(൧൭) ൮. കുക്കുളകഥാ

൩൩൮. സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനോധിം കത്വാ കുക്കുളാതി? ആമന്താ. നനു അത്ഥി സുഖാ വേദനാ, കായികം സുഖം, ചേതസികം സുഖം, ദിബ്ബം സുഖം, മാനുസകം സുഖം, ലാഭസുഖം, സക്കാരസുഖം, യാനസുഖം, സയനസുഖം, ഇസ്സരിയസുഖം, ആധിപച്ചസുഖം, ഗിഹിസുഖം, സാമഞ്ഞസുഖം, സാസവം സുഖം, അനാസവം സുഖം, ഉപധിസുഖം, നിരൂപധിസുഖം, സാമിസം സുഖം, നിരാമിസം സുഖം, സപ്പീതികം സുഖം, നിപ്പീതികം സുഖം, ഝാനസുഖം, വിമുത്തിസുഖം, കാമസുഖം, നേക്ഖമ്മസുഖം, വിവേകസുഖം, ഉപസമസുഖം, സമ്ബോധസുഖന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അത്ഥി സുഖാ വേദനാ…പേ… സമ്ബോധസുഖം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനോധിം കത്വാ കുക്കുളാ’’തി.

സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനോധിം കത്വാ കുക്കുളാതി? ആമന്താ. സബ്ബേ സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാ വേദനാ കായികം ദുക്ഖം ചേതസികം ദുക്ഖം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സഉപായാസാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

ന വത്തബ്ബം – ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനോധിം കത്വാ കുക്കുളാ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘സബ്ബം, ഭിക്ഖവേ, ആദിത്തം! കിഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സബ്ബം ആദിത്തം? ചക്ഖും, ഭിക്ഖവേ, ആദിത്തം, രൂപാ ആദിത്താ, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ആദിത്തം, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ ആദിത്തോ; യമിദം [യമ്പിദം (സം. നി. ൪.൨൮)] ചക്ഖുസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ, തമ്പി ആദിത്തം. കേന ആദിത്തം? ‘രാഗഗ്ഗിനാ ദോസഗ്ഗിനാ മോഹഗ്ഗിനാ ആദിത്തം, ജാതിയാ ജരായ മരണേന സോകേഹി പരിദേവേഹി ദുക്ഖേഹി ദോമനസ്സേഹി ഉപായാസേഹി ആദിത്ത’ന്തി വദാമി. സോതം ആദിത്തം, സദ്ദാ ആദിത്താ…പേ… ഘാനം ആദിത്തം, ഗന്ധാ ആദിത്താ…പേ… ജിവ്ഹാ ആദിത്താ, രസാ ആദിത്താ…പേ… കായോ ആദിത്തോ, ഫോട്ഠബ്ബാ ആദിത്താ…പേ… മനോ ആദിത്തോ, ധമ്മാ ആദിത്താ, മനോവിഞ്ഞാണം ആദിത്തം, മനോസമ്ഫസ്സോ ആദിത്തോ; യമിദം മനോസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ, തമ്പി ആദിത്തം. കേന ആദിത്തം? ‘രാഗഗ്ഗിനാ ദോസഗ്ഗിനാ മോഹഗ്ഗിനാ ആദിത്തം, ജാതിയാ ജരായ മരണേന സോകേഹി പരിദേവേഹി ദുക്ഖേഹി ദോമനസ്സേഹി ഉപായാസേഹി ആദിത്ത’ന്തി വദാമീ’’തി [മഹാവ. ൫൪; സം. നി. ൪.൨൮]. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി വത്തബ്ബം [തേന ഹി (സീ. സ്യാ.), തേന ഹി ന വത്തബ്ബം (ക.)] – ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനോധിം കത്വാ കുക്കുളാ’’തി.

സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനോധിം കത്വാ കുക്കുളാതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, കാമഗുണാ! കതമേ പഞ്ച? ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ രൂപാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ, സോതവിഞ്ഞേയ്യാ സദ്ദാ…പേ… ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ ഗന്ധാ… ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ രസാ… കായവിഞ്ഞേയ്യാ ഫോട്ഠബ്ബാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച കാമഗുണാ’’തി [മ. നി. ൧.൧൬൬; സം. നി. ൪.൨൬൮]. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനോധിം കത്വാ കുക്കുളാ’’തി.

ന വത്തബ്ബം – ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനോധിം കത്വാ കുക്കുളാ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ലാഭാ വോ, ഭിക്ഖവേ, സുലദ്ധം വോ, ഭിക്ഖവേ, ഖണോ വോ പടിലദ്ധോ [പടിവിദ്ധോ (ബഹൂസു)] ബ്രഹ്മചരിയവാസായ! ദിട്ഠാ മയാ, ഭിക്ഖവേ, ഛ ഫസ്സായതനികാ നാമ നിരയാ. തത്ഥ യം കിഞ്ചി ചക്ഖുനാ രൂപം പസ്സതി, അനിട്ഠരൂപഞ്ഞേവ പസ്സതി നോ ഇട്ഠരൂപം, അകന്തരൂപഞ്ഞേവ പസ്സതി നോ കന്തരൂപം, അമനാപരൂപഞ്ഞേവ പസ്സതി നോ മനാപരൂപം. യം കിഞ്ചി സോതേന സദ്ദം സുണാതി…പേ… ഘാനേന ഗന്ധം ഘായതി… ജിവ്ഹായ രസം സായതി… കായേന ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസതി… മനസാ ധമ്മം വിജാനാതി, അനിട്ഠരൂപഞ്ഞേവ വിജാനാതി നോ ഇട്ഠരൂപം, അകന്തരൂപഞ്ഞേവ വിജാനാതി നോ കന്തരൂപം, അമനാപരൂപഞ്ഞേവ വിജാനാതി നോ മനാപരൂപ’’ന്തി [സം. നി. ൪.൧൩൫]. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി വത്തബ്ബം [തേന ഹി ന വത്തബ്ബം (സ്യാ. ക.)] – ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനോധിം കത്വാ കുക്കുളാ’’തി.

സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനോധിം കത്വാ കുക്കുളാതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ലാഭാ വോ, ഭിക്ഖവേ, സുലദ്ധം വോ, ഭിക്ഖവേ, ഖണോ വോ പടിലദ്ധോ ബ്രഹ്മചരിയവാസായ! ദിട്ഠാ മയാ, ഭിക്ഖവേ, ഛ ഫസ്സായതനികാ നാമ സഗ്ഗാ. തത്ഥ യം കിഞ്ചി ചക്ഖുനാ രൂപം പസ്സതി, ഇട്ഠരൂപഞ്ഞേവ പസ്സതി നോ അനിട്ഠരൂപം, കന്തരൂപഞ്ഞേവ പസ്സതി നോ അകന്തരൂപം, മനാപരൂപഞ്ഞേവ പസ്സതി നോ അമനാപരൂപം. യം കിഞ്ചി സോതേന സദ്ദം സുണാതി…പേ… ഘാനേന ഗന്ധം ഘായതി… ജിവ്ഹായ രസം സായതി… കായേന ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസതി… മനസാ ധമ്മം വിജാനാതി, ഇട്ഠരൂപഞ്ഞേവ വിജാനാതി നോ അനിട്ഠരൂപം, കന്തരൂപഞ്ഞേവ വിജാനാതി നോ അകന്തരൂപം, മനാപരൂപഞ്ഞേവ വിജാനാതി നോ അമനാപരൂപ’’ന്തി [സം. നി. ൪.൧൩൫]. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനോധിം കത്വാ കുക്കുളാ’’തി.

ന വത്തബ്ബം – ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനോധിം കത്വാ കുക്കുളാ’’തി? ആമന്താ. നനു ‘‘യദനിച്ചം തം ദുക്ഖം [സം. നി. ൩.൧൫],’’ വുത്തം ഭഗവതാ, ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ’’തി [ധ. പ. ൨൭൭; മ. നി. ൧.൩൫൬]? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ‘‘യദനിച്ചം തം ദുക്ഖം,’’ വുത്തം ഭഗവതാ, ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ,’’ തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനോധിം കത്വാ കുക്കുളാ’’തി.

സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനോധിം കത്വാ കുക്കുളാതി? ആമന്താ. ദാനം അനിട്ഠഫലം അകന്തഫലം അമനുഞ്ഞഫലം സേചനകഫലം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാകന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

സീലം…പേ… ഉപോസഥോ…പേ… ഭാവനാ…പേ… ബ്രഹ്മചരിയം അനിട്ഠഫലം അകന്തഫലം അമനുഞ്ഞഫലം സേചനകഫലം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാകന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

നനു ദാനം ഇട്ഠഫലം കന്തഫലം മനുഞ്ഞഫലം അസേചനകഫലം സുഖുദ്രയം സുഖവിപാകന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ദാനം ഇട്ഠഫലം കന്തഫലം മനുഞ്ഞഫലം അസേചനകഫലം സുഖുദ്രയം സുഖവിപാകം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനോധിം കത്വാ കുക്കുളാ’’തി.

നനു സീലം… ഉപോസഥോ… ഭാവനാ… ബ്രഹ്മചരിയം ഇട്ഠഫലം കന്തഫലം മനുഞ്ഞഫലം അസേചനകഫലം സുഖുദ്രയം സുഖവിപാകന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ബ്രഹ്മചരിയം ഇട്ഠഫലം കന്തഫലം മനുഞ്ഞഫലം അസേചനകഫലം സുഖുദ്രയം സുഖവിപാകന്തി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനോധിം കത്വാ കുക്കുളാ’’തി.

സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനോധിം കത്വാ കുക്കുളാതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ –

‘‘സുഖോ വിവേകോ തുട്ഠസ്സ, സുതധമ്മസ്സ പസ്സതോ;

അബ്യാപജ്ജം സുഖം ലോകേ, പാണഭൂതേസു സംയമോ.

‘‘സുഖാ വിരാഗതാ ലോകേ, കാമാനം സമതിക്കമോ;

അസ്മിമാനസ്സ യോ വിനയോ, ഏതം വേ പരമം സുഖം [മഹാവ. ൫; ഉദാ. ൧൧ ഉദാനേ ച].

‘‘തം സുഖേന സുഖം പത്തം, അച്ചന്തസുഖമേവ തം;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, ഏതം വേ പരമം സുഖ’’ന്തി.

അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനോധിം കത്വാ കുക്കുളാ’’തി.

കുക്കുളകഥാ നിട്ഠിതാ.