൧൩. തേരസമവഗ്ഗോ

(൧൨൬) ൧. കപ്പട്ഠകഥാ

൬൫൪. കപ്പട്ഠോ കപ്പം തിട്ഠേയ്യാതി? ആമന്താ. കപ്പോ ച സണ്ഠാതി ബുദ്ധോ ച ലോകേ ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ…. കപ്പട്ഠോ കപ്പം തിട്ഠേയ്യാതി? ആമന്താ. കപ്പോ ച സണ്ഠാതി സങ്ഘോ ച ഭിജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… കപ്പട്ഠോ കപ്പം തിട്ഠേയ്യാതി? ആമന്താ. കപ്പോ ച സണ്ഠാതി കപ്പട്ഠോ ച കപ്പട്ഠിയം കമ്മം കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… കപ്പട്ഠോ കപ്പം തിട്ഠേയ്യാതി? ആമന്താ. കപ്പോ ച സണ്ഠാതി കപ്പട്ഠോ ച പുഗ്ഗലോ കാലം കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൫൫. കപ്പട്ഠോ കപ്പം തിട്ഠേയ്യാതി? ആമന്താ. അതീതം കപ്പം തിട്ഠേയ്യ, അനാഗതം കപ്പം തിട്ഠേയ്യാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… കപ്പട്ഠോ കപ്പം തിട്ഠേയ്യാതി? ആമന്താ. ദ്വേ കപ്പേ തിട്ഠേയ്യ… തയോ കപ്പേ തിട്ഠേയ്യ… ചത്താരോ കപ്പേ തിട്ഠേയ്യാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൫൬. കപ്പട്ഠോ കപ്പം തിട്ഠേയ്യാതി? ആമന്താ. കപ്പട്ഠോ കപ്പേ ഡയ്ഹന്തേ കത്ഥ ഗച്ഛതീതി? അഞ്ഞം ലോകധാതും ഗച്ഛതീതി. മതോ ഗച്ഛതി, വേഹാസം ഗച്ഛതീതി? മതോ ഗച്ഛതീതി. കപ്പട്ഠിയം കമ്മം അപരാപരിയവേപക്കന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… [വേഹാസം ഗച്ഛതീതി (?) അയം ഹി പരവാദിസ്സ പടിഞ്ഞായേവ, കഥാ. ൬൨൧-൬൨൩ നവമപന്തിയം വിയ] വേഹാസം ഗച്ഛതീതി? ആമന്താ [വേഹാസം ഗച്ഛതീതി (?) അയം ഹി പരവാദിസ്സ പടിഞ്ഞായേവ, കഥാ. ൬൨൧-൬൨൩ നവമപന്തിയം വിയ]. കപ്പട്ഠോ ഇദ്ധിമാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… കപ്പട്ഠോ ഇദ്ധിമാതി? ആമന്താ. കപ്പട്ഠേന ഛന്ദിദ്ധിപാദോ ഭാവിതോ വീരിയിദ്ധിപാദോ ഭാവിതോ ചിത്തിദ്ധിപാദോ ഭാവിതോ വീമംസിദ്ധിപാദോ ഭാവിതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൫൭. ന വത്തബ്ബം – ‘‘കപ്പട്ഠോ കപ്പം തിട്ഠേയ്യാ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ –

‘‘ആപായികോ നേരയികോ, കപ്പട്ഠോ സങ്ഘഭേദകോ;

വഗ്ഗരതോ അധമ്മട്ഠോ, യോഗക്ഖേമാ പധംസതി;

സങ്ഘം സമഗ്ഗം ഭേത്വാന [ഭിന്ദിത്വാ (സീ. ക.)], കപ്പം നിരയമ്ഹി പച്ചതീ’’തി [ചൂളവ. ൩൫൪; അ. നി. ൧൦.൩൯; ഇതിവു. ൧൮].

അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി കപ്പട്ഠോ കപ്പം തിട്ഠേയ്യാതി.

കപ്പട്ഠകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൩. തേരസമവഗ്ഗോ

(൧൨൭) ൨. കുസലപടിലാഭകഥാ

൬൫൮. കപ്പട്ഠോ കുസലം ചിത്തം ന പടിലഭേയ്യാതി? ആമന്താ. കപ്പട്ഠോ ദാനം ദദേയ്യാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി കപ്പട്ഠോ ദാനം ദദേയ്യ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘കപ്പട്ഠോ കുസലം ചിത്തം ന പടിലഭേയ്യാ’’തി.

കപ്പട്ഠോ കുസലം ചിത്തം ന പടിലഭേയ്യാതി? ആമന്താ. കപ്പട്ഠോ ചീവരം ദദേയ്യ…പേ… പിണ്ഡപാതം ദദേയ്യ…പേ… സേനാസനം ദദേയ്യ…പേ… ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം ദദേയ്യ … ഖാദനീയം ദദേയ്യ… ഭോജനീയം ദദേയ്യ… പാനീയം ദദേയ്യ… ചേതിയം വന്ദേയ്യ… ചേതിയേ മാലം ആരോപേയ്യ… ഗന്ധം ആരോപേയ്യ… വിലേപനം ആരോപേയ്യ…പേ… ചേതിയം അഭിദക്ഖിണം [പദക്ഖിണം (പീ.)] കരേയ്യാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി കപ്പട്ഠോ ചേതിയം അഭിദക്ഖിണം കരേയ്യ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘കപ്പട്ഠോ കുസലം ചിത്തം ന പടിലഭേയ്യാ’’തി…പേ….

൬൫൯. കപ്പട്ഠോ കുസലം ചിത്തം പടിലഭേയ്യാതി? ആമന്താ. തതോ വുട്ഠാനം കുസലം ചിത്തം പടിലഭേയ്യാതി? ആമന്താ. രൂപാവചരം…പേ… അരൂപാവചരം…പേ… ലോകുത്തരം കുസലം ചിത്തം പടിലഭേയ്യാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കുസലപടിലാഭകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൩. തേരസമവഗ്ഗോ

(൧൨൮) ൩. അനന്തരാപയുത്തകഥാ

൬൬൦. അനന്തരാപയുത്തോ പുഗ്ഗലോ സമ്മത്തനിയാമം ഓക്കമേയ്യാതി? ആമന്താ. മിച്ഛത്തനിയാമഞ്ച സമ്മത്തനിയാമഞ്ച ഉഭോ ഓക്കമേയ്യാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അനന്തരാപയുത്തോ പുഗ്ഗലോ സമ്മത്തനിയാമം ഓക്കമേയ്യാതി? ആമന്താ. നനു തം കമ്മം പയുത്തം കുക്കുച്ചം ഉപ്പാദിതം വിപ്പടിസാരിയം ജനിതന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി തം കമ്മം പയുത്തം കുക്കുച്ചം ഉപ്പാദിതം വിപ്പടിസാരിയം ജനിതം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അനന്തരാപയുത്തോ പുഗ്ഗലോ സമ്മത്തനിയാമം ഓക്കമേയ്യാ’’തി.

൬൬൧. അനന്തരാപയുത്തോ പുഗ്ഗലോ അഭബ്ബോ സമ്മത്തനിയാമം ഓക്കമിതുന്തി? ആമന്താ. മാതാ ജീവിതാ വോരോപിതാ… പിതാ ജീവിതാ വോരോപിതോ… അരഹാ ജീവിതാ വോരോപിതോ… ദുട്ഠേന ചിത്തേന തഥാഗതസ്സ ലോഹിതം ഉപ്പാദിതം… സങ്ഘോ ഭിന്നോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അനന്തരാപയുത്തോ പുഗ്ഗലോ തം കമ്മം പടിസംഹരിത്വാ കുക്കുച്ചം പടിവിനോദേത്വാ വിപ്പടിസാരിയം പടിവിനേത്വാ [പടിവിനോദേത്വാ (സീ. പീ. ക.)] അഭബ്ബോ സമ്മത്തനിയാമം ഓക്കമിതുന്തി? ആമന്താ. മാതാ ജീവിതാ വോരോപിതാ… പിതാ ജീവിതാ വോരോപിതോ…പേ… സങ്ഘോ ഭിന്നോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അനന്തരാപയുത്തോ പുഗ്ഗലോ തം കമ്മം പടിസംഹരിത്വാ കുക്കുച്ചം പടിവിനോദേത്വാ വിപ്പടിസാരിയം പടിവിനേത്വാ അഭബ്ബോ സമ്മത്തനിയാമം ഓക്കമിതുന്തി? ആമന്താ. നനു തം കമ്മം പടിസംഹടം കുക്കുച്ചം പടിവിനോദിതം വിപ്പടിസാരിയം പടിവിനീതന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി തം കമ്മം പടിസംഹടം കുക്കുച്ചം പടിവിനോദിതം വിപ്പടിസാരിയം പടിവിനീതം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അനന്തരാപയുത്തോ പുഗ്ഗലോ തം കമ്മം പടിസംഹരിത്വാ കുക്കുച്ചം പടിവിനോദേത്വാ വിപ്പടിസാരിയം പടിവിനേത്വാ അഭബ്ബോ സമ്മത്തനിയാമം ഓക്കമിതു’’ന്തി.

൬൬൨. അനന്തരാപയുത്തോ പുഗ്ഗലോ സമ്മത്തനിയാമം ഓക്കമേയ്യാതി? ആമന്താ. നനു തം കമ്മം പയുത്തോ ആസീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി തം കമ്മം പയുത്തോ ആസി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അനന്തരാപയുത്തോ പുഗ്ഗലോ സമ്മത്തനിയാമം ഓക്കമേയ്യാ’’തി.

അനന്തരാപയുത്തകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൩. തേരസമവഗ്ഗോ

(൧൨൯) ൪. നിയതസ്സ നിയാമകഥാ

൬൬൩. നിയതോ നിയാമം ഓക്കമതീതി? ആമന്താ. മിച്ഛത്തനിയതോ സമ്മത്തനിയാമം ഓക്കമതി, സമ്മത്തനിയതോ മിച്ഛത്തനിയാമം ഓക്കമതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

നിയതോ നിയാമം ഓക്കമതീതി? ആമന്താ. പുബ്ബേ മഗ്ഗം ഭാവേത്വാ പച്ഛാ നിയാമം ഓക്കമതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പുബ്ബേ സോതാപത്തിമഗ്ഗം ഭാവേത്വാ പച്ഛാ സോതാപത്തിനിയാമം ഓക്കമതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പുബ്ബേ സകദാഗാമി…പേ… അനാഗാമി…പേ… അരഹത്തമഗ്ഗം ഭാവേത്വാ പച്ഛാ അരഹത്തനിയാമം ഓക്കമതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പുബ്ബേ സതിപട്ഠാനം…പേ… സമ്മപ്പധാനം… ഇദ്ധിപാദം… ഇന്ദ്രിയം… ബലം… ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേത്വാ പച്ഛാ നിയാമം ഓക്കമതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൬൪. ന വത്തബ്ബം – ‘‘നിയതോ നിയാമം ഓക്കമതീ’’തി? ആമന്താ. ഭബ്ബോ ബോധിസത്തോ തായ ജാതിയാ ധമ്മം നാഭിസമേതുന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. തേന ഹി നിയതോ നിയാമം ഓക്കമതീതി.

നിയതസ്സ നിയാമകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൩. തേരസമവഗ്ഗോ

(൧൩൦) ൫. നിവുതകഥാ

൬൬൫. നിവുതോ നീവരണം ജഹതീതി? ആമന്താ. രത്തോ രാഗം ജഹതി, ദുട്ഠോ ദോസം ജഹതി, മൂള്ഹോ മോഹം ജഹതി, കിലിട്ഠോ കിലേസേ ജഹതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… രാഗേന രാഗം ജഹതി, ദോസേന ദോസം ജഹതി, മോഹേന മോഹം ജഹതി, കിലേസേഹി കിലേസേ ജഹതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

രാഗോ ചിത്തസമ്പയുത്തോ, മഗ്ഗോ ചിത്തസമ്പയുത്തോതി? ആമന്താ. ദ്വിന്നം ഫസ്സാനം…പേ… ദ്വിന്നം ചിത്താനം സമോധാനം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… രാഗോ അകുസലോ, മഗ്ഗോ കുസലോതി? ആമന്താ. കുസലാകുസലാ സാവജ്ജാനവജ്ജാ ഹീനപണീതാ കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗാ ധമ്മാ സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൬൬. കുസലാകുസലാ സാവജ്ജാനവജ്ജാ ഹീനപണീതാ കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗാ ധമ്മാ സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, സുവിദൂരവിദൂരാനി! കതമാനി ചത്താരി? നഭഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പഥവീ ച – ഇദം പഠമം സുവിദൂരവിദൂരം…പേ… തസ്മാ സതം ധമ്മോ അസബ്ഭി ആരകാ’’തി. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘കുസലാകുസലാ…പേ… സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീ’’തി.

നിവുതോ നീവരണം ജഹതീതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘സോ ഏവം സമാഹിതേ ചിത്തേ പരിസുദ്ധേ പരിയോദാതേ അനങ്ഗണേ വിഗതൂപക്കിലേസേ മുദുഭൂതേ കമ്മനിയേ ഠിതേ ആനേഞ്ജപ്പത്തേ ആസവാനം ഖയഞാണായ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേതീ’’തി! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘നിവുതോ നീവരണം ജഹതീ’’തി…പേ….

൬൬൭. ന വത്തബ്ബം – ‘‘നിവുതോ നീവരണം ജഹതീ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘തസ്സ ഏവം ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ കാമാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചതി…പേ… അവിജ്ജാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചതീ’’തി! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി നിവുതോ നീവരണം ജഹതീതി.

നിവുതകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൩. തേരസമവഗ്ഗോ

(൧൩൧) ൬. സമ്മുഖീഭൂതകഥാ

൬൬൮. സമ്മുഖീഭൂതോ സംയോജനം ജഹതീതി? ആമന്താ. രത്തോ രാഗം ജഹതി, ദുട്ഠോ ദോസം ജഹതി, മൂള്ഹോ മോഹം ജഹതി, കിലിട്ഠോ കിലേസേ ജഹതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… രാഗേന രാഗം ജഹതി, ദോസേന ദോസം ജഹതി, മോഹേന മോഹം ജഹതി, കിലേസേഹി കിലേസേ ജഹതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

രാഗോ ചിത്തസമ്പയുത്തോ, മഗ്ഗോ ചിത്തസമ്പയുത്തോതി? ആമന്താ. ദ്വിന്നം ഫസ്സാനം…പേ… ദ്വിന്നം ചിത്താനം സമോധാനം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… രാഗോ അകുസലോ, മഗ്ഗോ കുസലോതി? ആമന്താ. കുസലാകുസലാ സാവജ്ജാനവജ്ജാ ഹീനപണീതാ കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗാ ധമ്മാ സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൬൯. കുസലാകുസലാ…പേ… സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, സുവിദൂരവിദൂരാനി! കതമാനി ചത്താരി? നഭഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പഥവീ ച – ഇദം പഠമം സുവിദൂരവിദൂരം…പേ… തസ്മാ സതം ധമ്മോ അസബ്ഭി ആരകാ’’തി. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘കുസലാകുസലാ…പേ… സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീ’’തി.

സമ്മുഖീഭൂതോ സംയോജനം ജഹതീതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘സോ ഏവം സമാഹിതേ ചിത്തേ…പേ… ആസവാനം ഖയഞാണായ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേതീ’’തി! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘സമ്മുഖീഭൂതോ സംയോജനം ജഹതീ’’തി.

൬൭൦. ന വത്തബ്ബം – ‘‘സമ്മുഖീഭൂതോ സംയോജനം ജഹതീ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘തസ്സ ഏവം ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ കാമാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചതി…പേ… അവിജ്ജാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചതീ’’തി! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി സമ്മുഖീഭൂതോ സംയോജനം ജഹതീതി.

സമ്മുഖീഭൂതകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൩. തേരസമവഗ്ഗോ

(൧൩൨) ൭. സമാപന്നോ അസ്സാദേതികഥാ

൬൭൧. സമാപന്നോ അസ്സാദേതി, ഝാനനികന്തി ഝാനാരമ്മണാതി? ആമന്താ. തം ഝാനം തസ്സ ഝാനസ്സ ആരമ്മണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തം ഝാനം തസ്സ ഝാനസ്സ ആരമ്മണന്തി? ആമന്താ. തേന ഫസ്സേന തം ഫസ്സം ഫുസതി, തായ വേദനായ തം വേദനം വേദേതി, തായ സഞ്ഞായ തം സഞ്ഞം സഞ്ജാനാതി, തായ ചേതനായ തം ചേതനം ചേതേതി, തേന ചിത്തേന തം ചിത്തം ചിന്തേതി, തേന വിതക്കേന തം വിതക്കം വിതക്കേതി, തേന വിചാരേന തം വിചാരം വിചാരേതി, തായ പീതിയാ തം പീതി പിയായതി, തായ സതിയാ തം സതിം സരതി, തായ പഞ്ഞായ തം പഞ്ഞം പജാനാതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ഝാനനികന്തി ചിത്തസമ്പയുത്താ, ഝാനം ചിത്തസമ്പയുത്തന്തി? ആമന്താ. ദ്വിന്നം ഫസ്സാനം…പേ… ദ്വിന്നം ചിത്താനം സമോധാനം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ഝാനനികന്തി അകുസലം, ഝാനം കുസലന്തി? ആമന്താ. കുസലാകുസലാ സാവജ്ജാനവജ്ജാ ഹീനപണീതാ കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗാ ധമ്മാ സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൭൨. കുസലാകുസലാ സാവജ്ജാനവജ്ജാ ഹീനപണീതാ കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗാ ധമ്മാ സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, സുവിദൂരവിദൂരാനി! കതമാനി ചത്താരി? നഭഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പഥവീ ച – ഇദം പഠമം സുവിദൂരവിദൂരം…പേ… തസ്മാ സതം ധമ്മോ അസബ്ഭി ആരകാ’’തി. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘കുസലാകുസലാ സാവജ്ജാനവജ്ജാ ഹീനപണീതാ കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗാ ധമ്മാ സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീ’’തി.

൬൭൩. ന വത്തബ്ബം – ‘‘സമാപന്നോ അസ്സാദേതി, ഝാനനികന്തി ഝാനാരമ്മണാ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി വിവിച്ച അകുസലേഹി ധമ്മേഹി പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, സോ തം അസ്സാദേതി തം നികാമേതി തേന ച വിത്തിം ആപജ്ജതി; വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ…പേ… ദുതിയം ഝാനം…പേ… തതിയം ഝാനം…പേ… ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, സോ തം അസ്സാദേതി തം നികാമേതി തേന ച വിത്തിം ആപജ്ജതീ’’തി [അ. നി. ൪.൧൨൩]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി സമാപന്നോ അസ്സാദേതി, ഝാനനികന്തി ഝാനാരമ്മണാതി.

സമാപന്നോ അസ്സാദേതികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൩. തേരസമവഗ്ഗോ

(൧൩൩) ൮. അസാതരാഗകഥാ

൬൭൪. അത്ഥി അസാതരാഗോതി? ആമന്താ. ദുക്ഖാഭിനന്ദിനോ സത്താ, അത്ഥി കേചി ദുക്ഖം പത്ഥേന്തി പിഹേന്തി ഏസന്തി ഗവേസന്തി പരിയേസന്തി, ദുക്ഖം അജ്ഝോസായ തിട്ഠന്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു സുഖാഭിനന്ദിനോ സത്താ, അത്ഥി കേചി സുഖം പത്ഥേന്തി പിഹേന്തി ഏസന്തി ഗവേസന്തി പരിയേസന്തി, സുഖം അജ്ഝോസായ തിട്ഠന്തീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സുഖാഭിനന്ദിനോ സത്താ, അത്ഥി കേചി സുഖം പത്ഥേന്തി പിഹേന്തി ഏസന്തി ഗവേസന്തി പരിയേസന്തി, സുഖം അജ്ഝോസായ തിട്ഠന്തി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അത്ഥി അസാതരാഗോ’’തി.

അത്ഥി അസാതരാഗോതി? ആമന്താ. ദുക്ഖായ വേദനായ രാഗാനുസയോ അനുസേതി, സുഖായ വേദനായ പടിഘാനുസയോ അനുസേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു സുഖായ വേദനായ രാഗാനുസയോ അനുസേതി, ദുക്ഖായ വേദനായ പടിഘാനുസയോ അനുസേതീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സുഖായ വേദനായ രാഗാനുസയോ അനുസേതി, ദുക്ഖായ വേദനായ പടിഘാനുസയോ അനുസേതി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അത്ഥി അസാതരാഗോ’’തി.

൬൭൫. ന വത്തബ്ബം – ‘‘അത്ഥി അസാതരാഗോ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘സോ ഏവം അനുരോധവിരോധം സമാപന്നോ യം കിഞ്ചി വേദനം വേദയതി സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ, സോ തം വേദനം അഭിനന്ദതി അഭിവദതി അജ്ഝോസായ തിട്ഠതീ’’തി [മ. നി. ൩.൪൦൯ മഹാതണ്ഹാസങ്ഖയേ]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി അത്ഥി അസാതരാഗോതി.

അസാതരാഗകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൩. തേരസമവഗ്ഗോ

(൧൩൪) ൯. ധമ്മതണ്ഹാ അബ്യാകതാതികഥാ

൬൭൬. ധമ്മതണ്ഹാ അബ്യാകതാതി? ആമന്താ. വിപാകാബ്യാകതാ കിരിയാബ്യാകതാ രൂപം നിബ്ബാനം ചക്ഖായതനം…പേ… ഫോട്ഠബ്ബായതനന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ധമ്മതണ്ഹാ അബ്യാകതാതി? ആമന്താ. രൂപതണ്ഹാ അബ്യാകതാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… ധമ്മതണ്ഹാ അബ്യാകതാതി? ആമന്താ. സദ്ദതണ്ഹാ…പേ… ഗന്ധതണ്ഹാ…പേ… രസതണ്ഹാ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബതണ്ഹാ അബ്യാകതാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

രൂപതണ്ഹാ അകുസലാതി? ആമന്താ. ധമ്മതണ്ഹാ അകുസലാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സദ്ദതണ്ഹാ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബതണ്ഹാ അകുസലാതി? ആമന്താ. ധമ്മതണ്ഹാ അകുസലാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൭൭. ധമ്മതണ്ഹാ അബ്യാകതാതി? ആമന്താ. നനു തണ്ഹാ അകുസലാ വുത്താ ഭഗവതാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി തണ്ഹാ അകുസലാ വുത്താ ഭഗവതാ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ധമ്മതണ്ഹാ അബ്യാകതാ’’തി.

ധമ്മതണ്ഹാ അബ്യാകതാതി? ആമന്താ. നനു ലോഭോ അകുസലോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ധമ്മതണ്ഹാ ലോഭോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ലോഭോ അകുസലോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ധമ്മതണ്ഹാ ലോഭോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ധമ്മതണ്ഹാ അബ്യാകതാ’’തി.

൬൭൮. ധമ്മതണ്ഹാ ലോഭോ അബ്യാകതോതി? ആമന്താ. രൂപതണ്ഹാ ലോഭോ അബ്യാകതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ധമ്മതണ്ഹാ ലോഭോ അബ്യാകതോതി? ആമന്താ. സദ്ദതണ്ഹാ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബതണ്ഹാ ലോഭോ അബ്യാകതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

രൂപതണ്ഹാ ലോഭോ അകുസലോതി? ആമന്താ. ധമ്മതണ്ഹാ ലോഭോ അകുസലോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സദ്ദതണ്ഹാ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബതണ്ഹാ ലോഭോ അകുസലോതി? ആമന്താ. ധമ്മതണ്ഹാ ലോഭോ അകുസലോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൭൯. ധമ്മതണ്ഹാ അബ്യാകതാതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘യായം തണ്ഹാ പോനോബ്ഭവികാ നന്ദീരാഗസഹഗതാ തത്രതത്രാഭിനന്ദിനീ, സേയ്യഥിദം – കാമതണ്ഹാ, ഭവതണ്ഹാ, വിഭവതണ്ഹാ’’തി [മഹാവ. ൧൪; ദീ. നി. ൨.൪൦൦]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘ധമ്മതണ്ഹാ അബ്യാകതാ’’തി.

൬൮൦. ന വത്തബ്ബം – ‘‘ധമ്മതണ്ഹാ അബ്യാകതാ’’തി? ആമന്താ. നനു സാ ധമ്മതണ്ഹാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സാ ധമ്മതണ്ഹാ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ധമ്മതണ്ഹാ അബ്യാകതാ’’തി.

ധമ്മതണ്ഹാ അബ്യാകതാതികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൩. തേരസമവഗ്ഗോ

(൧൩൫) ൧൦. ധമ്മതണ്ഹാ ന ദുക്ഖസമുദയോതികഥാ

൬൮൧. ധമ്മതണ്ഹാ ന ദുക്ഖസമുദയോതി? ആമന്താ. രൂപതണ്ഹാ ന ദുക്ഖസമുദയോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ധമ്മതണ്ഹാ ന ദുക്ഖസമുദയോതി? ആമന്താ. സദ്ദതണ്ഹാ…പേ… ഗന്ധതണ്ഹാ…പേ… രസതണ്ഹാ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബതണ്ഹാ ന ദുക്ഖസമുദയോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

രൂപതണ്ഹാ ദുക്ഖസമുദയോതി? ആമന്താ. ധമ്മതണ്ഹാ ദുക്ഖസമുദയോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സദ്ദതണ്ഹാ…പേ… ഗന്ധതണ്ഹാ…പേ… രസതണ്ഹാ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബതണ്ഹാ ദുക്ഖസമുദയോതി? ആമന്താ. ധമ്മതണ്ഹാ ദുക്ഖസമുദയോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൮൨. ധമ്മതണ്ഹാ ന ദുക്ഖസമുദയോതി? ആമന്താ. നനു തണ്ഹാ ദുക്ഖസമുദയോ വുത്തോ ഭഗവതാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി തണ്ഹാ ദുക്ഖസമുദയോ വുത്തോ ഭഗവതാ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ധമ്മതണ്ഹാ ന ദുക്ഖസമുദയോ’’തി. ധമ്മതണ്ഹാ ന ദുക്ഖസമുദയോതി? ആമന്താ. നനു ലോഭോ ദുക്ഖസമുദയോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ധമ്മതണ്ഹാ ലോഭോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ലോഭോ ദുക്ഖസമുദയോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ധമ്മതണ്ഹാ ലോഭോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ധമ്മതണ്ഹാ ന ദുക്ഖസമുദയോ’’തി.

൬൮൩. ധമ്മതണ്ഹാ ലോഭോ, ന ദുക്ഖസമുദയോതി? ആമന്താ. രൂപതണ്ഹാ ലോഭോ, ന ദുക്ഖസമുദയോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ധമ്മതണ്ഹാ ലോഭോ, ന ദുക്ഖസമുദയോതി? ആമന്താ. സദ്ദതണ്ഹാ…പേ… ഗന്ധതണ്ഹാ…പേ… രസതണ്ഹാ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബതണ്ഹാ ലോഭോ, ന ദുക്ഖസമുദയോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

രൂപതണ്ഹാ ലോഭോ ദുക്ഖസമുദയോതി? ആമന്താ. ധമ്മതണ്ഹാ ലോഭോ ദുക്ഖസമുദയോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സദ്ദതണ്ഹാ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബതണ്ഹാ ലോഭോ ദുക്ഖസമുദയോതി? ആമന്താ. ധമ്മതണ്ഹാ ലോഭോ ദുക്ഖസമുദയോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൬൮൪. ധമ്മതണ്ഹാ ന ദുക്ഖസമുദയോതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘യായം തണ്ഹാ പോനോബ്ഭവികാ നന്ദീരാഗസഹഗതാ തത്രതത്രാഭിനന്ദിനീ, സേയ്യഥിദം – കാമതണ്ഹാ, ഭവതണ്ഹാ, വിഭവതണ്ഹാ’’തി! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘ധമ്മതണ്ഹാ ന ദുക്ഖസമുദയോ’’തി.

൬൮൫. ന വത്തബ്ബം – ‘‘ധമ്മതണ്ഹാ ന ദുക്ഖസമുദയോ’’തി? ആമന്താ. നനു സാ ധമ്മതണ്ഹാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സാ ധമ്മതണ്ഹാ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ധമ്മതണ്ഹാ ന ദുക്ഖസമുദയോ’’തി.

ധമ്മതണ്ഹാ ന ദുക്ഖസമുദയോതികഥാ നിട്ഠിതാ.

തേരസമവഗ്ഗോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

കപ്പട്ഠോ കപ്പം തിട്ഠേയ്യ, കപ്പട്ഠോ കുസലം ചിത്തം ന പടിലഭേയ്യ, അനന്തരാപയുത്തോ പുഗ്ഗലോ സമ്മത്തനിയാമം ഓക്കമേയ്യ, നിയതോ നിയാമം ഓക്കമതി, നിവുതോ നീവരണം ജഹതി, സമ്മുഖീഭൂതോ സംയോജനം ജഹതി, ഝാനനികന്തി, അസാതരാഗോ, ധമ്മതണ്ഹാ അബ്യാകതാ, ധമ്മതണ്ഹാ ന ദുക്ഖസമുദയോതി.