൬. ദേവതാനുസ്സതികഥാ

൧൬൨. ദേവതാനുസ്സതിം ഭാവേതുകാമേന പന അരിയമഗ്ഗവസേന സമുദാഗതേഹി സദ്ധാദീഹി ഗുണേഹി സമന്നാഗതേന ഭവിതബ്ബം. തതോ രഹോഗതേന പടിസല്ലീനേന ‘‘സന്തി ദേവാ ചാതുമഹാരാജികാ, സന്തി ദേവാ താവതിംസാ, യാമാ, തുസിതാ, നിമ്മാനരതിനോ, പരനിമ്മിതവസവത്തിനോ, സന്തി ദേവാ ബ്രഹ്മകായികാ, സന്തി ദേവാ തതുത്തരി, യഥാരൂപായ സദ്ധായ സമന്നാഗതാ താ ദേവതാ ഇതോ ചുതാ തത്ഥ ഉപപന്നാ, മയ്ഹമ്പി തഥാരൂപാ സദ്ധാ സംവിജ്ജതി. യഥാരൂപേന സീലേന. യഥാരൂപേന സുതേന. യഥാരൂപേന ചാഗേന. യഥാരൂപായ പഞ്ഞായ സമന്നാഗതാ താ ദേവതാ ഇതോ ചുതാ തത്ഥ ഉപപന്നാ, മയ്ഹമ്പി തഥാരൂപാ പഞ്ഞാ സംവിജ്ജതീ’’തി (അ. നി. ൬.൧൦) ഏവം ദേവതാ സക്ഖിട്ഠാനേ ഠപേത്വാ അത്തനോ സദ്ധാദിഗുണാ അനുസ്സരിതബ്ബാ.

സുത്തേ പന യസ്മിം മഹാനാമ സമയേ അരിയസാവകോ അത്തനോ ച താസഞ്ച ദേവതാനം സദ്ധഞ്ച സീലഞ്ച സുതഞ്ച ചാഗഞ്ച പഞ്ഞഞ്ച അനുസ്സരതി, നേവസ്സ തസ്മിം സമയേ രാഗപരിയുട്ഠിതം ചിത്തം ഹോതീതി വുത്തം. കിഞ്ചാപി വുത്തം, അഥ ഖോ തം സക്ഖിട്ഠാനേ ഠപേതബ്ബദേവതാനം അത്തനോ സദ്ധാദീഹി സമാനഗുണദീപനത്ഥം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. അട്ഠകഥായഞ്ഹി ദേവതാ സക്ഖിട്ഠാനേ ഠപേത്വാ അത്തനോ ഗുണേ അനുസ്സരതീതി ദള്ഹം കത്വാ വുത്തം.

൧൬൩. തസ്മാ പുബ്ബഭാഗേ ദേവതാനം ഗുണേ അനുസ്സരിത്വാ അപരഭാഗേ അത്തനോ സംവിജ്ജമാനേ സദ്ധാദിഗുണേ അനുസ്സരതോ ചസ്സ നേവ തസ്മിം സമയേ രാഗപരിയുട്ഠിതം ചിത്തം ഹോതി. ന ദോസ…പേ… ന മോഹപരിയുട്ഠിതം ചിത്തം ഹോതി, ഉജുഗതമേവസ്സ തസ്മിം സമയേ ചിത്തം ഹോതി ദേവതാ ആരബ്ഭാതി (അ. നി. ൬.൧൦) പുരിമനയേനേവ വിക്ഖമ്ഭിതനീവരണസ്സ ഏകക്ഖണേ ഝാനങ്ഗാനി ഉപ്പജ്ജന്തി. സദ്ധാദിഗുണാനം പന ഗമ്ഭീരതായ നാനപ്പകാരഗുണാനുസ്സരണാധിമുത്തതായ വാ അപ്പനം അപ്പത്വാ ഉപചാരപ്പത്തമേവ ഝാനം ഹോതി. തദേതം ദേവതാനം ഗുണസദിസസദ്ധാദിഗുണാനുസ്സരണവസേന ദേവതാനുസ്സതിച്ചേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി.

ഇമഞ്ച പന ദേവതാനുസ്സതിം അനുയുത്തോ ഭിക്ഖു ദേവതാനം പിയോ ഹോതി മനാപോ, ഭിയ്യോസോ മത്തായ സദ്ധാദിവേപുല്ലം അധിഗച്ഛതി, പീതിപാമോജ്ജബഹുലോ വിഹരതി. ഉത്തരി അപ്പടിവിജ്ഝന്തോ പന സുഗതിപരായനോ ഹോതി.

തസ്മാ ഹവേ അപ്പമാദം, കയിരാഥ സുമേധസോ;

ഏവം മഹാനുഭാവായ, ദേവതാനുസ്സതിയാ സദാതി.

ഇദം ദേവതാനുസ്സതിയം വിത്ഥാരകഥാമുഖം.

പകിണ്ണകകഥാ

൧൬൪. യം പന ഏതാസം വിത്ഥാരദേസനായം ‘‘ഉജുഗതമേവസ്സ തസ്മിം സമയേ ചിത്തം ഹോതി തഥാഗതം ആരബ്ഭാ’’തിആദീനി വത്വാ ‘‘ഉജുഗതചിത്തോ ഖോ പന, മഹാനാമ, അരിയസാവകോ ലഭതി അത്ഥവേദം, ലഭതി ധമ്മവേദം, ലഭതി ധമ്മൂപസംഹിതം പാമോജ്ജം, പമുദിതസ്സ പീതി ജായതീ’’തി (അ. നി. ൬.൧൦) വുത്തം, തത്ഥ ഇതിപി സോ ഭഗവാതിആദീനം അത്ഥം നിസ്സായ ഉപ്പന്നം തുട്ഠിം സന്ധായ ലഭതി അത്ഥവേദന്തി വുത്തം. പാളിം നിസ്സായ ഉപ്പന്നം തുട്ഠിം സന്ധായ ലഭതി ധമ്മവേദം. ഉഭയവസേന ലഭതി ധമ്മൂപസംഹിതം പാമോജ്ജന്തി വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം.

യഞ്ച ദേവതാനുസ്സതിയം ദേവതാ ആരബ്ഭാതി വുത്തം, തം പുബ്ബഭാഗേ ദേവതാ ആരബ്ഭ പവത്തചിത്തവസേന ദേവതാഗുണസദിസേ വാ ദേവതാഭാവനിപ്ഫാദകേ ഗുണേ ആരബ്ഭ പവത്തചിത്തവസേന വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം.

൧൬൫. ഇമാ പന ഛ അനുസ്സതിയോ അരിയസാവകാനഞ്ഞേവ ഇജ്ഝന്തി. തേസം ഹി ബുദ്ധധമ്മസങ്ഘഗുണാ പാകടാ ഹോന്തി. തേ ച അഖണ്ഡതാദിഗുണേഹി സീലേഹി, വിഗതമലമച്ഛേരേന ചാഗേന, മഹാനുഭാവാനം ദേവതാനം ഗുണസദിസേഹി സദ്ധാദിഗുണേഹി സമന്നാഗതാ. മഹാനാമസുത്തേ (അ. നി. ൬.൧൦) ച സോതാപന്നസ്സ നിസ്സയവിഹാരം പുട്ഠേന ഭഗവതാ സോതാപന്നസ്സ നിസ്സയവിഹാരദസ്സനത്ഥമേവ ഏതാ വിത്ഥാരതോ കഥിതാ.

ഗേധസുത്തേപി ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ തഥാഗതം അനുസ്സരതി, ഇതിപി സോ ഭഗവാ…പേ… ഉജുഗതമേവസ്സ തസ്മിം സമയേ ചിത്തം ഹോതി നിക്ഖന്തം മുത്തം വുട്ഠിതം ഗേധമ്ഹാ. ഗേധോതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നേതം കാമഗുണാനമധിവചനം. ഇദമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ആരമ്മണം കരിത്വാ ഏവമിധേകച്ചേ സത്താ വിസുജ്ഝന്തീ’’തി (അ. നി. ൬.൨൫) ഏവം അരിയസാവകസ്സ അനുസ്സതിവസേന ചിത്തം വിസോധേത്വാ ഉത്തരി പരമത്ഥവിസുദ്ധിഅധിഗമത്ഥായ കഥിതാ.

ആയസ്മതാ മഹാകച്ചാനേന ദേസിതേ സമ്ബാധോകാസസുത്തേപി ‘‘അച്ഛരിയം, ആവുസോ, അബ്ഭുതം, ആവുസോ, യാവഞ്ചിദം തേന ഭഗവതാ ജാനതാ പസ്സതാ അരഹതാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന സമ്ബാധേ ഓകാസാധിഗമോ അനുബുദ്ധോ സത്താനം വിസുദ്ധിയാ…പേ… നിബ്ബാനസ്സ സച്ഛികിരിയായ യദിദം ഛ അനുസ്സതിട്ഠാനാനി. കതമാനി ഛ? ഇധാവുസോ, അരിയസാവകോ തഥാഗതം അനുസ്സരതി…പേ… ഏവമിധേകച്ചേ സത്താ വിസുദ്ധിധമ്മാ ഭവന്തീ’’തി (അ. നി. ൬.൨൬) ഏവം അരിയസാവകസ്സേവ പരമത്ഥവിസുദ്ധിധമ്മതായ ഓകാസാധിഗമവസേന കഥിതാ.

ഉപോസഥസുത്തേപി ‘‘കഥഞ്ച, വിസാഖേ, അരിയൂപോസഥോ ഹോതി? ഉപക്കിലിട്ഠസ്സ, വിസാഖേ, ചിത്തസ്സ ഉപക്കമേന പരിയോദപനാ ഹോതി. കഥഞ്ച, വിസാഖേ, ഉപക്കിലിട്ഠസ്സ ചിത്തസ്സ ഉപക്കമേന പരിയോദപനാ ഹോതി? ഇധ, വിസാഖേ, അരിയസാവകോ തഥാഗതം അനുസ്സരതീ’’തി (അ. നി. ൩.൭൧) ഏവം അരിയസാവകസ്സേവ ഉപോസഥം ഉപവസതോ ചിത്തവിസോധനകമ്മട്ഠാനവസേന ഉപോസഥസ്സ മഹപ്ഫലഭാവദസ്സനത്ഥം കഥിതാ.

ഏകാദസനിപാതേപി ‘‘സദ്ധോ ഖോ, മഹാനാമ, ആരാധകോ ഹോതി, നോ അസ്സദ്ധോ. ആരദ്ധവീരിയോ, ഉപട്ഠിതസതി, സമാഹിതോ, പഞ്ഞവാ, മഹാനാമ, ആരാധകോ ഹോതി, നോ ദുപ്പഞ്ഞോ. ഇമേസു ഖോ ത്വം, മഹാനാമ, പഞ്ചസു ധമ്മേസു പതിട്ഠായ ഛ ധമ്മേ ഉത്തരി ഭാവേയ്യാസി. ഇധ ത്വം, മഹാനാമ, തഥാഗതം അനുസ്സരേയ്യാസി ഇതിപി സോ ഭഗവാ’’തി (അ. നി. ൧൧.൧൧) ഏവം അരിയസാവകസ്സേവ ‘‘തേസം നോ, ഭന്തേ, നാനാവിഹാരേന വിഹരതം കേനസ്സ വിഹാരേന വിഹരിതബ്ബ’’ന്തി പുച്ഛതോ വിഹാരദസ്സനത്ഥം കഥിതാ.

൧൬൬. ഏവം സന്തേപി പരിസുദ്ധസീലാദിഗുണസമന്നാഗതേന പുഥുജ്ജനേനാപി മനസി കാതബ്ബാ. അനുസ്സവവസേനാപി ഹി ബുദ്ധാദീനം ഗുണേ അനുസ്സരതോ ചിത്തം പസീദതിയേവ. യസ്സാനുഭാവേന നീവരണാനി വിക്ഖമ്ഭേത്വാ ഉളാരപാമോജ്ജോ വിപസ്സനം ആരഭിത്വാ അരഹത്തംയേവ സച്ഛികരേയ്യ കടഅന്ധകാരവാസീ ഫുസ്സദേവത്ഥേരോ വിയ.

സോ കിരായസ്മാ മാരേന നിമ്മിതം ബുദ്ധരൂപം ദിസ്വാ ‘‘അയം താവ സരാഗദോസമോഹോ ഏവം സോഭതി, കഥം നു ഖോ ഭഗവാ ന സോഭതി, സോ ഹി സബ്ബസോ വീതരാഗദോസമോഹോ’’തി ബുദ്ധാരമ്മണം പീതിം പടിലഭിത്വാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്തം പാപുണീതി.

ഇതി സാധുജനപാമോജ്ജത്ഥായ കതേ വിസുദ്ധിമഗ്ഗേ

സമാധിഭാവനാധികാരേ

ഛഅനുസ്സതിനിദ്ദേസോ നാമ

സത്തമോ പരിച്ഛേദോ.