൪. ചതുത്ഥവഗ്ഗോ
(൩൩) ൧. ഗിഹിസ്സ അരഹാതികഥാ
൩൮൭. ഗിഹിസ്സ അരഹാതി? ആമന്താ. അത്ഥി അരഹതോ ഗിഹിസംയോജനന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നത്ഥി അരഹതോ ഗിഹിസംയോജനന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി നത്ഥി അരഹതോ ഗിഹിസംയോജനം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ഗിഹിസ്സ അരഹാ’’തി.
ഗിഹിസ്സ അരഹാതി? ആമന്താ. നനു അരഹതോ ഗിഹിസംയോജനം പഹീനം ഉച്ഛിന്നമൂലം താലാവത്ഥുകതം അനഭാവങ്കതം ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അരഹതോ ഗിഹിസംയോജനം പഹീനം ഉച്ഛിന്നമൂലം താലാവത്ഥുകതം അനഭാവങ്കതം ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ഗിഹിസ്സ അരഹാ’’തി.
ഗിഹിസ്സ അരഹാതി? ആമന്താ. അത്ഥി കോചി ഗിഹീ ഗിഹിസംയോജനം അപ്പഹായ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോതി [മ. നി. ൨.൧൮൬]? നത്ഥി. ഹഞ്ചി നത്ഥി കോചി ഗിഹീ ഗിഹിസംയോജനം അപ്പഹായ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ഗിഹിസ്സ അരഹാ’’തി.
ഗിഹിസ്സ അരഹാതി? ആമന്താ. നനു വച്ഛഗോത്തോ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അത്ഥി നു ഖോ, ഭോ ഗോതമ, കോചി ഗിഹീ ഗിഹിസംയോജനം അപ്പഹായ കായസ്സ ഭേദാ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ’’തി? ‘‘നത്ഥി ഖോ, വച്ഛ, കോചി ഗിഹീ ഗിഹിസംയോജനം അപ്പഹായ കായസ്സ ഭേദാ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ’’തി. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഗിഹിസ്സ അരഹാ’’തി.
ഗിഹിസ്സ അരഹാതി? ആമന്താ. അരഹാ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവേയ്യ, മേഥുനം ഉപ്പാദേയ്യ, പുത്തസമ്ബാധസയനം അജ്ഝാവസേയ്യ, കാസികചന്ദനം പച്ചനുഭവേയ്യ, മാലാഗന്ധവിലേപനം ധാരേയ്യ, ജാതരൂപരജതം സാദിയേയ്യ, അജേളകം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ, കുക്കുടസൂകരം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ, ഹത്ഥിഗവസ്സവളവം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ, തിത്തിരവട്ടകമോരകപിഞ്ജരം [… കപിഞ്ജലം (സ്യാ. കം. പീ.)] പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ, ചിത്തവണ്ഡവാലമോളിം [പീതവണ്ടവാലമോളികം (സ്യാ. കം. പീ.)] ധാരേയ്യ, ഓദാതാനി വത്ഥാനി ദീഘദസാനി ധാരേയ്യ, യാവജീവം അഗാരിയഭൂതോ അസ്സാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഗിഹിസ്സ അരഹാ’’തി? ആമന്താ. നനു യസോ കുലപുത്തോ, ഉത്തിയോ ഗഹപതി, സേതു മാണവോ, ഗിഹിബ്യഞ്ജനേന അരഹത്തം പത്തോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി യസോ കുലപുത്തോ, ഉത്തിയോ ഗഹപതി, സേതു മാണവോ, ഗിഹിബ്യഞ്ജനേന അരഹത്തം പത്തോ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ഗിഹിസ്സ അരഹാ’’തി.
ഗിഹിസ്സ അരഹാതികഥാ നിട്ഠിതാ.
൪. ചതുത്ഥവഗ്ഗോ
(൩൪) ൨. ഉപപത്തികഥാ
൩൮൮. സഹ ഉപപത്തിയാ അരഹാതി? ആമന്താ. സഹ ഉപപത്തിയാ സോതാപന്നോ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
സഹ ഉപപത്തിയാ അരഹാതി? ആമന്താ. സഹ ഉപപത്തിയാ സകദാഗാമീ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
സഹ ഉപപത്തിയാ അരഹാതി? ആമന്താ. സഹ ഉപപത്തിയാ അനാഗാമീ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
സഹ ഉപപത്തിയാ സോതാപന്നോ ന ഹോതീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സഹ ഉപപത്തിയാ സോതാപന്നോ ന ഹോതി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സഹ ഉപപത്തിയാ അരഹാ’’തി.
സഹ ഉപപത്തിയാ സകദാഗാമീ ന ഹോതീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സഹ ഉപപത്തിയാ സകദാഗാമീ ന ഹോതി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സഹ ഉപപത്തിയാ അരഹാ’’തി.
സഹ ഉപപത്തിയാ അനാഗാമീ ന ഹോതീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സഹ ഉപപത്തിയാ അനാഗാമീ ന ഹോതി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സഹ ഉപപത്തിയാ അരഹാ’’തി.
൩൮൯. സഹ ഉപപത്തിയാ അരഹാതി? ആമന്താ. സാരിപുത്തോ ഥേരോ സഹ ഉപപത്തിയാ അരഹാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഥേരോ …പേ… മഹാകസ്സപോ ഥേരോ…പേ… മഹാകച്ചാനോ ഥേരോ…പേ… മഹാകോട്ഠികോ ഥേരോ…പേ… മഹാപന്ഥകോ ഥേരോ സഹ ഉപപത്തിയാ അരഹാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
സാരിപുത്തോ ഥേരോ ന സഹ ഉപപത്തിയാ അരഹാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സാരിപുത്തോ ഥേരോ ന സഹ ഉപപത്തിയാ അരഹാ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സഹ ഉപപത്തിയാ അരഹാ’’തി.
മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഥേരോ…പേ… മഹാകസ്സപോ ഥേരോ…പേ… മഹാകച്ചാനോ ഥേരോ…പേ… മഹാകോട്ഠികോ ഥേരോ…പേ… മഹാപന്ഥകോ ഥേരോ ന സഹ ഉപപത്തിയാ അരഹാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി മഹാപന്ഥകോ ഥേരോ ന സഹ ഉപപത്തിയാ അരഹാ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സഹ ഉപപത്തിയാ അരഹാ’’തി.
൩൯൦. സഹ ഉപപത്തിയാ അരഹാതി? ആമന്താ. ഉപപത്തേസിയേന ചിത്തേന അരഹത്തം സച്ഛികരോതി ലോകിയേന സാസവേന…പേ… സംകിലേസിയേനാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
സഹ ഉപപത്തിയാ അരഹാതി? ആമന്താ. ഉപപത്തേസിയം ചിത്തം നിയ്യാനികം ഖയഗാമീ ബോധഗാമീ അപചയഗാമീ അനാസവം…പേ… അസംകിലേസിയന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
നനു ഉപപത്തേസിയം ചിത്തം അനിയ്യാനികം ന ഖയഗാമി ന ബോധഗാമി ന അപചയഗാമി സാസവം…പേ… സംകിലേസിയന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ഉപപത്തേസിയം ചിത്തം അനിയ്യാനികം ന ഖയഗാമി ന ബോധഗാമി ന അപചയഗാമി സാസവം…പേ… സംകിലേസിയം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സഹ ഉപപത്തിയാ അരഹാ’’തി.
സഹ ഉപപത്തിയാ അരഹാതി? ആമന്താ. ഉപപത്തേസിയേന ചിത്തേന രാഗം പജഹതി, ദോസം പജഹതി, മോഹം പജഹതി, അനോത്തപ്പം പജഹതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
സഹ ഉപപത്തിയാ അരഹാതി? ആമന്താ. ഉപപത്തേസിയം ചിത്തം മഗ്ഗോ… സതിപട്ഠാനം…പേ… സമ്മപ്പധാനം… ഇദ്ധിപാദോ… ഇന്ദ്രിയം… ബലം… ബോജ്ഝങ്ഗോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
സഹ ഉപപത്തിയാ അരഹാതി? ആമന്താ. ഉപപത്തേസിയേന ചിത്തേന ദുക്ഖം പരിജാനാതി, സമുദയം പജഹതി, നിരോധം സച്ഛികരോതി, മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… സഹ ഉപപത്തിയാ അരഹാതി? ആമന്താ. ചുതിചിത്തം മഗ്ഗചിത്തം ഉപപത്തേസിയം ചിത്തം ഫലചിത്തന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ഉപപത്തികഥാ നിട്ഠിതാ.
൪. ചതുത്ഥവഗ്ഗോ
(൩൫) ൩. അനാസവകഥാ
൩൯൧. അരഹതോ സബ്ബേ ധമ്മാ അനാസവാതി? ആമന്താ. മഗ്ഗോ ഫലം നിബ്ബാനം, സോതാപത്തിമഗ്ഗോ സോതാപത്തിഫലം, സകദാഗാമിമഗ്ഗോ സകദാഗാമിഫലം, അനാഗാമിമഗ്ഗോ അനാഗാമിഫലം, അരഹത്തമഗ്ഗോ അരഹത്തഫലം, സതിപട്ഠാനം സമ്മപ്പധാനം ഇദ്ധിപാദോ ഇന്ദ്രിയം ബലം ബോജ്ഝങ്ഗോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അരഹതോ സബ്ബേ ധമ്മാ അനാസവാതി? ആമന്താ. അരഹതോ ചക്ഖും അനാസവന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ…. അരഹതോ ചക്ഖും അനാസവന്തി? ആമന്താ. മഗ്ഗോ ഫലം നിബ്ബാനം, സോതാപത്തിമഗ്ഗോ സോതാപത്തിഫലം…പേ… ബോജ്ഝങ്ഗോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അരഹതോ സോതം…പേ… അരഹതോ ഘാനം… അരഹതോ ജിവ്ഹാ… അരഹതോ കായോ അനാസവോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… അരഹതോ കായോ അനാസവോതി? ആമന്താ. മഗ്ഗോ ഫലം നിബ്ബാനം, സോതാപത്തിമഗ്ഗോ സോതാപത്തിഫലം…പേ… ബോജ്ഝങ്ഗോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അരഹതോ കായോ അനാസവോതി? ആമന്താ. അരഹതോ കായോ പഗ്ഗഹനിഗ്ഗഹുപഗോ ഛേദനഭേദനുപഗോ കാകേഹി ഗിജ്ഝേഹി കുലലേഹി സാധാരണോതി? ആമന്താ. അനാസവോ ധമ്മോ പഗ്ഗഹനിഗ്ഗഹുപഗോ ഛേദനഭേദനുപഗോ കാകേഹി ഗിജ്ഝേഹി കുലലേഹി സാധാരണോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ….
അരഹതോ കായേ വിസം കമേയ്യ, സത്ഥം കമേയ്യ, അഗ്ഗി കമേയ്യാതി? ആമന്താ. അനാസവേ ധമ്മേ വിസം കമേയ്യ, സത്ഥം കമേയ്യ, അഗ്ഗി കമേയ്യാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ലബ്ഭാ അരഹതോ കായോ അദ്ദുബന്ധനേന ബന്ധിതും, രജ്ജുബന്ധനേന ബന്ധിതും, സങ്ഖലികബന്ധനേന ബന്ധിതും, ഗാമബന്ധനേന ബന്ധിതും, നിഗമബന്ധനേന ബന്ധിതും, നഗരബന്ധനേന ബന്ധിതും, ജനപദബന്ധനേന ബന്ധിതും, കണ്ഠപഞ്ചമേഹി ബന്ധനേഹി ബന്ധിതുന്തി? ആമന്താ. ലബ്ഭാ അനാസവോ ധമ്മോ അദ്ദുബന്ധനേന ബന്ധിതും, രജ്ജുബന്ധനേന ബന്ധിതും, സങ്ഖലികബന്ധനേന ബന്ധിതും, ഗാമനിഗമനഗരജനപദബന്ധനേന ബന്ധിതും, കണ്ഠപഞ്ചമേഹി ബന്ധനേഹി ബന്ധിതുന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
൩൯൨. യദി അരഹാ പുഥുജ്ജനസ്സ ചീവരം ദേതി, അനാസവം ഹുത്വാ സാസവം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അനാസവം ഹുത്വാ സാസവം ഹോതീതി? ആമന്താ. തഞ്ഞേവ അനാസവം തം സാസവന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തഞ്ഞേവ അനാസവം തം സാസവന്തി? ആമന്താ. മഗ്ഗോ അനാസവോ ഹുത്വാ സാസവോ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ഫലം… സതിപട്ഠാനം… സമ്മപ്പധാനം… ഇദ്ധിപാദോ… ഇന്ദ്രിയം… ബലം… ബോജ്ഝങ്ഗോ അനാസവോ ഹുത്വാ സാസവോ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
യദി അരഹാ പുഥുജ്ജനസ്സ പിണ്ഡപാതം ദേതി, സേനാസനം ദേതി, ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം ദേതി, അനാസവോ ഹുത്വാ സാസവോ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അനാസവോ ഹുത്വാ സാസവോ ഹോതീതി? ആമന്താ. തഞ്ഞേവ അനാസവം തം സാസവന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തഞ്ഞേവ അനാസവം തം സാസവന്തി? ആമന്താ. മഗ്ഗോ അനാസവോ ഹുത്വാ സാസവോ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ഫലം… സതിപട്ഠാനം… സമ്മപ്പധാനം… ഇദ്ധിപാദോ… ഇന്ദ്രിയം… ബലം… ബോജ്ഝങ്ഗോ അനാസവോ ഹുത്വാ സാസവോ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
യദി പുഥുജ്ജനോ അരഹതോ ചീവരം ദേതി, സാസവം ഹുത്വാ അനാസവം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സാസവം ഹുത്വാ അനാസവം ഹോതീതി? ആമന്താ. തഞ്ഞേവ സാസവം തം അനാസവന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തഞ്ഞേവ സാസവം തം അനാസവന്തി? ആമന്താ. രാഗോ സാസവോ ഹുത്വാ അനാസവോ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദോസോ…പേ… മോഹോ…പേ… അനോത്തപ്പം സാസവം ഹുത്വാ അനാസവം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
യദി പുഥുജ്ജനോ അരഹതോ പിണ്ഡപാതം ദേതി, സേനാസനം ദേതി, ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം ദേതി, സാസവോ ഹുത്വാ അനാസവോ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സാസവോ ഹുത്വാ അനാസവോ ഹോതീതി? ആമന്താ. തഞ്ഞേവ സാസവം തം അനാസവന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തഞ്ഞേവ സാസവം തം അനാസവന്തി? ആമന്താ. രാഗോ സാസവോ ഹുത്വാ അനാസവോ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദോസോ…പേ… മോഹോ…പേ… അനോത്തപ്പം സാസവം ഹുത്വാ അനാസവം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ന വത്തബ്ബം – ‘‘അരഹതോ സബ്ബേ ധമ്മാ അനാസവാ’’തി? ആമന്താ. നനു അരഹാ അനാസവോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അരഹാ അനാസവോ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അരഹതോ സബ്ബേ ധമ്മാ അനാസവാ’’തി.
അനാസവകഥാ നിട്ഠിതാ.
൪. ചതുത്ഥവഗ്ഗോ
(൩൬) ൪. സമന്നാഗതകഥാ
൩൯൩. അരഹാ ചതൂഹി ഫലേഹി സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. അരഹാ ചതൂഹി ഫസ്സേഹി ചതൂഹി വേദനാഹി ചതൂഹി സഞ്ഞാഹി ചതൂഹി ചേതനാഹി ചതൂഹി ചിത്തേഹി ചതൂഹി സദ്ധാഹി ചതൂഹി വീരിയേഹി ചതൂഹി സതീഹി ചതൂഹി സമാധീഹി ചതൂഹി പഞ്ഞാഹി സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അനാഗാമീ തീഹി ഫലേഹി സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. അനാഗാമീ തീഹി ഫസ്സേഹി…പേ… തീഹി പഞ്ഞാഹി സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
സകദാഗാമീ ദ്വീഹി ഫലേഹി സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. സകദാഗാമീ ദ്വീഹി ഫസ്സേഹി…പേ… ദ്വീഹി പഞ്ഞാഹി സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അരഹാ സോതാപത്തിഫലേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. അരഹാ സോതാപന്നോ സത്തക്ഖത്തുപരമോ, കോലങ്കോലോ, ഏകബീജീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അരഹാ സകദാഗാമിഫലേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. അരഹാ സകദാഗാമീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… അരഹാ അനാഗാമിഫലേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. അരഹാ അനാഗാമീ, അന്തരാപരിനിബ്ബായീ, ഉപഹച്ചപരിനിബ്ബായീ, അസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ, സസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ, ഉദ്ധംസോതോ അകനിട്ഠഗാമീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അനാഗാമീ സോതാപത്തിഫലേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. അനാഗാമീ സോതാപന്നോ സത്തക്ഖത്തുപരമോ, കോലങ്കോലോ, ഏകബീജീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… അനാഗാമീ സകദാഗാമിഫലേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. അനാഗാമീ സകദാഗാമീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
സകദാഗാമീ സോതാപത്തിഫലേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. സകദാഗാമീ സോതാപന്നോ സത്തക്ഖത്തുപരമോ, കോലങ്കോലോ, ഏകബീജീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
൩൯൪. സോതാപത്തിഫലേന സമന്നാഗതോ ‘‘സോതാപന്നോ’’തി വത്തബ്ബോതി? ആമന്താ. അരഹാ സോതാപത്തിഫലേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. സ്വേവ അരഹാ, സോ സോതാപന്നോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
സകദാഗാമിഫലേന സമന്നാഗതോ ‘‘സകദാഗാമീ’’തി വത്തബ്ബോതി? ആമന്താ. അരഹാ സകദാഗാമിഫലേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. സ്വേവ അരഹാ, സോ സകദാഗാമീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അനാഗാമിഫലേന സമന്നാഗതോ ‘‘അനാഗാമീ’’തി വത്തബ്ബോതി? ആമന്താ. അരഹാ അനാഗാമിഫലേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. സ്വേവ അരഹാ, സോ അനാഗാമീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
സോതാപത്തിഫലേന സമന്നാഗതോ ‘‘സോതാപന്നോ’’തി വത്തബ്ബോതി? ആമന്താ. അനാഗാമീ സോതാപത്തിഫലേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. സ്വേവ അനാഗാമീ, സോ സോതാപന്നോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
സകദാഗാമിഫലേന സമന്നാഗതോ ‘‘സകദാഗാമീ’’തി വത്തബ്ബോതി? ആമന്താ. അനാഗാമീ സകദാഗാമിഫലേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. സ്വേവ അനാഗാമീ, സോ സകദാഗാമീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
സോതാപത്തിഫലേന സമന്നാഗതോ ‘‘സോതാപന്നോ’’തി വത്തബ്ബോതി? ആമന്താ. സകദാഗാമീ സോതാപത്തിഫലേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. സ്വേവ സകദാഗാമീ, സോ സോതാപന്നോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
൩൯൫. അരഹാ സോതാപത്തിഫലേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. നനു അരഹാ സോതാപത്തിഫലം വീതിവത്തോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അരഹാ സോതാപത്തിഫലം വീതിവത്തോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അരഹാ സോതാപത്തിഫലേന സമന്നാഗതോ’’തി.
അരഹാ സോതാപത്തിഫലം വീതിവത്തോ തേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. അരഹാ സോതാപത്തിമഗ്ഗം വീതിവത്തോ, സക്കായദിട്ഠിം വിചികിച്ഛം സീലബ്ബതപരാമാസം, അപായഗമനീയം രാഗം, അപായഗമനീയം ദോസം, അപായഗമനീയം മോഹം വീതിവത്തോ തേന സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അരഹാ സകദാഗാമിഫലേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. നനു അരഹാ സകദാഗാമിഫലം വീതിവത്തോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അരഹാ സകദാഗാമിഫലം വീതിവത്തോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അരഹാ സകദാഗാമിഫലേന സമന്നാഗതോ’’തി.
അരഹാ സകദാഗാമിഫലം വീതിവത്തോ തേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. അരഹാ സകദാഗാമിമഗ്ഗം വീതിവത്തോ, ഓളാരികം കാമരാഗം, ഓളാരികം ബ്യാപാദം വീതിവത്തോ തേന സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അരഹാ അനാഗാമിഫലേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. നനു അരഹാ അനാഗാമിഫലം വീതിവത്തോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അരഹാ അനാഗാമിഫലം വീതിവത്തോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അരഹാ അനാഗാമിഫലേന സമന്നാഗതോ’’തി.
അരഹാ അനാഗാമിഫലം വീതിവത്തോ തേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. അരഹാ അനാഗാമിമഗ്ഗം വീതിവത്തോ, അണുസഹഗതം കാമരാഗം, അണുസഹഗതം ബ്യാപാദം വീതിവത്തോ തേന സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അനാഗാമീ സോതാപത്തിഫലേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. നനു അനാഗാമീ സോതാപത്തിഫലം വീതിവത്തോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അനാഗാമീ സോതാപത്തിഫലം വീതിവത്തോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അനാഗാമീ സോതാപത്തിഫലേന സമന്നാഗതോ’’തി.
അനാഗാമീ സോതാപത്തിഫലം വീതിവത്തോ തേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. അനാഗാമീ സോതാപത്തിമഗ്ഗം വീതിവത്തോ, സക്കായദിട്ഠിം…പേ… അപായഗമനീയം മോഹം വീതിവത്തോ തേന സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അനാഗാമീ സകദാഗാമിഫലേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. നനു അനാഗാമീ സകദാഗാമിഫലം വീതിവത്തോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അനാഗാമീ സകദാഗാമിഫലം വീതിവത്തോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അനാഗാമീ സകദാഗാമിഫലേന സമന്നാഗതോ’’തി.
അനാഗാമീ സകദാഗാമിഫലം വീതിവത്തോ തേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. അനാഗാമീ സകദാഗാമിമഗ്ഗം വീതിവത്തോ, ഓളാരികം കാമരാഗം, ഓളാരികം ബ്യാപാദം വീതിവത്തോ തേന സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
സകദാഗാമീ സോതാപത്തിഫലേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. നനു സകദാഗാമീ സോതാപത്തിഫലം വീതിവത്തോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സകദാഗാമീ സോതാപത്തിഫലം വീതിവത്തോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സകദാഗാമീ സോതാപത്തിഫലേന സമന്നാഗതോ’’തി.
സകദാഗാമീ സോതാപത്തിഫലം വീതിവത്തോ തേന സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. സകദാഗാമീ സോതാപത്തിമഗ്ഗം വീതിവത്തോ, സക്കായദിട്ഠിം…പേ… അപായഗമനീയം മോഹം വീതിവത്തോ തേന സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
൩൯൬. ന വത്തബ്ബം – ‘‘അരഹാ ചതൂഹി ഫലേഹി സമന്നാഗതോ’’തി? ആമന്താ. നനു അരഹതാ ചത്താരി ഫലാനി പടിലദ്ധാനി, തേഹി ച അപരിഹീനോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അരഹതാ ചത്താരി ഫലാനി പടിലദ്ധാനി തേഹി ച അപരിഹീനോ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അരഹാ ചതൂഹി ഫലേഹി സമന്നാഗതോ’’തി.
ന വത്തബ്ബം – ‘‘അനാഗാമീ തീഹി ഫലേഹി സമന്നാഗതോ’’തി? ആമന്താ. നനു അനാഗാമിനാ തീണി ഫലാനി പടിലദ്ധാനി, തേഹി ച അപരിഹീനോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അനാഗാമിനാ തീണി ഫലാനി പടിലദ്ധാനി തേഹി ച അപരിഹീനോ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അനാഗാമീ തീഹി ഫലേഹി സമന്നാഗതോ’’തി.
ന വത്തബ്ബം – ‘‘സകദാഗാമീ ദ്വീഹി ഫലേഹി സമന്നാഗതോ’’തി? ആമന്താ. നനു സകദാഗാമിനാ ദ്വേ ഫലാനി പടിലദ്ധാനി, തേഹി ച അപരിഹീനോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സകദാഗാമിനാ ദ്വേ ഫലാനി പടിലദ്ധാനി തേഹി ച അപരിഹീനോ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സകദാഗാമീ ദ്വീഹി ഫലേഹി സമന്നാഗതോ’’തി.
അരഹതാ ചത്താരി ഫലാനി പടിലദ്ധാനി തേഹി ച അപരിഹീനോതി, അരഹാ ചതൂഹി ഫലേഹി സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. അരഹതാ ചത്താരോ മഗ്ഗാ പടിലദ്ധാ തേഹി ച അപരിഹീനോതി, അരഹാ ചതൂഹി മഗ്ഗേഹി സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അനാഗാമിനാ തീണി ഫലാനി പടിലദ്ധാനി തേഹി ച അപരിഹീനോതി, അനാഗാമീ തീഹി ഫലേഹി സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. അനാഗാമിനാ തയോ മഗ്ഗാ പടിലദ്ധാ തേഹി ച അപരിഹീനോതി, അനാഗാമീ തീഹി മഗ്ഗേഹി സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
സകദാഗാമിനാ ദ്വേ ഫലാനി പടിലദ്ധാനി തേഹി ച അപരിഹീനോതി, സകദാഗാമീ ദ്വീഹി ഫലേഹി സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. സകദാഗാമിനാ ദ്വേ മഗ്ഗാ പടിലദ്ധാ, തേഹി ച അപരിഹീനോതി, സകദാഗാമീ ദ്വീഹി മഗ്ഗേഹി സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
സമന്നാഗതകഥാ നിട്ഠിതാ.
൪. ചതുത്ഥവഗ്ഗോ
(൩൭) ൫. ഉപേക്ഖാസമന്നാഗതകഥാ
൩൯൭. അരഹാ ഛഹി ഉപേക്ഖാഹി സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. അരഹാ ഛഹി ഫസ്സേഹി, ഛഹി വേദനാഹി, ഛഹി സഞ്ഞാഹി…പേ… ഛഹി പഞ്ഞാഹി സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അരഹാ ഛഹി ഉപേക്ഖാഹി സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. അരഹാ ചക്ഖുനാ രൂപം പസ്സന്തോ സോതേന സദ്ദം സുണാതി, ഘാനേന ഗന്ധം ഘായതി, ജിവ്ഹായ രസം സായതി, കായേന ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസതി, മനസാ ധമ്മം വിജാനാതി…പേ… മനസാ ധമ്മം വിജാനന്തോ ചക്ഖുനാ രൂപം പസ്സതി, സോതേന സദ്ദം സുണാതി, ഘാനേന ഗന്ധം ഘായതി, ജിവ്ഹായ രസം സായതി, കായേന ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അരഹാ ഛഹി ഉപേക്ഖാഹി സമന്നാഗതോതി? ആമന്താ. സതതം സമിതം അബ്ബോകിണ്ണം ഛഹി ഉപേക്ഖാഹി സമന്നാഗതോ സമോഹിതോ [സമാഹിതോ (സ്യാ.)], ഛ ഉപേക്ഖായോ പച്ചുപട്ഠിതാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ന വത്തബ്ബം – ‘‘അരഹാ ഛഹി ഉപേക്ഖാഹി സമന്നാഗതോ’’തി? ആമന്താ. നനു അരഹാ ഛളങ്ഗുപേക്ഖോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അരഹാ ഛളങ്ഗുപേക്ഖോ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അരഹാ ഛഹി ഉപേക്ഖാഹി സമന്നാഗതോ’’തി…പേ….
ഉപേക്ഖാസമന്നാഗതകഥാ നിട്ഠിതാ.
൪. ചതുത്ഥവഗ്ഗോ
(൩൮) ൬. ബോധിയാ ബുദ്ധോതികഥാ
൩൯൮. ബോധിയാ ബുദ്ധോതി? ആമന്താ. ബോധിയാ നിരുദ്ധായ വിഗതായ പടിപസ്സദ്ധായ അബുദ്ധോ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ബോധിയാ ബുദ്ധോതി? ആമന്താ. അതീതായ ബോധിയാ ബുദ്ധോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതായ ബോധിയാ ബുദ്ധോതി? ആമന്താ. തായ ബോധിയാ ബോധികരണീയം കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
തായ ബോധിയാ ബോധികരണീയം കരോതീതി? ആമന്താ. തായ ബോധിയാ ദുക്ഖം പരിജാനാതി, സമുദയം പജഹതി, നിരോധം സച്ഛികരോതി, മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ബോധിയാ ബുദ്ധോതി? ആമന്താ. അനാഗതായ ബോധിയാ ബുദ്ധോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അനാഗതായ ബോധിയാ ബുദ്ധോതി? ആമന്താ. തായ ബോധിയാ ബോധികരണീയം കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
തായ ബോധിയാ ബോധികരണീയം കരോതീതി? ആമന്താ. തായ ബോധിയാ ദുക്ഖം പരിജാനാതി…പേ… മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
പച്ചുപ്പന്നായ ബോധിയാ ബുദ്ധോ, തായ ബോധിയാ ബോധികരണീയം കരോതീതി? ആമന്താ. അതീതായ ബോധിയാ ബുദ്ധോ, തായ ബോധിയാ ബോധികരണീയം കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
പച്ചുപ്പന്നായ ബോധിയാ ബുദ്ധോ, തായ ബോധിയാ ദുക്ഖം പരിജാനാതി, സമുദയം പജഹതി, നിരോധം സച്ഛികരോതി, മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ആമന്താ. അതീതായ ബോധിയാ ബുദ്ധോ, തായ ബോധിയാ ദുക്ഖം പരിജാനാതി…പേ… മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
പച്ചുപ്പന്നായ ബോധിയാ ബുദ്ധോ, തായ ബോധിയാ ബോധികരണീയം കരോതീതി? ആമന്താ. അനാഗതായ ബോധിയാ ബുദ്ധോ, തായ ബോധിയാ ബോധികരണീയം കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
പച്ചുപ്പന്നായ ബോധിയാ ബുദ്ധോ, തായ ബോധിയാ ദുക്ഖം പരിജാനാതി…പേ… മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ആമന്താ. അനാഗതായ ബോധിയാ ബുദ്ധോ, തായ ബോധിയാ ദുക്ഖം പരിജാനാതി…പേ… മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അതീതായ ബോധിയാ ബുദ്ധോ, ന ച തായ ബോധിയാ ബോധികരണീയം കരോതീതി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നായ ബോധിയാ ബുദ്ധോ, ന ച തായ ബോധിയാ ബോധികരണീയം കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അതീതായ ബോധിയാ ബുദ്ധോ, ന ച തായ ബോധിയാ ദുക്ഖം പരിജാനാതി…പേ… മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നായ ബോധിയാ ബുദ്ധോ, ന ച തായ ബോധിയാ ദുക്ഖം പരിജാനാതി…പേ… മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അനാഗതായ ബോധിയാ ബുദ്ധോ, ന ച തായ ബോധിയാ ബോധികരണീയം കരോതീതി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നായ ബോധിയാ ബുദ്ധോ, ന ച തായ ബോധിയാ ബോധികരണീയം കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അനാഗതായ ബോധിയാ ബുദ്ധോ, ന ച തായ ബോധിയാ ദുക്ഖം പരിജാനാതി…പേ… മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നായ ബോധിയാ ബുദ്ധോ, ന ച തായ ബോധിയാ ദുക്ഖം പരിജാനാതി…പേ… മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
൩൯൯. അതീതായ ബോധിയാ ബുദ്ധോ, അനാഗതായ ബോധിയാ ബുദ്ധോ, പച്ചുപ്പന്നായ ബോധിയാ ബുദ്ധോതി? ആമന്താ. തീഹി ബോധീഹി ബുദ്ധോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
തീഹി ബോധീഹി ബുദ്ധോതി? ആമന്താ. സതതം സമിതം അബ്ബോകിണ്ണം തീഹി ബോധീഹി സമന്നാഗതോ സമോഹിതോ, തിസ്സോ ബോധിയോ പച്ചുപട്ഠിതാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ന വത്തബ്ബം – ‘‘ബോധിയാ ബുദ്ധോ’’തി? ആമന്താ. നനു ബോധിപടിലാഭാ ബുദ്ധോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ബോധിപടിലാഭാ ബുദ്ധോ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ബോധിയാ ബുദ്ധോ’’തി.
ബോധിപടിലാഭാ ബുദ്ധോതി, ബോധിയാ ബുദ്ധോതി? ആമന്താ. ബോധിപടിലാഭാ ബോധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ബോധിയാ ബുദ്ധോതികഥാ നിട്ഠിതാ.
൪. ചതുത്ഥവഗ്ഗോ
(൩൯) ൭. ലക്ഖണകഥാ
൪൦൦. ലക്ഖണസമന്നാഗതോ ബോധിസത്തോതി? ആമന്താ. പദേസലക്ഖണേഹി സമന്നാഗതോ പദേസബോധിസത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ലക്ഖണസമന്നാഗതോ ബോധിസത്തോതി? ആമന്താ. തിഭാഗലക്ഖണേഹി സമന്നാഗതോ തിഭാഗബോധിസത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ലക്ഖണസമന്നാഗതോ ബോധിസത്തോതി? ആമന്താ. ഉപഡ്ഢലക്ഖണേഹി സമന്നാഗതോ ഉപഡ്ഢബോധിസത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ലക്ഖണസമന്നാഗതോ ബോധിസത്തോതി? ആമന്താ. ചക്കവത്തിസത്തോ ലക്ഖണസമന്നാഗതോ, ചക്കവത്തിസത്തോ ബോധിസത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ചക്കവത്തിസത്തോ ലക്ഖണസമന്നാഗതോ, ചക്കവത്തിസത്തോ ബോധിസത്തോതി? ആമന്താ. യാദിസോ ബോധിസത്തസ്സ പുബ്ബയോഗോ പുബ്ബചരിയാ ധമ്മക്ഖാനം ധമ്മദേസനാ, താദിസോ ചക്കവത്തിസത്തസ്സ പുബ്ബയോഗോ പുബ്ബചരിയാ ധമ്മക്ഖാനം ധമ്മദേസനാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
൪൦൧. യഥാ ബോധിസത്തസ്സ ജായമാനസ്സ ദേവാ പഠമം പടിഗ്ഗണ്ഹന്തി പച്ഛാ മനുസ്സാ [ദീ. നി. ൨.൨൭; മ. നി. ൩.൨൦൫ വുത്തം ദിസ്സായ പുച്ഛതി], ഏവമേവം ചക്കവത്തിസത്തസ്സ ജായമാനസ്സ ദേവാ പഠമം പടിഗ്ഗണ്ഹന്തി പച്ഛാ മനുസ്സാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
യഥാ ബോധിസത്തസ്സ ജായമാനസ്സ ചത്താരോ നം ദേവപുത്താ പടിഗ്ഗഹേത്വാ മാതു പുരതോ ഠപേന്തി – ‘‘അത്തമനാ, ദേവി, ഹോഹി! മഹേസക്ഖോ തേ പുത്തോ ഉപ്പന്നോ’’തി, ഏവമേവം ചക്കവത്തിസത്തസ്സ ജായമാനസ്സ ചത്താരോ നം ദേവപുത്താ പടിഗ്ഗഹേത്വാ മാതു പുരതോ ഠപേന്തി – ‘‘അത്തമനാ, ദേവി, ഹോഹി! മഹേസക്ഖോ തേ പുത്തോ ഉപ്പന്നോ’’തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
യഥാ ബോധിസത്തസ്സ ജായമാനസ്സ ദ്വേ ഉദകസ്സ ധാരാ അന്തലിക്ഖാ പാതുഭവന്തി – ഏകാ സീതസ്സ, ഏകാ ഉണ്ഹസ്സ – യേന ബോധിസത്തസ്സ ഉദകകിച്ചം കരോന്തി മാതു ച, ഏവമേവം ചക്കവത്തിസത്തസ്സ ജായമാനസ്സ ദ്വേ ഉദകസ്സ ധാരാ അന്തലിക്ഖാ പാതുഭവന്തി – ഏകാ സീതസ്സ, ഏകാ ഉണ്ഹസ്സ – യേന ചക്കവത്തിസത്തസ്സ ഉദകകിച്ചം കരോന്തി മാതു ചാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
യഥാ സമ്പതിജാതോ ബോധിസത്തോ സമേഹി പാദേഹി പതിട്ഠഹിത്വാ ഉത്തരേന അഭിമുഖോ സത്തപദവീതിഹാരേന ഗച്ഛതി സേതമ്ഹി ഛത്തേ അനുധാരിയമാനേ, സബ്ബാ ച ദിസാ വിലോകേതി, ആസഭിഞ്ച വാചം ഭാസതി – ‘‘അഗ്ഗോഹമസ്മി ലോകസ്സ, ജേട്ഠോഹമസ്മി ലോകസ്സ, സേട്ഠോഹമസ്മി ലോകസ്സ, അയമന്തിമാ ജാതി, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ’’തി, ഏവമേവം സമ്പതിജാതോ ചക്കവത്തിസത്തോ സമേഹി പാദേഹി പതിട്ഠഹിത്വാ ഉത്തരേന അഭിമുഖോ സത്തപദവീതിഹാരേന ഗച്ഛതി സേതമ്ഹി ഛത്തേ അനുധാരിയമാനേ, സബ്ബാ ച ദിസാ വിലോകേതി, ആസഭിഞ്ച വാചം ഭാസതി – ‘‘അഗ്ഗോഹമസ്മി ലോകസ്സ, ജേട്ഠോഹമസ്മി ലോകസ്സ, സേട്ഠോഹമസ്മി ലോകസ്സ, അയമന്തിമാ ജാതി, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ’’തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
യഥാ ബോധിസത്തസ്സ ജായമാനസ്സ മഹതോ ആലോകസ്സ മഹതോ ഓഭാസസ്സ മഹതോ ഭൂമിചാലസ്സ പാതുഭാവോ ഹോതി, ഏവമേവം ചക്കവത്തിസത്തസ്സ ജായമാനസ്സ മഹതോ ആലോകസ്സ മഹതോ ഓഭാസസ്സ മഹതോ ഭൂമിചാലസ്സ പാതുഭാവോ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
യഥാ ബോധിസത്തസ്സ പകതികായോ സമന്താ ബ്യാമം ഓഭാസതി, ഏവമേവം ചക്കവത്തിസത്തസ്സ പകതികായോ സമന്താ ബ്യാമം ഓഭാസതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
യഥാ ബോധിസത്തോ മഹാസുപിനം പസ്സതി, ഏവമേവം ചക്കവത്തിസത്തോ മഹാസുപിനം പസ്സതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
൪൦൨. ന വത്തബ്ബം – ‘‘ലക്ഖണസമന്നാഗതോ ബോധിസത്തോ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ദ്വത്തിംസിമാനി, ഭിക്ഖവേ, മഹാപുരിസസ്സ മഹാപുരിസലക്ഖണാനി, യേഹി സമന്നാഗതസ്സ മഹാപുരിസസ്സ ദ്വേവ ഗതിയോ ഭവന്തി അനഞ്ഞാ [ന അഞ്ഞാ (ക.)]! സചേ അഗാരം അജ്ഝാവസതി, രാജാ ഹോതി ചക്കവത്തീ ധമ്മികോ ധമ്മരാജാ ചാതുരന്തോ വിജിതാവീ ജനപദത്ഥാവരിയപ്പത്തോ സത്തരതനസമന്നാഗതോ. തസ്സിമാനി സത്ത രതനാനി ഭവന്തി, സേയ്യഥിദം – ചക്കരതനം, ഹത്ഥിരതനം, അസ്സരതനം, മണിരതനം, ഇത്ഥിരതനം, ഗഹപതിരതനം, പരിണായകരതനമേവ സത്തമം. പരോസഹസ്സം ഖോ പനസ്സ പുത്താ ഭവന്തി സൂരാ വീരങ്ഗരൂപാ പരസേനപ്പമദ്ദനാ. സോ ഇമം പഥവിം സാഗരപരിയന്തം അദണ്ഡേന അസത്ഥേന ധമ്മേന അഭിവിജിയ അജ്ഝാവസതി. സചേ ഖോ പന അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജതി, അരഹം ഹോതി സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ലോകേ വിവട്ടച്ഛദോ’’തി [ദീ. നി. ൩.൨൦൦]. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ലക്ഖണസമന്നാഗതോ ബോധിസത്തോതി.
ലക്ഖണകഥാ നിട്ഠിതാ.
൪. ചതുത്ഥവഗ്ഗോ
(൪൦) ൮. നിയാമോക്കന്തികഥാ
൪൦൩. ബോധിസത്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ പാവചനേ ഓക്കന്തനിയാമോ ചരിതബ്രഹ്മചരിയോതി [മ. നി. ൨.൨൮൨ ഘടികാരസുത്തം നിസ്സായ പുച്ഛതി]? ആമന്താ. ബോധിസത്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ സാവകോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ബോധിസത്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ സാവകോതി? ആമന്താ. സാവകോ ഹുത്വാ ബുദ്ധോ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
സാവകോ ഹുത്വാ ബുദ്ധോ ഹോതീതി? ആമന്താ. അനുസ്സവിയോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അനുസ്സവിയോതി? ആമന്താ. നനു ഭഗവാ സയമ്ഭൂതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ഭഗവാ സയമ്ഭൂ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അനുസ്സവിയോ’’തി.
ബോധിസത്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ പാവചനേ ഓക്കന്തനിയാമോ ചരിതബ്രഹ്മചരിയോതി? ആമന്താ. ഭഗവതാ ബോധിയാ മൂലേ തീണേവ സാമഞ്ഞഫലാനി അഭിസമ്ബുദ്ധാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
നനു ഭഗവതാ ബോധിയാ മൂലേ ചത്താരി സാമഞ്ഞഫലാനി അഭിസമ്ബുദ്ധാനീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ഭഗവതാ ബോധിയാ മൂലേ ചത്താരി സാമഞ്ഞഫലാനി അഭിസമ്ബുദ്ധാനി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ബോധിസത്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ പാവചനേ ഓക്കന്തനിയാമോ ചരിതബ്രഹ്മചരിയോ’’തി.
൪൦൪. ബോധിസത്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ പാവചനേ ഓക്കന്തനിയാമോ ചരിതബ്രഹ്മചരിയോതി? ആമന്താ. ബോധിസത്തോ ദുക്കരകാരിയം അകാസീതി? ആമന്താ. ദസ്സനസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ ദുക്കരകാരിയം കരേയ്യാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ബോധിസത്തോ അപരന്തപം [അമരം തപം (സം. നി. ൧.൧൩൭)] അകാസി, അഞ്ഞം സത്ഥാരം ഉദ്ദിസീതി? ആമന്താ. ദസ്സനസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ അഞ്ഞം സത്ഥാരം ഉദ്ദിസേയ്യാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ പാവചനേ ഓക്കന്തനിയാമോ ചരിതബ്രഹ്മചരിയോ, ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ സാവകോതി? ആമന്താ. ബോധിസത്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ പാവചനേ ഓക്കന്തനിയാമോ ചരിതബ്രഹ്മചരിയോ, ബോധിസത്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ സാവകോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ചിത്തോ ഗഹപതി ഹത്ഥകോ ആളവകോ ഭഗവതോ പാവചനേ ഓക്കന്തനിയാമോ ചരിതബ്രഹ്മചരിയോ, ചിത്തോ ഗഹപതി ഹത്ഥകോ ആളവകോ ഭഗവതോ സാവകോതി? ആമന്താ. ബോധിസത്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ പാവചനേ ഓക്കന്തനിയാമോ ചരിതബ്രഹ്മചരിയോ, ബോധിസത്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ സാവകോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ബോധിസത്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ പാവചനേ ഓക്കന്തനിയാമോ ചരിതബ്രഹ്മചരിയോ, ന ച കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ സാവകോതി? ആമന്താ. ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ പാവചനേ ഓക്കന്തനിയാമോ ചരിതബ്രഹ്മചരിയോ, ന ച ഭഗവതോ സാവകോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ബോധിസത്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ പാവചനേ ഓക്കന്തനിയാമോ ചരിതബ്രഹ്മചരിയോ, ന ച കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ സാവകോതി? ആമന്താ. ചിത്തോ ഗഹപതി ഹത്ഥകോ ആളവകോ ഭഗവതോ പാവചനേ ഓക്കന്തനിയാമോ ചരിതബ്രഹ്മചരിയോ, ന ച ഭഗവതോ സാവകോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ബോധിസത്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ പാവചനേ ഓക്കന്തനിയാമോ ചരിതബ്രഹ്മചരിയോ, ന ച കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ സാവകോതി? ആമന്താ. സാവകോ ജാതിം വീതിവത്തോ അസാവകോ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
൪൦൫. ന വത്തബ്ബം – ‘‘ബോധിസത്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ പാവചനേ ഓക്കന്തനിയാമോ ചരിതബ്രഹ്മചരിയോ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘കസ്സപേ അഹം, ആനന്ദ, ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം അചരിം ആയതിം സമ്ബോധായാ’’തി! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘ബോധിസത്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ പാവചനേ ഓക്കന്തനിയാമോ ചരിതബ്രഹ്മചരിയോ’’തി.
ബോധിസത്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ പാവചനേ ഓക്കന്തനിയാമോ ചരിതബ്രഹ്മചരിയോതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ –
‘‘സബ്ബാഭിഭൂ സബ്ബവിദൂഹമസ്മി,
സബ്ബേസു ധമ്മേസു അനുപലിത്തോ;
സബ്ബഞ്ജഹോ തണ്ഹക്ഖയേ വിമുത്തോ,
സയം അഭിഞ്ഞായ കമുദ്ദിസേയ്യം.
‘‘ന മേ ആചരിയോ അത്ഥി, സദിസോ മേ ന വിജ്ജതി;
സദേവകസ്മിം ലോകസ്മിം, നത്ഥി മേ പടിപുഗ്ഗലോ.
‘‘അഹഞ്ഹി അരഹാ ലോകേ, അഹം സത്ഥാ അനുത്തരോ;
ഏകോമ്ഹി സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ, സീതിഭൂതോസ്മി നിബ്ബുതോ.
‘‘ധമ്മചക്കം പവത്തേതും, ഗച്ഛാമി കാസിനം പുരം;
അന്ധീഭൂതസ്മിം [അന്ധഭൂതസ്മിം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ലോകസ്മിം, ആഹഞ്ഛം [ആഹഞ്ഞിം (ക.)] അമതദുന്ദുഭി’’ന്തി [ദുദ്രഭിന്തി (ക.)].
‘‘യഥാ ഖോ ത്വം, ആവുസോ, പടിജാനാസി, അരഹസി അനന്തജിനോ’’തി?
‘‘മാദിസാ വേ ജിനാ ഹോന്തി, യേ പത്താ ആസവക്ഖയം;
ജിതാ മേ പാപകാ ധമ്മാ, തസ്മാഹം ഉപക ജിനോ’’തി [മഹാവ. ൧൧; മ. നി. ൧.൨൮൫; ൨.൩൪൧].
അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘ബോധിസത്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ പാവചനേ ഓക്കന്തനിയാമോ ചരിതബ്രഹ്മചരിയോ’’തി.
ബോധിസത്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ പാവചനേ ഓക്കന്തനിയാമോ ചരിതബ്രഹ്മചരിയോതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘‘ഇദം ദുക്ഖം അരിയസച്ച’ന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ, പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി, ഞാണം ഉദപാദി, പഞ്ഞാ ഉദപാദി, വിജ്ജാ ഉദപാദി, ആലോകോ ഉദപാദി. ‘തം ഖോ പനിദം ദുക്ഖം അരിയസച്ചം പരിഞ്ഞേയ്യ’ന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… പരിഞ്ഞാതന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ, പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി…പേ… ആലോകോ ഉദപാദി. ‘ഇദം ദുക്ഖസമുദയം അരിയസച്ച’ന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… ‘തം ഖോ പനിദം ദുക്ഖസമുദയം [ദുക്ഖസമുദയോ (സ്യാ. കം.)] അരിയസച്ചം പഹാതബ്ബ’ന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… പഹീനന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… ‘ഇദം ദുക്ഖനിരോധം [ദുക്ഖനിരോധോ (സ്യാ. കം.)] അരിയസച്ച’ന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… ‘തം ഖോ പനിദം ദുക്ഖനിരോധം അരിയസച്ചം സച്ഛികാതബ്ബ’ന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… സച്ഛികതന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… ‘ഇദം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ അരിയസച്ച’ന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… ‘തം ഖോ പനിദം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ അരിയസച്ചം ഭാവേതബ്ബ’ന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… ഭാവിതന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ, പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി, ഞാണം ഉദപാദി, പഞ്ഞാ ഉദപാദി, വിജ്ജാ ഉദപാദി, ആലോകോ ഉദപാദീ’’തി [മഹാവ. ൧൫; സം. നി. ൫.൧൦൮൧; പടി. മ. ൨.൩൦]. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘ബോധിസത്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ പാവചനേ ഓക്കന്തനിയാമോ ചരിതബ്രഹ്മചരിയോ’’തി.