(൧൨) ൩. കങ്ഖാകഥാ

൩൧൮. അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാതി? ആമന്താ. അത്ഥി അരഹതോ വിചികിച്ഛാ വിചികിച്ഛാപരിയുട്ഠാനം വിചികിച്ഛാസംയോജനം വിചികിച്ഛാനീവരണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

നത്ഥി അരഹതോ വിചികിച്ഛാ വിചികിച്ഛാപരിയുട്ഠാനം വിചികിച്ഛാസംയോജനം വിചികിച്ഛാനീവരണന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി നത്ഥി അരഹതോ വിചികിച്ഛാ വിചികിച്ഛാപരിയുട്ഠാനം വിചികിച്ഛാസംയോജനം വിചികിച്ഛാനീവരണം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാ’’തി.

അത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ കങ്ഖാ, അത്ഥി തസ്സ വിചികിച്ഛാ വിചികിച്ഛാപരിയുട്ഠാനം വിചികിച്ഛാസംയോജനം വിചികിച്ഛാനീവരണന്തി? ആമന്താ. അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാ, അത്ഥി തസ്സ വിചികിച്ഛാ വിചികിച്ഛാപരിയുട്ഠാനം വിചികിച്ഛാസംയോജനം വിചികിച്ഛാനീവരണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാ, നത്ഥി തസ്സ വിചികിച്ഛാ വിചികിച്ഛാപരിയുട്ഠാനം വിചികിച്ഛാസംയോജനം വിചികിച്ഛാനീവരണന്തി? ആമന്താ. അത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ കങ്ഖാ, നത്ഥി തസ്സ വിചികിച്ഛാ വിചികിച്ഛാപരിയുട്ഠാനം വിചികിച്ഛാസംയോജനം വിചികിച്ഛാനീവരണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാതി? ആമന്താ. അത്ഥി അരഹതോ സത്ഥരി കങ്ഖാ, ധമ്മേ കങ്ഖാ, സങ്ഘേ കങ്ഖാ, സിക്ഖായ കങ്ഖാ, പുബ്ബന്തേ കങ്ഖാ, അപരന്തേ കങ്ഖാ, പുബ്ബന്താപരന്തേ കങ്ഖാ, ഇദപ്പച്ചയതാപടിച്ചസമുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു കങ്ഖാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

നത്ഥി അരഹതോ സത്ഥരി കങ്ഖാ, ധമ്മേ കങ്ഖാ…പേ… ഇദപ്പച്ചയതാപടിച്ചസമുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു കങ്ഖാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി നത്ഥി അരഹതോ സത്ഥരി കങ്ഖാ, ധമ്മേ കങ്ഖാ…പേ… ഇദപ്പച്ചയതാപടിച്ചസമുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു കങ്ഖാ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാ’’തി.

അത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ കങ്ഖാ, അത്ഥി തസ്സ സത്ഥരി കങ്ഖാ, ധമ്മേ കങ്ഖാ…പേ… ഇദപ്പച്ചയതാപടിച്ചസമുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു കങ്ഖാതി? ആമന്താ. അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാ, അത്ഥി തസ്സ സത്ഥരി കങ്ഖാ, ധമ്മേ കങ്ഖാ…പേ… ഇദപ്പച്ചയതാപടിച്ചസമുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു കങ്ഖാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാ, നത്ഥി തസ്സ സത്ഥരി കങ്ഖാ, ധമ്മേ കങ്ഖാ…പേ… ഇദപ്പച്ചയതാപടിച്ചസമുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു കങ്ഖാതി? ആമന്താ. അത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ കങ്ഖാ, നത്ഥി തസ്സ സത്ഥരി കങ്ഖാ, ധമ്മേ കങ്ഖാ…പേ… ഇദപ്പച്ചയതാപടിച്ചസമുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു കങ്ഖാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

൩൧൯. അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാതി? ആമന്താ. നനു അരഹതോ രാഗോ പഹീനോ ഉച്ഛിന്നമൂലോ താലാവത്ഥുകതോ അനഭാവങ്കതോ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അരഹതോ രാഗോ പഹീനോ ഉച്ഛിന്നമൂലോ താലാവത്ഥുകതോ അനഭാവങ്കതോ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാ’’തി.

അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാതി? ആമന്താ. നനു അരഹതോ ദോസോ പഹീനോ…പേ… മോഹോ പഹീനോ…പേ… അനോത്തപ്പം പഹീനം…പേ… രാഗപ്പഹാനായ മഗ്ഗോ ഭാവിതോ…പേ… ബോജ്ഝങ്ഗാ ഭാവിതാ…പേ… ദോസപ്പഹാനായ…പേ… അനോത്തപ്പപഹാനായ മഗ്ഗോ ഭാവിതോ…പേ… ബോജ്ഝങ്ഗാ ഭാവിതാ; നനു അരഹാ വീതരാഗോ വീതദോസോ വീതമോഹോ…പേ… സച്ഛികാതബ്ബം സച്ഛികതന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അരഹാ വീതരാഗോ വീതദോസോ വീതമോഹോ…പേ… സച്ഛികാതബ്ബം സച്ഛികതം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാ’’തി.

൩൨൦. അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാതി? സധമ്മകുസലസ്സ അരഹതോ അത്ഥി കങ്ഖാ, പരധമ്മകുസലസ്സ അരഹതോ നത്ഥി കങ്ഖാതി. സധമ്മകുസലസ്സ അരഹതോ അത്ഥി കങ്ഖാതി? ആമന്താ. പരധമ്മകുസലസ്സ അരഹതോ അത്ഥി കങ്ഖാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പരധമ്മകുസലസ്സ അരഹതോ നത്ഥി കങ്ഖാതി? ആമന്താ. സധമ്മകുസലസ്സ അരഹതോ നത്ഥി കങ്ഖാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സധമ്മകുസലസ്സ അരഹതോ രാഗോ പഹീനോ, അത്ഥി തസ്സ കങ്ഖാതി? ആമന്താ. പരധമ്മകുസലസ്സ അരഹതോ രാഗോ പഹീനോ, അത്ഥി തസ്സ കങ്ഖാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സധമ്മകുസലസ്സ അരഹതോ ദോസോ പഹീനോ…പേ… മോഹോ പഹീനോ…പേ… അനോത്തപ്പം പഹീനം…പേ… രാഗപ്പഹാനായ മഗ്ഗോ ഭാവിതോ…പേ… ബോജ്ഝങ്ഗാ ഭാവിതാ…പേ… ദോസപ്പഹാനായ…പേ… മോഹപ്പഹാനായ…പേ… അനോത്തപ്പപഹാനായ മഗ്ഗോ ഭാവിതോ…പേ… ബോജ്ഝങ്ഗാ ഭാവിതാ…പേ… സധമ്മകുസലോ അരഹാ വീതരാഗോ വീതദോസോ വീതമോഹോ …പേ… സച്ഛികാതബ്ബം സച്ഛികതം, അത്ഥി തസ്സ കങ്ഖാതി? ആമന്താ. പരധമ്മകുസലോ അരഹാ വീതരാഗോ വീതദോസോ വീതമോഹോ…പേ… സച്ഛികാതബ്ബം സച്ഛികതം, അത്ഥി തസ്സ കങ്ഖാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പരധമ്മകുസലസ്സ അരഹതോ രാഗോ പഹീനോ, നത്ഥി തസ്സ കങ്ഖാതി? ആമന്താ. സധമ്മകുസലസ്സ അരഹതോ രാഗോ പഹീനോ, നത്ഥി തസ്സ കങ്ഖാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പരധമ്മകുസലസ്സ അരഹതോ ദോസോ പഹീനോ…പേ… മോഹോ പഹീനോ…പേ… അനോത്തപ്പം പഹീനം…പേ… രാഗപ്പഹാനായ മഗ്ഗോ ഭാവിതോ…പേ… ബോജ്ഝങ്ഗാ ഭാവിതാ…പേ… ദോസപ്പഹാനായ…പേ… മോഹപ്പഹാനായ…പേ… അനോത്തപ്പപഹാനായ മഗ്ഗോ ഭാവിതോ…പേ… ബോജ്ഝങ്ഗാ ഭാവിതാ…പേ… പരധമ്മകുസലോ അരഹാ വീതരാഗോ വീതദോസോ വീതമോഹോ…പേ… സച്ഛികാതബ്ബം സച്ഛികതം, നത്ഥി തസ്സ കങ്ഖാതി? ആമന്താ. സധമ്മകുസലോ അരഹാ വീതരാഗോ വീതദോസോ വീതമോഹോ…പേ… സച്ഛികാതബ്ബം സച്ഛികതം, നത്ഥി തസ്സ കങ്ഖാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൩൨൧. അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ജാനതോഹം, ഭിക്ഖവേ, പസ്സതോ ആസവാനം ഖയം വദാമി, നോ അജാനതോ നോ അപസ്സതോ! കിഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ജാനതോ കിം പസ്സതോ ആസവാനം ഖയോ ഹോതി? ‘ഇതി രൂപം’…പേ… ‘ഇതി വിഞ്ഞാണസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ’തി – ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ ആസവാനം ഖയോ ഹോതീ’’തി. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാ’’തി.

അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ജാനതോഹം, ഭിക്ഖവേ, പസ്സതോ ആസവാനം ഖയം വദാമി, നോ അജാനതോ നോ അപസ്സതോ! കിഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ജാനതോ കിം പസ്സതോ ആസവാനം ഖയോ ഹോതി? ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി, ഭിക്ഖവേ…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി ജാനതോ പസ്സതോ ആസവാനം ഖയോ ഹോതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ ആസവാനം ഖയോ ഹോതീ’’തി. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാ’’തി.

അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘സബ്ബം, ഭിക്ഖവേ, അനഭിജാനം അപരിജാനം അവിരാജയം അപ്പജഹം അഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായ; സബ്ബഞ്ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഭിജാനം പരിജാനം വിരാജയം പജഹം ഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായാ’’തി! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാ’’തി.

അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘സഹാവസ്സ ദസ്സനസമ്പദായ …പേ… ഛച്ചാഭിഠാനാനി അഭബ്ബ കാതു’’ന്തി. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാ’’തി.

അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘യസ്മിം, ഭിക്ഖവേ, സമയേ അരിയസാവകസ്സ വിരജം വീതമലം ധമ്മചക്ഖും ഉദപാദി – ‘യം കിഞ്ചി സമുദയധമ്മം സബ്ബം തം നിരോധധമ്മ’ന്തി, സഹ ദസ്സനുപ്പാദാ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകസ്സ തീണി സംയോജനാനി പഹീയന്തി – സക്കായദിട്ഠി, വിചികിച്ഛാ, സീലബ്ബതപരാമാസോ’’തി! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാ’’തി.

അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ –

‘‘യദാ ഹവേ പാതുഭവന്തി ധമ്മാ,

ആതാപിനോ ഝായതോ ബ്രാഹ്മണസ്സ;

അഥസ്സ കങ്ഖാ വപയന്തി സബ്ബാ,

യതോ പജാനാതി സഹേതുധമ്മന്തി.

‘‘യദാ ഹവേ പാതുഭവന്തി ധമ്മാ,

ആതാപിനോ ഝായതോ ബ്രാഹ്മണസ്സ;

അഥസ്സ കങ്ഖാ വപയന്തി സബ്ബാ,

യതോ ഖയം പച്ചയാനം അവേദീതി.

‘‘യദാ ഹവേ പാതുഭവന്തി ധമ്മാ,

ആതാപിനോ ഝായതോ ബ്രാഹ്മണസ്സ;

വിധൂപയം തിട്ഠതി മാരസേനം,

സൂരിയോവ [സുരിയോവ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ഓഭാസയമന്തലിക്ഖന്തി [മഹാവ. ൩; ഉദാ. ൩].

‘‘യാ കാചി കങ്ഖാ ഇധ വാ ഹുരം വാ,

സകവേദിയാ വാ പരവേദിയാ വാ;

ഝായിനോ [യേ ഝായിനോ (ഉദാനേ)] താ പജഹന്തി സബ്ബാ,

ആതാപിനോ ബ്രഹ്മചരിയം ചരന്താതി [ഉദാ. ൪൭ ഉദാനേപി].

‘‘യേ കങ്ഖാസമതിക്കന്താ, കങ്ഖാഭൂതേസു പാണിസു;

അസംസയാ വിസംയുത്താ, തേസു ദിന്നം മഹപ്ഫലന്തി.

‘‘ഏതാദിസീ ധമ്മപകാസനേത്ഥ,

ന തത്ഥ കിം കങ്ഖതി കോചി സാവകോ;

നിത്ഥിണ്ണഓഘം [നിതിണ്ണഓഘം (സീ. ക.), നിത്തിണ്ണഓഘം (സ്യാ. കം.)] വിചികിച്ഛഛിന്നം,

ബുദ്ധം നമസ്സാമ ജിനം ജനിന്ദാ’’തി [ദീ. നി. ൨.൩൫൪].

അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാ’’തി.

ന വത്തബ്ബം – ‘‘അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാ’’തി? ആമന്താ. നനു അരഹാ ഇത്ഥിപുരിസാനം നാമഗോത്തേ കങ്ഖേയ്യ, മഗ്ഗാമഗ്ഗേ കങ്ഖേയ്യ, തിണകട്ഠവനപ്പതീനം നാമേ കങ്ഖേയ്യാ’’തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അരഹാ ഇത്ഥിപുരിസാനം നാമഗോത്തേ കങ്ഖേയ്യ, മഗ്ഗാമഗ്ഗേ കങ്ഖേയ്യ, തിണകട്ഠവനപ്പതീനം നാമേ കങ്ഖേയ്യ; തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാ’’തി.

അരഹാ ഇത്ഥിപുരിസാനം നാമഗോത്തേ കങ്ഖേയ്യ, മഗ്ഗാമഗ്ഗേ കങ്ഖേയ്യ, തിണകട്ഠവനപ്പതീനം നാമേ കങ്ഖേയ്യാതി, അത്ഥി അരഹതോ കങ്ഖാതി? ആമന്താ. അരഹാ സോതാപത്തിഫലേ വാ സകദാഗാമിഫലേ വാ അനാഗാമിഫലേ വാ അരഹത്തേ വാ കങ്ഖേയ്യാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കങ്ഖാകഥാ നിട്ഠിതാ.