൧൨. ഉപാദാപഞ്ഞത്താനുയോഗോ

൯൫. രൂപം ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. രൂപം അനിച്ചം സങ്ഖതം പടിച്ചസമുപ്പന്നം ഖയധമ്മം വയധമ്മം വിരാഗധമ്മം നിരോധധമ്മം വിപരിണാമധമ്മന്തി? ആമന്താ? പുഗ്ഗലോപി അനിച്ചോ സങ്ഖതോ പടിച്ചസമുപ്പന്നോ ഖയധമ്മോ വയധമ്മോ വിരാഗധമ്മോ നിരോധധമ്മോ വിപരിണാമധമ്മോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൯൬. വേദനം ഉപാദായ… സഞ്ഞം ഉപാദായ… സങ്ഖാരേ ഉപാദായ… വിഞ്ഞാണം ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം സങ്ഖതം പടിച്ചസമുപ്പന്നം ഖയധമ്മം വയധമ്മം വിരാഗധമ്മം നിരോധധമ്മം വിപരിണാമധമ്മന്തി? ആമന്താ. പുഗ്ഗലോപി അനിച്ചോ സങ്ഖതോ പടിച്ചസമുപ്പന്നോ ഖയധമ്മോ വയധമ്മോ വിരാഗധമ്മോ നിരോധധമ്മോ വിപരിണാമധമ്മോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൯൭. രൂപം ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. നീലം രൂപം ഉപാദായ നീലകസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പീതം രൂപം ഉപാദായ… ലോഹിതം രൂപം ഉപാദായ… ഓദാതം രൂപം ഉപാദായ… സനിദസ്സനം രൂപം ഉപാദായ… അനിദസ്സനം രൂപം ഉപാദായ… സപ്പടിഘം രൂപം ഉപാദായ… അപ്പടിഘം രൂപം ഉപാദായ അപ്പടിഘസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൯൮. വേദനം ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. കുസലം വേദനം ഉപാദായ കുസലസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… കുസലം വേദനം ഉപാദായ കുസലസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. കുസലാ വേദനാ സഫലാ സവിപാകാ ഇട്ഠഫലാ കന്തഫലാ മനുഞ്ഞഫലാ അസേചനകഫലാ സുഖുദ്രയാ സുഖവിപാകാതി? ആമന്താ. കുസലോപി പുഗ്ഗലോ സഫലോ സവിപാകോ ഇട്ഠഫലോ കന്തഫലോ മനുഞ്ഞഫലോ അസേചനകഫലോ സുഖുദ്രയോ സുഖവിപാകോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൯൯. വേദനം ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. അകുസലം വേദനം ഉപാദായ അകുസലസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അകുസലം വേദനം ഉപാദായ അകുസലസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. അകുസലാ വേദനാ സഫലാ സവിപാകാ അനിട്ഠഫലാ അകന്തഫലാ അമനുഞ്ഞഫലാ സേചനകഫലാ ദുക്ഖുദ്രയാ ദുക്ഖവിപാകാതി? ആമന്താ. അകുസലോപി പുഗ്ഗലോ സഫലോ സവിപാകോ അനിട്ഠഫലോ അകന്തഫലോ അമനുഞ്ഞഫലോ സേചനകഫലോ ദുക്ഖുദ്രയോ ദുക്ഖവിപാകോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൧൦൦. വേദനം ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. അബ്യാകതം വേദനം ഉപാദായ അബ്യാകതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അബ്യാകതം വേദനം ഉപാദായ അബ്യാകതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. അബ്യാകതാ വേദനാ അനിച്ചാ സങ്ഖതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നാ ഖയധമ്മാ വയധമ്മാ വിരാഗധമ്മാ നിരോധധമ്മാ വിപരിണാമധമ്മാതി? ആമന്താ. അബ്യാകതോപി പുഗ്ഗലോ അനിച്ചോ സങ്ഖതോ പടിച്ചസമുപ്പന്നോ ഖയധമ്മോ വയധമ്മോ വിരാഗധമ്മോ നിരോധധമ്മോ വിപരിണാമധമ്മോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൧൦൧. സഞ്ഞം ഉപാദായ… സങ്ഖാരേ ഉപാദായ… വിഞ്ഞാണം ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. കുസലം വിഞ്ഞാണം ഉപാദായ കുസലസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… കുസലം വിഞ്ഞാണം ഉപാദായ കുസലസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. കുസലം വിഞ്ഞാണം സഫലം സവിപാകം ഇട്ഠഫലം കന്തഫലം മനുഞ്ഞഫലം അസേചനകഫലം സുഖുദ്രയം സുഖവിപാകന്തി? ആമന്താ. കുസലോപി പുഗ്ഗലോ സഫലോ സവിപാകോ ഇട്ഠഫലോ കന്തഫലോ മനുഞ്ഞഫലോ അസേചനകഫലോ സുഖുദ്രയോ സുഖവിപാകോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൧൦൨. വിഞ്ഞാണം ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. അകുസലം വിഞ്ഞാണം ഉപാദായ അകുസലസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അകുസലം വിഞ്ഞാണം ഉപാദായ അകുസലസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. അകുസലം വിഞ്ഞാണം സഫലം സവിപാകം അനിട്ഠഫലം അകന്തഫലം അമനുഞ്ഞഫലം സേചനകഫലം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാകന്തി? ആമന്താ. അകുസലോപി പുഗ്ഗലോ സഫലോ സവിപാകോ അനിട്ഠഫലോ അകന്തഫലോ അമനുഞ്ഞഫലോ സേചനകഫലോ ദുക്ഖുദ്രയോ ദുക്ഖവിപാകോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൧൦൩. വിഞ്ഞാണം ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. അബ്യാകതം വിഞ്ഞാണം ഉപാദായ അബ്യാകതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അബ്യാകതം വിഞ്ഞാണം ഉപാദായ അബ്യാകതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. അബ്യാകതം വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം സങ്ഖതം പടിച്ചസമുപ്പന്നം ഖയധമ്മം വയധമ്മം വിരാഗധമ്മം നിരോധധമ്മം വിപരിണാമധമ്മന്തി? ആമന്താ. അബ്യാകതോപി പുഗ്ഗലോ അനിച്ചോ സങ്ഖതോ പടിച്ചസമുപ്പന്നോ ഖയധമ്മോ വയധമ്മോ വിരാഗധമ്മോ നിരോധധമ്മോ വിപരിണാമധമ്മോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൧൦൪. ചക്ഖും ഉപാദായ ‘‘ചക്ഖുമാ പുഗ്ഗലോ’’തി വത്തബ്ബോതി? ആമന്താ. ചക്ഖുമ്ഹി നിരുദ്ധേ ‘‘ചക്ഖുമാ പുഗ്ഗലോ നിരുദ്ധോ’’തി വത്തബ്ബോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സോതം ഉപാദായ… ഘാനം ഉപാദായ… ജിവ്ഹം ഉപാദായ… കായം ഉപാദായ… മനം ഉപാദായ ‘‘മനവാ പുഗ്ഗലോ’’തി വത്തബ്ബോതി? ആമന്താ. മനമ്ഹി നിരുദ്ധേ ‘‘മനവാ പുഗ്ഗലോ നിരുദ്ധോ’’തി വത്തബ്ബോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

൧൦൫. മിച്ഛാദിട്ഠിം ഉപാദായ ‘‘മിച്ഛാദിട്ഠിയോ പുഗ്ഗലോ’’തി വത്തബ്ബോതി? ആമന്താ. മിച്ഛാദിട്ഠിയാ നിരുദ്ധായ ‘‘മിച്ഛാദിട്ഠിയോ പുഗ്ഗലോ നിരുദ്ധോ’’തി വത്തബ്ബോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. മിച്ഛാസങ്കപ്പം ഉപാദായ… മിച്ഛാവാചം ഉപാദായ… മിച്ഛാകമ്മന്തം ഉപാദായ… മിച്ഛാആജീവം ഉപാദായ … മിച്ഛാവായാമം ഉപാദായ… മിച്ഛാസതിം ഉപാദായ… മിച്ഛാസമാധിം ഉപാദായ ‘‘മിച്ഛാസമാധിയോ പുഗ്ഗലോ’’തി വത്തബ്ബോതി? ആമന്താ. മിച്ഛാസമാധിമ്ഹി നിരുദ്ധേ ‘‘മിച്ഛാസമാധിയോ പുഗ്ഗലോ നിരുദ്ധോ’’തി വത്തബ്ബോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

൧൦൬. സമ്മാദിട്ഠിം ഉപാദായ ‘‘സമ്മാദിട്ഠിയോ പുഗ്ഗലോ’’തി വത്തബ്ബോതി? ആമന്താ. സമ്മാദിട്ഠിയാ നിരുദ്ധായ ‘‘സമ്മാദിട്ഠിയോ പുഗ്ഗലോ നിരുദ്ധോ’’തി വത്തബ്ബോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമ്മാസങ്കപ്പം ഉപാദായ… സമ്മാവാചം ഉപാദായ… സമ്മാകമ്മന്തം ഉപാദായ… സമ്മാആജീവം ഉപാദായ… സമ്മാവായാമം ഉപാദായ… സമ്മാസതിം ഉപാദായ… സമ്മാസമാധിം ഉപാദായ ‘‘സമ്മാസമാധിയോ പുഗ്ഗലോ’’തി വത്തബ്ബോതി? ആമന്താ. സമ്മാസമാധിമ്ഹി നിരുദ്ധേ ‘‘സമ്മാസമാധിയോ പുഗ്ഗലോ നിരുദ്ധോ’’തി വത്തബ്ബോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൧൦൭. രൂപം ഉപാദായ, വേദനം ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. ദ്വിന്നം ഖന്ധാനം ഉപാദായ ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം പഞ്ഞത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… രൂപം ഉപാദായ, വേദനം ഉപാദായ, സഞ്ഞം ഉപാദായ, സങ്ഖാരേ ഉപാദായ, വിഞ്ഞാണം ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. പഞ്ചന്നം ഖന്ധാനം ഉപാദായ പഞ്ചന്നം പുഗ്ഗലാനം പഞ്ഞത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൧൦൮. ചക്ഖായതനം ഉപാദായ, സോതായതനം ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. ദ്വിന്നം ആയതനാനം ഉപാദായ ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം പഞ്ഞത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ചക്ഖായതനം ഉപാദായ, സോതായതനം ഉപാദായ…പേ… ധമ്മായതനം ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. ദ്വാദസന്നം ആയതനാനം ഉപാദായ ദ്വാദസന്നം പുഗ്ഗലാനം പഞ്ഞത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൧൦൯. ചക്ഖുധാതും ഉപാദായ, സോതധാതും ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. ദ്വിന്നം ധാതൂനം ഉപാദായ ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം പഞ്ഞത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ചക്ഖുധാതും ഉപാദായ, സോതധാതും ഉപാദായ…പേ… ധമ്മധാതും ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. അട്ഠാരസന്നം ധാതൂനം ഉപാദായ അട്ഠാരസന്നം പുഗ്ഗലാനം പഞ്ഞത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൧൧൦. ചക്ഖുന്ദ്രിയം ഉപാദായ, സോതിന്ദ്രിയം ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. ദ്വിന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ഉപാദായ ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം പഞ്ഞത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ചക്ഖുന്ദ്രിയം ഉപാദായ, സോതിന്ദ്രിയം ഉപാദായ…പേ… അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. ബാവീസതീനം [ബാവീസതിയാ (?)] ഇന്ദ്രിയാനം ഉപാദായ ബാവീസതീനം പുഗ്ഗലാനം പഞ്ഞത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൧൧൧. ഏകവോകാരഭവം ഉപാദായ ഏകസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. ചതുവോകാരഭവം ഉപാദായ ചതുന്നം പുഗ്ഗലാനം പഞ്ഞത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ഏകവോകാരഭവം ഉപാദായ ഏകസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. പഞ്ചവോകാരഭവം ഉപാദായ പഞ്ചന്നം പുഗ്ഗലാനം പഞ്ഞത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ഏകവോകാരഭവേ ഏകോവ പുഗ്ഗലോതി? ആമന്താ. ചതുവോകാരഭവേ ചത്താരോവ [ചത്താരോ (?)] പുഗ്ഗലാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ഏകവോകാരഭവേ ഏകോവ പുഗ്ഗലോതി? ആമന്താ. പഞ്ചവോകാരഭവേ പഞ്ചേവ പുഗ്ഗലാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൧൧൨. യഥാ രുക്ഖം ഉപാദായ ഛായായ പഞ്ഞത്തി, ഏവമേവം രൂപം ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ( ) [(ആമന്താ) (?) ഏവം അനന്തരവാരത്തയേപി] യഥാ രുക്ഖം ഉപാദായ ഛായായ പഞ്ഞത്തി, രുക്ഖോപി അനിച്ചോ ഛായാപി അനിച്ചാ, ഏവമേവം രൂപം ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തി, രൂപമ്പി അനിച്ചം പുഗ്ഗലോപി അനിച്ചോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… യഥാ രുക്ഖം ഉപാദായ ഛായായ പഞ്ഞത്തി, അഞ്ഞോ രുക്ഖോ അഞ്ഞാ ഛായാ, ഏവമേവം രൂപം ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തി, അഞ്ഞം രൂപം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൧൧൩. യഥാ ഗാമം ഉപാദായ ഗാമികസ്സ പഞ്ഞത്തി, ഏവമേവം രൂപം ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? യഥാ ഗാമം ഉപാദായ ഗാമികസ്സ പഞ്ഞത്തി, അഞ്ഞോ ഗാമോ അഞ്ഞോ ഗാമികോ, ഏവമേവം രൂപം ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തി, അഞ്ഞം രൂപം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൧൧൪. യഥാ രട്ഠം ഉപാദായ രഞ്ഞോ പഞ്ഞത്തി, ഏവമേവം രൂപം ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? യഥാ രട്ഠം ഉപാദായ രഞ്ഞോ പഞ്ഞത്തി, അഞ്ഞം രട്ഠം അഞ്ഞോ രാജാ, ഏവമേവം രൂപം ഉപാദായ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തി, അഞ്ഞം രൂപം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൧൧൫. യഥാ ന നിഗളോ നേഗളികോ, യസ്സ നിഗളോ സോ നേഗളികോ, ഏവമേവം ന രൂപം രൂപവാ, യസ്സ രൂപം സോ രൂപവാതി? യഥാ ന നിഗളോ നേഗളികോ, യസ്സ നിഗളോ സോ നേഗളികോ, അഞ്ഞോ നിഗളോ അഞ്ഞോ നേഗളികോ, ഏവമേവം ന രൂപം രൂപവാ, യസ്സ രൂപം സോ രൂപവാ, അഞ്ഞം രൂപം അഞ്ഞോ രൂപവാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൧൧൬. ചിത്തേ ചിത്തേ പുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞത്തീതി? ആമന്താ. ചിത്തേ ചിത്തേ പുഗ്ഗലോ ജായതി ജീയതി മീയതി ചവതി ഉപപജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദുതിയേ ചിത്തേ ഉപ്പന്നേ ന വത്തബ്ബം സോതി വാ അഞ്ഞോതി വാതി? ആമന്താ. ദുതിയേ ചിത്തേ ഉപ്പന്നേ ന വത്തബ്ബം കുമാരകോതി വാ കുമാരികാതി വാതി? വത്തബ്ബം.

ആജാനാഹി നിഗ്ഗഹം. ഹഞ്ചി ദുതിയേ ചിത്തേ ഉപ്പന്നേ ന വത്തബ്ബം – ‘‘സോതി വാ അഞ്ഞോതി വാ,’’ തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ദുതിയേ ചിത്തേ ഉപ്പന്നേ ന വത്തബ്ബം – ‘കുമാരകോതി വാ കുമാരികാതി വാ’’’തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘ദുതിയേ ചിത്തേ ഉപ്പന്നേ ന വത്തബ്ബം – സോതി വാ അഞ്ഞോതി വാ, ദുതിയേ ചിത്തേ ഉപ്പന്നേ വത്തബ്ബം – കുമാരകോതി വാ കുമാരികാതി വാ’’’തി മിച്ഛാ.

ഹഞ്ചി വാ പന ദുതിയേ ചിത്തേ ഉപ്പന്നേ വത്തബ്ബം – ‘‘കുമാരകോതി വാ കുമാരികാ’’തി വാ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ദുതിയേ ചിത്തേ ഉപ്പന്നേ വത്തബ്ബം – ‘സോതി വാ അഞ്ഞോതി വാ’’’തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘ദുതിയേ ചിത്തേ ഉപ്പന്നേ ന വത്തബ്ബം – സോതി വാ അഞ്ഞോതി വാ, ദുതിയേ ചിത്തേ ഉപ്പന്നേ വത്തബ്ബം – കുമാരകോതി വാ കുമാരികാതി വാ’’’തി മിച്ഛാ.

൧൧൭. ദുതിയേ ചിത്തേ ഉപ്പന്നേ ന വത്തബ്ബം – ‘‘സോതി വാ അഞ്ഞോതി വാ’’തി? ആമന്താ. ദുതിയേ ചിത്തേ ഉപ്പന്നേ ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഇത്ഥീതി വാ പുരിസോതി വാ ഗഹട്ഠോതി വാ പബ്ബജിതോതി വാ ദേവോതി വാ മനുസ്സോതി വാ’’തി? വത്തബ്ബം.

ആജാനാഹി നിഗ്ഗഹം. ഹഞ്ചി ദുതിയേ ചിത്തേ ഉപ്പന്നേ ന വത്തബ്ബം – ‘‘സോതി വാ അഞ്ഞോതി വാ,’’ തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ദുതിയേ ചിത്തേ ഉപ്പന്നേ ന വത്തബ്ബം – ‘ദേവോതി വാ മനുസ്സോതി വാ’’’തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘ദുതിയേ ചിത്തേ ഉപ്പന്നേ ന വത്തബ്ബം – സോതി വാ അഞ്ഞോതി വാ, ദുതിയേ ചിത്തേ ഉപ്പന്നേ വത്തബ്ബം – ദേവോതി വാ മനുസ്സോതി വാ’’’തി മിച്ഛാ.

ഹഞ്ചി വാ പന ദുതിയേ ചിത്തേ ഉപ്പന്നേ വത്തബ്ബം – ‘‘ദേവോതി വാ മനുസ്സോതി വാ,’’ തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ദുതിയേ ചിത്തേ ഉപ്പന്നേ വത്തബ്ബം – ‘സോതി വാ അഞ്ഞോതി വാ’’’തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘ദുതിയേ ചിത്തേ ഉപ്പന്നേ ന വത്തബ്ബം – സോതി വാ അഞ്ഞോതി വാ, ദുതിയേ ചിത്തേ ഉപ്പന്നേ വത്തബ്ബം – ദേവോതി വാ മനുസ്സോതി വാ’’’തി മിച്ഛാ…പേ….

൧൧൮. ന വത്തബ്ബം – ‘‘പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാ’’തി? ആമന്താ. നനു യോ പസ്സതി യം പസ്സതി യേന പസ്സതി, സോ പസ്സതി തം പസ്സതി തേന പസ്സതീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി യോ പസ്സതി യം പസ്സതി യേന പസ്സതി, സോ പസ്സതി തം പസ്സതി തേന പസ്സതി; തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാ’’തി.

൧൧൯. ന വത്തബ്ബം – ‘‘പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാ’’തി? ആമന്താ. നനു യോ സുണാതി…പേ… യോ ഘായതി… യോ സായതി… യോ ഫുസതി… യോ വിജാനാതി യം വിജാനാതി യേന വിജാനാതി, സോ വിജാനാതി തം വിജാനാതി തേന വിജാനാതീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി യോ വിജാനാതി യം വിജാനാതി യേന വിജാനാതി, സോ വിജാനാതി തം വിജാനാതി തേന വിജാനാതി; തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാ’’തി.

൧൨൦. പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാതി? ആമന്താ. നനു യോ ന പസ്സതി യം ന പസ്സതി യേന ന പസ്സതി, സോ ന പസ്സതി തം ന പസ്സതി തേന ന പസ്സതീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി യോ ന പസ്സതി യം ന പസ്സതി യേന ന പസ്സതി, സോ ന പസ്സതി തം ന പസ്സതി തേന ന പസ്സതി; നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാ’’തി.

പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാതി? ആമന്താ. നനു യോ ന സുണാതി…പേ… യോ ന ഘായതി… യോ ന സായതി… യോ ന ഫുസതി… യോ ന വിജാനാതി യം ന വിജാനാതി യേന ന വിജാനാതി, സോ ന വിജാനാതി തം ന വിജാനാതി തേന ന വിജാനാതീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി യോ ന വിജാനാതി യം ന വിജാനാതി യേന ന വിജാനാതി, സോ ന വിജാനാതി തം ന വിജാനാതി തേന ന വിജാനാതി; നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാ’’തി.

൧൨൧. ന വത്തബ്ബം – ‘‘പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘പസ്സാമഹം, ഭിക്ഖവേ, ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ, സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാമീ’’തി [മ. നി. ൧.൨൧൩ ഥോകം വിസദിസം]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാതി.

൧൨൨. വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘പസ്സാമഹം, ഭിക്ഖവേ, ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ, സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാമീ’’തി കത്വാ തേനേവ കാരണേന പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാതി? ആമന്താ. ഭഗവാ ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന രൂപം പസ്സതി പുഗ്ഗലം പസ്സതീതി? രൂപം പസ്സതി. രൂപം പുഗ്ഗലോ, രൂപം ചവതി, രൂപം ഉപപജ്ജതി, രൂപം യഥാകമ്മൂപഗന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

ഭഗവാ ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന രൂപം പസ്സതി പുഗ്ഗലം പസ്സതീതി? പുഗ്ഗലം പസ്സതി. പുഗ്ഗലോ രൂപം രൂപായതനം രൂപധാതു നീലം പീതകം ലോഹിതകം ഓദാതം ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യം ചക്ഖുസ്മിം പടിഹഞ്ഞതി, ചക്ഖുസ്സ ആപാഥം ആഗച്ഛതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

ഭഗവാ ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന രൂപം പസ്സതി പുഗ്ഗലം പസ്സതീതി? ഉഭോ പസ്സതി. ഉഭോ രൂപം രൂപായതനം രൂപധാതു, ഉഭോ നീലാ, ഉഭോ പീതകാ, ഉഭോ ലോഹിതകാ, ഉഭോ ഓദാതാ, ഉഭോ ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ, ഉഭോ ചക്ഖുസ്മിം പടിഹഞ്ഞന്തി, ഉഭോ ചക്ഖുസ്സ ആപാഥം ആഗച്ഛന്തി, ഉഭോ ചവന്തി, ഉഭോ ഉപപജ്ജന്തി, ഉഭോ യഥാകമ്മൂപഗാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

ഉപാദാപഞ്ഞത്താനുയോഗോ.