൧൨. ദ്വാദസമവഗ്ഗോ

(൧൧൬) ൧. സംവരോ കമ്മന്തികഥാ

൬൩൦. സംവരോ കമ്മന്തി? ആമന്താ. ചക്ഖുന്ദ്രിയസംവരോ ചക്ഖുകമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സോതിന്ദ്രിയസംവരോ…പേ… ഘാനിന്ദ്രിയസംവരോ…പേ… ജിവ്ഹിന്ദ്രിയസംവരോ…പേ… കായിന്ദ്രിയസംവരോ കായകമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കായിന്ദ്രിയസംവരോ കായകമ്മന്തി? ആമന്താ. ചക്ഖുന്ദ്രിയസംവരോ ചക്ഖുകമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… കായിന്ദ്രിയസംവരോ കായകമ്മന്തി? ആമന്താ. സോതിന്ദ്രിയസംവരോ…പേ… ഘാനിന്ദ്രിയസംവരോ…പേ… ജിവ്ഹിന്ദ്രിയസംവരോ ജിവ്ഹാകമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മനിന്ദ്രിയസംവരോ മനോകമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

മനിന്ദ്രിയസംവരോ മനോകമ്മന്തി? ആമന്താ. ചക്ഖുന്ദ്രിയസംവരോ ചക്ഖുകമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മനിന്ദ്രിയസംവരോ മനോകമ്മന്തി? ആമന്താ. സോതിന്ദ്രിയസംവരോ …പേ… ഘാനിന്ദ്രിയസംവരോ… ജിവ്ഹിന്ദ്രിയസംവരോ…പേ… കായിന്ദ്രിയസംവരോ കായകമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൩൧. അസംവരോ കമ്മന്തി? ആമന്താ. ചക്ഖുന്ദ്രിയഅസംവരോ ചക്ഖുകമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സോതിന്ദ്രിയഅസംവരോ…പേ… ഘാനിന്ദ്രിയഅസംവരോ…പേ… ജിവ്ഹിന്ദ്രിയഅസംവരോ… കായിന്ദ്രിയഅസംവരോ കായകമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കായിന്ദ്രിയഅസംവരോ കായകമ്മന്തി? ആമന്താ. ചക്ഖുന്ദ്രിയഅസംവരോ ചക്ഖുകമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… കായിന്ദ്രിയഅസംവരോ കായകമ്മന്തി? ആമന്താ. സോതിന്ദ്രിയഅസംവരോ…പേ… ഘാനിന്ദ്രിയഅസംവരോ…പേ… ജിവ്ഹിന്ദ്രിയഅസംവരോ ജിവ്ഹാകമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മനിന്ദ്രിയഅസംവരോ മനോകമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

മനിന്ദ്രിയഅസംവരോ മനോകമ്മന്തി? ആമന്താ. ചക്ഖുന്ദ്രിയഅസംവരോ ചക്ഖുകമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മനിന്ദ്രിയഅസംവരോ മനോകമ്മന്തി? ആമന്താ. സോതിന്ദ്രിയഅസംവരോ…പേ… ഘാനിന്ദ്രിയഅസംവരോ…പേ… ജിവ്ഹിന്ദ്രിയഅസംവരോ…പേ… കായിന്ദ്രിയഅസംവരോ കായകമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൩൨. ന വത്തബ്ബം – ‘‘സംവരോപി അസംവരോപി കമ്മ’’ന്തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതി…പേ… ന നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതി, സോതേന സദ്ദം സുത്വാ…പേ… മനസാ ധമ്മം വിഞ്ഞായ നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതി…പേ… ന നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതീ’’തി! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി സംവരോപി അസംവരോപി കമ്മന്തി.

സംവരോ കമ്മന്തികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൨. ദ്വാദസമവഗ്ഗോ

(൧൧൭) ൨. കമ്മകഥാ

൬൩൩. സബ്ബം കമ്മം സവിപാകന്തി? ആമന്താ. സബ്ബാ ചേതനാ സവിപാകാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സബ്ബാ ചേതനാ സവിപാകാതി? ആമന്താ. വിപാകാബ്യാകതാ ചേതനാ സവിപാകാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സബ്ബാ ചേതനാ സവിപാകാതി? ആമന്താ. കിരിയാബ്യാകതാ ചേതനാ സവിപാകാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സബ്ബാ ചേതനാ സവിപാകാതി? ആമന്താ. കാമാവചരാ വിപാകാബ്യാകതാ ചേതനാ സവിപാകാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സബ്ബാ ചേതനാ സവിപാകാതി? ആമന്താ. രൂപാവചരാ അരൂപാവചരാ അപരിയാപന്നാ വിപാകാബ്യാകതാ ചേതനാ സവിപാകാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സബ്ബാ ചേതനാ സവിപാകാതി? ആമന്താ. കാമാവചരാ കിരിയാബ്യാകതാ ചേതനാ സവിപാകാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സബ്ബാ ചേതനാ സവിപാകാതി? ആമന്താ. രൂപാവചരാ അരൂപാവചരാ കിരിയാബ്യാകതാ ചേതനാ സവിപാകാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൩൪. വിപാകാബ്യാകതാ ചേതനാ അവിപാകാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി വിപാകാബ്യാകതാ ചേതനാ അവിപാകാ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സബ്ബാ ചേതനാ സവിപാകാ’’തി.

കിരിയാബ്യാകതാ ചേതനാ അവിപാകാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി കിരിയാബ്യാകതാ ചേതനാ അവിപാകാ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സബ്ബാ ചേതനാ സവിപാകാ’’തി.

കാമാവചരാ രൂപാവചരാ അരൂപാവചരാ അപരിയാപന്നാ വിപാകാബ്യാകതാ ചേതനാ അവിപാകാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അപരിയാപന്നാ വിപാകാബ്യാകതാ ചേതനാ അവിപാകാ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സബ്ബാ ചേതനാ സവിപാകാ’’തി.

കാമാവചരാ രൂപാവചരാ അരൂപാവചരാ കിരിയാബ്യാകതാ ചേതനാ അവിപാകാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അരൂപാവചരാ കിരിയാബ്യാകതാ ചേതനാ അവിപാകാ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സബ്ബാ ചേതനാ സവിപാകാ’’തി.

൬൩൫. ന വത്തബ്ബം – ‘‘സബ്ബം കമ്മം സവിപാക’’ന്തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ചേതനികാനം കമ്മാനം കതാനം ഉപചിതാനം അപ്പടിസംവിദിത്വാ ബ്യന്തിഭാവം വദാമി, തഞ്ച ഖോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ഉപപജ്ജേ [ഉപപജ്ജം (അ. നി. ൧൦.൧൭)] വാ അപരേ വാ പരിയായേ’’തി [അ. നി. ൧൦.൨൧൭]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി സബ്ബം കമ്മം സവിപാകന്തി.

കമ്മകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൨. ദ്വാദസമവഗ്ഗോ

(൧൧൮) ൩. സദ്ദോ വിപാകോതികഥാ

൬൩൬. സദ്ദോ വിപാകോതി? ആമന്താ. സുഖവേദനിയോ ദുക്ഖവേദനിയോ അദുക്ഖമസുഖവേദനിയോ, സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തോ, ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തോ, അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തോ, ഫസ്സേന സമ്പയുത്തോ, വേദനായ സമ്പയുത്തോ, സഞ്ഞായ സമ്പയുത്തോ, ചേതനായ സമ്പയുത്തോ, ചിത്തേന സമ്പയുത്തോ, സാരമ്മണോ; അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ ആഭോഗോ സമന്നാഹാരോ മനസികാരോ ചേതനാ പത്ഥനാ പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു ന സുഖവേദനിയോ ന ദുക്ഖവേദനിയോ…പേ… അനാരമ്മണോ, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ന സുഖവേദനിയോ…പേ… അനാരമ്മണോ, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സദ്ദോ വിപാകോ’’തി.

ഫസ്സോ വിപാകോ, ഫസ്സോ സുഖവേദനിയോ…പേ… സാരമ്മണോ, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. സദ്ദോ വിപാകോ, സദ്ദോ സുഖവേദനിയോ…പേ… സാരമ്മണോ, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സദ്ദോ വിപാകോ, സദ്ദോ ന സുഖവേദനിയോ…പേ… അനാരമ്മണോ, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. ഫസ്സോ വിപാകോ, ഫസ്സോ ന സുഖവേദനിയോ, ന ദുക്ഖവേദനിയോ…പേ… അനാരമ്മണോ, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൩൭. ന വത്തബ്ബം – ‘‘സദ്ദോ വിപാകോ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘സോ തസ്സ കമ്മസ്സ കതത്താ ഉപചിതത്താ ഉസ്സന്നത്താ വിപുലത്താ ബ്രഹ്മസ്സരോ ഹോതി കരവികഭാണീ’’തി [ദീഘനികായേ]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി സദ്ദോ വിപാകോതി.

സദ്ദോ വിപാകോതികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൨. ദ്വാദസമവഗ്ഗോ

(൧൧൯) ൪. സളായതനകഥാ

൬൩൮. ചക്ഖായതനം വിപാകോതി? ആമന്താ. സുഖവേദനിയം ദുക്ഖവേദനിയം…പേ… സാരമ്മണം, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു ന സുഖവേദനിയം…പേ… അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ന സുഖവേദനിയം…പേ… അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ചക്ഖായതനം വിപാകോ’’തി…പേ….

ഫസ്സോ വിപാകോ, ഫസ്സോ സുഖവേദനിയോ…പേ… സാരമ്മണോ, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. ചക്ഖായതനം വിപാകോ, ചക്ഖായതനം സുഖവേദനിയം…പേ… സാരമ്മണം, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ചക്ഖായതനം വിപാകോ, ചക്ഖായതനം ന സുഖവേദനിയം…പേ… അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. ഫസ്സോ വിപാകോ, ഫസ്സോ ന സുഖവേദനിയോ…പേ… അനാരമ്മണോ, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൩൯. സോതായതനം…പേ… ഘാനായതനം…പേ… ജിവ്ഹായതനം…പേ… കായായതനം വിപാകോതി? ആമന്താ. സുഖവേദനിയം…പേ… സാരമ്മണം, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… നനു ന സുഖവേദനിയം…പേ… അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ന സുഖവേദനിയം…പേ… അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘കായായതനം വിപാകോ’’തി.

ഫസ്സോ വിപാകോ, ഫസ്സോ സുഖവേദനിയോ…പേ… സാരമ്മണോ, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. കായായതനം വിപാകോ, കായായതനം സുഖവേദനിയം…പേ… സാരമ്മണം, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… കായായതനം വിപാകോ, കായായതനം ന സുഖവേദനിയം…പേ… അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. ഫസ്സോ വിപാകോ, ഫസ്സോ ന സുഖവേദനിയോ…പേ… അനാരമ്മണോ, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൪൦. ന വത്തബ്ബം – ‘‘സളായതനം വിപാകോ’’തി? ആമന്താ. നനു സളായതനം കമ്മസ്സ കതത്താ ഉപ്പന്നന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സളായതനം കമ്മസ്സ കതത്താ ഉപ്പന്നം, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സളായതനം വിപാകോ’’തി.

സളായതനകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൨. ദ്വാദസമവഗ്ഗോ

(൧൨൦) ൫. സത്തക്ഖത്തുപരമകഥാ

൬൪൧. സത്തക്ഖത്തുപരമോ പുഗ്ഗലോ സത്തക്ഖത്തുപരമതാനിയതോതി? ആമന്താ. മാതാ ജീവിതാ വോരോപിതാ… പിതാ ജീവിതാ വോരോപിതോ… അരഹാ ജീവിതാ വോരോപിതോ… ദുട്ഠേന ചിത്തേന തഥാഗതസ്സ ലോഹിതം ഉപ്പാദിതം… സങ്ഘോ ഭിന്നോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സത്തക്ഖത്തുപരമോ പുഗ്ഗലോ സത്തക്ഖത്തുപരമതാനിയതോതി? ആമന്താ. അഭബ്ബോ അന്തരാ ധമ്മം അഭിസമേതുന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ…. അഭബ്ബോ അന്തരാ ധമ്മം അഭിസമേതുന്തി? ആമന്താ. മാതാ ജീവിതാ വോരോപിതാ… പിതാ ജീവിതാ വോരോപിതോ… അരഹാ ജീവിതാ വോരോപിതോ… ദുട്ഠേന ചിത്തേന തഥാഗതസ്സ ലോഹിതം ഉപ്പാദിതം… സങ്ഘോ ഭിന്നോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൪൨. സത്തക്ഖത്തുപരമോ പുഗ്ഗലോ സത്തക്ഖത്തുപരമതാനിയതോതി? ആമന്താ. അത്ഥി സോ നിയമോ യേന നിയമേന സത്തക്ഖത്തുപരമോ പുഗ്ഗലോ സത്തക്ഖത്തുപരമതാനിയതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അത്ഥി തേ സതിപട്ഠാനാ…പേ… സമ്മപ്പധാനാ… ഇദ്ധിപാദാ… ഇന്ദ്രിയാ… ബലാ… ബോജ്ഝങ്ഗാ യേഹി ബോജ്ഝങ്ഗേഹി സത്തക്ഖത്തുപരമോ പുഗ്ഗലോ സത്തക്ഖത്തുപരമതാനിയതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൪൩. നത്ഥി സോ നിയമോ യേന നിയമേന സത്തക്ഖത്തുപരമോ പുഗ്ഗലോ സത്തക്ഖത്തുപരമതാനിയതോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി നത്ഥി സോ നിയമോ യേന നിയമേന സത്തക്ഖത്തുപരമോ പുഗ്ഗലോ സത്തക്ഖത്തുപരമതാനിയതോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സത്തക്ഖത്തുപരമോ പുഗ്ഗലോ സത്തക്ഖത്തുപരമതാനിയതോ’’തി.

നത്ഥി തേ സതിപട്ഠാനാ… ബോജ്ഝങ്ഗാ യേഹി ബോജ്ഝങ്ഗേഹി സത്തക്ഖത്തുപരമോ പുഗ്ഗലോ സത്തക്ഖത്തുപരമതാനിയതോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി നത്ഥി തേ ബോജ്ഝങ്ഗാ യേഹി ബോജ്ഝങ്ഗേഹി സത്തക്ഖത്തുപരമോ പുഗ്ഗലോ സത്തക്ഖത്തുപരമതാനിയതോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സത്തക്ഖത്തുപരമോ പുഗ്ഗലോ സത്തക്ഖത്തുപരമതാനിയതോ’’തി.

൬൪൪. സത്തക്ഖത്തുപരമോ പുഗ്ഗലോ സത്തക്ഖത്തുപരമതാനിയതോതി? ആമന്താ. സകദാഗാമിനിയമേനാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അനാഗാമിനിയമേനാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അരഹത്തനിയമേനാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കതമേന നിയമേനാതി? സോതാപത്തിനിയമേനാതി. സത്തക്ഖത്തുപരമോ പുഗ്ഗലോ സത്തക്ഖത്തുപരമതാനിയതോതി? ആമന്താ. യേ കേചി സോതാപത്തിനിയാമം ഓക്കമന്തി, സബ്ബേ തേ സത്തക്ഖത്തുപരമതാനിയതാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൪൫. ന വത്തബ്ബം – ‘‘സത്തക്ഖത്തുപരമോ പുഗ്ഗലോ സത്തക്ഖത്തുപരമതാനിയതോ’’തി? ആമന്താ. നനു സോ സത്തക്ഖത്തുപരമോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സോ സത്തക്ഖത്തുപരമോ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സത്തക്ഖത്തുപരമോ പുഗ്ഗലോ സത്തക്ഖത്തുപരമതാനിയതോ’’തി.

സത്തക്ഖത്തുപരമകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൨. ദ്വാദസമവഗ്ഗോ

(൧൨൧) ൬. കോലങ്കോലകഥാ

൬൪൬. ന വത്തബ്ബം – ‘‘കോലങ്കോലോ പുഗ്ഗലോ കോലങ്കോലതാനിയതോ’’തി? ആമന്താ. നനു സോ കോലങ്കോലോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സോ കോലങ്കോലോ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘കോലങ്കോലോ പുഗ്ഗലോ കോലങ്കോലതാനിയതോ’’തി.

കോലങ്കോലകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൨. ദ്വാദസമവഗ്ഗോ

(൧൨൨) ൭. ഏകബീജീകഥാ

൬൪൭. ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഏകബീജീ പുഗ്ഗലോ ഏകബീജിതാനിയതോ’’തി? ആമന്താ. നനു സോ ഏകബീജീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സോ ഏകബീജീ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ഏകബീജീ പുഗ്ഗലോ ഏകബീജിതാനിയതോ’’തി.

ഏകബീജീകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൨. ദ്വാദസമവഗ്ഗോ

(൧൨൩) ൮. ജീവിതാ വോരോപനകഥാ

൬൪൮. ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ സഞ്ചിച്ച പാണം ജീവിതാ വോരോപേയ്യാതി? ആമന്താ. ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ സഞ്ചിച്ച മാതരം ജീവിതാ വോരോപേയ്യ…പേ… പിതരം ജീവിതാ വോരോപേയ്യ …പേ… അരഹന്തം ജീവിതാ വോരോപേയ്യ…പേ… ദുട്ഠേന ചിത്തേന തഥാഗതസ്സ ലോഹിതം ഉപ്പാദേയ്യ…പേ… സങ്ഘം ഭിന്ദേയ്യാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ സഞ്ചിച്ച പാണം ജീവിതാ വോരോപേയ്യാതി? ആമന്താ. ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ സത്ഥരി അഗാരവോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ധമ്മേ…പേ… സങ്ഘേ…പേ… സിക്ഖായ അഗാരവോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

നനു ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ സത്ഥരി സഗാരവോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ സത്ഥരി സഗാരവോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ സഞ്ചിച്ച പാണം ജീവിതാ വോരോപേയ്യാ’’തി. നനു ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ ധമ്മേ…പേ… സങ്ഘേ…പേ… സിക്ഖായ സഗാരവോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ സിക്ഖായ സഗാരവോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ സഞ്ചിച്ച പാണം ജീവിതാ വോരോപേയ്യാ’’തി.

൬൪൯. ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ സത്ഥരി അഗാരവോതി? ആമന്താ. ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ ബുദ്ധഥൂപേ ഓഹദേയ്യ ഓമുത്തേയ്യ നിട്ഠുഭേയ്യ ബുദ്ധഥൂപേ അപബ്യാമതോ [അസബ്യാകതോ (സീ. ക.)] കരേയ്യാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ സഞ്ചിച്ച പാണം ജീവിതാ വോരോപേയ്യാതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, മഹാസമുദ്ദോ ഠിതധമ്മോ വേലം നാതിവത്തതി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യം മയാ സാവകാനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം തം മമ സാവകാ ജീവിതഹേതുപി നാതിക്കമന്തീ’’തി [ചൂളവ. ൩൮൫; അ. നി. ൮.൨൦; ഉദാ. ൪൫]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ സഞ്ചിച്ച പാണം ജീവിതാ വോരോപേയ്യാ’’തി.

ജീവിതാ വോരോപനകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൨. ദ്വാദസമവഗ്ഗോ

(൧൨൪) ൯. ദുഗ്ഗതികഥാ

൬൫൦. ദിട്ഠിസമ്പന്നസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഹീനാ ദുഗ്ഗതീതി? ആമന്താ. ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ ആപായികേ രൂപേ രജ്ജേയ്യാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ ആപായികേ രൂപേ രജ്ജേയ്യ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ദിട്ഠിസമ്പന്നസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഹീനാ ദുഗ്ഗതീ’’തി.

ദിട്ഠിസമ്പന്നസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഹീനാ ദുഗ്ഗതീതി? ആമന്താ. ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ ആപായികേ സദ്ദേ…പേ… ഗന്ധേ… രസേ… ഫോട്ഠബ്ബേ…പേ… അമനുസ്സിത്ഥിയാ തിരച്ഛാനഗതിത്ഥിയാ നാഗകഞ്ഞായ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവേയ്യ, അജേളകം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ, കുക്കുടസൂകരം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ, ഹത്ഥിഗവസ്സവളവം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ… തിത്തിരവട്ടകമോരകപിഞ്ജരം [… കപിഞ്ജലം (സ്യാ. കം. പീ.)] പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ തിത്തിരവട്ടകമോരകപിഞ്ജരം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ദിട്ഠിസമ്പന്നസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഹീനാ ദുഗ്ഗതീ’’തി.

൬൫൧. ദിട്ഠിസമ്പന്നസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഹീനാ ദുഗ്ഗതി, ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ ആപായികേ രൂപേ രജ്ജേയ്യാതി? ആമന്താ. അരഹതോ പഹീനാ ദുഗ്ഗതി, അരഹാ ആപായികേ രൂപേ രജ്ജേയ്യാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദിട്ഠിസമ്പന്നസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഹീനാ ദുഗ്ഗതി, ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ ആപായികേ സദ്ദേ… ഗന്ധേ… രസേ… ഫോട്ഠബ്ബേ…പേ… തിത്തിരവട്ടകമോരകപിഞ്ജരം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യാതി? ആമന്താ. അരഹതോ പഹീനാ ദുഗ്ഗതി, അരഹാ തിത്തിരവട്ടകമോരകപിഞ്ജരം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അരഹതോ പഹീനാ ദുഗ്ഗതി, ന ച അരഹാ ആപായികേ രൂപേ രജ്ജേയ്യാതി? ആമന്താ. ദിട്ഠിസമ്പന്നസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഹീനാ ദുഗ്ഗതി, ന ച ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ ആപായികേ രൂപേ രജ്ജേയ്യാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അരഹതോ പഹീനാ ദുഗ്ഗതി, ന ച അരഹാ ആപായികേ സദ്ദേ…പേ… ഗന്ധേ…പേ… രസേ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബേ…പേ… അമനുസ്സിത്ഥിയാ തിരച്ഛാനഗതിത്ഥിയാ നാഗകഞ്ഞായ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവേയ്യ, അജേളകം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ, കുക്കുടസൂകരം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ, ഹത്ഥിഗവസ്സവളവം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ…പേ… തിത്തിരവട്ടകമോരകപിഞ്ജരം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യാതി? ആമന്താ. ദിട്ഠിസമ്പന്നസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഹീനാ ദുഗ്ഗതി, ന ച ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ തിത്തിരവട്ടകമോരകപിഞ്ജരം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൫൨. [അട്ഠകഥാനുലോമം പരവാദീപുച്ഛാലക്ഖണം. തഥാപായം പുച്ഛാ സകവാദിസ്സ, പുരിമായോ ച ഇമിസ്സം ദുഗ്ഗതികഥായം പരവാദിസ്സാതി ഗഹേതബ്ബാ വിയ ദിസ്സന്തി] ന വത്തബ്ബം – ‘‘ദിട്ഠിസമ്പന്നസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഹീനാ ദുഗ്ഗതീ’’തി? ആമന്താ. ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ നിരയം ഉപപജ്ജേയ്യ…പേ… തിരച്ഛാനയോനിം ഉപപജ്ജേയ്യ… പേത്തിവിസയം ഉപപജ്ജേയ്യാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. തേന ഹി ദിട്ഠിസമ്പന്നസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഹീനാ ദുഗ്ഗതീതി.

ദുഗ്ഗതികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൨. ദ്വാദസമവഗ്ഗോ

(൧൨൫) ൧൦. സത്തമഭവികകഥാ

൬൫൩. ന വത്തബ്ബം ‘‘സത്തമഭവികസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഹീനാ ദുഗ്ഗതീ’’തി? ആമന്താ. സത്തമഭവികോ പുഗ്ഗലോ നിരയം ഉപപജ്ജേയ്യ, തിരച്ഛാനയോനിം ഉപപജ്ജേയ്യ, പേത്തിവിസയം ഉപപജ്ജേയ്യാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. തേന ഹി സത്തമഭവികസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഹീനാ ദുഗ്ഗതീതി.

സത്തമഭവികകഥാ നിട്ഠിതാ.

ദ്വാദസമവഗ്ഗോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

സംവരോ കമ്മം തഥേവ അസംവരോ, സബ്ബകമ്മം സവിപാകം, സദ്ദോ വിപാകോ, സളായതനം വിപാകോ, സത്തക്ഖത്തുപരമോ പുഗ്ഗലോ സത്തക്ഖത്തുപരമതാനിയതോ, കോലങ്കോലപുഗ്ഗലോ കോലങ്കോലതാനിയതോ, ഏകബീജീ പുഗ്ഗലോ ഏകബീജിതാനിയതോ, ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ സഞ്ചിച്ച പാണം ജീവിതാ വോരോപേയ്യ, ദിട്ഠിസമ്പന്നസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഹീനാ ദുഗ്ഗതി, തഥേവ സത്തമഭവികസ്സാതി.