൧൧. ഏകാദസമവഗ്ഗോ

(൧൦൬-൧൦൮) ൧-൩. തിസ്സോപി അനുസയകഥാ

൬൦൫. അനുസയാ അബ്യാകതാതി? ആമന്താ. വിപാകാബ്യാകതാ കിരിയാബ്യാകതാ രൂപം നിബ്ബാനം ചക്ഖായതനം…പേ… ഫോട്ഠബ്ബായതനന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കാമരാഗാനുസയോ അബ്യാകതോതി? ആമന്താ. കാമരാഗോ കാമരാഗപരിയുട്ഠാനം കാമരാഗസംയോജനം കാമോഘോ കാമയോഗോ കാമച്ഛന്ദനീവരണം അബ്യാകതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… കാമരാഗോ കാമരാഗപരിയുട്ഠാനം…പേ… കാമച്ഛന്ദനീവരണം അകുസലന്തി? ആമന്താ. കാമരാഗാനുസയോ അകുസലോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പടിഘാനുസയോ അബ്യാകതോതി? ആമന്താ. പടിഘം പടിഘപരിയുട്ഠാനം പടിഘസംയോജനം അബ്യാകതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പടിഘം പടിഘപരിയുട്ഠാനം പടിഘസംയോജനം അകുസലന്തി? ആമന്താ. പടിഘാനുസയോ അകുസലോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

മാനാനുസയോ അബ്യാകതോതി? ആമന്താ. മാനോ മാനപരിയുട്ഠാനം മാനസംയോജനം അബ്യാകതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… മാനോ മാനപരിയുട്ഠാനം മാനസംയോജനം അകുസലന്തി? ആമന്താ. മാനാനുസയോ അകുസലോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ….

ദിട്ഠാനുസയോ അബ്യാകതോതി? ആമന്താ. ദിട്ഠി ദിട്ഠോഘോ ദിട്ഠിയോഗോ ദിട്ഠിപരിയുട്ഠാനം ദിട്ഠിസംയോജനം അബ്യാകതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദിട്ഠി ദിട്ഠോഘോ ദിട്ഠിയോഗോ ദിട്ഠിപരിയുട്ഠാനം ദിട്ഠിസംയോജനം അകുസലന്തി? ആമന്താ. ദിട്ഠാനുസയോ അകുസലോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

വിചികിച്ഛാനുസയോ അബ്യാകതോതി? ആമന്താ. വിചികിച്ഛാ വിചികിച്ഛാപരിയുട്ഠാനം വിചികിച്ഛാസംയോജനം വിചികിച്ഛാനീവരണം അബ്യാകതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… വിചികിച്ഛാ വിചികിച്ഛാപരിയുട്ഠാനം വിചികിച്ഛാസംയോജനം വിചികിച്ഛാനീവരണം അകുസലന്തി? ആമന്താ. വിചികിച്ഛാനുസയോ അകുസലോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ഭവരാഗാനുസയോ അബ്യാകതോതി? ആമന്താ. ഭവരാഗോ ഭവരാഗപരിയുട്ഠാനം ഭവരാഗസംയോജനം അബ്യാകതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ഭവരാഗോ ഭവരാഗപരിയുട്ഠാനം ഭവരാഗസംയോജനം അകുസലന്തി? ആമന്താ. ഭവരാഗാനുസയോ അകുസലോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അവിജ്ജാനുസയോ അബ്യാകതോതി? ആമന്താ. അവിജ്ജാ അവിജ്ജോഘോ അവിജ്ജായോഗോ അവിജ്ജാപരിയുട്ഠാനം അവിജ്ജാസംയോജനം അവിജ്ജാനീവരണം അബ്യാകതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അവിജ്ജാ അവിജ്ജോഘോ അവിജ്ജായോഗോ അവിജ്ജാപരിയുട്ഠാനം അവിജ്ജാസംയോജനം അവിജ്ജാനീവരണം അകുസലന്തി? ആമന്താ. അവിജ്ജാനുസയോ അകുസലോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൦൬. ന വത്തബ്ബം – ‘‘അനുസയാ അബ്യാകതാ’’തി? ആമന്താ. പുഥുജ്ജനോ കുസലാബ്യാകതേ ചിത്തേ വത്തമാനേ ‘‘സാനുസയോ’’തി വത്തബ്ബോതി? ആമന്താ. കുസലാകുസലാ ധമ്മാ സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തേന ഹി അനുസയാ അബ്യാകതാതി. പുഥുജ്ജനോ കുസലാബ്യാകതേ ചിത്തേ വത്തമാനേ ‘‘സരാഗോ’’തി വത്തബ്ബോതി? ആമന്താ. കുസലാകുസലാ ധമ്മാ സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തേന ഹി രാഗോ അബ്യാകതോതി.

൬൦൭. അനുസയാ അഹേതുകാതി? ആമന്താ. രൂപം നിബ്ബാനം ചക്ഖായതനം…പേ… ഫോട്ഠബ്ബായതനന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കാമരാഗാനുസയോ അഹേതുകോതി? ആമന്താ. കാമരാഗോ കാമരാഗപരിയുട്ഠാനം കാമരാഗസംയോജനം കാമച്ഛന്ദനീവരണം അഹേതുകന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… കാമരാഗോ കാമരാഗപരിയുട്ഠാനം…പേ… കാമച്ഛന്ദനീവരണം സഹേതുകന്തി? ആമന്താ. കാമരാഗാനുസയോ സഹേതുകോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പടിഘാനുസയോ…പേ… മാനാനുസയോ… ദിട്ഠാനുസയോ… വിചികിച്ഛാനുസയോ… ഭവരാഗാനുസയോ… അവിജ്ജാനുസയോ അഹേതുകോതി? ആമന്താ. അവിജ്ജാ അവിജ്ജോഘോ അവിജ്ജായോഗോ അവിജ്ജാപരിയുട്ഠാനം അവിജ്ജാസംയോജനം അവിജ്ജാനീവരണം അഹേതുകന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… അവിജ്ജാ അവിജ്ജോഘോ…പേ… അവിജ്ജാനീവരണം സഹേതുകന്തി? ആമന്താ. അവിജ്ജാനുസയോ സഹേതുകോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൦൮. ന വത്തബ്ബം – ‘‘അനുസയാ അഹേതുകാ’’തി? ആമന്താ. പുഥുജ്ജനോ കുസലാബ്യാകതേ ചിത്തേ വത്തമാനേ ‘‘സാനുസയോ’’തി വത്തബ്ബോതി? ആമന്താ. അനുസയാ തേന ഹേതുനാ സഹേതുകാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തേന ഹി അനുസയാ അഹേതുകാതി. പുഥുജ്ജനോ കുസലാബ്യാകതേ ചിത്തേ വത്തമാനേ ‘‘സരാഗോ’’തി വത്തബ്ബോതി? ആമന്താ. രാഗോ തേന ഹേതുനാ സഹേതുകോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തേന ഹി രാഗോ അഹേതുകോതി.

൬൦൯. അനുസയാ ചിത്തവിപ്പയുത്താതി? ആമന്താ. രൂപം നിബ്ബാനം ചക്ഖായതനം…പേ… ഫോട്ഠബ്ബായതനന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കാമരാഗാനുസയോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ആമന്താ. കാമരാഗോ കാമരാഗപരിയുട്ഠാനം കാമരാഗസംയോജനം കാമോഘോ കാമയോഗോ കാമച്ഛന്ദനീവരണം ചിത്തവിപ്പയുത്തന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… കാമരാഗോ കാമരാഗപരിയുട്ഠാനം…പേ… കാമച്ഛന്ദനീവരണം ചിത്തസമ്പയുത്തന്തി? ആമന്താ. കാമരാഗാനുസയോ ചിത്തസമ്പയുത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൧൦. കാമരാഗാനുസയോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ആമന്താ. കതമക്ഖന്ധപരിയാപന്നോതി? സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നോതി. സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ആമന്താ. വേദനാക്ഖന്ധോ സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കാമരാഗാനുസയോ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ആമന്താ. കാമരാഗോ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… കാമരാഗോ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നോ ചിത്തസമ്പയുത്തോതി? ആമന്താ. കാമരാഗാനുസയോ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നോ ചിത്തസമ്പയുത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കാമരാഗാനുസയോ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോ, കാമരാഗോ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നോ ചിത്തസമ്പയുത്തോതി? ആമന്താ. സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ ഏകദേസോ ചിത്തസമ്പയുത്തോ ഏകദേസോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ ഏകദേസോ ചിത്തസമ്പയുത്തോ ഏകദേസോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ആമന്താ. വേദനാക്ഖന്ധോ സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ ഏകദേസോ ചിത്തസമ്പയുത്തോ ഏകദേസോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൧൧. പടിഘാനുസയോ മാനാനുസയോ ദിട്ഠാനുസയോ വിചികിച്ഛാനുസയോ ഭവരാഗാനുസയോ അവിജ്ജാനുസയോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ആമന്താ. അവിജ്ജാ അവിജ്ജോഘോ അവിജ്ജായോഗോ അവിജ്ജാനീവരണം ചിത്തവിപ്പയുത്തന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അവിജ്ജാ അവിജ്ജോഘോ അവിജ്ജായോഗോ അവിജ്ജാനീവരണം ചിത്തസമ്പയുത്തന്തി? ആമന്താ. അവിജ്ജാനുസയോ ചിത്തസമ്പയുത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൧൨. അവിജ്ജാനുസയോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ആമന്താ. കതമക്ഖന്ധപരിയാപന്നോതി? സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നോതി. സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ആമന്താ. വേദനാക്ഖന്ധോ സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അവിജ്ജാനുസയോ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ആമന്താ. അവിജ്ജാ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നാ ചിത്തവിപ്പയുത്താതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അവിജ്ജാ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നാ ചിത്തസമ്പയുത്താതി? ആമന്താ. അവിജ്ജാനുസയോ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നോ ചിത്തസമ്പയുത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അവിജ്ജാനുസയോ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോ, അവിജ്ജാസങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നാ ചിത്തസമ്പയുത്താതി? ആമന്താ. സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ ഏകദേസോ ചിത്തസമ്പയുത്തോ ഏകദേസോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ ഏകദേസോ ചിത്തസമ്പയുത്തോ ഏകദേസോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ആമന്താ. വേദനാക്ഖന്ധോ സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ ഏകദേസോ ചിത്തസമ്പയുത്തോ ഏകദേസോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൧൩. ന വത്തബ്ബം – ‘‘അനുസയാ ചിത്തവിപ്പയുത്താ’’തി? ആമന്താ. പുഥുജ്ജനോ കുസലാബ്യാകതേ ചിത്തേ വത്തമാനേ ‘‘സാനുസയോ’’തി വത്തബ്ബോതി? ആമന്താ. അനുസയാ തേന ചിത്തേന സമ്പയുത്താതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. തേന ഹി അനുസയാ ചിത്തവിപ്പയുത്താതി. പുഥുജ്ജനോ കുസലാബ്യാകതേ ചിത്തേ വത്തമാനേ ‘‘സരാഗോ’’തി വത്തബ്ബോതി? ആമന്താ. രാഗോ തേന ചിത്തേന സമ്പയുത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. തേന ഹി രാഗോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി.

തിസ്സോപി അനുസയകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൧. ഏകാദസമവഗ്ഗോ

(൧൦൯) ൪. ഞാണകഥാ

൬൧൪. അഞ്ഞാണേ വിഗതേ ഞാണവിപ്പയുത്തേ ചിത്തേ വത്തമാനേ ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഞാണീ’’തി? ആമന്താ. രാഗേ വിഗതേ ന വത്തബ്ബം – ‘‘വീതരാഗോ’’തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അഞ്ഞാണേ വിഗതേ ഞാണവിപ്പയുത്തേ ചിത്തേ വത്തമാനേ ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഞാണീ’’തി? ആമന്താ. ദോസേ വിഗതേ… മോഹേ വിഗതേ… കിലേസേ വിഗതേ ന വത്തബ്ബം – ‘‘നിക്കിലേസോ’’തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

രാഗേ വിഗതേ വത്തബ്ബം – ‘‘വീതരാഗോ’’തി? ആമന്താ. അഞ്ഞാണേ വിഗതേ ഞാണവിപ്പയുത്തേ ചിത്തേ വത്തമാനേ വത്തബ്ബം – ‘‘ഞാണീ’’തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദോസേ വിഗതേ… മോഹേ വിഗതേ… കിലേസേ വിഗതേ വത്തബ്ബം – ‘‘നിക്കിലേസോ’’തി? ആമന്താ. അഞ്ഞാണേ വിഗതേ ഞാണവിപ്പയുത്തേ ചിത്തേ വത്തമാനേ വത്തബ്ബം – ‘‘ഞാണീ’’തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൧൫. അഞ്ഞാണേ വിഗതേ ഞാണവിപ്പയുത്തേ ചിത്തേ വത്തമാനേ വത്തബ്ബം – ‘‘ഞാണീ’’തി? ആമന്താ. അതീതേന ഞാണേന ഞാണീ നിരുദ്ധേന വിഗതേന പടിപസ്സദ്ധേന ഞാണേന ഞാണീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ഞാണകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൧. ഏകാദസമവഗ്ഗോ

(൧൧൦) ൫. ഞാണം ചിത്തവിപ്പയുത്തന്തികഥാ

൬൧൬. ഞാണം ചിത്തവിപ്പയുത്തന്തി? ആമന്താ. രൂപം നിബ്ബാനം ചക്ഖായതനം…പേ… ഫോട്ഠബ്ബായതനന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ഞാണം ചിത്തവിപ്പയുത്തന്തി? ആമന്താ. പഞ്ഞാ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം പഞ്ഞാബലം സമ്മാദിട്ഠി ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പഞ്ഞാ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം പഞ്ഞാബലം സമ്മാദിട്ഠി ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ചിത്തസമ്പയുത്തോതി? ആമന്താ. ഞാണം ചിത്തസമ്പയുത്തന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ഞാണം ചിത്തവിപ്പയുത്തന്തി? ആമന്താ. കതമക്ഖന്ധപരിയാപന്നന്തി? സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നന്തി. സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ആമന്താ. വേദനാക്ഖന്ധോ സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ഞാണം സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നം ചിത്തവിപ്പയുത്തന്തി? ആമന്താ. പഞ്ഞാ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നാ ചിത്തവിപ്പയുത്താതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പഞ്ഞാ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നാ ചിത്തസമ്പയുത്താതി? ആമന്താ. ഞാണം സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നം ചിത്തസമ്പയുത്തന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ഞാണം സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നം ചിത്തവിപ്പയുത്തം, പഞ്ഞാ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നാ ചിത്തസമ്പയുത്താതി? ആമന്താ. സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ ഏകദേസോ ചിത്തസമ്പയുത്തോ ഏകദേസോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ ഏകദേസോ ചിത്തസമ്പയുത്തോ ഏകദേസോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ആമന്താ. വേദനാക്ഖന്ധോ സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ ഏകദേസോ ചിത്തസമ്പയുത്തോ ഏകദേസോ ചിത്തവിപ്പയുത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൧൭. ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഞാണം ചിത്തവിപ്പയുത്ത’’ന്തി? ആമന്താ. അരഹാ ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസമങ്ഗീ ‘‘ഞാണീ’’തി വത്തബ്ബോതി? ആമന്താ. ഞാണം തേന ചിത്തേന സമ്പയുത്തന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. തേന ഹി ഞാണം ചിത്തവിപ്പയുത്തന്തി.

അരഹാ ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസമങ്ഗീ ‘‘പഞ്ഞവാ’’തി വത്തബ്ബോതി [സകവാദീപുച്ഛാ വിയ ദിസ്സതി]? ആമന്താ. പഞ്ഞാ തേന ചിത്തേന സമ്പയുത്താതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. തേന ഹി പഞ്ഞാ ചിത്തവിപ്പയുത്താതി.

ഞാണം ചിത്തവിപ്പയുത്തന്തികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൧. ഏകാദസമവഗ്ഗോ

(൧൧൧) ൬. ഇദം ദുക്ഖന്തികഥാ

൬൧൮. ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി വാചം ഭാസതോ ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി ഞാണം പവത്തതീതി? ആമന്താ. ‘‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’’തി വാചം ഭാസതോ ‘‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’’തി ഞാണം പവത്തതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി വാചം ഭാസതോ ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി ഞാണം പവത്തതീതി? ആമന്താ. ‘‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’’തി വാചം ഭാസതോ ‘‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’’തി ഞാണം പവത്തതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി വാചം ഭാസതോ ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി ഞാണം പവത്തതീതി? ആമന്താ. ‘‘അയം മഗ്ഗോ’’തി വാചം ഭാസതോ ‘‘അയം മഗ്ഗോ’’തി ഞാണം പവത്തതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

‘‘അയം സമുദയോ’’തി വാചം ഭാസതോ ന ച ‘‘അയം സമുദയോ’’തി ഞാണം പവത്തതീതി? ആമന്താ. ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി വാചം ഭാസതോ ന ച ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി ഞാണം പവത്തതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ‘‘അയം നിരോധോ’’തി… ‘‘അയം മഗ്ഗോ’’തി വാചം ഭാസതോ ന ച ‘‘അയം മഗ്ഗോ’’തി ഞാണം പവത്തതീതി? ആമന്താ. ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി വാചം ഭാസതോ ന ച ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി ഞാണം പവത്തതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൧൯. ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി വാചം ഭാസതോ ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി ഞാണം പവത്തതീതി? ആമന്താ. ‘‘രൂപം അനിച്ച’’ന്തി വാചം ഭാസതോ ‘‘രൂപം അനിച്ച’’ന്തി ഞാണം പവത്തതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി വാചം ഭാസതോ ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി ഞാണം പവത്തതീതി? ആമന്താ. വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… ‘‘വിഞ്ഞാണം അനിച്ച’’ന്തി വാചം ഭാസതോ ‘‘വിഞ്ഞാണം അനിച്ച’’ന്തി ഞാണം പവത്തതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി വാചം ഭാസതോ ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി ഞാണം പവത്തതീതി? ആമന്താ. ‘‘രൂപം അനത്താ’’തി വാചം ഭാസതോ ‘‘രൂപം അനത്താ’’തി ഞാണം പവത്തതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി വാചം ഭാസതോ ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി ഞാണം പവത്തതീതി? ആമന്താ. വേദനാ … സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… ‘‘വിഞ്ഞാണം അനത്താ’’തി വാചം ഭാസതോ ‘‘വിഞ്ഞാണം അനത്താ’’തി ഞാണം പവത്തതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

‘‘രൂപം അനിച്ച’’ന്തി വാചം ഭാസതോ ന ച ‘‘രൂപം അനിച്ച’’ന്തി ഞാണം പവത്തതീതി? ആമന്താ. ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി വാചം ഭാസതോ ന ച ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി ഞാണം പവത്തതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… ‘‘വിഞ്ഞാണം അനിച്ച’’ന്തി വാചം ഭാസതോ ന ച ‘‘വിഞ്ഞാണം അനിച്ച’’ന്തി ഞാണം പവത്തതീതി? ആമന്താ. ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി വാചം ഭാസതോ ന ച ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി ഞാണം പവത്തതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

‘‘രൂപം അനത്താ’’തി വാചം ഭാസതോ ന ച ‘‘രൂപം അനത്താ’’തി ഞാണം പവത്തതീതി? ആമന്താ. ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി വാചം ഭാസതോ ന ച ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി ഞാണം പവത്തതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… ‘‘വിഞ്ഞാണം അനത്താ’’തി വാചം ഭാസതോ ന ച ‘‘വിഞ്ഞാണം അനത്താ’’തി ഞാണം പവത്തതീതി? ആമന്താ. ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി വാചം ഭാസതോ ന ച ‘‘ദുക്ഖ’’ന്തി ഞാണം പവത്തതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൨൦. ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി വാചം ഭാസതോ ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി ഞാണം പവത്തതീതി? ആമന്താ. ‘‘ഇ’’തി [ഈതി (സ്യാ. പീ.)] ച ‘‘ദ’’ന്തി ച ‘‘ദു’’തി [ദൂതി (സ്യാ. പീ.)] ച ‘‘ഖ’’ന്തി ച ഞാണം പവത്തതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ഇദം ദുക്ഖന്തികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൧. ഏകാദസമവഗ്ഗോ

(൧൧൨) ൭. ഇദ്ധിബലകഥാ

൬൨൧. ഇദ്ധിബലേന സമന്നാഗതോ കപ്പം തിട്ഠേയ്യാതി? ആമന്താ. ഇദ്ധിമയികോ സോ ആയു, ഇദ്ധിമയികാ സാ ഗതി, ഇദ്ധിമയികോ സോ അത്തഭാവപ്പടിലാഭോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ഇദ്ധിബലേന സമന്നാഗതോ കപ്പം തിട്ഠേയ്യാതി? ആമന്താ. അതീതം കപ്പം തിട്ഠേയ്യ, അനാഗതം കപ്പം തിട്ഠേയ്യാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ഇദ്ധിബലേന സമന്നാഗതോ കപ്പം തിട്ഠേയ്യാതി? ആമന്താ. ദ്വേ കപ്പേ തിട്ഠേയ്യ, തയോ കപ്പേ തിട്ഠേയ്യ, ചത്താരോ കപ്പേ തിട്ഠേയ്യാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ഇദ്ധിബലേന സമന്നാഗതോ കപ്പം തിട്ഠേയ്യാതി? ആമന്താ. സതി ജീവിതേ ജീവിതാവസേസേ തിട്ഠേയ്യ, അസതി ജീവിതേ ജീവിതാവസേസേ തിട്ഠേയ്യാതി? സതി ജീവിതേ ജീവിതാവസേസേ തിട്ഠേയ്യാതി. ഹഞ്ചി സതി ജീവിതേ ജീവിതാവസേസേ തിട്ഠേയ്യ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ഇദ്ധിബലേന സമന്നാഗതോ കപ്പം തിട്ഠേയ്യാ’’തി. അസതി ജീവിതേ ജീവിതാവസേസേ തിട്ഠേയ്യാതി, മതോ തിട്ഠേയ്യ, കാലങ്കതോ തിട്ഠേയ്യാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൨൨. ഇദ്ധിബലേന സമന്നാഗതോ കപ്പം തിട്ഠേയ്യാതി? ആമന്താ. ഉപ്പന്നോ ഫസ്സോ മാ നിരുജ്ഝീതി ലബ്ഭാ ഇദ്ധിയാ പഗ്ഗഹേതുന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ഉപ്പന്നാ വേദനാ…പേ… ഉപ്പന്നാ സഞ്ഞാ …പേ… ഉപ്പന്നാ ചേതനാ…പേ… ഉപ്പന്നം ചിത്തം… ഉപ്പന്നാ സദ്ധാ… ഉപ്പന്നം വീരിയം… ഉപ്പന്നാ സതി… ഉപ്പന്നോ സമാധി …പേ… ഉപ്പന്നാ പഞ്ഞാ മാ നിരുജ്ഝീതി ലബ്ഭാ ഇദ്ധിയാ പഗ്ഗഹേതുന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ഇദ്ധിബലേന സമന്നാഗതോ കപ്പം തിട്ഠേയ്യാതി? ആമന്താ. രൂപം നിച്ചം ഹോതൂതി ലബ്ഭാ ഇദ്ധിയാ പഗ്ഗഹേതുന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… വേദനാ…പേ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം നിച്ചം ഹോതൂതി ലബ്ഭാ ഇദ്ധിയാ പഗ്ഗഹേതുന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ഇദ്ധിബലേന സമന്നാഗതോ കപ്പം തിട്ഠേയ്യാതി? ആമന്താ. ജാതിധമ്മാ സത്താ മാ ജായിംസൂതി ലബ്ഭാ ഇദ്ധിയാ പഗ്ഗഹേതുന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ജരാധമ്മാ സത്താ മാ ജീരിംസൂതി…പേ… ബ്യാധിധമ്മാ സത്താ മാ ബ്യാധിയിംസൂതി…പേ… മരണധമ്മാ സത്താ മാ മീയിംസൂതി ലബ്ഭാ ഇദ്ധിയാ പഗ്ഗഹേതുന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൨൩. ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഇദ്ധിബലേന സമന്നാഗതോ കപ്പം തിട്ഠേയ്യാ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘യസ്സ കസ്സചി, ആനന്ദ, ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ യാനീകതാ വത്ഥുകതാ അനുട്ഠിതാ പരിചിതാ സുസമാരദ്ധാ, സോ ആകങ്ഖമാനോ കപ്പം വാ തിട്ഠേയ്യ കപ്പാവസേസം വാ’’തി [ദീ. നി. ൨.൧൬൬; സം. നി. ൫.൮൨൨; ഉദാ. ൫൧]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ഇദ്ധിബലേന സമന്നാഗതോ കപ്പം തിട്ഠേയ്യാതി.

൬൨൪. ഇദ്ധിബലേന സമന്നാഗതോ കപ്പം തിട്ഠേയ്യാതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ചതുന്നം, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാനം നത്ഥി കോചി പാടിഭോഗോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ദേവോ വാ മാരോ വാ ബ്രഹ്മാ വാ കോചി വാ ലോകസ്മിം! കതമേസം ചതുന്നം? ജരാധമ്മോ ‘‘മാ ജീരീ’’തി നത്ഥി കോചി പാടിഭോഗോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ദേവോ വാ മാരോ വാ ബ്രഹ്മാ വാ കോചി വാ ലോകസ്മിം. ബ്യാധിധമ്മോ ‘‘മാ ബ്യാധിയീ’’തി…പേ… മരണധമ്മോ ‘‘മാ മീയീ’’തി…പേ… യാനി ഖോ പന താനി പുബ്ബേ കതാനി പാപകാനി കമ്മാനി സംകിലേസികാനി പോനോബ്ഭവികാനി [പോനോഭവികാനി (സീ. പീ.)] സദരാനി [നിസ്സാരാനി (സീ. പീ. ക.), ദുക്ഖുദ്രയാനി (സ്യാ.)] ദുക്ഖവിപാകാനി ആയതിം ജാതിജരാമരണിയാനി തേസം വിപാകോ ‘‘മാ നിബ്ബത്തീ’’തി നത്ഥി കോചി പാടിഭോഗോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ദേവോ വാ മാരോ വാ ബ്രഹ്മാ വാ കോചി വാ ലോകസ്മിം. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതുന്നം ധമ്മാനം നത്ഥി കോചി പാടിഭോഗോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ദേവോ വാ മാരോ വാ ബ്രഹ്മാ വാ കോചി വാ ലോകസ്മി’’ന്തി [അ. നി. ൪.൧൮൨]. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഇദ്ധിബലേന സമന്നാഗതോ കപ്പം തിട്ഠേയ്യാ’’തി.

ഇദ്ധിബലകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൧. ഏകാദസമവഗ്ഗോ

(൧൧൩) ൮. സമാധികഥാ

൬൨൫. ചിത്തസന്തതി സമാധീതി? ആമന്താ. അതീതാ ചിത്തസന്തതി സമാധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… ചിത്തസന്തതി സമാധീതി? ആമന്താ. അനാഗതാ ചിത്തസന്തതി സമാധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ചിത്തസന്തതി സമാധീതി? ആമന്താ. നനു അതീതം നിരുദ്ധം അനാഗതം അജാതന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അതീതം നിരുദ്ധം അനാഗതം അജാതം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ചിത്തസന്തതി സമാധീ’’തി.

൬൨൬. ഏകചിത്തക്ഖണികോ സമാധീതി? ആമന്താ. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസമങ്ഗീ സമാപന്നോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സോതവിഞ്ഞാണസമങ്ഗീ…പേ… ഘാനവിഞ്ഞാണസമങ്ഗീ… ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണസമങ്ഗീ… കായവിഞ്ഞാണസമങ്ഗീ…പേ… അകുസലചിത്തസമങ്ഗീ …പേ… രാഗസഹഗതചിത്തസമങ്ഗീ…പേ… ദോസസഹഗതചിത്തസമങ്ഗീ…പേ… മോഹസഹഗതചിത്തസമങ്ഗീ…പേ… അനോത്തപ്പസഹഗതചിത്തസമങ്ഗീ സമാപന്നോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ചിത്തസന്തതി സമാധീതി? ആമന്താ. അകുസലചിത്തസന്തതി സമാധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… രാഗസഹഗതാ…പേ… ദോസസഹഗതാ…പേ… മോഹസഹഗതാ…പേ… അനോത്തപ്പസഹഗതാ ചിത്തസന്തതി സമാധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ന വത്തബ്ബം – ‘‘ചിത്തസന്തതി സമാധീ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘അഹം ഖോ, ആവുസോ നിഗണ്ഠാ, പഹോമി അനിഞ്ജമാനോ കായേന, അഭാസമാനോ വാചം, സത്ത രത്തിന്ദിവാനി [രത്തിദിവാനി (ക.)] ഏകന്തസുഖം പടിസംവേദീ വിഹരിതു’’ന്തി [മ. നി. ൧.൧൮൦]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ചിത്തസന്തതി സമാധീതി.

സമാധികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൧. ഏകാദസമവഗ്ഗോ

(൧൧൪) ൯. ധമ്മട്ഠിതതാകഥാ

൬൨൭. ധമ്മട്ഠിതതാ പരിനിപ്ഫന്നാതി? ആമന്താ. തായ ഠിതതാ പരിനിപ്ഫന്നാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തായ ഠിതതാ പരിനിപ്ഫന്നാതി? ആമന്താ. തായ തായേവ നത്ഥി ദുക്ഖസ്സന്തകിരിയാ, നത്ഥി വട്ടുപച്ഛേദോ, നത്ഥി അനുപാദാപരിനിബ്ബാനന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

രൂപസ്സ ഠിതതാ പരിനിപ്ഫന്നാതി? ആമന്താ. തായ ഠിതതാ പരിനിപ്ഫന്നാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തായ ഠിതതാ പരിനിപ്ഫന്നാതി? ആമന്താ. തായ തായേവ നത്ഥി ദുക്ഖസ്സന്തകിരിയാ, നത്ഥി വട്ടുപച്ഛേദോ, നത്ഥി അനുപാദാപരിനിബ്ബാനന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

വേദനായ ഠിതതാ…പേ… സഞ്ഞായ ഠിതതാ…പേ… സങ്ഖാരാനം ഠിതതാ…പേ… വിഞ്ഞാണസ്സ ഠിതതാ പരിനിപ്ഫന്നാതി? ആമന്താ. തായ ഠിതതാ പരിനിപ്ഫന്നാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തായ ഠിതതാ പരിനിപ്ഫന്നാതി? ആമന്താ. തായ തായേവ നത്ഥി ദുക്ഖസ്സന്തകിരിയാ, നത്ഥി വട്ടുപച്ഛേദോ, നത്ഥി അനുപാദാപരിനിബ്ബാനന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ധമ്മട്ഠിതതാകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൧. ഏകാദസമവഗ്ഗോ

(൧൧൫) ൧൦. അനിച്ചതാകഥാ

൬൨൮. അനിച്ചതാ പരിനിപ്ഫന്നാതി? ആമന്താ. തായ അനിച്ചതായ അനിച്ചതാ പരിനിപ്ഫന്നാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തായ അനിച്ചതായ അനിച്ചതാ പരിനിപ്ഫന്നാതി? ആമന്താ. തായ തായേവ നത്ഥി ദുക്ഖസ്സന്തകിരിയാ, നത്ഥി വട്ടുപച്ഛേദോ, നത്ഥി അനുപാദാപരിനിബ്ബാനന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

ജരാ പരിനിപ്ഫന്നാതി? ആമന്താ. തായ ജരായ ജരാ പരിനിപ്ഫന്നാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തായ ജരായ ജരാ പരിനിപ്ഫന്നാതി? ആമന്താ. തായ തായേവ നത്ഥി ദുക്ഖസ്സന്തകിരിയാ, നത്ഥി വട്ടുപച്ഛേദോ, നത്ഥി അനുപാദാപരിനിബ്ബാനന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

മരണം പരിനിപ്ഫന്നന്തി? ആമന്താ. തസ്സ മരണസ്സ മരണം പരിനിപ്ഫന്നന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. തസ്സ മരണസ്സ മരണം പരിനിപ്ഫന്നന്തി? ആമന്താ. തസ്സ തസ്സേവ നത്ഥി ദുക്ഖസ്സന്തകിരിയാ, നത്ഥി വട്ടുപച്ഛേദോ, നത്ഥി അനുപാദാപരിനിബ്ബാനന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൨൯. രൂപം പരിനിപ്ഫന്നം, രൂപസ്സ അനിച്ചതാ അത്ഥീതി? ആമന്താ. അനിച്ചതാ പരിനിപ്ഫന്നാ, അനിച്ചതായ അനിച്ചതാ അത്ഥീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… രൂപം പരിനിപ്ഫന്നം, രൂപസ്സ ജരാ അത്ഥീതി? ആമന്താ. ജരാ പരിനിപ്ഫന്നാ, ജരായ ജരാ അത്ഥീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

രൂപം പരിനിപ്ഫന്നം, രൂപസ്സ ഭേദോ അത്ഥി, അന്തരധാനം അത്ഥീതി? ആമന്താ. മരണം പരിനിപ്ഫന്നം, മരണസ്സ ഭേദോ അത്ഥി, അന്തരധാനം അത്ഥീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

വേദനാ …പേ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ…പേ… വിഞ്ഞാണം പരിനിപ്ഫന്നം, വിഞ്ഞാണസ്സ അനിച്ചതാ അത്ഥീതി? ആമന്താ. അനിച്ചതാ പരിനിപ്ഫന്നാ, അനിച്ചതായ അനിച്ചതാ അത്ഥീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… വിഞ്ഞാണം പരിനിപ്ഫന്നം, വിഞ്ഞാണസ്സ ജരാ അത്ഥീതി? ആമന്താ. ജരാ പരിനിപ്ഫന്നാ, ജരായ ജരാ അത്ഥീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

വിഞ്ഞാണം പരിനിപ്ഫന്നം, വിഞ്ഞാണസ്സ ഭേദോ അത്ഥി, അന്തരധാനം അത്ഥീതി? ആമന്താ. മരണം പരിനിപ്ഫന്നം, മരണസ്സ ഭേദോ അത്ഥി, അന്തരധാനം അത്ഥീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അനിച്ചതാകഥാ നിട്ഠിതാ.

ഏകാദസമവഗ്ഗോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

അനുസയാ അബ്യാകതാ, അഹേതുകാ, ചിത്തവിപ്പയുത്താ, അഞ്ഞാണേ വിഗതേ ഞാണീ, ഞാണം ചിത്തവിപ്പയുത്തം, യത്ഥ സദ്ദേ [യത്ഥ സദ്ദോ (സീ.), യഥാസദ്ദം (?)] ഞാണം പവത്തതി, ഇദ്ധിബലേന സമന്നാഗതോ കപ്പം തിട്ഠേയ്യ, ചിത്തസന്തതി സമാധി, ധമ്മട്ഠിതതാ, അനിച്ചതാതി.