകമ്മന്തോ…പേ… സമ്മാആജീവോ മഗ്ഗോ, സോ ച സാരമ്മണോ, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സമ്മാവാചാ മഗ്ഗോ, സാ ച അനാരമ്മണാ, നത്ഥി തായ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. സമ്മാദിട്ഠി മഗ്ഗോ, സാ ച അനാരമ്മണാ, നത്ഥി തായ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമ്മാവാചാ മഗ്ഗോ, സാ ച അനാരമ്മണാ, നത്ഥി തായ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. സമ്മാസങ്കപ്പോ…പേ… സമ്മാവായാമോ… സമ്മാസതി … സമ്മാസമാധി മഗ്ഗോ, സോ ച അനാരമ്മണോ, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സമ്മാകമ്മന്തോ …പേ… സമ്മാആജീവോ മഗ്ഗോ, സോ ച അനാരമ്മണോ, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. സമ്മാദിട്ഠി… സമ്മാസങ്കപ്പോ… സമ്മാവായാമോ… സമ്മാസതി…പേ… സമ്മാസമാധി മഗ്ഗോ, സോ ച അനാരമ്മണോ, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൫൭൫. ന വത്തബ്ബം – ‘‘മഗ്ഗസമങ്ഗിസ്സ രൂപം മഗ്ഗോ’’തി? ആമന്താ. നനു സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോ മഗ്ഗോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോ മഗ്ഗോ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘മഗ്ഗസമങ്ഗിസ്സ രൂപം മഗ്ഗോ’’തി.

രൂപം മഗ്ഗോതികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. ദസമവഗ്ഗോ

(൯൭) ൩. പഞ്ചവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ മഗ്ഗകഥാ

൫൭൬. പഞ്ചവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാതി? ആമന്താ. നനു പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ ഉപ്പന്നവത്ഥുകാ ഉപ്പന്നാരമ്മണാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ ഉപ്പന്നവത്ഥുകാ ഉപ്പന്നാരമ്മണാ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘പഞ്ചവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാ’’തി.

നനു പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ പുരേജാതവത്ഥുകാ പുരേജാതാരമ്മണാ അജ്ഝത്തികവത്ഥുകാ ബാഹിരാരമ്മണാ അസമ്ഭിന്നവത്ഥുകാ അസമ്ഭിന്നാരമ്മണാ നാനാവത്ഥുകാ നാനാരമ്മണാ ന അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ഗോചരവിസയം പച്ചനുഭോന്തി, ന അസമന്നാഹാരാ ഉപ്പജ്ജന്തി, ന അമനസികാരാ ഉപ്പജ്ജന്തി, ന അബ്ബോകിണ്ണാ ഉപ്പജ്ജന്തി, ന അപുബ്ബം അചരിമം ഉപ്പജ്ജന്തി, ന അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ സമനന്തരാ ഉപ്പജ്ജന്തി, നനു പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ അനാഭോഗാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ അനാഭോഗാ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘പഞ്ചവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാ’’തി.

൫൭൭. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാതി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സുഞ്ഞതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സുഞ്ഞതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ആമന്താ. ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച സുഞ്ഞതഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച സുഞ്ഞതഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണന്തി? ആമന്താ. ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച സുഞ്ഞതഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? നത്ഥി. ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച സുഞ്ഞതഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി.

൫൭൮. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാതി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അതീതാനാഗതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാതി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ഫസ്സം ആരബ്ഭ…പേ… വേദനം ആരബ്ഭ… സഞ്ഞം ആരബ്ഭ … ചേതനം ആരബ്ഭ… ചിത്തം ആരബ്ഭ… ചക്ഖും ആരബ്ഭ… കായം ആരബ്ഭ…പേ… സദ്ദം ആരബ്ഭ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

മനോവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാ, മനോവിഞ്ഞാണം സുഞ്ഞതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാ, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സുഞ്ഞതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മനോവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാ, മനോവിഞ്ഞാണം അതീതാനാഗതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാ, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അതീതാനാഗതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മനോവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാ, മനോവിഞ്ഞാണം ഫസ്സം ആരബ്ഭ… വേദനം ആരബ്ഭ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാ, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ഫസ്സം ആരബ്ഭ… വേദനം ആരബ്ഭ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൫൭൯. ന വത്തബ്ബം – ‘‘പഞ്ചവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ ന നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതി നാനുബ്യഞ്ജനഗ്ഗാഹീ…പേ… സോതേന സദ്ദം സുത്വാ…പേ… ഘാനേന ഗന്ധം ഘായിത്വാ…പേ… ജിവ്ഹായ രസം സായിത്വാ…പേ… കായേന ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസിത്വാ ന നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതി നാനുബ്യഞ്ജനഗ്ഗാഹീ’’തി! [മ. നി. ൧.൩൪൯; അ. നി. ൪.൩൭] അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി പഞ്ചവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാതി.

പഞ്ചവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ മഗ്ഗകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. ദസമവഗ്ഗോ

(൯൮) ൪. പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ കുസലാപി അകുസലാപീതികഥാ

൫൮൦. പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ കുസലാപി അകുസലാപീതി? ആമന്താ. നനു പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ ഉപ്പന്നവത്ഥുകാ ഉപ്പന്നാരമ്മണാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ ഉപ്പന്നവത്ഥുകാ ഉപ്പന്നാരമ്മണാ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ കുസലാപി അകുസലാപീ’’തി. നനു പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ പുരേജാതവത്ഥുകാ പുരേജാതാരമ്മണാ അജ്ഝത്തികവത്ഥുകാ ബാഹിരാരമ്മണാ അസമ്ഭിന്നവത്ഥുകാ അസമ്ഭിന്നാരമ്മണാ നാനാവത്ഥുകാ നാനാരമ്മണാ ന അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ഗോചരവിസയം പച്ചനുഭോന്തി, ന അസമന്നാഹാരാ ഉപ്പജ്ജന്തി, ന അമനസികാരാ ഉപ്പജ്ജന്തി, ന അബ്ബോകിണ്ണാ ഉപ്പജ്ജന്തി, ന അപുബ്ബം അചരിമം ഉപ്പജ്ജന്തി, ന അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ സമനന്തരാ ഉപ്പജ്ജന്തി, നനു പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ അനാഭോഗാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ അനാഭോഗാ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ കുസലാപി അകുസലാപീ’’തി.

൫൮൧. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം കുസലന്തി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സുഞ്ഞതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സുഞ്ഞതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ആമന്താ. ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച സുഞ്ഞതഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച സുഞ്ഞതഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണന്തി? ആമന്താ. ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച സുഞ്ഞതഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? നത്ഥി. ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച സുഞ്ഞതഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി.

൫൮൨. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം കുസലമ്പി അകുസലമ്പീതി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അതീതാനാഗതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ…. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം കുസലമ്പി അകുസലമ്പീതി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ഫസ്സം ആരബ്ഭ…പേ… ചിത്തം ആരബ്ഭ… ചക്ഖും ആരബ്ഭ…പേ… കായം ആരബ്ഭ… സദ്ദം ആരബ്ഭ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

മനോവിഞ്ഞാണം കുസലമ്പി അകുസലമ്പി, മനോവിഞ്ഞാണം സുഞ്ഞതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം കുസലമ്പി അകുസലമ്പി, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സുഞ്ഞതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മനോവിഞ്ഞാണം കുസലമ്പി അകുസലമ്പി, മനോവിഞ്ഞാണം അതീതാനാഗതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം കുസലമ്പി അകുസലമ്പി, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അതീതാനാഗതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മനോവിഞ്ഞാണം കുസലമ്പി അകുസലമ്പി, മനോവിഞ്ഞാണം ഫസ്സം ആരബ്ഭ…പേ… ചിത്തം ആരബ്ഭ…പേ… കായം ആരബ്ഭ … സദ്ദം ആരബ്ഭ …പേ… ഫോട്ഠബ്ബം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം കുസലമ്പി അകുസലമ്പി, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ഫസ്സം ആരബ്ഭ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൫൮൩. ന വത്തബ്ബം – ‘‘പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ കുസലാപി അകുസലാപീ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതി…പേ… ന നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതി…പേ… സോതേന സദ്ദം സുത്വാ…പേ… കായേന ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസിത്വാ നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതി…പേ… ന നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതീ’’തി! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ കുസലാപി അകുസലാപീതി.

പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ കുസലാപി അകുസലാപീതികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. ദസമവഗ്ഗോ

(൯൯) ൫. സാഭോഗാതികഥാ

൫൮൪. പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ സാഭോഗാതി? ആമന്താ. നനു പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ ഉപ്പന്നവത്ഥുകാ ഉപ്പന്നാരമ്മണാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ ഉപ്പന്നവത്ഥുകാ ഉപ്പന്നാരമ്മണാ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ സാഭോഗാ’’തി. നനു പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ പുരേജാതവത്ഥുകാ പുരേജാതാരമ്മണാ അജ്ഝത്തികവത്ഥുകാ ബാഹിരാരമ്മണാ അസമ്ഭിന്നവത്ഥുകാ അസമ്ഭിന്നാരമ്മണാ നാനാവത്ഥുകാ നാനാരമ്മണാ ന അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ഗോചരവിസയം പച്ചനുഭോന്തി, ന അസമന്നാഹാരാ ഉപ്പജ്ജന്തി, ന അമനസികാരാ ഉപ്പജ്ജന്തി, ന അബ്ബോകിണ്ണാ ഉപ്പജ്ജന്തി, ന അപുബ്ബം അചരിമം ഉപ്പജ്ജന്തി, നനു പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ ന അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ സമനന്തരാ ഉപ്പജ്ജന്തീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ ന അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ സമനന്തരാ ഉപ്പജ്ജന്തി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ സാഭോഗാ’’തി.

൫൮൫. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സാഭോഗന്തി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സുഞ്ഞതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സുഞ്ഞതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ആമന്താ. ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച സുഞ്ഞതഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച സുഞ്ഞതഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണന്തി? ആമന്താ. ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച സുഞ്ഞതഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? നത്ഥി…പേ… ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച സുഞ്ഞതഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി.

ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സാഭോഗന്തി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അതീതാനാഗതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സാഭോഗന്തി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ഫസ്സം ആരബ്ഭ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മനോവിഞ്ഞാണം സാഭോഗം, മനോവിഞ്ഞാണം സുഞ്ഞതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സാഭോഗം, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സുഞ്ഞതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മനോവിഞ്ഞാണം സാഭോഗം, മനോവിഞ്ഞാണം അതീതാനാഗതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സാഭോഗം, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അതീതാനാഗതം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മനോവിഞ്ഞാണം സാഭോഗം, മനോവിഞ്ഞാണം ഫസ്സം ആരബ്ഭ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം സാഭോഗം, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ഫസ്സം ആരബ്ഭ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബം ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൫൮൬. ന വത്തബ്ബം – ‘‘പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ സാഭോഗാ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതി…പേ… ന നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതി…പേ… കായേന ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസിത്വാ നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതി…പേ… ന നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതീ’’തി! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ സാഭോഗാതി…പേ….

സാഭോഗാതികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. ദസമവഗ്ഗോ

(൧൦൦) ൬. ദ്വീഹിസീലേഹികഥാ

൫൮൭. മഗ്ഗസമങ്ഗീ ദ്വീഹി സീലേഹി സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. മഗ്ഗസമങ്ഗീ ദ്വീഹി ഫസ്സേഹി ദ്വീഹി വേദനാഹി ദ്വീഹി സഞ്ഞാഹി ദ്വീഹി ചേതനാഹി ദ്വീഹി ചിത്തേഹി ദ്വീഹി സദ്ധാഹി ദ്വീഹി വീരിയേഹി ദ്വീഹി സതീഹി ദ്വീഹി സമാധീഹി ദ്വീഹി പഞ്ഞാഹി സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

മഗ്ഗസമങ്ഗീ ലോകിയേന സീലേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. മഗ്ഗസമങ്ഗീ ലോകിയേന ഫസ്സേന ലോകിയായ വേദനായ ലോകിയായ പഞ്ഞായ ലോകിയായ ചേതനായ ലോകിയേന ചിത്തേന ലോകിയായ സദ്ധായ ലോകിയേന വീരിയേന ലോകിയായ സതിയാ ലോകിയേന സമാധിനാ ലോകിയായ പഞ്ഞായ സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

മഗ്ഗസമങ്ഗീ ലോകിയേന ച ലോകുത്തരേന ച സീലേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. മഗ്ഗസമങ്ഗീ ലോകിയേന ച ലോകുത്തരേന ച ഫസ്സേന സമന്നാഗതോ…പേ… ലോകിയായ ച ലോകുത്തരായ ച പഞ്ഞായ സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മഗ്ഗസമങ്ഗീ ലോകിയേന സീലേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. മഗ്ഗസമങ്ഗീ പുഥുജ്ജനോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൫൮൮. മഗ്ഗസമങ്ഗീ ലോകിയായ സമ്മാവാചായ സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. മഗ്ഗസമങ്ഗീ ലോകിയായ സമ്മാദിട്ഠിയാ സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മഗ്ഗസമങ്ഗീ ലോകിയായ സമ്മാവാചായ സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. മഗ്ഗസമങ്ഗീ ലോകിയേന സമ്മാസങ്കപ്പേന…പേ… ലോകിയേന സമ്മാവായാമേന…പേ… ലോകിയായ സമ്മാസതിയാ…പേ… ലോകിയേന സമ്മാസമാധിനാ സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മഗ്ഗസമങ്ഗീ ലോകിയേന സമ്മാകമ്മന്തേന…പേ… ലോകിയേന സമ്മാആജീവേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. മഗ്ഗസമങ്ഗീ ലോകിയായ സമ്മാദിട്ഠിയാ…പേ… ലോകിയേന സമ്മാസമാധിനാ സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

മഗ്ഗസമങ്ഗീ ലോകിയായ ച ലോകുത്തരായ ച സമ്മാവാചായ സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. മഗ്ഗസമങ്ഗീ ലോകിയായ ച ലോകുത്തരായ ച സമ്മാദിട്ഠിയാ സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മഗ്ഗസമങ്ഗീ ലോകിയായ ച ലോകുത്തരായ ച സമ്മാവാചായ സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. മഗ്ഗസമങ്ഗീ ലോകിയേന ച ലോകുത്തരേന ച സമ്മാസങ്കപ്പേന…പേ… ലോകിയേന ച ലോകുത്തരേന ച സമ്മാവായാമേന …പേ… ലോകിയായ ച ലോകുത്തരായ ച സമ്മാസതിയാ…പേ… ലോകിയേന ച ലോകുത്തരേന ച സമ്മാസമാധിനാ സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

മഗ്ഗസമങ്ഗീ ലോകിയേന ച ലോകുത്തരേന ച സമ്മാകമ്മന്തേന…പേ… സമ്മാആജീവേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. മഗ്ഗസമങ്ഗീ ലോകിയായ ച ലോകുത്തരായ ച സമ്മാദിട്ഠിയാ സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മഗ്ഗസമങ്ഗീ ലോകിയേന ച ലോകുത്തരേന ച സമ്മാആജീവേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. മഗ്ഗസമങ്ഗീ ലോകിയേന ച ലോകുത്തരേന ച സമ്മാസങ്കപ്പേന…പേ… ലോകിയേന ച ലോകുത്തരേന ച സമ്മാസമാധിനാ സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൫൮൯. ന വത്തബ്ബം – ‘‘മഗ്ഗസമങ്ഗീ ദ്വീഹി സീലേഹി സമന്നാഗതോ’’തി? ആമന്താ. ലോകിയേ സീലേ നിരുദ്ധേ മഗ്ഗോ ഉപ്പജ്ജതീതി? ആമന്താ. ദുസ്സീലോ ഖണ്ഡസീലോ ഛിന്നസീലോ മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… തേന ഹി മഗ്ഗസമങ്ഗീ ദ്വീഹി സീലേഹി സമന്നാഗതോതി.

ദ്വീഹിസീലേഹികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. ദസമവഗ്ഗോ

(൧൦൧) ൭. സീലം അചേതസികന്തികഥാ

൫൯൦. സീലം അചേതസികന്തി? ആമന്താ. രൂപം…പേ… നിബ്ബാനം…പേ… ചക്ഖായതനം …പേ… കായായതനം… രൂപായതനം…പേ… ഫോട്ഠബ്ബായതനന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സീലം അചേതസികന്തി? ആമന്താ. ഫസ്സോ അചേതസികോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… സീലം അചേതസികന്തി? ആമന്താ. വേദനാ…പേ… സഞ്ഞാ…പേ… ചേതനാ…പേ… സദ്ധാ…പേ… വീരിയം…പേ… സതി…പേ… സമാധി…പേ… പഞ്ഞാ അചേതസികാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ഫസ്സോ ചേതസികോതി? ആമന്താ. സീലം ചേതസികന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… വേദനാ…പേ… സഞ്ഞാ…പേ… ചേതനാ…പേ… സദ്ധാ…പേ… വീരിയം…പേ… സതി…പേ… സമാധി…പേ… പഞ്ഞാ ചേതസികാതി? ആമന്താ. സീലം ചേതസികന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൫൯൧. സീലം അചേതസികന്തി? ആമന്താ. അനിട്ഠഫലന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു ഇട്ഠഫലന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ഇട്ഠഫലം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സീലം അചേതസിക’’ന്തി.

സദ്ധാ ഇട്ഠഫലാ, സദ്ധാ ചേതസികാതി? ആമന്താ. സീലം ഇട്ഠഫലം, സീലം ചേതസികന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… വീരിയം…പേ… സതി…പേ… സമാധി…പേ… പഞ്ഞാ ഇട്ഠഫലാ, പഞ്ഞാ ചേതസികാതി? ആമന്താ. സീലം ഇട്ഠഫലം, സീലം ചേതസികന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സീലം ഇട്ഠഫലം, സീലം അചേതസികന്തി? ആമന്താ. സദ്ധാ ഇട്ഠഫലാ, സദ്ധാ അചേതസികാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സീലം ഇട്ഠഫലം, സീലം അചേതസികന്തി? ആമന്താ. വീരിയം…പേ… സതി…പേ… സമാധി…പേ… പഞ്ഞാ ഇട്ഠഫലാ, പഞ്ഞാ അചേതസികാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൫൯൨. സീലം അചേതസികന്തി? ആമന്താ. അഫലം അവിപാകന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു സഫലം സവിപാകന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സഫലം സവിപാകം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സീലം അചേതസിക’’ന്തി…പേ….

ചക്ഖായതനം അചേതസികം അവിപാകന്തി? ആമന്താ. സീലം അചേതസികം അവിപാകന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സോതായതനം…പേ… കായായതനം …പേ… രൂപായതനം…പേ… ഫോട്ഠബ്ബായതനം അചേതസികം അവിപാകന്തി? ആമന്താ. സീലം അചേതസികം അവിപാകന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സീലം അചേതസികം സവിപാകന്തി? ആമന്താ. ചക്ഖായതനം അചേതസികം സവിപാകന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സീലം അചേതസികം സവിപാകന്തി? ആമന്താ. സോതായതനം…പേ… കായായതനം… രൂപായതനം…പേ… ഫോട്ഠബ്ബായതനം അചേതസികം സവിപാകന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൫൯൩. സമ്മാവാചാ അചേതസികാതി? ആമന്താ. സമ്മാദിട്ഠി അചേതസികാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമ്മാവാചാ അചേതസികാതി? ആമന്താ. സമ്മാസങ്കപ്പോ…പേ… സമ്മാവായാമോ…പേ… സമ്മാസതി…പേ… സമ്മാസമാധി അചേതസികോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമ്മാകമ്മന്തോ…പേ… സമ്മാആജീവോ അചേതസികോതി? ആമന്താ. സമ്മാദിട്ഠി അചേതസികാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമ്മാആജീവോ അചേതസികോതി? ആമന്താ. സമ്മാസങ്കപ്പോ… സമ്മാവായാമോ… സമ്മാസതി… സമ്മാസമാധി അചേതസികോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സമ്മാദിട്ഠി ചേതസികാതി? ആമന്താ. സമ്മാവാചാ ചേതസികാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമ്മാദിട്ഠി ചേതസികാതി? ആമന്താ. സമ്മാകമ്മന്തോ…പേ… സമ്മാആജീവോ ചേതസികോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമ്മാസങ്കപ്പോ…പേ… സമ്മാവായാമോ…പേ… സമ്മാസതി…പേ… സമ്മാസമാധി ചേതസികോതി? ആമന്താ. സമ്മാവാചാ ചേതസികാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമ്മാസമാധി ചേതസികോതി? ആമന്താ. സമ്മാകമ്മന്തോ…പേ… സമ്മാആജീവോ ചേതസികോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൫൯൪. ന വത്തബ്ബം – ‘‘സീലം അചേതസിക’’ന്തി? ആമന്താ. സീലേ ഉപ്പജ്ജിത്വാ നിരുദ്ധേ ദുസ്സീലോ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. തേന ഹി സീലം അചേതസികന്തി.

സീലം അചേതസികന്തികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. ദസമവഗ്ഗോ

(൧൦൨) ൮. സീലം ന ചിത്താനുപരിവത്തീതികഥാ

൫൯൫. സീലം ന ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ആമന്താ. രൂപം… നിബ്ബാനം… ചക്ഖായതനം…പേ… ഫോട്ഠബ്ബായതനന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സീലം ന ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ആമന്താ. ഫസ്സോ ന ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സീലം ന ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ആമന്താ. വേദനാ…പേ… സഞ്ഞാ… ചേതനാ… സദ്ധാ… വീരിയം… സതി… സമാധി…പേ… പഞ്ഞാ ന ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ഫസ്സോ ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ആമന്താ. സീലം ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… വേദനാ…പേ… സഞ്ഞാ… ചേതനാ … സദ്ധാ… വീരിയം… സതി… സമാധി…പേ… പഞ്ഞാ ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ആമന്താ. സീലം ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൫൯൬. സമ്മാവാചാ ന ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ആമന്താ. സമ്മാദിട്ഠി ന ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമ്മാവാചാ ന ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ആമന്താ. സമ്മാസങ്കപ്പോ… സമ്മാവായാമോ… സമ്മാസതി…പേ… സമ്മാസമാധി ന ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സമ്മാകമ്മന്തോ…പേ… സമ്മാആജീവോ ന ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ആമന്താ. സമ്മാദിട്ഠി ന ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമ്മാആജീവോ ന ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ആമന്താ. സമ്മാസങ്കപ്പോ… സമ്മാവായാമോ… സമ്മാസതി…പേ… സമ്മാസമാധി ന ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സമ്മാദിട്ഠി ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ആമന്താ. സമ്മാവാചാ ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമ്മാദിട്ഠി ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ആമന്താ. സമ്മാകമ്മന്തോ…പേ… സമ്മാആജീവോ ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സമ്മാസങ്കപ്പോ … സമ്മാവായാമോ… സമ്മാസതി…പേ… സമ്മാസമാധി ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ആമന്താ. സമ്മാവാചാ ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമ്മാസമാധി ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ആമന്താ. സമ്മാകമ്മന്തോ…പേ… സമ്മാആജീവോ ചിത്താനുപരിവത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൫൯൭. ന വത്തബ്ബം – ‘‘സീലം ന ചിത്താനുപരിവത്തീ’’തി? ആമന്താ. സീലേ ഉപ്പജ്ജിത്വാ നിരുദ്ധേ ദുസ്സീലോ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. തേന ഹി സീലം ന ചിത്താനുപരിവത്തീതി.

സീലം ന ചിത്താനുപരിവത്തീതികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. ദസമവഗ്ഗോ

(൧൦൩) ൯. സമാദാനഹേതുകഥാ

൫൯൮. സമാദാനഹേതുകം സീലം വഡ്ഢതീതി? ആമന്താ. സമാദാനഹേതുകോ ഫസ്സോ വഡ്ഢതി, വേദനാ വഡ്ഢതി, സഞ്ഞാ വഡ്ഢതി, ചേതനാ വഡ്ഢതി, ചിത്തം വഡ്ഢതി, സദ്ധാ വഡ്ഢതി, വീരിയം വഡ്ഢതി, സതി വഡ്ഢതി, സമാധി വഡ്ഢതി, പഞ്ഞാ വഡ്ഢതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സമാദാനഹേതുകം സീലം വഡ്ഢതീതി? ആമന്താ. ലതാ വിയ വഡ്ഢതി, മാലുവാ വിയ വഡ്ഢതി, രുക്ഖോ വിയ വഡ്ഢതി, തിണം വിയ വഡ്ഢതി, മുഞ്ജപുഞ്ജോ വിയ വഡ്ഢതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൫൯൯. സമാദാനഹേതുകം സീലം വഡ്ഢതീതി? ആമന്താ. സീലം സമാദിയിത്വാ കാമവിതക്കം വിതക്കേന്തസ്സ ബ്യാപാദവിതക്കം വിതക്കേന്തസ്സ വിഹിംസാവിതക്കം വിതക്കേന്തസ്സ സീലം വഡ്ഢതീതി? ആമന്താ. ദ്വിന്നം ഫസ്സാനം…പേ… ദ്വിന്നം ചിത്താനം സമോധാനം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദ്വിന്നം ഫസ്സാനം…പേ… ദ്വിന്നം ചിത്താനം സമോധാനം ഹോതീതി? ആമന്താ. കുസലാകുസലാ സാവജ്ജാനവജ്ജാ ഹീനപണീതാ കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗാ ധമ്മാ സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കുസലാകുസലാ സാവജ്ജാനവജ്ജാ ഹീനപണീതാ കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗാ ധമ്മാ സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, സുവിദൂരവിദൂരാനി! കതമാനി ചത്താരി? നഭഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പഥവീ ച – ഇദം പഠമം സുവിദൂരവിദൂരം…പേ… തസ്മാ സതം ധമ്മോ അസബ്ഭി ആരകാ’’തി. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘കുസലാകുസലാ സാവജ്ജാനവജ്ജാ ഹീനപണീതാ കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗാ ധമ്മാ സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീ’’തി.

൬൦൦. ന വത്തബ്ബം – ‘‘സമാദാനഹേതുകം സീലം വഡ്ഢതീ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ആരാമരോപാ വനരോപാ…പേ… ധമ്മട്ഠാ സീലസമ്പന്നാ തേ ജനാ സഗ്ഗഗാമിനോ’’തി. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി സമാദാനഹേതുകം സീലം വഡ്ഢതീതി.

സമാദാനഹേതുകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. ദസമവഗ്ഗോ

(൧൦൪) ൧൦. വിഞ്ഞത്തി സീലന്തികഥാ

൬൦൧. വിഞ്ഞത്തി സീലന്തി? ആമന്താ. പാണാതിപാതാ വേരമണീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അദിന്നാദാനാ വേരമണീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വേരമണീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… മുസാവാദാ വേരമണീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ വേരമണീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അഭിവാദനം സീലം, പച്ചുട്ഠാനം സീലം, അഞ്ജലികമ്മം സീലം, സാമീചികമ്മം സീലം, ആസനാഭിഹാരോ സീലം, സേയ്യാഭിഹാരോ സീലം, പാദോദകാഭിഹാരോ സീലം, പാദകഥലികാഭിഹാരോ സീലം, ന്ഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മം സീലന്തി? ആമന്താ. പാണാതിപാതാ വേരമണീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ വേരമണീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൦൨. ന വത്തബ്ബം – ‘‘വിഞ്ഞത്തി സീല’’ന്തി? ആമന്താ. ദുസ്സില്യന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തേന ഹി വിഞ്ഞത്തി സീലന്തി.

വിഞ്ഞത്തി സീലന്തികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. ദസമവഗ്ഗോ

(൧൦൫) ൧൧. അവിഞ്ഞത്തി ദുസ്സില്യന്തികഥാ

൬൦൩. അവിഞ്ഞത്തി ദുസ്സില്യന്തി? ആമന്താ. പാണാതിപാതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അദിന്നാദാനന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… കാമേസുമിച്ഛാചാരോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മുസാവാദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പാപകമ്മം സമാദിയിത്വാ ദാനം ദദന്തസ്സ പുഞ്ഞഞ്ച അപുഞ്ഞഞ്ച ഉഭോ വഡ്ഢന്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പുഞ്ഞഞ്ച അപുഞ്ഞഞ്ച ഉഭോ വഡ്ഢന്തീതി? ആമന്താ. ദ്വിന്നം ഫസ്സാനം…പേ… ദ്വിന്നം ചിത്താനം സമോധാനം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദ്വിന്നം ഫസ്സാനം…പേ… ദ്വിന്നം ചിത്താനം സമോധാനം ഹോതീതി? ആമന്താ. കുസലാകുസലാ സാവജ്ജാനവജ്ജാ ഹീനപണീതാ കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗാ ധമ്മാ സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കുസലാകുസലാ സാവജ്ജാനവജ്ജാ ഹീനപണീതാ കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗാ ധമ്മാ സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, സുവിദൂരവിദൂരാനി! കതമാനി ചത്താരി? നഭഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പഥവീ ച – ഇദം പഠമം സുവിദൂരവിദൂരം…പേ… തസ്മാ സതം ധമ്മോ അസബ്ഭി ആരകാ’’തി. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘കുസലാകുസലാ സാവജ്ജാനവജ്ജാ ഹീനപണീതാ കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗാ ധമ്മാ സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീ’’തി.

൬൦൪. ന വത്തബ്ബം – ‘‘അവിഞ്ഞത്തി ദുസ്സില്യ’’ന്തി? ആമന്താ. നനു പാപകമ്മം സമാദിന്നോ ആസീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പാപകമ്മം സമാദിന്നോ ആസി, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അവിഞ്ഞത്തി ദുസ്സില്യ’’ന്തി.

അവിഞ്ഞത്തി ദുസ്സില്യന്തികഥാ നിട്ഠിതാ.

ദസമവഗ്ഗോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ഉപപത്തേസിയേ പഞ്ചക്ഖന്ധേ അനിരുദ്ധേ കിരിയാ പഞ്ചക്ഖന്ധാ ഉപ്പജ്ജന്തി, മഗ്ഗസമങ്ഗിസ്സ രൂപം മഗ്ഗോ, പഞ്ചവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിസ്സ അത്ഥി മഗ്ഗഭാവനാ, പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ കുസലാപി അകുസലാപി, പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ സാഭോഗാ, മഗ്ഗസമങ്ഗീ ദ്വീഹി സീലേഹി സമന്നാഗതോ, സീലം അചേതസികം, സീലം ന ചിത്താനുപരിവത്തി, സമാദാനഹേതുകം സീലം വഡ്ഢതീതി, വിഞ്ഞത്തിസീലം അവിഞ്ഞത്തി ദുസ്സില്യന്തി.

ദുതിയോ പണ്ണാസകോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

നിയാമസങ്ഗഹഗതാനിസംസതാ ച നിരോധോതി [നിയാമ സങ്ഗഹഗതാനിസംസതാ അത്ഥി പഞ്ചവോകാരഭവോ നിരോധോ മഗ്ഗസമങ്ഗിസ്സ പഞ്ചവോകാരഭവോതി (സീ. സ്യാ. ക.), നിയാമ സങ്ഗഹ ഗതാനിസംസതാ അത്ഥി പഞ്ചവോകാരഭവോ മഗ്ഗസമങ്ഗിസ്സ നോ പഞ്ചവോകാരഭവോ (പീ.)].