൪. ചതുത്ഥവഗ്ഗോ

(൩൯) ൭. ലക്ഖണകഥാ

൪൦൦. ലക്ഖണസമന്നാഗതോ ബോധിസത്തോതി? ആമന്താ. പദേസലക്ഖണേഹി സമന്നാഗതോ പദേസബോധിസത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ലക്ഖണസമന്നാഗതോ ബോധിസത്തോതി? ആമന്താ. തിഭാഗലക്ഖണേഹി സമന്നാഗതോ തിഭാഗബോധിസത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ലക്ഖണസമന്നാഗതോ ബോധിസത്തോതി? ആമന്താ. ഉപഡ്ഢലക്ഖണേഹി സമന്നാഗതോ ഉപഡ്ഢബോധിസത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ലക്ഖണസമന്നാഗതോ ബോധിസത്തോതി? ആമന്താ. ചക്കവത്തിസത്തോ ലക്ഖണസമന്നാഗതോ, ചക്കവത്തിസത്തോ ബോധിസത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ചക്കവത്തിസത്തോ ലക്ഖണസമന്നാഗതോ, ചക്കവത്തിസത്തോ ബോധിസത്തോതി? ആമന്താ. യാദിസോ ബോധിസത്തസ്സ പുബ്ബയോഗോ പുബ്ബചരിയാ ധമ്മക്ഖാനം ധമ്മദേസനാ, താദിസോ ചക്കവത്തിസത്തസ്സ പുബ്ബയോഗോ പുബ്ബചരിയാ ധമ്മക്ഖാനം ധമ്മദേസനാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൪൦൧. യഥാ ബോധിസത്തസ്സ ജായമാനസ്സ ദേവാ പഠമം പടിഗ്ഗണ്ഹന്തി പച്ഛാ മനുസ്സാ [ദീ. നി. ൨.൨൭; മ. നി. ൩.൨൦൫ വുത്തം ദിസ്സായ പുച്ഛതി], ഏവമേവം ചക്കവത്തിസത്തസ്സ ജായമാനസ്സ ദേവാ പഠമം പടിഗ്ഗണ്ഹന്തി പച്ഛാ മനുസ്സാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

യഥാ ബോധിസത്തസ്സ ജായമാനസ്സ ചത്താരോ നം ദേവപുത്താ പടിഗ്ഗഹേത്വാ മാതു പുരതോ ഠപേന്തി – ‘‘അത്തമനാ, ദേവി, ഹോഹി! മഹേസക്ഖോ തേ പുത്തോ ഉപ്പന്നോ’’തി, ഏവമേവം ചക്കവത്തിസത്തസ്സ ജായമാനസ്സ ചത്താരോ നം ദേവപുത്താ പടിഗ്ഗഹേത്വാ മാതു പുരതോ ഠപേന്തി – ‘‘അത്തമനാ, ദേവി, ഹോഹി! മഹേസക്ഖോ തേ പുത്തോ ഉപ്പന്നോ’’തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

യഥാ ബോധിസത്തസ്സ ജായമാനസ്സ ദ്വേ ഉദകസ്സ ധാരാ അന്തലിക്ഖാ പാതുഭവന്തി – ഏകാ സീതസ്സ, ഏകാ ഉണ്ഹസ്സ – യേന ബോധിസത്തസ്സ ഉദകകിച്ചം കരോന്തി മാതു ച, ഏവമേവം ചക്കവത്തിസത്തസ്സ ജായമാനസ്സ ദ്വേ ഉദകസ്സ ധാരാ അന്തലിക്ഖാ പാതുഭവന്തി – ഏകാ സീതസ്സ, ഏകാ ഉണ്ഹസ്സ – യേന ചക്കവത്തിസത്തസ്സ ഉദകകിച്ചം കരോന്തി മാതു ചാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

യഥാ സമ്പതിജാതോ ബോധിസത്തോ സമേഹി പാദേഹി പതിട്ഠഹിത്വാ ഉത്തരേന അഭിമുഖോ സത്തപദവീതിഹാരേന ഗച്ഛതി സേതമ്ഹി ഛത്തേ അനുധാരിയമാനേ, സബ്ബാ ച ദിസാ വിലോകേതി, ആസഭിഞ്ച വാചം ഭാസതി – ‘‘അഗ്ഗോഹമസ്മി ലോകസ്സ, ജേട്ഠോഹമസ്മി ലോകസ്സ, സേട്ഠോഹമസ്മി ലോകസ്സ, അയമന്തിമാ ജാതി, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ’’തി, ഏവമേവം സമ്പതിജാതോ ചക്കവത്തിസത്തോ സമേഹി പാദേഹി പതിട്ഠഹിത്വാ ഉത്തരേന അഭിമുഖോ സത്തപദവീതിഹാരേന ഗച്ഛതി സേതമ്ഹി ഛത്തേ അനുധാരിയമാനേ, സബ്ബാ ച ദിസാ വിലോകേതി, ആസഭിഞ്ച വാചം ഭാസതി – ‘‘അഗ്ഗോഹമസ്മി ലോകസ്സ, ജേട്ഠോഹമസ്മി ലോകസ്സ, സേട്ഠോഹമസ്മി ലോകസ്സ, അയമന്തിമാ ജാതി, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ’’തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

യഥാ ബോധിസത്തസ്സ ജായമാനസ്സ മഹതോ ആലോകസ്സ മഹതോ ഓഭാസസ്സ മഹതോ ഭൂമിചാലസ്സ പാതുഭാവോ ഹോതി, ഏവമേവം ചക്കവത്തിസത്തസ്സ ജായമാനസ്സ മഹതോ ആലോകസ്സ മഹതോ ഓഭാസസ്സ മഹതോ ഭൂമിചാലസ്സ പാതുഭാവോ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

യഥാ ബോധിസത്തസ്സ പകതികായോ സമന്താ ബ്യാമം ഓഭാസതി, ഏവമേവം ചക്കവത്തിസത്തസ്സ പകതികായോ സമന്താ ബ്യാമം ഓഭാസതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

യഥാ ബോധിസത്തോ മഹാസുപിനം പസ്സതി, ഏവമേവം ചക്കവത്തിസത്തോ മഹാസുപിനം പസ്സതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൪൦൨. ന വത്തബ്ബം – ‘‘ലക്ഖണസമന്നാഗതോ ബോധിസത്തോ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ദ്വത്തിംസിമാനി, ഭിക്ഖവേ, മഹാപുരിസസ്സ മഹാപുരിസലക്ഖണാനി, യേഹി സമന്നാഗതസ്സ മഹാപുരിസസ്സ ദ്വേവ ഗതിയോ ഭവന്തി അനഞ്ഞാ [ന അഞ്ഞാ (ക.)]! സചേ അഗാരം അജ്ഝാവസതി, രാജാ ഹോതി ചക്കവത്തീ ധമ്മികോ ധമ്മരാജാ ചാതുരന്തോ വിജിതാവീ ജനപദത്ഥാവരിയപ്പത്തോ സത്തരതനസമന്നാഗതോ. തസ്സിമാനി സത്ത രതനാനി ഭവന്തി, സേയ്യഥിദം – ചക്കരതനം, ഹത്ഥിരതനം, അസ്സരതനം, മണിരതനം, ഇത്ഥിരതനം, ഗഹപതിരതനം, പരിണായകരതനമേവ സത്തമം. പരോസഹസ്സം ഖോ പനസ്സ പുത്താ ഭവന്തി സൂരാ വീരങ്ഗരൂപാ പരസേനപ്പമദ്ദനാ. സോ ഇമം പഥവിം സാഗരപരിയന്തം അദണ്ഡേന അസത്ഥേന ധമ്മേന അഭിവിജിയ അജ്ഝാവസതി. സചേ ഖോ പന അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജതി, അരഹം ഹോതി സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ലോകേ വിവട്ടച്ഛദോ’’തി [ദീ. നി. ൩.൨൦൦]. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ലക്ഖണസമന്നാഗതോ ബോധിസത്തോതി.

ലക്ഖണകഥാ നിട്ഠിതാ.