൬. ദേവതാനുസ്സതികഥാവണ്ണനാ

൧൬൨. അരിയമഗ്ഗവസേനാതി അരിയമഗ്ഗസ്സ അധിഗമവസേന. സമുദാഗതേഹീതി സമ്മദേവ തദുപ്പത്തിതോ ഉദ്ധം ആഗതേഹി. യാദിസാ ഹി അരിയാനം സന്താനേ ലോകിയാപി സദ്ധാദയോ, ന താദിസാ കദാചിപി പോഥുജ്ജനികാ സദ്ധാദയോ. ദിബ്ബന്തീതി ദേവാ. ചത്താരോ മഹാരാജാനോ ഏതേസന്തി ചതുമഹാരാജാ, തേ ഏവ ചാതുമഹാരാജികാ. തേത്തിംസ സഹപുഞ്ഞകാരിനോ തത്ഥൂപപന്നാതി തംസഹചരിതം ഠാനം താവതിംസം, തന്നിവാസിനോപി ദേവാ തംസഹചരണതോ ഏവ താവതിംസാ. ദുക്ഖതോ യാതാ അപയാതാതി യാമാ. തുസായ പീതിയാ ഇതാ ഉപഗതാതി തുസിതാ. ഭോഗാനം നിമ്മാനേ രതി ഏതേസന്തി നിമ്മാനരതിനോ. പരനിമ്മിതേസു ഭോഗേസു വസം വത്തേന്തീതി പരനിമ്മിതവസവത്തിനോ. ബ്രഹ്മാനം കായോ സമൂഹോ ബ്രഹ്മകായോ, തപ്പരിയാപന്നതായ തത്ഥ ഭവാതി ബ്രഹ്മകായികാ. തതുത്തരീതി തതോ ബ്രഹ്മകായികേഹി ഉത്തരി, ഉപരി പരിത്താഭാദികേ സന്ധായ വദതി. ദേവതാ സക്ഖിട്ഠാനേ ഠപേത്വാതി ‘‘യഥാരൂപായ മഗ്ഗേനാഗതായ സദ്ധായ സമന്നാഗതാ, സീലേന സുതേന ചാഗേന പഞ്ഞായ സമന്നാഗതാ ഇതോ ചുതാ തത്ഥ ഉപപന്നാ താ ദേവതാ, മയ്ഹമ്പി തഥാരൂപാ സദ്ധാ സീലം സുതം ചാഗോ പഞ്ഞാ ച സംവിജ്ജതീ’’തി ദേവതാ സക്ഖിട്ഠാനേ ഠപേത്വാ സക്ഖിം ഓതാരേന്തേന വിയ അത്തനോ സദ്ധാദിഗുണാ അനുസ്സരിതബ്ബാ.

യദി ഏവം സുത്തേ (അ. നി. ൬.൧൦) ഉഭയഗുണാനുസ്സരണം വുത്തം, തം കഥന്തി അനുയോഗം മനസി കത്വാ ആഹ ‘‘സുത്തേ പനാ’’തിആദി. തത്ഥ കിഞ്ചാപി വുത്തന്തി ‘‘അത്തനോ ച, താസഞ്ച ദേവതാന’’ന്തി ഉഭയം സമധുരം വിയ സുത്തേ (അ. നി. ൬.൧൦) കിഞ്ചാപി വുത്തം. അഥ ഖോ തം ‘‘ദേവതാനം സദ്ധഞ്ച സീലഞ്ചാ’’തിആദിവചനം. സക്ഖിട്ഠാനേ ഠപേതബ്ബന്തി ‘‘വുത്ത’’ന്തി പരതോ പദം ആനേത്വാ സമ്ബന്ധിതബ്ബം. കിമത്ഥം പന സക്ഖിട്ഠാനേ ഠപനന്തി ആഹ ‘‘ദേവതാനം അത്തനോ സദ്ധാദീഹി സമാനഗുണദീപനത്ഥന്തി വേദിതബ്ബ’’ന്തി. കസ്മാ പന സുത്തേ യഥാരുതവസേന അത്ഥം അഗ്ഗഹേത്വാ ഏവം അത്ഥോ ഗയ്ഹതീതി ആഹ ‘‘അട്ഠകഥായഞ്ഹീ’’തിആദി.

൧൬൩. തസ്മാതി യസ്മാ അട്ഠകഥായം ദേവതാ സക്ഖിട്ഠാനേ ഠപേത്വാ അത്തനോ ഗുണാനുസ്സരണം ദള്ഹം കത്വാ വുത്തം, സീലചാഗാനുസ്സതീസു വിയ ഇധാപി അത്തനോ ഗുണാനുസ്സരണം ഝാനുപ്പത്തിനിമിത്തം യുത്തം, തസ്മാ. പുബ്ബഭാഗേ ഭാവനാരമ്ഭേ. അപരഭാഗേതി യഥാ ഭാവേന്തസ്സ ഉപചാരജ്ഝാനം ഇജ്ഝതി, തഥാ ഭാവനാകാലേ. യദി അത്തനോ ഏവ ഇധ ഗുണാ അനുസ്സരിതബ്ബാ, കഥമയം ദേവതാനുസ്സതീതി ആഹ ‘‘ദേവതാനം ഗുണസദിസസദ്ധാദിഗുണാനുസ്സരണവസേനാ’’തി. തേന സദിസകപ്പനായ അയം ഭാവനാ ‘‘ദേവതാനുസ്സതീ’’തി വുത്താ, ന ദേവതാനം, താസം ഗുണാനം വാ അനുസ്സരണേനാതി ദസ്സേതി. പുബ്ബഭാഗേ വാ പവത്തം ദേവതാഗുണാനുസ്സരണം ഉപാദായ ‘‘ദേവതാനുസ്സതീ’’തി ഇമിസ്സാ സമഞ്ഞാ വേദിതബ്ബാ. തഥാ ഹി വക്ഖതി ‘‘പുബ്ബഭാഗേ ദേവതാ ആരബ്ഭ പവത്തചിത്തവസേനാ’’തി. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

പകിണ്ണകകഥാവണ്ണനാ

൧൬൪. ഏതാസന്തി ഏതാസം ബുദ്ധാനുസ്സതിആദീനം ഛന്നം അനുസ്സതീനം. വിത്ഥാരദേസനായന്തി വിത്ഥാരവസേന പവത്തദേസനായം, മഹാനാമസുത്തം (അ. നി. ൬.൧൦; ൧൧.൧൧) സന്ധായ വദതി. ഭഗവാതിആദീനം അത്ഥന്തി ഭഗവാതിആദീനം പദാനം അത്ഥം. അത്ഥവേദന്തി വാ ഹേതുഫലം പടിച്ച ഉപ്പന്നം തുട്ഠിമാഹ. ധമ്മവേദന്തി ഹേതും പടിച്ച ഉപ്പന്നം തുട്ഠിം. ‘‘ആരകത്താ അരഹ’’ന്തി അനുസ്സരന്തസ്സ ഹി യം തം ഭഗവതോ കിലേസേഹി ആരകത്തം, സോ ഹേതു. ഞാപകോ ചേത്ഥ ഹേതു അധിപ്പേതോ, ന കാരകോ, സമ്പാപകോ വാ. യോനേന ഞായമാനോ അരഹത്തത്ഥോ, തം ഫലം. ഇമിനാ നയേന സേസപദേസുപി ഹേതുഫലവിഭാഗോ വേദിതബ്ബോ. ധമ്മാനുസ്സതിആദീസുപി ‘‘ആദിമജ്ഝപരിയോസാനകല്യാണത്താ’’തിആദിനാ, ‘‘യസ്മാ പന സാ സമ്മാപടിപദാ’’തിആദിനാ ച തത്ഥ തത്ഥ ഹേതുഅപദേസോ കതോയേവാതി. ധമ്മൂപസംഹിതന്തി യഥാവുത്തഹേതുഹേതുഫലസങ്ഖാതഗുണൂപസംഹിതം. ഗുണേതി അത്തനോ ഗുണേ.

൧൬൫. അരിയസാവകാനഞ്ഞേവ ഇജ്ഝന്തീതി അരിയസാവകാനം ഇജ്ഝന്തിയേവാതി ഉത്തരപദാവധാരണം ദട്ഠബ്ബം, അവധാരണഞ്ച തേസം സുഖസിദ്ധിദസ്സനത്ഥം. തേനാഹ ‘‘തേസം ഹീ’’തിആദി. ന പുഥുജ്ജനാനം സബ്ബേന സബ്ബം ഇജ്ഝന്തീതി. തഥാ ഹി വക്ഖതി ‘‘ഏവം സന്തേപീ’’തിആദി. യദി ഏവം, കസ്മാ മഹാനാമസുത്താദീസു (അ. നി. ൬.൧൦; ൧൧.൧൧) ബഹൂസു സുത്തേസു അരിയസാവകഗ്ഗഹണം കതന്തി? തേസം ബഹുലവിഹാരതായാതി ആചരിയാ.

നിക്ഖന്തന്തി നിഗ്ഗതം നിസ്സടം. മുത്തന്തി വിസ്സട്ഠം. വുട്ഠിതന്തി അപേതം. സബ്ബമേതം വിക്ഖമ്ഭനമേവ സന്ധായ വദതി. ഗേധമ്ഹാതി പലിബോധതോ. ഇദമ്പീതി ബുദ്ധാനുസ്സതിവസേന ലദ്ധം ഉപചാരജ്ഝാനമാഹ. ആരമ്മണം കരിത്വാതി പച്ചയം കത്വാ, പാദകം കത്വാതി അത്ഥോ. വിസുജ്ഝന്തീതി പരമത്ഥവിസുദ്ധിം പാപുണന്തി.

സമ്ബാധേതി തണ്ഹാസംകിലേസാദിനാ സമ്പീളേ സംകടേ ഘരാവാസേ. ഓകാസാധിഗമോ ലോകുത്തരധമ്മസ്സ അധിഗമായ അധിഗന്തബ്ബഓകാസോ. അനുസ്സതിയോ ഏവ അനുസ്സതിട്ഠാനാനി. വിസുദ്ധിധമ്മാതി വിസുജ്ഝനസഭാവാ, വിസുജ്ഝിതും വാ ഭബ്ബാ. പരമത്ഥവിസുദ്ധിധമ്മതായാതി പരമത്ഥവിസുദ്ധിയാ നിബ്ബാനസ്സ ഭബ്ബഭാവേന. ഉപക്കമേനാതി പയോഗേന. പരിയോദപനാതി വിസോധനാ.

൧൬൬. ഏവം സന്തേപീതി ഏവം മഹാനാമസുത്താദീസു അനേകേസു സുത്തേസു അരിയസാവകസ്സേവ വസേന ഛസു അനുസ്സതീസു ദേസിതാസുപി. യസ്സാനുഭാവേനാതി യസ്സ ചിത്തപ്പസാദസ്സ ബലേന. പീതിം പടിലഭിത്വാതി അനുസ്സവവസേന ബുദ്ധാരമ്മണം പീതിം ഉപ്പാദേത്വാ.

ഛഅനുസ്സതിനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഇതി സത്തമപരിച്ഛേദവണ്ണനാ.