൧൧. ഗതിഅനുയോഗോ

൬൯. പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി? ആമന്താ. സോ പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ….

൭൦. പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി? ആമന്താ. അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൧. പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി? ആമന്താ. സോ ച അഞ്ഞോ ച സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൨. പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി? ആമന്താ. നേവ സോ സന്ധാവതി, ന അഞ്ഞോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൩. പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി? ആമന്താ. സോ പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി, അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി, സോ ച അഞ്ഞോ ച സന്ധാവതി, നേവ സോ സന്ധാവതി ന അഞ്ഞോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൪. ന വത്തബ്ബം – ‘‘പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോക’’ന്തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ –

‘‘സ സത്തക്ഖത്തുപരമം, സന്ധാവിത്വാന പുഗ്ഗലോ;

ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി, സബ്ബസംയോജനക്ഖയാ’’തി [സം. നി. ൨.൧൩൩; ഇതിവു. ൨൪ ഇതിവുത്തകേപി].

അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി.

൭൫. ന വത്തബ്ബം – ‘‘പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോക’’ന്തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘അനമതഗ്ഗോയം [അനമതഗ്ഗായം (ക.)], ഭിക്ഖവേ, സംസാരോ. പുബ്ബകോടി ന പഞ്ഞായതി, അവിജ്ജാനീവരണാനം സത്താനം തണ്ഹാസംയോജനാനം സന്ധാവതം സംസരത’’ന്തി [സം. നി. ൨.൧൨൪]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി.

൭൬. പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി? ആമന്താ. സ്വേവ പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൭. സ്വേവ പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി? ആമന്താ. അത്ഥി കോചി മനുസ്സോ ഹുത്വാ ദേവോ ഹോതീതി? ആമന്താ. സ്വേവ മനുസ്സോ സോ ദേവോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൮. സ്വേവ മനുസ്സോ സോ ദേവോതി? ആമന്താ. മനുസ്സോ ഹുത്വാ ദേവോ ഹോതി, ദേവോ ഹുത്വാ മനുസ്സോ ഹോതി, മനുസ്സഭൂതോ അഞ്ഞോ, ദേവോ അഞ്ഞോ, മനുസ്സഭൂതോ സ്വേവായം സന്ധാവതീതി മിച്ഛാ…പേ….

സചേ ഹി സന്ധാവതി സ്വേവ പുഗ്ഗലോ ഇതോ ചുതോ പരം ലോകം അനഞ്ഞോ, ഹേവം മരണം ന ഹേഹിതി, പാണാതിപാതോപി നുപലബ്ഭതി. കമ്മം അത്ഥി, കമ്മവിപാകോ അത്ഥി, കതാനം കമ്മാനം വിപാകോ അത്ഥി, കുസലാകുസലേ വിപച്ചമാനേ സ്വേവായം സന്ധാവതീതി മിച്ഛാ.

൭൯. സ്വേവ പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി? ആമന്താ. അത്ഥി കോചി മനുസ്സോ ഹുത്വാ യക്ഖോ ഹോതി, പേതോ ഹോതി, നേരയികോ ഹോതി, തിരച്ഛാനഗതോ ഹോതി, ഓട്ഠോ ഹോതി, ഗോണോ ഹോതി, ഗദ്രഭോ ഹോതി, സൂകരോ ഹോതി, മഹിംസോ [മഹിസോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ഹോതീതി? ആമന്താ. സ്വേവ മനുസ്സോ സോ മഹിംസോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൦. സ്വേവ മനുസ്സോ സോ മഹിംസോതി? ആമന്താ. മനുസ്സോ ഹുത്വാ മഹിംസോ ഹോതി, മഹിംസോ ഹുത്വാ മനുസ്സോ ഹോതി, മനുസ്സഭൂതോ അഞ്ഞോ, മഹിംസോ അഞ്ഞോ, മനുസ്സഭൂതോ സ്വേവായം സന്ധാവതീതി മിച്ഛാ…പേ….

൮൧. സ്വേവ പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി? ആമന്താ. അത്ഥി കോചി ഖത്തിയോ ഹുത്വാ ബ്രാഹ്മണോ ഹോതീതി? ആമന്താ. സ്വേവ ഖത്തിയോ സോ ബ്രാഹ്മണോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൨. അത്ഥി കോചി ഖത്തിയോ ഹുത്വാ വേസ്സോ ഹോതി, സുദ്ദോ ഹോതീതി? ആമന്താ. സ്വേവ ഖത്തിയോ സോ സുദ്ദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൩. അത്ഥി കോചി ബ്രാഹ്മണോ ഹുത്വാ വേസ്സോ ഹോതി, സുദ്ദോ ഹോതി, ഖത്തിയോ ഹോതീതി? ആമന്താ. സ്വേവ ബ്രാഹ്മണോ സോ ഖത്തിയോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൪. അത്ഥി കോചി വേസ്സോ ഹുത്വാ സുദ്ദോ ഹോതി, ഖത്തിയോ ഹോതി, ബ്രാഹ്മണോ ഹോതീതി? ആമന്താ. സ്വേവ വേസ്സോ സോ ബ്രാഹ്മണോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൫. അത്ഥി കോചി സുദ്ദോ ഹുത്വാ ഖത്തിയോ ഹോതി, ബ്രാഹ്മണോ ഹോതി, വേസ്സോ ഹോതീതി? ആമന്താ. സ്വേവ സുദ്ദോ സോ വേസ്സോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൬. സ്വേവ പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി? ആമന്താ. ഹത്ഥച്ഛിന്നോ ഹത്ഥച്ഛിന്നോവ ഹോതി, പാദച്ഛിന്നോ പാദച്ഛിന്നോവ ഹോതി, ഹത്ഥപാദച്ഛിന്നോ ഹത്ഥപാദച്ഛിന്നോവ ഹോതി, കണ്ണച്ഛിന്നോ… നാസച്ഛിന്നോ… കണ്ണനാസച്ഛിന്നോ… അങ്ഗുലിച്ഛിന്നോ… അളച്ഛിന്നോ… കണ്ഡരച്ഛിന്നോ… കുണിഹത്ഥകോ… ഫണഹത്ഥകോ… കുട്ഠിയോ… ഗണ്ഡിയോ… കിലാസിയോ… സോസിയോ… അപമാരിയോ… ഓട്ഠോ… ഗോണോ… ഗദ്രഭോ… സൂകരോ… മഹിംസോ മഹിംസോവ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൭. ന വത്തബ്ബം – ‘‘സ്വേവ പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോക’’ന്തി? ആമന്താ. നനു സോതാപന്നോ പുഗ്ഗലോ മനുസ്സലോകാ ചുതോ ദേവലോകം ഉപപന്നോ തത്ഥപി സോതാപന്നോവ ഹോതീതി? ആമന്താ.

ഹഞ്ചി സോതാപന്നോ പുഗ്ഗലോ മനുസ്സലോകാ ചുതോ ദേവലോകം ഉപപന്നോ തത്ഥപി സോതാപന്നോവ ഹോതി, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സ്വേവ പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോക’’ന്തി.

൮൮. സോതാപന്നോ പുഗ്ഗലോ മനുസ്സലോകാ ചുതോ ദേവലോകം ഉപപന്നോ തത്ഥപി സോതാപന്നോവ ഹോതീതി കത്വാ തേന ച കാരണേന സ്വേവ പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി? ആമന്താ. സോതാപന്നോ പുഗ്ഗലോ മനുസ്സലോകാ ചുതോ ദേവലോകം ഉപപന്നോ തത്ഥപി മനുസ്സോ ഹോതീതി കത്വാ? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൯. സ്വേവ പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി? ആമന്താ. അനഞ്ഞോ അവിഗതോ സന്ധാവതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൯൦. അനഞ്ഞോ അവിഗതോ സന്ധാവതീതി? ആമന്താ. ഹത്ഥച്ഛിന്നോ ഹത്ഥച്ഛിന്നോവ ഹോതി, പാദച്ഛിന്നോ പാദച്ഛിന്നോവ ഹോതി, ഹത്ഥപാദച്ഛിന്നോ ഹത്ഥപാദച്ഛിന്നോവ ഹോതി, കണ്ണച്ഛിന്നോ… നാസച്ഛിന്നോ… കണ്ണനാസച്ഛിന്നോ… അങ്ഗുലിച്ഛിന്നോ… അളച്ഛിന്നോ… കണ്ഡരച്ഛിന്നോ… കുണിഹത്ഥകോ… ഫണഹത്ഥകോ… കുട്ഠിയോ… ഗണ്ഡിയോ… കിലാസിയോ… സോസിയോ… അപമാരിയോ… ഓട്ഠോ… ഗോണോ… ഗദ്രഭോ… സൂകരോ… മഹിംസോ മഹിംസോവ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൯൧. സ്വേവ പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി? ആമന്താ. സരൂപോ സന്ധാവതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സരൂപോ സന്ധാവതീതി? ആമന്താ. തം ജീവം തം സരീരന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സവേദനോ…പേ… സസഞ്ഞോ…പേ… സസങ്ഖാരോ…പേ… സവിഞ്ഞാണോ സന്ധാവതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സവിഞ്ഞാണോ സന്ധാവതീതി? ആമന്താ. തം ജീവം തം സരീരന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൯൨. സ്വേവ പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി? ആമന്താ. അരൂപോ സന്ധാവതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അരൂപോ സന്ധാവതീതി? ആമന്താ. അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീരന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അവേദനോ…പേ… അസഞ്ഞോ…പേ… അസങ്ഖാരോ…പേ… അവിഞ്ഞാണോ സന്ധാവതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അവിഞ്ഞാണോ സന്ധാവതീതി? ആമന്താ. അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീരന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൯൩. സ്വേവ പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി? ആമന്താ. രൂപം സന്ധാവതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… രൂപം സന്ധാവതീതി? ആമന്താ. തം ജീവം തം സരീരന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

വേദനാ …പേ… സഞ്ഞാ…പേ… സങ്ഖാരാ…പേ… വിഞ്ഞാണം സന്ധാവതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… വിഞ്ഞാണം സന്ധാവതീതി? ആമന്താ. തം ജീവം തം സരീരന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൯൪. സ്വേവ പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകന്തി? ആമന്താ. രൂപം ന സന്ധാവതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… രൂപം ന സന്ധാവതീതി? ആമന്താ. അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീരന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

വേദനാ …പേ… സഞ്ഞാ…പേ… സങ്ഖാരാ…പേ… വിഞ്ഞാണം ന സന്ധാവതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… വിഞ്ഞാണം ന സന്ധാവതീതി? ആമന്താ. അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീരന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. (സംഖിത്തം).

ഖന്ധേസു ഭിജ്ജമാനേസു, സോ ചേ ഭിജ്ജതി പുഗ്ഗലോ;

ഉച്ഛേദാ ഭവതി ദിട്ഠി, യാ ബുദ്ധേന വിവജ്ജിതാ.

ഖന്ധേസു ഭിജ്ജമാനേസു, നോ ചേ ഭിജ്ജതി പുഗ്ഗലോ;

പുഗ്ഗലോ സസ്സതോ ഹോതി, നിബ്ബാനേന സമസമോതി.

ഗതിഅനുയോഗോ.