൧. സീലനിദ്ദേസോ

സീലസരൂപാദികഥാ

൬. ഏവം അനേകഗുണസങ്ഗാഹകേന സീലസമാധിപഞ്ഞാമുഖേന ദേസിതോപി പനേസ വിസുദ്ധിമഗ്ഗോ അതിസങ്ഖേപദേസിതോയേവ ഹോതി. തസ്മാ നാലം സബ്ബേസം ഉപകാരായാതി വിത്ഥാരമസ്സ ദസ്സേതും സീലം താവ ആരബ്ഭ ഇദം പഞ്ഹാകമ്മം ഹോതി.

കിം സീലം, കേനട്ഠേന സീലം, കാനസ്സ ലക്ഖണരസപച്ചുപട്ഠാനപദട്ഠാനാനി, കിമാനിസംസം സീലം, കതിവിധം ചേതം സീലം, കോ ചസ്സ സംകിലേസോ, കിം വോദാനന്തി.

തത്രിദം വിസ്സജ്ജനം. കിം സീലന്തി പാണാതിപാതാദീഹി വാ വിരമന്തസ്സ വത്തപടിപത്തിം വാ പൂരേന്തസ്സ ചേതനാദയോ ധമ്മാ. വുത്തഞ്ഹേതം പടിസമ്ഭിദായം ‘‘കിം സീലന്തി ചേതനാ സീലം, ചേതസികം സീലം, സംവരോ സീലം, അവീതിക്കമോ സീല’’ന്തി (പടി. മ. ൧.൩൯). തത്ഥ ചേതനാ സീലം നാമ പാണാതിപാതാദീഹി വാ വിരമന്തസ്സ വത്തപടിപത്തിം വാ പൂരേന്തസ്സ ചേതനാ. ചേതസികം സീലം നാമ പാണാതിപാതാദീഹി വിരമന്തസ്സ വിരതി. അപിച ചേതനാ സീലം നാമ പാണാതിപാതാദീനി പജഹന്തസ്സ സത്ത കമ്മപഥചേതനാ. ചേതസികം സീലം നാമ ‘‘അഭിജ്ഝം പഹായ വിഗതാഭിജ്ഝേന ചേതസാ വിഹരതീ’’തി (ദീ. നി. ൧.൨൧൭) ആദിനാ നയേന വുത്താ അനഭിജ്ഝാബ്യാപാദസമ്മാദിട്ഠിധമ്മാ. സംവരോ സീലന്തി ഏത്ഥ പഞ്ചവിധേന സംവരോ വേദിതബ്ബോ പാതിമോക്ഖസംവരോ, സതിസംവരോ, ഞാണസംവരോ, ഖന്തിസംവരോ, വീരിയസംവരോതി. തത്ഥ ഇമിനാ പാതിമോക്ഖസംവരേന ഉപേതോ ഹോതി സമുപേതോതി (വിഭ. ൫൧൧) അയം പാതിമോക്ഖസംവരോ. രക്ഖതി ചക്ഖുന്ദ്രിയം, ചക്ഖുന്ദ്രിയേ സംവരം ആപജ്ജതീതി (ദീ. നി. ൧.൨൧൩) അയം സതിസംവരോ.

യാനി സോതാനി ലോകസ്മിം, (അജിതാതി ഭഗവാ;)

സതി തേസം നിവാരണം;

സോതാനം സംവരം ബ്രൂമി, പഞ്ഞായേതേ പിധിയ്യരേതി. (സു. നി. ൧൦൪൧);

അയം ഞാണസംവരോ. പച്ചയപടിസേവനമ്പി ഏത്ഥേവ സമോധാനം ഗച്ഛതി. യോ പനായം ഖമോ ഹോതി സീതസ്സ ഉണ്ഹസ്സാതിആദിനാ (മ. നി. ൧.൨൪; അ. നി. ൬.൫൮) നയേന ആഗതോ, അയം ഖന്തിസംവരോ നാമ. യോ ചായം ഉപ്പന്നം കാമവിതക്കം നാധിവാസേതീതിആദിനാ (മ. നി. ൧.൨൬; അ. നി. ൬.൫൮) നയേന ആഗതോ, അയം വീരിയസംവരോ നാമ. ആജീവപാരിസുദ്ധിപി ഏത്ഥേവ സമോധാനം ഗച്ഛതി. ഇതി അയം പഞ്ചവിധോപി സംവരോ, യാ ച പാപഭീരുകാനം കുലപുത്താനം സമ്പത്തവത്ഥുതോ വിരതി, സബ്ബമ്പേതം സംവരസീലന്തി വേദിതബ്ബം. അവീതിക്കമോ സീലന്തി സമാദിന്നസീലസ്സ കായികവാചസികോ അനതിക്കമോ. ഇദം താവ കിം സീലന്തി പഞ്ഹസ്സ വിസ്സജ്ജനം.

൭. അവസേസേസു കേനട്ഠേന സീലന്തി സീലനട്ഠേന സീലം. കിമിദം സീലനം നാമ. സമാധാനം വാ, കായകമ്മാദീനം സുസീല്യവസേന അവിപ്പകിണ്ണതാതി അത്ഥോ. ഉപധാരണം വാ, കുസലാനം ധമ്മാനം പതിട്ഠാനവസേന ആധാരഭാവോതി അത്ഥോ. ഏതദേവ ഹേത്ഥ അത്ഥദ്വയം സദ്ദലക്ഖണവിദൂ അനുജാനന്തി. അഞ്ഞേ പന സിരട്ഠോ സീലത്ഥോ, സീതലട്ഠോ സീലത്ഥോതി ഏവമാദിനാപി നയേനേത്ഥ അത്ഥം വണ്ണയന്തി.

൮. ഇദാനി കാനസ്സ ലക്ഖണരസപച്ചുപട്ഠാനപദട്ഠാനാനീതി ഏത്ഥ –

സീലനം ലക്ഖണം തസ്സ, ഭിന്നസ്സാപി അനേകധാ;

സനിദസ്സനത്തം രൂപസ്സ, യഥാ ഭിന്നസ്സനേകധാ.

യഥാ ഹി നീലപീതാദിഭേദേന അനേകധാ ഭിന്നസ്സാപി രൂപായതനസ്സ സനിദസ്സനത്തം ലക്ഖണം, നീലാദിഭേദേന ഭിന്നസ്സാപി സനിദസ്സന ഭാവാനതിക്കമനതോ. തഥാ സീലസ്സ ചേതനാദിഭേദേന അനേകധാ ഭിന്നസ്സാപി യദേതം കായകമ്മാദീനം സമാധാനവസേന കുസലാനഞ്ച ധമ്മാനം പതിട്ഠാനവസേന വുത്തം സീലനം, തദേവ ലക്ഖണം, ചേതനാദിഭേദേന ഭിന്നസ്സാപി സമാധാനപതിട്ഠാനഭാവാനതിക്കമനതോ. ഏവം ലക്ഖണസ്സ പനസ്സ –

ദുസ്സീല്യവിദ്ധംസനതാ, അനവജ്ജഗുണോ തഥാ;

കിച്ചസമ്പത്തിഅത്ഥേന, രസോ നാമ പവുച്ചതി.

തസ്മാ ഇദം സീലം നാമ കിച്ചട്ഠേന രസേന ദുസ്സീല്യവിദ്ധംസനരസം, സമ്പത്തിഅത്ഥേന രസേന അനവജ്ജരസന്തി വേദിതബ്ബം. ലക്ഖണാദീസു ഹി കിച്ചമേവ സമ്പത്തി വാ രസോതി വുച്ചതി.

സോചേയ്യപച്ചുപട്ഠാനം, തയിദം തസ്സ വിഞ്ഞുഹി;

ഓത്തപ്പഞ്ച ഹിരീ ചേവ, പദട്ഠാനന്തി വണ്ണിതം.

തയിദം സീലം കായസോചേയ്യം വചീസോചേയ്യം മനോസോചേയ്യന്തി (അ. നി. ൩.൧൨൧) ഏവം വുത്തസോചേയ്യപച്ചുപട്ഠാനം, സോചേയ്യഭാവേന പച്ചുപട്ഠാതി ഗഹണഭാവം ഗച്ഛതി. ഹിരോത്തപ്പഞ്ച പനസ്സ വിഞ്ഞൂഹി പദട്ഠാനന്തി വണ്ണിതം, ആസന്നകാരണന്തി അത്ഥോ. ഹിരോത്തപ്പേ ഹി സതി സീലം ഉപ്പജ്ജതി ചേവ തിട്ഠതി ച. അസതി നേവ ഉപ്പജ്ജതി, ന തിട്ഠതീതി. ഏവം സീലസ്സ ലക്ഖണരസപച്ചുപട്ഠാനപദട്ഠാനാനി വേദിതബ്ബാനി.

സീലാനിസംസകഥാ

൯. കിമാനിസംസം സീലന്തി അവിപ്പടിസാരാദിഅനേകഗുണപടിലാഭാനിസംസം. വുത്തഞ്ഹേതം – ‘‘അവിപ്പടിസാരത്ഥാനി ഖോ, ആനന്ദ, കുസലാനി സീലാനി അവിപ്പടിസാരാനിസംസാനീ’’തി (അ. നി. ൧൧.൧).

അപരമ്പി വുത്തം ‘‘പഞ്ചിമേ ഗഹപതയോ ആനിസംസാ സീലവതോ സീലസമ്പദായ. കതമേ പഞ്ച? ഇധ ഗഹപതയോ സീലവാ സീലസമ്പന്നോ അപ്പമാദാധികരണം മഹന്തം ഭോഗക്ഖന്ധം അധിഗച്ഛതി, അയം പഠമോ ആനിസംസോ സീലവതോ സീലസമ്പദായ. പുന ചപരം ഗഹപതയോ സീലവതോ സീലസമ്പന്നസ്സ കല്യാണോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതി, അയം ദുതിയോ ആനിസംസോ സീലവതോ സീലസമ്പദായ. പുന ചപരം ഗഹപതയോ സീലവാ സീലസമ്പന്നോ യഞ്ഞദേവ പരിസം ഉപസങ്കമതി യദി ഖത്തിയപരിസം യദി ബ്രാഹ്മണപരിസം യദി ഗഹപതിപരിസം യദി സമണപരിസം, വിസാരദോ ഉപസങ്കമതി അമങ്കുഭൂതോ, അയം തതിയോ ആനിസംസോ സീലവതോ സീലസമ്പദായ. പുന ചപരം ഗഹപതയോ സീലവാ സീലസമ്പന്നോ അസമ്മൂള്ഹോ കാലം കരോതി, അയം ചതുത്ഥോ ആനിസംസോ സീലവതോ സീലസമ്പദായ. പുന ചപരം ഗഹപതയോ സീലവാ സീലസമ്പന്നോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജതി, അയം പഞ്ചമോ ആനിസംസോ സീലവതോ സീലസമ്പദായാ’’തി (ദീ. നി. ൨.൧൫൦; അ. നി. ൫.൨൧൩; മഹാവ. ൨൮൫).

അപരേപി ‘‘ആകങ്ഖേയ്യ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സബ്രഹ്മചാരീനം പിയോ ച അസ്സം മനാപോ ച ഗരു ച ഭാവനീയോ ചാതി, സീലേസ്വേവസ്സ പരിപൂരകാരീ’’തിആദിനാ (മ. നി. ൧.൬൫) നയേന പിയമനാപതാദയോ ആസവക്ഖയപരിയോസാനാ അനേകാ സീലാനിസംസാ വുത്താ. ഏവം അവിപ്പടിസാരാദിഅനേകഗുണാനിസംസം സീലം. അപിച –

സാസനേ കുലപുത്താനം, പതിട്ഠാ നത്ഥി യം വിനാ;

ആനിസംസപരിച്ഛേദം, തസ്സ സീലസ്സ കോ വദേ.

ന ഗങ്ഗാ യമുനാ ചാപി, സരഭൂ വാ സരസ്വതീ;

നിന്നഗാ വാചിരവതീ, മഹീ വാപി മഹാനദീ.

സക്കുണന്തി വിസോധേതും, തം മലം ഇധ പാണിനം;

വിസോധയതി സത്താനം, യം വേ സീലജലം മലം.

ന തം സജലദാ വാതാ, ന ചാപി ഹരിചന്ദനം;

നേവ ഹാരാ ന മണയോ, ന ചന്ദകിരണങ്കുരാ.

സമയന്തീധ സത്താനം, പരിളാഹം സുരക്ഖിതം;

യം സമേതി ഇദം അരിയം, സീലം അച്ചന്തസീതലം.

സീലഗന്ധസമോ ഗന്ധോ, കുതോ നാമ ഭവിസ്സതി;

യോ സമം അനുവാതേ ച, പടിവാതേ ച വായതി.

സഗ്ഗാരോഹണസോപാനം, അഞ്ഞം സീലസമം കുതോ;

ദ്വാരം വാ പന നിബ്ബാന, നഗരസ്സ പവേസനേ.

സോഭന്തേവം ന രാജാനോ, മുത്താമണിവിഭൂസിതാ;

യഥാ സോഭന്തി യതിനോ, സീലഭൂസനഭൂസിതാ.

അത്താനുവാദാദിഭയം, വിദ്ധംസയതി സബ്ബസോ;

ജനേതി കിത്തിഹാസഞ്ച, സീലം സീലവതം സദാ.

ഗുണാനം മൂലഭൂതസ്സ, ദോസാനം ബലഘാതിനോ;

ഇതി സീലസ്സ വിഞ്ഞേയ്യം, ആനിസംസകഥാമുഖന്തി.

സീലപ്പഭേദകഥാ

൧൦. ഇദാനി യം വുത്തം കതിവിധം ചേതം സീലന്തി, തത്രിദം വിസ്സജ്ജനം. സബ്ബമേവ താവ ഇദം സീലം അത്തനോ സീലനലക്ഖണേന ഏകവിധം.

ചാരിത്തവാരിത്തവസേന ദുവിധം. തഥാ ആഭിസമാചാരികആദിബ്രഹ്മചരിയകവസേന, വിരതിഅവിരതിവസേന, നിസ്സിതാനിസ്സിതവസേന, കാലപരിയന്തആപാണകോടികവസേന, സപരിയന്താപരിയന്തവസേന, ലോകിയലോകുത്തരവസേന ച.

തിവിധം ഹീനമജ്ഝിമപണീതവസേന. തഥാ അത്താധിപതേയ്യലോകാധിപതേയ്യധമ്മാധിപതേയ്യവസേന, പരാമട്ഠാപരാമട്ഠപടിപ്പസ്സദ്ധിവസേന, വിസുദ്ധാവിസുദ്ധവേമതികവസേന, സേക്ഖാസേക്ഖനേവസേക്ഖനാസേക്ഖവസേന ച.

ചതുബ്ബിധം ഹാനഭാഗിയഠിതിഭാഗിയവിസേസഭാഗിയനിബ്ബേധഭാഗിയവസേന. തഥാ ഭിക്ഖുഭിക്ഖുനീഅനുപസമ്പന്നഗഹട്ഠസീലവസേന, പകതിആചാരധമ്മതാപുബ്ബഹേതുകസീലവസേന, പാതിമോക്ഖസംവരഇന്ദ്രിയസംവരആജീവപാരിസുദ്ധിപച്ചയസന്നിസ്സിതസീലവസേന ച.

പഞ്ചവിധം പരിയന്തപാരിസുദ്ധിസീലാദിവസേന. വുത്തമ്പി ചേതം പടിസമ്ഭിദായം ‘‘പഞ്ച സീലാനി – പരിയന്തപാരിസുദ്ധിസീലം, അപരിയന്തപാരിസുദ്ധിസീലം, പരിപുണ്ണപാരിസുദ്ധിസീലം, അപരാമട്ഠപാരിസുദ്ധിസീലം, പടിപ്പസ്സദ്ധിപാരിസുദ്ധിസീല’’ന്തി (പടി. മ. ൧.൩൭). തഥാ പഹാനവേരമണീചേതനാസംവരാവീതിക്കമവസേന.

൧൧. തത്ഥ ഏകവിധകോട്ഠാസേ അത്ഥോ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോ. ദുവിധകോട്ഠാസേ യം ഭഗവതാ ‘‘ഇദം കത്തബ്ബ’’ന്തി പഞ്ഞത്തസിക്ഖാപദപൂരണം, തം ചാരിത്തം. യം ‘‘ഇദം ന കത്തബ്ബ’’ന്തി പടിക്ഖിത്തസ്സ അകരണം, തം വാരിത്തം. തത്രായം വചനത്ഥോ. ചരന്തി തസ്മിം സീലേസു പരിപൂരകാരിതായ പവത്തന്തീതി ചാരിത്തം. വാരിതം തായന്തി രക്ഖന്തി തേനാതി വാരിത്തം. തത്ഥ സദ്ധാവീരിയസാധനം ചാരിത്തം, സദ്ധാസാധനം വാരിത്തം. ഏവം ചാരിത്തവാരിത്തവസേന ദുവിധം.

ദുതിയദുകേ അഭിസമാചാരോതി ഉത്തമസമാചാരോ. അഭിസമാചാരോ ഏവ ആഭിസമാചാരികം. അഭിസമാചാരം വാ ആരബ്ഭ പഞ്ഞത്തം ആഭിസമാചാരികം, ആജീവട്ഠമകതോ അവസേസസീലസ്സേതം അധിവചനം. മഗ്ഗബ്രഹ്മചരിയസ്സ ആദിഭാവഭൂതന്തി ആദിബ്രഹ്മചരിയകം, ആജീവട്ഠമകസീലസ്സേതം അധിവചനം. തഞ്ഹി മഗ്ഗസ്സ ആദിഭാവഭൂതം, പുബ്ബഭാഗേയേവ പരിസോധേതബ്ബതോ. തേനാഹ – ‘‘പുബ്ബേവ ഖോ പനസ്സ കായകമ്മം വചീകമ്മം ആജീവോ സുപരിസുദ്ധോ ഹോതീ’’തി (മ. നി. ൩.൪൩൧). യാനി വാ സിക്ഖാപദാനി ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകാനീതി വുത്താനി, ഇദം ആഭിസമാചാരികസീലം. സേസം ആദിബ്രഹ്മചരിയകം. ഉഭതോവിഭങ്ഗപരിയാപന്നം വാ ആദിബ്രഹ്മചരിയകം. ഖന്ധകവത്തപരിയാപന്നം ആഭിസമാചാരികം. തസ്സ സമ്പത്തിയാ ആദിബ്രഹ്മചരിയകം സമ്പജ്ജതി. തേനേവാഹ – ‘‘സോ വത, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ആഭിസമാചാരികം ധമ്മം അപരിപൂരേത്വാ ആദിബ്രഹ്മചരിയകം ധമ്മം പരിപൂരേസ്സതീതി നേതം ഠാനം വിജ്ജതീ’’തി (അ. നി. ൫.൨൧). ഏവം ആഭിസമാചാരികആദിബ്രഹ്മചരിയകവസേന ദുവിധം.

തതിയദുകേ പാണാതിപാതാദീഹി വേരമണിമത്തം വിരതിസീലം. സേസം ചേതനാദി അവിരതിസീലന്തി ഏവം വിരതിഅവിരതിവസേന ദുവിധം.

ചതുത്ഥദുകേ നിസ്സയോതി ദ്വേ നിസ്സയാ തണ്ഹാനിസ്സയോ ച ദിട്ഠിനിസ്സയോ ച. തത്ഥ യം ‘‘ഇമിനാഹം സീലേന ദേവോ വാ ഭവിസ്സാമി ദേവഞ്ഞതരോ വാ’’തി (ദീ. നി. ൩.൩൨൦; മ. നി. ൧.൧൮൬; അ. നി. ൫.൨൦൬; ൭.൫൦) ഏവം ഭവസമ്പത്തിം ആകങ്ഖമാനേന പവത്തിതം, ഇദം തണ്ഹാനിസ്സിതം. യം ‘‘സീലേന സുദ്ധീ’’തി ഏവം സുദ്ധിദിട്ഠിയാ പവത്തിതം, ഇദം ദിട്ഠിനിസ്സിതം. യം പന ലോകുത്തരം ലോകിയഞ്ച തസ്സേവ സമ്ഭാരഭൂതം, ഇദം അനിസ്സിതന്തി ഏവം നിസ്സിതാനിസ്സിതവസേന ദുവിധം.

പഞ്ചമദുകേ കാലപരിച്ഛേദം കത്വാ സമാദിന്നം സീലം കാലപരിയന്തം. യാവജീവം സമാദിയിത്വാ തഥേവ പവത്തിതം ആപാണകോടികന്തി ഏവം കാലപരിയന്തആപാണകോടികവസേന ദുവിധം.

ഛട്ഠദുകേ ലാഭയസഞാതിഅങ്ഗജീവിതവസേന ദിട്ഠപരിയന്തം സപരിയന്തം നാമ. വിപരീതം അപരിയന്തം. വുത്തമ്പി ചേതം പടിസമ്ഭിദായം ‘‘കതമം തം സീലം സപരിയന്തം? അത്ഥി സീലം ലാഭപരിയന്തം, അത്ഥി സീലം യസപരിയന്തം, അത്ഥി സീലം ഞാതിപരിയന്തം, അത്ഥി സീലം അങ്ഗപരിയന്തം, അത്ഥി സീലം ജീവിതപരിയന്തം. കതമം തം സീലം ലാഭപരിയന്തം? ഇധേകച്ചോ ലാഭഹേതു ലാഭപച്ചയാ ലാഭകാരണാ യഥാസമാദിന്നം സിക്ഖാപദം വീതിക്കമതി, ഇദം തം സീലം ലാഭപരിയന്ത’’ന്തി (പടി. മ. ൧.൩൮). ഏതേനേവ ഉപായേന ഇതരാനിപി വിത്ഥാരേതബ്ബാനി. അപരിയന്തവിസ്സജ്ജനേപി വുത്തം ‘‘കതമം തം സീലം ന ലാഭപരിയന്തം? ഇധേകച്ചോ ലാഭഹേതു ലാഭപച്ചയാ ലാഭകാരണാ യഥാസമാദിന്നം സിക്ഖാപദം വീതിക്കമായ ചിത്തമ്പി ന ഉപ്പാദേതി, കിം സോ വീതിക്കമിസ്സതി, ഇദം തം സീലം ന ലാഭപരിയന്ത’’ന്തി (പടി. മ. ൧.൩൮). ഏതേനേവുപായേന ഇതരാനിപി വിത്ഥാരേതബ്ബാനി. ഏവം സപരിയന്താപരിയന്തവസേന ദുവിധം.

സത്തമദുകേ സബ്ബമ്പി സാസവം സീലം ലോകിയം. അനാസവം ലോകുത്തരം. തത്ഥ ലോകിയം ഭവവിസേസാവഹം ഹോതി ഭവനിസ്സരണസ്സ ച സമ്ഭാരോ. യഥാഹ – ‘‘വിനയോ സംവരത്ഥായ, സംവരോ അവിപ്പടിസാരത്ഥായ, അവിപ്പടിസാരോ പാമോജ്ജത്ഥായ, പാമോജ്ജം പീതത്ഥായ, പീതി പസ്സദ്ധത്ഥായ, പസ്സദ്ധി സുഖത്ഥായ, സുഖം സമാധത്ഥായ, സമാധി യഥാഭൂതഞാണദസ്സനത്ഥായ, യഥാഭൂതഞാണദസ്സനം നിബ്ബിദത്ഥായ, നിബ്ബിദാ വിരാഗത്ഥായ, വിരാഗോ വിമുത്തത്ഥായ, വിമുത്തി വിമുത്തിഞാണദസ്സനത്ഥായ, വിമുത്തിഞാണദസ്സനം അനുപാദാപരിനിബ്ബാനത്ഥായ, ഏതദത്ഥാ കഥാ, ഏതദത്ഥാ മന്തനാ, ഏതദത്ഥാ ഉപനിസാ, ഏതദത്ഥം സോതാവധാനം, യദിദം അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ’’തി (പരി. ൩൬൬). ലോകുത്തരം ഭവനിസ്സരണാവഹം ഹോതി പച്ചവേക്ഖണഞാണസ്സ ച ഭൂമീതി ഏവം ലോകിയലോകുത്തരവസേന ദുവിധം.

൧൨. തികേസു പഠമത്തികേ ഹീനേന ഛന്ദേന ചിത്തേന വീരിയേന വീമംസായ വാ പവത്തിതം ഹീനം. മജ്ഝിമേഹി ഛന്ദാദീഹി പവത്തിതം മജ്ഝിമം. പണീതേഹി പണീതം. യസകാമതായ വാ സമാദിന്നം ഹീനം. പുഞ്ഞഫലകാമതായ മജ്ഝിമം. കത്തബ്ബമേവിദന്തി അരിയഭാവം നിസ്സായ സമാദിന്നം പണീതം. ‘‘അഹമസ്മി സീലസമ്പന്നോ, ഇമേ പനഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ ദുസ്സീലാ പാപധമ്മാ’’തി ഏവം അത്തുക്കംസനപരവമ്ഭനാദീഹി ഉപക്കിലിട്ഠം വാ ഹീനം. അനുപക്കിലിട്ഠം ലോകിയം സീലം മജ്ഝിമം. ലോകുത്തരം പണീതം. തണ്ഹാവസേന വാ ഭവഭോഗത്ഥായ പവത്തിതം ഹീനം. അത്തനോ വിമോക്ഖത്ഥായ പവത്തിതം മജ്ഝിമം. സബ്ബസത്താനം വിമോക്ഖത്ഥായ പവത്തിതം പാരമിതാസീലം പണീതന്തി ഏവം ഹീനമജ്ഝിമപണീതവസേന തിവിധം.

ദുതിയത്തികേ അത്തനോ അനനുരൂപം പജഹിതുകാമേന അത്തഗരുനാ അത്തനിഗാരവേന പവത്തിതം അത്താധിപതേയ്യം. ലോകാപവാദം പരിഹരിതുകാമേന ലോകഗരുനാ ലോകേ ഗാരവേന പവത്തിതം ലോകാധിപതേയ്യം. ധമ്മമഹത്തം പൂജേതുകാമേന ധമ്മഗരുനാ ധമ്മഗാരവേന പവത്തിതം ധമ്മാധിപതേയ്യന്തി ഏവം അത്താധിപതേയ്യാദിവസേന തിവിധം.

തതിയത്തികേ യം ദുകേസു നിസ്സിതന്തി വുത്തം, തം തണ്ഹാദിട്ഠീഹി പരാമട്ഠത്താ പരാമട്ഠം. പുഥുജ്ജനകല്യാണകസ്സ മഗ്ഗസമ്ഭാരഭൂതം സേക്ഖാനഞ്ച മഗ്ഗസമ്പയുത്തം അപരാമട്ഠം. സേക്ഖാസേക്ഖാനം ഫലസമ്പയുത്തം പടിപ്പസ്സദ്ധന്തി ഏവം പരാമട്ഠാദിവസേന തിവിധം.

ചതുത്ഥത്തികേ യം ആപത്തിം അനാപജ്ജന്തേന പൂരിതം, ആപജ്ജിത്വാ വാ പുന കതപടികമ്മം, തം വിസുദ്ധം. ആപത്തിം ആപന്നസ്സ അകതപടികമ്മം അവിസുദ്ധം. വത്ഥുമ്ഹി വാ ആപത്തിയാ വാ അജ്ഝാചാരേ വാ വേമതികസ്സ സീലം വേമതികസീലം നാമ. തത്ഥ യോഗിനാ അവിസുദ്ധസീലം വിസോധേതബ്ബം, വേമതികേ വത്ഥുജ്ഝാചാരം അകത്വാ വിമതി പടിവിനേതബ്ബാ ‘‘ഇച്ചസ്സ ഫാസു ഭവിസ്സതീ’’തി ഏവം വിസുദ്ധാദിവസേന തിവിധം.

പഞ്ചമത്തികേ ചതൂഹി അരിയമഗ്ഗേഹി തീഹി ച സാമഞ്ഞഫലേഹി സമ്പയുത്തം സീലം സേക്ഖം. അരഹത്തഫലസമ്പയുത്തം അസേക്ഖം. സേസം നേവസേക്ഖനാസേക്ഖന്തി ഏവം സേക്ഖാദിവസേന തിവിധം.

പടിസമ്ഭിദായം പന യസ്മാ ലോകേ തേസം തേസം സത്താനം പകതിപി സീലന്തി വുച്ചതി, യം സന്ധായ ‘‘അയം സുഖസീലോ, അയം ദുക്ഖസീലോ, അയം കലഹസീലോ, അയം മണ്ഡനസീലോ’’തി ഭണന്തി, തസ്മാ തേന പരിയായേന ‘‘തീണി സീലാനി, കുസലസീലം അകുസലസീലം അബ്യാകതസീലന്തി (പടി. മ. ൧.൩൯). ഏവം കുസലാദിവസേനപി തിവിധന്തി വുത്തം. തത്ഥ അകുസലം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതസ്സ സീലസ്സ ലക്ഖണാദീസു ഏകേനപി ന സമേതീതി ഇധ ന ഉപനീതം, തസ്മാ വുത്തനയേനേവസ്സ തിവിധതാ വേദിതബ്ബാ.

൧൩. ചതുക്കേസു പഠമചതുക്കേ –

യോധ സേവതി ദുസ്സീലേ, സീലവന്തേ ന സേവതി;

വത്ഥുവീതിക്കമേ ദോസം, ന പസ്സതി അവിദ്ദസു.

മിച്ഛാസങ്കപ്പബഹുലോ, ഇന്ദ്രിയാനി ന രക്ഖതി;

ഏവരൂപസ്സ വേ സീലം, ജായതേ ഹാനഭാഗിയം.

യോ പനത്തമനോ ഹോതി, സീലസമ്പത്തിയാ ഇധ;

കമ്മട്ഠാനാനുയോഗമ്ഹി, ന ഉപ്പാദേതി മാനസം.

തുട്ഠസ്സ സീലമത്തേന, അഘടന്തസ്സ ഉത്തരി;

തസ്സ തം ഠിതിഭാഗിയം, സീലം ഭവതി ഭിക്ഖുനോ.

സമ്പന്നസീലോ ഘടതി, സമാധത്ഥായ യോ പന;

വിസേസഭാഗിയം സീലം, ഹോതി ഏതസ്സ ഭിക്ഖുനോ.

അതുട്ഠോ സീലമത്തേന, നിബ്ബിദം യോനുയുഞ്ജതി;

ഹോതി നിബ്ബേധഭാഗിയം, സീലമേതസ്സ ഭിക്ഖുനോതി.

ഏവം ഹാനഭാഗിയാദിവസേന ചതുബ്ബിധം.

ദുതിയചതുക്കേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ പഞ്ഞത്തസിക്ഖാപദാനി, യാനി ച നേസം ഭിക്ഖുനീനം പഞ്ഞത്തിതോ രക്ഖിതബ്ബാനി, ഇദം ഭിക്ഖുസീലം. ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ പഞ്ഞത്തസിക്ഖാപദാനി, യാനി ച താസം ഭിക്ഖൂനം പഞ്ഞത്തിതോ രക്ഖിതബ്ബാനി, ഇദം ഭിക്ഖുനിസീലം. സാമണേരസാമണേരീനം ദസസീലാനി അനുപസമ്പന്നസീലം. ഉപാസകഉപാസികാനം നിച്ചസീലവസേന പഞ്ചസിക്ഖാപദാനി, സതി വാ ഉസ്സാഹേ ദസ, ഉപോസഥങ്ഗവസേന അട്ഠാതി ഇദം ഗഹട്ഠസീലന്തി ഏവം ഭിക്ഖുസീലാദിവസേന ചതുബ്ബിധം.

തതിയചതുക്കേ ഉത്തരകുരുകാനം മനുസ്സാനം അവീതിക്കമോ പകതിസീലം. കുലദേസപാസണ്ഡാനം അത്തനോ അത്തനോ മരിയാദാചാരിത്തം ആചാരസീലം. ‘‘ധമ്മതാ ഏസാ, ആനന്ദ, യദാ ബോധിസത്തോ മാതുകുച്ഛിം ഓക്കന്തോ ഹോതി ന ബോധിസത്തമാതു പുരിസേസു മാനസം ഉപ്പജ്ജി കാമഗുണൂപസംഹിത’’ന്തി ഏവം വുത്തം ബോധിസത്തമാതുസീലം ധമ്മതാസീലം. മഹാകസ്സപാദീനം പന സുദ്ധസത്താനം, ബോധിസത്തസ്സ ച താസു താസു ജാതീസു സീലം പുബ്ബഹേതുകസീലന്തി ഏവം പകതിസീലാദിവസേന ചതുബ്ബിധം.

ചതുത്ഥചതുക്കേ യം ഭഗവതാ ‘‘ഇധ ഭിക്ഖു പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതോ വിഹരതി ആചാരഗോചരസമ്പന്നോ അണുമത്തേസു വജ്ജേസു ഭയദസ്സാവീ സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസൂ’’തി (വിഭ. ൫൦൮; ദീ. നി. ൧.൧൯൩) വം വുത്തം സീലം, ഇദം പാതിമോക്ഖസംവരസീലം നാമ. യം പന ‘‘സോ ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ ന നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതി നാനുബ്യഞ്ജനഗ്ഗാഹീ, യത്വാധികരണമേനം ചക്ഖുന്ദ്രിയം അസംവുതം വിഹരന്തം അഭിജ്ഝാദോമനസ്സാ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ അന്വാസ്സവേയ്യും, തസ്സ സംവരായ പടിപജ്ജതി, രക്ഖതി ചക്ഖുന്ദ്രിയം, ചക്ഖുന്ദ്രിയേ സംവരം ആപജ്ജതി. സോതേന സദ്ദം സുത്വാ…പേ… ഘാനേന ഗന്ധം ഘായിത്വാ…പേ… ജിവ്ഹായ രസം സായിത്വാ…പേ… കായേന ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസിത്വാ…പേ… മനസാ ധമ്മം വിഞ്ഞായ ന നിമിത്തഗ്ഗാഹീ…പേ… മനിന്ദ്രിയേ സംവരം ആപജ്ജതീ’’തി (മ. നി. ൧.൨൨, ൪൧൧; ദീ. നി. ൧.൨൧൩; അ. നി. ൪.൧൯൮) വുത്തം, ഇദം ഇന്ദ്രിയസംവരസീലം. യാ പന ആജീവഹേതുപഞ്ഞത്താനം ഛന്നം സിക്ഖാപദാനം വീതിക്കമസ്സ, ‘‘കുഹനാ ലപനാ നേമിത്തികതാ നിപ്പേസികതാ ലാഭേന ലാഭം നിജിഗീസനതാ’’തി ഏവമാദീനഞ്ച പാപധമ്മാനം വസേന പവത്താ മിച്ഛാജീവാ വിരതി, ഇദം ആജീവപാരിസുദ്ധിസീലം. ‘‘പടിസങ്ഖാ യോനിസോ ചീവരം പടിസേവതി, യാവദേവ സീതസ്സ പടിഘാതായാ’’തി (മ. നി. ൧.൨൩; അ. നി. ൬.൫൮) ആദിനാ നയേന വുത്തോ പടിസങ്ഖാനപരിസുദ്ധോ ചതുപച്ചയപരിഭോഗോ പച്ചയസന്നിസ്സിതസീലം നാമ.

പാതിമോക്ഖസംവരസീലം

൧൪. തത്രായം ആദിതോ പട്ഠായ അനുപുബ്ബപദവണ്ണനായ സദ്ധിം വിനിച്ഛയകഥാ. ഇധാതി ഇമസ്മിം സാസനേ. ഭിക്ഖൂതി സംസാരേ ഭയം ഇക്ഖണതായ വാ ഭിന്നപടധരാദിതായ വാ ഏവം ലദ്ധവോഹാരോ സദ്ധാപബ്ബജിതോ കുലപുത്തോ. പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതോതി ഏത്ഥ പാതിമോക്ഖന്തി സിക്ഖാപദസീലം. തഞ്ഹി യോ നം പാതി രക്ഖതി, തം മോക്ഖേതി മോചയതി ആപായികാദീഹി ദുക്ഖേഹി, തസ്മാ പാതിമോക്ഖന്തി വുച്ചതി. സംവരണം സംവരോ, കായികവാചസികസ്സ അവീതിക്കമസ്സേതം നാമം. പാതിമോക്ഖമേവ സംവരോ പാതിമോക്ഖസംവരോ. തേന പാതിമോക്ഖസംവരേന സംവുതോ പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതോ, ഉപഗതോ സമന്നാഗതോതി അത്ഥോ. വിഹരതീതി ഇരിയതി. ആചാരഗോചരസമ്പന്നോതിആദീനമത്ഥോ പാളിയം ആഗതനയേനേവ വേദിതബ്ബോ. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘ആചാരഗോചരസമ്പന്നോ’’തി അത്ഥി ആചാരോ, അത്ഥി അനാചാരോ;

തത്ഥ കതമോ അനാചാരോ? കായികോ വീതിക്കമോ വാചസികോ വീതിക്കമോ കായികവാചസികോ വീതിക്കമോ, അയം വുച്ചതി അനാചാരോ. സബ്ബമ്പി ദുസ്സീല്യം അനാചാരോ. ഇധേകച്ചോ വേളുദാനേന വാ പത്തദാനേന വാ പുപ്ഫഫലസിനാനദന്തകട്ഠദാനേന വാ ചാടുകമ്യതായ വാ മുഗ്ഗസൂപ്യതായ വാ പാരിഭട്യതായ വാ ജങ്ഘപേസനികേന വാ അഞ്ഞതരഞ്ഞതരേന വാ ബുദ്ധപടികുട്ഠേന മിച്ഛാആജീവേന ജീവികം കപ്പേതി, അയം വുച്ചതി അനാചാരോ.

തത്ഥ കതമോ ആചാരോ? കായികോ അവീതിക്കമോ വാചസികോ അവീതിക്കമോ കായികവാചസികോ അവീതിക്കമോ, അയം വുച്ചതി ആചാരോ. സബ്ബോപി സീലസംവരോ ആചാരോ. ഇധേകച്ചോ ന വേളുദാനേന വാ ന പത്തന പുപ്ഫന ഫലന സിനാനന ദന്തകട്ഠദാനേന വാ ന ചാടുകമ്യതായ വാ ന മുഗ്ഗസൂപ്യതായ വാ ന പാരിഭട്യതായ വാ ന ജങ്ഘപേസനികേന വാ ന അഞ്ഞതരഞ്ഞതരേന വാ ബുദ്ധപടികുട്ഠേന മിച്ഛാആജീവേന ജീവികം കപ്പേതി, അയം വുച്ചതി ആചാരോ.

ഗോചരോതി അത്ഥി ഗോചരോ അത്ഥി അഗോചരോ.

തത്ഥ കതമോ അഗോചരോ? ഇധേകച്ചോ വേസിയാഗോചരോ വാ ഹോതി വിധവാ, ഥുല്ലകുമാരികാ, പണ്ഡക, ഭിക്ഖുനീ, പാനാഗാരഗോചരോ വാ ഹോതി, സംസട്ഠോ വിഹരതി രാജൂഹി രാജമഹാമത്തേഹി തിത്ഥിയേഹി തിത്ഥിയസാവകേഹി അനനുലോമികേന സംസഗ്ഗേന, യാനി വാ പന താനി കുലാനി അസ്സദ്ധാനി അപ്പസന്നാനി അനോപാനഭൂതാനി അക്കോസകപരിഭാസകാനി അനത്ഥകാമാനി അഹിതകാമാനി അഫാസുകകാമാനി അയോഗക്ഖേമകാമാനി ഭിക്ഖൂനം ഭിക്ഖുനീനം ഉപാസകാനം ഉപാസികാനം, തഥാരൂപാനി കുലാനി സേവതി ഭജതി പയിരുപാസതി, അയം വുച്ചതി അഗോചരോ.

തത്ഥ കതമോ ഗോചരോ? ഇധേകച്ചോ ന വേസിയാഗോചരോ വാ ഹോതി…പേ… ന പാനാഗാരഗോചരോ വാ ഹോതി, അസംസട്ഠോ വിഹരതി രാജൂഹി…പേ… തിത്ഥിയസാവകേഹി അനനുലോമികേന സംസഗ്ഗേന, യാനി വാ പന താനി കുലാനി സദ്ധാനി പസന്നാനി ഓപാനഭൂതാനി കാസാവപജ്ജോതാനി ഇസിവാതപടിവാതാനി അത്ഥകാമാനി…പേ… യോഗക്ഖേമകാമാനി ഭിക്ഖൂനം…പേ… ഉപാസികാനം, തഥാരൂപാനി കുലാനി സേവതി ഭജതി പയിരുപാസതി, അയം വുച്ചതി ഗോചരോ. ഇതി ഇമിനാ ച ആചാരേന ഇമിനാ ച ഗോചരേന ഉപേതോ ഹോതി സമുപേതോ ഉപഗതോ സമുപഗതോ ഉപപന്നോ സമ്പന്നോ സമന്നാഗതോ, തേന വുച്ചതി ‘‘ആചാരഗോചരസമ്പന്നോ’’തി (വിഭ. ൫൧൧).

അപി ചേത്ഥ ഇമിനാപി നയേന ആചാരഗോചരാ വേദിതബ്ബാ. ദുവിധോ ഹി അനാചാരോ കായികോ വാചസികോ ച. തത്ഥ കതമോ കായികോ അനാചാരോ? ഇധേകച്ചോ സങ്ഘഗതോപി അചിത്തീകാരകതോ ഥേരേ ഭിക്ഖൂ ഘട്ടയന്തോപി തിട്ഠതി, ഘട്ടയന്തോപി നിസീദതി, പുരതോപി തിട്ഠതി, പുരതോപി നിസീദതി, ഉച്ചേപി ആസനേ നിസീദതി, സസീസമ്പി പാരുപിത്വാ നിസീദതി, ഠിതകോപി ഭണതി, ബാഹാവിക്ഖേപകോപി ഭണതി, ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം അനുപാഹനാനം ചങ്കമന്താനം സഉപാഹനോ ചങ്കമതി, നീചേ ചങ്കമേ ചങ്കമന്താനം ഉച്ചേ ചങ്കമേ ചങ്കമതി, ഛമായ ചങ്കമന്താനം ചങ്കമേ ചങ്കമതി, ഥേരേ ഭിക്ഖൂ അനുപഖജ്ജാപി തിട്ഠതി, അനുപഖജ്ജാപി നിസീദതി, നവേപി ഭിക്ഖൂ ആസനേന പടിബാഹതി, ജന്താഘരേപി ഥേരേ ഭിക്ഖൂ അനാപുച്ഛാ കട്ഠം പക്ഖിപതി, ദ്വാരം പിദഹതി, ഉദകതിത്ഥേപി ഥേരേ ഭിക്ഖൂ ഘട്ടയന്തോപി ഓതരതി, പുരതോപി ഓതരതി, ഘട്ടയന്തോപി ന്ഹായതി, പുരതോപി ന്ഹായതി, ഘട്ടയന്തോപി ഉത്തരതി, പുരതോപി ഉത്തരതി, അന്തരഘരം പവിസന്തോപി ഥേരേ ഭിക്ഖൂ ഘട്ടയന്തോപി ഗച്ഛതി, പുരതോപി ഗച്ഛതി, വോക്കമ്മ ച ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം പുരതോ പുരതോ ഗച്ഛതി, യാനിപി താനി ഹോന്തി കുലാനം ഓവരകാനി ഗൂള്ഹാനി ച പടിച്ഛന്നാനി ച യത്ഥ കുലിത്ഥിയോ കുലകുമാരിയോ നിസീദന്തി, തത്ഥപി സഹസാ പവിസതി, കുമാരകസ്സപി സീസം പരാമസതി, അയം വുച്ചതി കായികോ അനാചാരോ.

തത്ഥ കതമോ വാചസികോ അനാചാരോ? ഇധേകച്ചോ സങ്ഘഗതോപി അചിത്തീകാരകതോ ഥേരേ ഭിക്ഖൂ അനാപുച്ഛാ ധമ്മം ഭണതി. പഞ്ഹം വിസ്സജ്ജേതി, പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസതി, ഠിതകോപി ഭണതി, ബാഹാവിക്ഖേപകോപി ഭണതി, അന്തരഘരം പവിട്ഠോപി ഇത്ഥിം വാ കുമാരിം വാ ഏവമാഹ – ‘‘ഇത്ഥന്നാമേ ഇത്ഥംഗോത്തേ കിം അത്ഥി, യാഗു അത്ഥി, ഭത്തം അത്ഥി, ഖാദനീയം അത്ഥി, കിം പിവിസ്സാമ, കിം ഖാദിസ്സാമ, കിം ഭുഞ്ജിസ്സാമ. കിം വാ മേ ദസ്സഥാ’’തി വിപ്പലപതി, അയം വുച്ചതി വാചസികോ അനാചാരോ (മഹാനി. ൮൭). പടിപക്ഖവസേന പനസ്സ ആചാരോ വേദിതബ്ബോ.

അപിച ഭിക്ഖു സഗാരവോ സപ്പതിസ്സോ ഹിരോത്തപ്പസമ്പന്നോ സുനിവത്ഥോ സുപാരുതോ പാസാദികേന അഭിക്കന്തേന പടിക്കന്തേന ആലോകിതേന വിലോകിതേന സമിഞ്ജിതേന പസാരിതേന ഓക്ഖിത്തചക്ഖു ഇരിയാപഥസമ്പന്നോ ഇന്ദ്രിയേസു ഗുത്തദ്വാരോ ഭോജനേ മത്തഞ്ഞൂ ജാഗരിയമനുയുത്തോ സതിസമ്പജഞ്ഞേന സമന്നാഗതോ അപ്പിച്ഛോ സന്തുട്ഠോ ആരദ്ധവീരിയോ ആഭിസമാചാരികേസു സക്കച്ചകാരീ ഗരുചിത്തീകാരബഹുലോ വിഹരതി, അയം വുച്ചതി ആചാരോ. ഏവം താവ ആചാരോ വേദിതബ്ബോ.

ഗോചരോ പന തിവിധോ ഉപനിസ്സയഗോചരോ ആരക്ഖഗോചരോ ഉപനിബന്ധഗോചരോതി. തത്ഥ കതമോ ഉപനിസ്സയഗോചരോ? ദസകഥാവത്ഥുഗുണസമന്നാഗതോ കല്യാണമിത്തോ, യം നിസ്സായ അസ്സുതം സുണാതി, സുതം പരിയോദപേതി, കങ്ഖം വിതരതി, ദിട്ഠിം ഉജും കരോതി, ചിത്തം പസാദേതി. യസ്സ വാ പന അനുസിക്ഖമാനോ സദ്ധായ വഡ്ഢതി, സീലേന, സുതേന, ചാഗേന, പഞ്ഞായ വഡ്ഢതി, അയം വുച്ചതി ഉപനിസ്സയഗോചരോ.

കതമോ ആരക്ഖഗോചരോ? ഇധ ഭിക്ഖു അന്തരഘരം പവിട്ഠോ വീഥിം പടിപന്നോ ഓക്ഖിത്തചക്ഖു യുഗമത്തദസ്സാവീ സുസംവുതോ ഗച്ഛതി, ന ഹത്ഥിം ഓലോകേന്തോ, ന അസ്സം, ന രഥം, ന പത്തിം, ന ഇത്ഥിം, ന പുരിസം ഓലോകേന്തോ, ന ഉദ്ധം ഉല്ലോകേന്തോ, ന അധോ ഓലോകേന്തോ, ന ദിസാവിദിസം പേക്ഖമാനോ ഗച്ഛതി, അയം വുച്ചതി ആരക്ഖഗോചരോ.

കതമോ ഉപനിബന്ധഗോചരോ? ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ യത്ഥ ചിത്തം ഉപനിബന്ധതി. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ – ‘‘കോ ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഗോചരോ സകോ പേത്തികോ വിസയോ? യദിദം ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ’’തി (സം. നി. ൫.൩൭൨), അയം വുച്ചതി ഉപനിബന്ധഗോചരോ. ഇതി ഇമിനാ ച ആചാരേന ഇമിനാ ച ഗോചരേന ഉപേതോ…പേ… സമന്നാഗതോ. തേനപി വുച്ചതി ആചാരഗോചരസമ്പന്നോതി.

അണുമത്തേസു വജ്ജേസു ഭയദസ്സാവീതി അണുപ്പമാണേസു അസഞ്ചിച്ച ആപന്നസേഖിയഅകുസലചിത്തുപ്പാദാദിഭേദേസു വജ്ജേസു ഭയദസ്സനസീലോ. സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസൂതി യംകിഞ്ചി സിക്ഖാപദേസു സിക്ഖിതബ്ബം, തം സബ്ബം സമ്മാ ആദായ സിക്ഖതി. ഏത്ഥ ച ‘‘പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതോ’’തി ഏത്താവതാ ച പുഗ്ഗലാധിട്ഠാനായ ദേസനായ പാതിമോക്ഖസംവരസീലം ദസ്സിതം. ‘‘ആചാരഗോചരസമ്പന്നോ’’തിആദി പന സബ്ബം യഥാപടിപന്നസ്സ തം സീലം സമ്പജ്ജതി, തം പടിപത്തിം ദസ്സേതും വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം.

ഇന്ദ്രിയസംവരസീലം

൧൫. യം പനേതം തദനന്തരം ‘‘സോ ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ’’തിആദിനാ നയേന ദസ്സിതം ഇന്ദ്രിയസംവരസീലം, തത്ഥ സോതി പാതിമോക്ഖസംവരസീലേ ഠിതോ ഭിക്ഖു. ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാതി കാരണവസേന ചക്ഖൂതി ലദ്ധവോഹാരേന രൂപദസ്സനസമത്ഥേന ചക്ഖുവിഞ്ഞാണേന രൂപം ദിസ്വാ. പോരാണാ പനാഹു ‘‘ചക്ഖു രൂപം ന പസ്സതി, അചിത്തകത്താ, ചിത്തം ന പസ്സതി, അചക്ഖുകത്താ, ദ്വാരാരമ്മണസങ്ഘട്ടേ പന ചക്ഖുപസാദവത്ഥുകേന ചിത്തേന പസ്സതി. ഈദിസീ പനേസാ ‘ധനുനാ വിജ്ഝതീ’തിആദീസു വിയ സസമ്ഭാരകഥാ നാമ ഹോതി, തസ്മാ ചക്ഖുവിഞ്ഞാണേന രൂപം ദിസ്വാതി അയമേവേത്ഥ അത്ഥോ’’തി. ന നിമിത്തഗ്ഗാഹീതി ഇത്ഥിപുരിസനിമിത്തം വാ സുഭനിമിത്താദികം വാ കിലേസവത്ഥുഭൂതം നിമിത്തം ന ഗണ്ഹാതി, ദിട്ഠമത്തേയേവ സണ്ഠാതി. നാനുബ്യഞ്ജനഗ്ഗാഹീതി കിലേസാനം അനുഅനുബ്യഞ്ജനതോ പാകടഭാവകരണതോ അനുബ്യഞ്ജനന്തി ലദ്ധവോഹാരം ഹത്ഥപാദസിതഹസിതകഥിതവിലോകിതാദിഭേദം ആകാരം ന ഗണ്ഹാതി, യം തത്ഥ ഭൂതം, തദേവ ഗണ്ഹാതി, ചേതിയപബ്ബതവാസീ മഹാതിസ്സത്ഥേരോ വിയ.

ഥേരം കിര ചേതിയപബ്ബതാ അനുരാധപുരം പിണ്ഡചാരത്ഥായ ആഗച്ഛന്തം അഞ്ഞതരാ കുലസുണ്ഹാ സാമികേന സദ്ധിം ഭണ്ഡിത്വാ സുമണ്ഡിതപസാധിതാ ദേവകഞ്ഞാ വിയ കാലസ്സേവ അനുരാധപുരതോ നിക്ഖമിത്വാ ഞാതിഘരം ഗച്ഛന്തീ അന്തരാമഗ്ഗേ ദിസ്വാ വിപല്ലത്ഥചിത്താ മഹാഹസിതം ഹസി. ഥേരോ കിമേതന്തി ഓലോകേന്തോ തസ്സാ ദന്തട്ഠികേ അസുഭസഞ്ഞം പടിലഭിത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം –

‘‘തസ്സാ ദന്തട്ഠികം ദിസ്വാ, പുബ്ബസഞ്ഞം അനുസ്സരി;

തത്ഥേവ സോ ഠിതോ ഥേരോ, അരഹത്തം അപാപുണീ’’തി.

സാമികോപി ഖോ പനസ്സാ അനുമഗ്ഗം ഗച്ഛന്തോ ഥേരം ദിസ്വാ ‘‘കിഞ്ചി, ഭന്തേ, ഇത്ഥിം പസ്സഥാ’’തി പുച്ഛി. തം ഥേരോ ആഹ –

‘‘നാഭിജാനാമി ഇത്ഥീ വാ, പുരിസോ വാ ഇതോ ഗതോ;

അപിച അട്ഠിസങ്ഘാടോ, ഗച്ഛതേസ മഹാപഥേ’’തി.

യത്വാധികരണമേനന്തിആദിമ്ഹി യംകാരണാ യസ്സ ചക്ഖുന്ദ്രിയാസംവരസ്സ ഹേതു ഏതം പുഗ്ഗലം സതികവാടേന ചക്ഖുന്ദ്രിയം അസംവുതം അപിഹിതചക്ഖുദ്വാരം ഹുത്വാ വിഹരന്തം ഏതേ അഭിജ്ഝാദയോ ധമ്മാ അന്വാസ്സവേയ്യും അനുബന്ധേയ്യും. തസ്സ സംവരായ പടിപജ്ജതീതി തസ്സ ചക്ഖുന്ദ്രിയസ്സ സതികവാടേന പിദഹനത്ഥായ പടിപജ്ജതി. ഏവം പടിപജ്ജന്തോയേവ ച രക്ഖതി ചക്ഖുന്ദ്രിയം, ചക്ഖുന്ദ്രിയേ സംവരം ആപജ്ജതീതിപി വുച്ചതി. തത്ഥ കിഞ്ചാപി ചക്ഖുന്ദ്രിയേ സംവരോ വാ അസംവരോ വാ നത്ഥി. ന ഹി ചക്ഖുപസാദം നിസ്സായ സതി വാ മുട്ഠസച്ചം വാ ഉപ്പജ്ജതി. അപിച യദാ രൂപാരമ്മണം ചക്ഖുസ്സ ആപാഥം ആഗച്ഛതി, തദാ ഭവങ്ഗേ ദ്വിക്ഖത്തും ഉപ്പജ്ജിത്വാ നിരുദ്ധേ കിരിയമനോധാതു ആവജ്ജനകിച്ചം സാധയമാനാ ഉപ്പജ്ജിത്വാ നിരുജ്ഝതി. തതോ ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ദസ്സനകിച്ചം. തതോ വിപാകമനോധാതു സമ്പടിച്ഛനകിച്ചം. തതോ വിപാകാഹേതുകമനോവിഞ്ഞാണധാതു സന്തീരണകിച്ചം. തതോ കിരിയാഹേതുകമനോവിഞ്ഞാണധാതു വോട്ഠബ്ബനകിച്ചം സാധയമാനാ ഉപ്പജ്ജിത്വാ നിരുജ്ഝതി, തദനന്തരം ജവനം ജവതി.

തത്രാപി നേവ ഭവങ്ഗസമയേ, ന ആവജ്ജനാദീനം അഞ്ഞതരസമയേ സംവരോ വാ അസംവരോ വാ അത്ഥി. ജവനക്ഖണേ പന സചേ ദുസ്സീല്യം വാ മുട്ഠസച്ചം വാ അഞ്ഞാണം വാ അക്ഖന്തി വാ കോസജ്ജം വാ ഉപ്പജ്ജതി, അസംവരോ ഹോതി. ഏവം ഹോന്തോ പന സോ ചക്ഖുന്ദ്രിയേ അസംവരോതി വുച്ചതി. കസ്മാ? യസ്മാ തസ്മിം സതി ദ്വാരമ്പി അഗുത്തം ഹോതി, ഭവങ്ഗമ്പി ആവജ്ജനാദീനിപി വീഥിചിത്താനി. യഥാ കിം? യഥാ നഗരേ ചതൂസു ദ്വാരേസു അസംവുതേസു കിഞ്ചാപി അന്തോഘരദ്വാരകോട്ഠകഗബ്ഭാദയോ സുസംവുതാ ഹോന്തി, തഥാപി അന്തോനഗരേ സബ്ബം ഭണ്ഡം അരക്ഖിതം അഗോപിതമേവ ഹോതി. നഗരദ്വാരേന ഹി പവിസിത്വാ ചോരാ യദിച്ഛന്തി, തം കരേയ്യും, ഏവമേവ ജവനേ ദുസ്സീല്യാദീസു ഉപ്പന്നേസു തസ്മിം അസംവരേ സതി ദ്വാരമ്പി അഗുത്തം ഹോതി, ഭവങ്ഗമ്പി ആവജ്ജനാദീനിപി വീഥിചിത്താനി.

തസ്മിം പന സീലാദീസു ഉപ്പന്നേസു ദ്വാരമ്പി ഗുത്തം ഹോതി, ഭവങ്ഗമ്പി ആവജ്ജനാദീനിപി വീഥിചിത്താനി. യഥാ കിം? യഥാ നഗരദ്വാരേസു സംവുതേസു കിഞ്ചാപി അന്തോഘരാദയോ അസംവുതാ ഹോന്തി, തഥാപി അന്തോനഗരേ സബ്ബം ഭണ്ഡം സുരക്ഖിതം സുഗോപിതമേവ ഹോതി. നഗരദ്വാരേസു ഹി പിഹിതേസു ചോരാനം പവേസോ നത്ഥി, ഏവമേവ ജവനേ സീലാദീസു ഉപ്പന്നേസു ദ്വാരമ്പി ഗുത്തം ഹോതി, ഭവങ്ഗമ്പി ആവജ്ജനാദീനിപി വീഥിചിത്താനി. തസ്മാ ജവനക്ഖണേ ഉപ്പജ്ജമാനോപി ചക്ഖുന്ദ്രിയേ സംവരോതി വുത്തോ.

സോതേന സദ്ദം സുത്വാതിആദീസുപി ഏസേവ നയോ. ഏവമിദം സങ്ഖേപതോ രൂപാദീസു കിലേസാനുബന്ധനിമിത്താദിഗ്ഗാഹപരിവജ്ജനലക്ഖണം ഇന്ദ്രിയസംവരസീലന്തി വേദിതബ്ബം.

ആജീവപാരിസുദ്ധിസീലം

൧൬. ഇദാനി ഇന്ദ്രിയസംവരസീലാനന്തരം വുത്തേ ആജീവപാരിസുദ്ധിസീലേ ആജീവഹേതു പഞ്ഞത്താനം ഛന്നം സിക്ഖാപദാനന്തി യാനി താനി ‘‘ആജീവഹേതു ആജീവകാരണാ പാപിച്ഛോ ഇച്ഛാപകതോ അസന്തം അഭൂതം ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മം ഉല്ലപതി, ആപത്തി പാരാജികസ്സ. ആജീവഹേതു ആജീവകാരണാ സഞ്ചരിത്തം സമാപജ്ജതി, ആപത്തി സങ്ഘാദിസേസസ്സ. ആജീവഹേതു ആജീവകാരണാ ‘യോ തേ വിഹാരേ വസതി സോ ഭിക്ഖു അരഹാ’തി ഭണതി, പടിവിജാനന്തസ്സ ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ. ആജീവഹേതു ആജീവകാരണാ ഭിക്ഖു പണീതഭോജനാനി അഗിലാനോ അത്തനോ അത്ഥായ വിഞ്ഞാപേത്വാ ഭുഞ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ആജീവഹേതു ആജീവകാരണാ ഭിക്ഖുനീ പണീതഭോജനാനി അഗിലാനാ അത്തനോ അത്ഥായ വിഞ്ഞാപേത്വാ ഭുഞ്ജതി, ആപത്തി പാടിദേസനീയസ്സ. ആജീവഹേതു ആജീവകാരണാ സൂപം വാ ഓദനം വാ അഗിലാനോ അത്തനോ അത്ഥായ വിഞ്ഞാപേത്വാ ഭുഞ്ജതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (പരി. ൨൮൭) ഏവം പഞ്ഞത്താനി ഛ സിക്ഖാപദാനി, ഇമേസം ഛന്നം സിക്ഖാപദാനം.

കുഹനാതിആദീസു അയം പാളി, ‘‘തത്ഥ കതമാ കുഹനാ? ലാഭസക്കാരസിലോകസന്നിസ്സിതസ്സ പാപിച്ഛസ്സ ഇച്ഛാപകതസ്സ യാ പച്ചയപടിസേവനസങ്ഖാതേന വാ സാമന്തജപ്പിതേന വാ ഇരിയാപഥസ്സ വാ അട്ഠപനാ ഠപനാ സണ്ഠപനാ ഭാകുടികാ ഭാകുടിയം കുഹനാ കുഹായനാ കുഹിതത്തം, അയം വുച്ചതി കുഹനാ.

‘‘തത്ഥ കതമാ ലപനാ? ലാഭസക്കാരസിലോകസന്നിസ്സിതസ്സ പാപിച്ഛസ്സ ഇച്ഛാപകതസ്സ യാ പരേസം ആലപനാ ലപനാ സല്ലപനാ ഉല്ലപനാ സമുല്ലപനാ ഉന്നഹനാ സമുന്നഹനാ ഉക്കാചനാ സമുക്കാചനാ അനുപ്പിയഭാണിതാ ചാടുകമ്യതാ മുഗ്ഗസൂപ്യതാ പാരിഭട്യതാ, അയം വുച്ചതി ലപനാ.

‘‘തത്ഥ കതമാ നേമിത്തികതാ? ലാഭസക്കാരസിലോകസന്നിസ്സിതസ്സ പാപിച്ഛസ്സ ഇച്ഛാപകതസ്സ യം പരേസം നിമിത്തം നിമിത്തകമ്മം ഓഭാസോ ഓഭാസകമ്മം സാമന്തജപ്പാ പരികഥാ, അയം വുച്ചതി നേമിത്തികതാ.

‘‘തത്ഥ കതമാ നിപ്പേസികതാ? ലാഭസക്കാരസിലോകസന്നിസ്സിതസ്സ പാപിച്ഛസ്സ ഇച്ഛാപകതസ്സ യാ പരേസം അക്കോസനാ വമ്ഭനാ ഗരഹനാ ഉക്ഖേപനാ സമുക്ഖേപനാ ഖിപനാ സംഖിപനാ പാപനാ സമ്പാപനാ അവണ്ണഹാരികാ പരപിട്ഠിമംസികതാ, അയം വുച്ചതി നിപ്പേസികതാ.

‘‘തത്ഥ കതമാ ലാഭേന ലാഭം നിജിഗീസനതാ? ലാഭസക്കാരസിലോകസന്നിസ്സിതോ പാപിച്ഛോ ഇച്ഛാപകതോ ഇതോ ലദ്ധം ആമിസം അമുത്ര ഹരതി, അമുത്ര വാ ലദ്ധം ആമിസം ഇധ ആഹരതി. യാ ഏവരൂപാ ആമിസേന ആമിസസ്സ ഏട്ഠി ഗവേട്ഠി പരിയേട്ഠി ഏസനാ ഗവേസനാ പരിയേസനാ, അയം വുച്ചതി ലാഭേന ലാഭം നിജിഗീസനതാ’’തി (വിഭ. ൮൬൨-൮൬൫).

൧൭. ഇമിസ്സാ പന പാളിയാ ഏവമത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. കുഹനനിദ്ദേസേ താവ ലാഭസക്കാരസിലോകസന്നിസ്സിതസ്സാതി ലാഭഞ്ച സക്കാരഞ്ച കിത്തിസദ്ദഞ്ച സന്നിസ്സിതസ്സ, പത്ഥയന്തസ്സാതി അത്ഥോ. പാപിച്ഛസ്സാതി അസന്തഗുണദീപനകാമസ്സ. ഇച്ഛാപകതസ്സാതി ഇച്ഛായ അപകതസ്സ, ഉപദ്ദുതസ്സാതി അത്ഥോ.

ഇതോ പരം യസ്മാ പച്ചയപടിസേവനസാമന്തജപ്പനഇരിയാപഥസന്നിസ്സിതവസേന മഹാനിദ്ദേസേ തിവിധം കുഹനവത്ഥു ആഗതം. തസ്മാ തിവിധമ്പേതം ദസ്സേതും പച്ചയപടിസേവനസങ്ഖാതേന വാതി ഏവമാദി ആരദ്ധം. തത്ഥ ചീവരാദീഹി നിമന്തിതസ്സ തദത്ഥികസ്സേവ സതോ പാപിച്ഛതം നിസ്സായ പടിക്ഖിപനേന, തേ ച ഗഹപതികേ അത്തനി സുപ്പതിട്ഠിതസദ്ധേ ഞത്വാ പുന തേസം ‘‘അഹോ അയ്യോ അപ്പിച്ഛോ ന കിഞ്ചി പടിഗ്ഗണ്ഹിതും ഇച്ഛതി, സുലദ്ധം വത നോ അസ്സ സചേ അപ്പമത്തകമ്പി കിഞ്ചി പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യാ’’തി നാനാവിധേഹി ഉപായേഹി പണീതാനി ചീവരാദീനി ഉപനേന്താനം തദനുഗ്ഗഹകാമതംയേവ ആവികത്വാ പടിഗ്ഗഹണേന ച തതോ പഭുതി അപി സകടഭാരേഹി ഉപനാമനഹേതുഭൂതം വിമ്ഹാപനം പച്ചയപടിസേവനസങ്ഖാതം കുഹനവത്ഥൂതി വേദിതബ്ബം. വുത്തഞ്ഹേതം മഹാനിദ്ദേസേ –

‘‘കതമം പച്ചയപടിസേവനസങ്ഖാതം കുഹനവത്ഥു? ഇധ ഗഹപതികാ ഭിക്ഖും നിമന്തേന്തി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരേഹി. സോ പാപിച്ഛോ ഇച്ഛാപകതോ അത്ഥികോ ചീവര…പേ… പരിക്ഖാരാനം ഭിയ്യോകമ്യതം ഉപാദായ ചീവരം പച്ചക്ഖാതി. പിണ്ഡപാതം…പേ… സേനാസനം. ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം പച്ചക്ഖാതി. സോ ഏവമാഹ – ‘കിം സമണസ്സ മഹഗ്ഘേന ചീവരേന, ഏതം സാരുപ്പം യം സമണോ സുസാനാ വാ സങ്കാരകൂടാ വാ പാപണികാ വാ നന്തകാനി ഉച്ചിനിത്വാ സങ്ഘാടിം കത്വാ ധാരേയ്യ. കിം സമണസ്സ മഹഗ്ഘേന പിണ്ഡപാതേന ഏതം സാരുപ്പം യം സമണോ ഉഞ്ഛാചരിയായ പിണ്ഡിയാലോപേന ജീവികം കപ്പേയ്യ. കിം സമണസ്സ മഹഗ്ഘേന സേനാസനേന, ഏതം സാരുപ്പം യം സമണോ രുക്ഖമൂലികോ വാ അസ്സ അബ്ഭോകാസികോ വാ. കിം സമണസ്സ മഹഗ്ഘേന ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരേന, ഏതം സാരുപ്പം യം സമണോ പൂതിമുത്തേന വാ ഹരിടകീഖണ്ഡേന വാ ഓസധം കരേയ്യാ’തി. തദുപാദായ ലൂഖം ചീവരം ധാരേതി, ലൂഖം പിണ്ഡപാതം പരിഭുഞ്ജതി, ലൂഖം സേനാസനം പടിസേവതി, ലൂഖം ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം പടിസേവതി, തമേനം ഗഹപതികാ ഏവം ജാനന്തി ‘അയം സമണോ അപ്പിച്ഛോ സന്തുട്ഠോ പവിവിത്തോ അസംസട്ഠോ ആരദ്ധവീരിയോ ധുതവാദോ’തി. ഭിയ്യോ ഭിയ്യോ നിമന്തേന്തി ചീവര…പേ… പരിക്ഖാരേഹി. സോ ഏവമാഹ – ‘തിണ്ണം സമ്മുഖീഭാവാ സദ്ധോ കുലപുത്തോ ബഹും പുഞ്ഞം പസവതി. സദ്ധായ സമ്മുഖീഭാവാ സദ്ധോ കുലപുത്തോ ബഹും പുഞ്ഞം പസവതി. ദേയ്യധമ്മസ്സ…പേ… ദക്ഖിണേയ്യാനം സമ്മുഖീഭാവാസദ്ധോകുലപുത്തോ ബഹും പുഞ്ഞം പസവതി. തുമ്ഹാകഞ്ചേവായം സദ്ധാ അത്ഥി, ദേയ്യധമ്മോ ച സംവിജ്ജതി, അഹഞ്ച പടിഗ്ഗാഹകോ, സചേഹം ന പടിഗ്ഗഹേസ്സാമി, ഏവം തുമ്ഹേ പുഞ്ഞേന പരിബാഹിരാ ഭവിസ്സന്തി, ന മയ്ഹം ഇമിനാ അത്ഥോ. അപിച തുമ്ഹാകംയേവ അനുകമ്പായ പടിഗ്ഗണ്ഹാമീ’തി. തദുപാദായ ബഹുമ്പി ചീവരം പടിഗ്ഗണ്ഹാതി. ബഹുമ്പി പിണ്ഡപാതം…പേ… ഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം പടിഗ്ഗണ്ഹാതി. യാ ഏവരൂപാ ഭാകുടികാ ഭാകുടിയം കുഹനാ കുഹായനാ കുഹിതത്തം, ഇദം പച്ചയപടിസേവനസങ്ഖാതം കുഹനവത്ഥൂ’’തി (മഹാനി. ൮൭).

പാപിച്ഛസ്സേവ പന സതോ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാധിഗമപരിദീപനവാചായ തഥാ തഥാ വിമ്ഹാപനം സാമന്തജപ്പനസങ്ഖാതം കുഹനവത്ഥൂതി വേദിതബ്ബം. യഥാഹ –

‘‘കതമം സാമന്തജപ്പനസങ്ഖാതം കുഹനവത്ഥു? ഇധേകച്ചോ പാപിച്ഛോ ഇച്ഛാപകതോ സമ്ഭാവനാധിപ്പായോ ‘ഏവം മം ജനോ സമ്ഭാവേസ്സതീ’തി അരിയധമ്മസന്നിസ്സിതം വാചം ഭാസതി ‘യോ ഏവരൂപം ചീവരം ധാരേതി, സോ സമണോ മഹേസക്ഖോ’തി ഭണതി. ‘യോ ഏവരൂപം പത്തം ലോഹഥാലകം. ധമ്മകരണം പരിസ്സാവനം കുഞ്ചികം, കായബന്ധനം ഉപാഹനം ധാരേതി, സോ സമണോ മഹേസക്ഖോ’തി ഭണതി. യസ്സ ഏവരൂപോ ഉപജ്ഝായോ ആചരിയോ സമാനുപജ്ഝായകോ, സമാനാചരിയകോ മിത്തോ സന്ദിട്ഠോ സമ്ഭത്തോ സഹായോ. യോ ഏവരൂപേ വിഹാരേ വസതി അഡ്ഢയോഗേ പാസാദേ ഹമ്മിയേ ഗുഹായം ലേണേ കുടിയാ കൂടാഗാരേ അട്ടേ മാളേ ഉദ്ദണ്ഡേ ഉപട്ഠാനസാലായം മണ്ഡപേ രുക്ഖമൂലേ വസതി, സോ സമണോ മഹേസക്ഖോ’തി ഭണതി. അഥ വാ ‘കോരജികകോരജികോ ഭാകുടികഭാകുടികോ കുഹകകുഹകോ ലപകലപകോ മുഖസമ്ഭാവികോ, അയം സമണോ ഇമാസം ഏവരൂപാനം സന്താനം വിഹാരസമാപത്തീനം ലാഭീ’തി താദിസം ഗമ്ഭീരം ഗൂള്ഹം നിപുണം പടിച്ഛന്നം ലോകുത്തരം സുഞ്ഞതാപടിസംയുത്തം കഥം കഥേസി. യാ ഏവരൂപാ ഭാകുടികാ ഭാകുടിയം കുഹനാ കുഹായനാ കുഹിതത്തം, ഇദം സാമന്തജപ്പനസങ്ഖാതം കുഹനവത്ഥൂ’’തി (മഹാനി. ൮൭).

പാപിച്ഛസ്സേവ പന സതോ സമ്ഭാവനാധിപ്പായകതേന ഇരിയാപഥേന വിമ്ഹാപനം ഇരിയാപഥസന്നിസ്സിതം കുഹനവത്ഥൂതി വേദിതബ്ബം. യഥാഹ – ‘‘കതമം ഇരിയാപഥസങ്ഖാതം കുഹനവത്ഥു. ഇധേകച്ചോ പാപിച്ഛോ ഇച്ഛാപകതോ സമ്ഭാവനാധിപ്പായോ ‘ഏവം മം ജനോ സമ്ഭാവേസ്സതീ’തി ഗമനം സണ്ഠപേതി, ഠാനം സണ്ഠപേതി, നിസജ്ജം സണ്ഠപേതി, സയനം സണ്ഠപേതി, പണിധായ ഗച്ഛതി, പണിധായ തിട്ഠതി, പണിധായ നിസീദതി, പണിധായ സേയ്യം കപ്പേതി, സമാഹിതോ വിയ ഗച്ഛതി, സമാഹിതോ വിയ തിട്ഠതി, നിസീദതി, സേയ്യം കപ്പേതി, ആപാഥകജ്ഝായീ ച ഹോതി, യാ ഏവരൂപാ ഇരിയാപഥസ്സ അട്ഠപനാ ഠപനാ സണ്ഠപനാ ഭാകുടികാ ഭാകുടിയം കുഹനാ കുഹായനാ കുഹിതത്തം, ഇദം വുച്ചതി ഇരിയാപഥസങ്ഖാതം കുഹനവത്ഥൂ’’തി (മഹാനി. ൮൭).

തത്ഥ പച്ചയപടിസേവനസങ്ഖാതേനാതി പച്ചയപടിസേവനന്തി ഏവം സങ്ഖാതേന പച്ചയപടിസേവനേന വാ സങ്ഖാതേന. സാമന്തജപ്പിതേനാതി സമീപഭണിതേന. ഇരിയാപഥസ്സ വാതി ചതുഇരിയാപഥസ്സ. അട്ഠപനാതിആദി ഠപനാ, ആദരേന വാ ഠപനാ. ഠപനാതി ഠപനാകാരോ. സണ്ഠപനാതി അഭിസങ്ഖരണാ, പാസാദികഭാവകരണന്തി വുത്തം ഹോതി. ഭാകുടികാതി പധാനപുരിമട്ഠിതഭാവദസ്സനേന ഭാകുടികരണം, മുഖസങ്കോചോതി വുത്തം ഹോതി. ഭാകുടികരണം സീലമസ്സാതി ഭാകുടികോ. ഭാകുടികസ്സ ഭാവോ ഭാകുടിയം. കുഹനാതി വിമ്ഹാപനാ. കുഹസ്സ ആയനാ കുഹായനാ. കുഹിതസ്സ ഭാവോ കുഹിതത്തന്തി.

ലപനാനിദ്ദേസേ ആലപനാതി വിഹാരം ആഗതേ മനുസ്സേ ദിസ്വാ ‘‘കിമത്ഥായ ഭോന്തോ ആഗതാ, കിം ഭിക്ഖൂ നിമന്തിതും, യദി ഏവം ഗച്ഛഥ രേ, അഹം പച്ഛതോ പത്തം ഗഹേത്വാ ആഗച്ഛാമീ’’തി ഏവം ആദിതോവ ലപനാ. അഥ വാ അത്താനം ഉപനേത്വാ ‘‘അഹം തിസ്സോ, മയി രാജാ പസന്നോ, മയി അസുകോ ച അസുകോ ച രാജമഹാമത്തോ പസന്നോ’’തി ഏവം അത്തുപനായികാ ലപനാ ആലപനാ. ലപനാതി പുട്ഠസ്സ സതോ വുത്തപ്പകാരമേവ ലപനം. സല്ലപനാതി ഗഹപതികാനം ഉക്കണ്ഠനേ ഭീതസ്സ ഓകാസം ദത്വാ ദത്വാ സുട്ഠു ലപനാ. ഉല്ലപനാതി മഹാകുടുമ്ബികോ മഹാനാവികോ മഹാദാനപതീതി ഏവം ഉദ്ധം കത്വാ ലപനാ. സമുല്ലപനാതി സബ്ബതോഭാഗേന ഉദ്ധം കത്വാ ലപനാ.

ഉന്നഹനാതി ‘‘ഉപാസകാ പുബ്ബേ ഈദിസേ കാലേ നവദാനം ദേഥ, ഇദാനി കിം ന ദേഥാ’’തി ഏവം യാവ ‘‘ദസ്സാമ, ഭന്തേ, ഓകാസം ന ലഭാമാ’’തിആദീനി വദന്തി, താവ ഉദ്ധം ഉദ്ധം നഹനാ, വേഠനാതി വുത്തം ഹോതി. അഥ വാ ഉച്ഛുഹത്ഥം ദിസ്വാ ‘‘കുതോ ആഭതം ഉപാസകാ’’തി പുച്ഛതി. ഉച്ഛുഖേത്തതോ, ഭന്തേതി. കിം തത്ഥ ഉച്ഛു മധുരന്തി. ഖാദിത്വാ, ഭന്തേ, ജാനിതബ്ബന്തി. ‘‘ന, ഉപാസക, ഭിക്ഖുസ്സ ഉച്ഛും ദേഥാ’’തി വത്തും വട്ടതീതി. യാ ഏവരൂപാ നിബ്ബേഠേന്തസ്സാപി വേഠനകഥാ, സാ ഉന്നഹനാ. സബ്ബതോഭാഗേന പുനപ്പുനം ഉന്നഹനാ സമുന്നഹനാ.

ഉക്കാചനാതി ‘‘ഏതം കുലം മംയേവ ജാനാതി. സചേ ഏത്ഥ ദേയ്യധമ്മോ ഉപ്പജ്ജതി, മയ്ഹമേവ ദേതീ’’തി ഏവം ഉക്ഖിപിത്വാ കാചനാ ഉക്കാചനാ, ഉദ്ദീപനാതി വുത്തം ഹോതി. തേലകന്ദരികവത്ഥു ചേത്ഥ വത്തബ്ബം. സബ്ബതോഭാഗേന പന പുനപ്പുനം ഉക്കാചനാ സമുക്കാചനാ.

അനുപ്പിയഭാണിതാതി സച്ചാനുരൂപം ധമ്മാനുരൂപം വാ അനപലോകേത്വാ പുനപ്പുനം പിയഭണനമേവ. ചാടുകമ്യതാതി നീചവുത്തിതാ അത്താനം ഹേട്ഠതോ ഹേട്ഠതോ ഠപേത്വാ വത്തനം. മുഗ്ഗസൂപ്യതാതി മുഗ്ഗസൂപസദിസതാ. യഥാ ഹി മുഗ്ഗേസു പച്ചമാനേസു കോചിദേവ ന പച്ചതി, അവസേസാ പച്ചന്തി, ഏവം യസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ വചനേ കിഞ്ചിദേവ സച്ചം ഹോതി, സേസം അലീകം, അയം പുഗ്ഗലോ മുഗ്ഗസൂപ്യോതി വുച്ചതി. തസ്സ ഭാവോ മുഗ്ഗസൂപ്യതാ. പാരിഭട്യതാതി പാരിഭട്യഭാവോ. യോ ഹി കുലദാരകേ ധാതി വിയ അങ്കേന വാ ഖന്ധേന വാ പരിഭടതി, ധാരേതീതി അത്ഥോ. തസ്സ പരിഭടസ്സ കമ്മം പാരിഭട്യും. പാരിഭട്യസ്സ ഭാവോ പാരിഭട്യതാതി.

നേമിത്തികതാനിദ്ദേസേ നിമിത്തന്തി യംകിഞ്ചി പരേസം പച്ചയദാനസഞ്ഞാജനകം കായവചീകമ്മം. നിമിത്തകമ്മന്തി ഖാദനീയം ഗഹേത്വാ ഗച്ഛന്തേ ദിസ്വാ ‘‘കിം ഖാദനീയം ലഭിത്ഥാ’’തിആദിനാ നയേന നിമിത്തകരണം. ഓഭാസോതി പച്ചയപടിസംയുത്തകഥാ. ഓഭാസകമ്മന്തി വച്ഛപാലകേ ദിസ്വാ ‘‘കിം ഇമേ വച്ഛാ ഖീരഗോവച്ഛാ ഉദാഹു തക്കഗോവച്ഛാ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ഖീരഗോവച്ഛാ, ഭന്തേ’’തി വുത്തേ ‘‘ന ഖീരഗോവച്ഛാ, യദി ഖീരഗോവച്ഛാ സിയും, ഭിക്ഖൂപി ഖീരം ലഭേയ്യു’’ന്തി ഏവമാദിനാ നയേന തേസം ദാരകാനം മാതാപിതൂനം നിവേദേത്വാ ഖീരദാപനാദികം ഓഭാസകരണം. സാമന്തജപ്പാതി സമീപം കത്വാ ജപ്പനം. കുലൂപകഭിക്ഖു വത്ഥു ചേത്ഥ വത്തബ്ബം.

കുലൂപകോ കിര ഭിക്ഖു ഭുഞ്ജിതുകാമോ ഗേഹം പവിസിത്വാ നിസീദി. തം ദിസ്വാ അദാതുകാമാ ഘരണീ ‘‘തണ്ഡുലാ നത്ഥീ’’തി ഭണന്തീ തണ്ഡുലേ ആഹരിതുകാമാ വിയ പടിവിസ്സകഘരം ഗതാ. ഭിക്ഖുപി അന്തോഗബ്ഭം പവിസിത്വാ ഓലോകേന്തോ കവാടകോണേ ഉച്ഛും, ഭാജനേ ഗുളം, പിടകേ ലോണമച്ഛഫാലേ, കുമ്ഭിയം തണ്ഡുലേ, ഘടേ ഘതം ദിസ്വാ നിക്ഖമിത്വാ നിസീദി. ഘരണീ ‘‘തണ്ഡുലേ നാലത്ഥ’’ന്തി ആഗതാ. ഭിക്ഖു ‘‘ഉപാസികേ ‘അജ്ജ ഭിക്ഖാ ന സമ്പജ്ജിസ്സതീ’തി പടികച്ചേവ നിമിത്തം അദ്ദസ’’ന്തി ആഹ. കിം, ഭന്തേതി. കവാടകോണേ നിക്ഖിത്തം ഉച്ഛും വിയ സപ്പം അദ്ദസം, ‘തം പഹരിസ്സാമീ’തി ഓലോകേന്തോ ഭാജനേ ഠപിതം ഗുളപിണ്ഡം വിയ പാസാണം, ലേഡ്ഡുകേന പഹടേന സപ്പേന കതം പിടകേ നിക്ഖിത്തലോണമച്ഛഫാലസദിസം ഫണം, തസ്സ തം ലേഡ്ഡും ഡംസിതുകാമസ്സ കുമ്ഭിയാ തണ്ഡുലസദിസേ ദന്തേ, അഥസ്സ കുപിതസ്സ ഘടേ പക്ഖിത്തഘതസദിസം മുഖതോ നിക്ഖമന്തം വിസമിസ്സകം ഖേളന്തി. സാ ‘‘ന സക്കാ മുണ്ഡകം വഞ്ചേതു’’ന്തി ഉച്ഛും ദത്വാ ഓദനം പചിത്വാ ഘതഗുളമച്ഛേഹി സദ്ധിം സബ്ബം അദാസീതി. ഏവം സമീപം കത്വാ ജപ്പനം സാമന്തജപ്പാതി വേദിതബ്ബം. പരികഥാതി യഥാ തം ലഭതി തസ്സ പരിവത്തേത്വാ കഥനന്തി.

നിപ്പേസികതാനിദ്ദേസേ അക്കോസനാതി ദസഹി അക്കോസവത്ഥൂഹി അക്കോസനം. വമ്ഭനാതി പരിഭവിത്വാ കഥനം. ഗരഹണാതി അസ്സദ്ധോ അപ്പസന്നോതിആദിനാ നയേന ദോസാരോപനാ. ഉക്ഖേപനാതി മാ ഏതം ഏത്ഥ കഥേഥാതി വാചായ ഉക്ഖിപനം. സബ്ബതോഭാഗേന സവത്ഥുകം സഹേതുകം കത്വാ ഉക്ഖേപനാ സമുക്ഖേപനാ. അഥ വാ അദേന്തം ദിസ്വാ ‘‘അഹോ ദാനപതീ’’തി ഏവം ഉക്ഖിപനം ഉക്ഖേപനാ. മഹാദാനപതീതി ഏവം സുട്ഠു ഉക്ഖേപനാ സമുക്ഖേപനാ. ഖിപനാതി കിം ഇമസ്സ ജീവിതം ബീജഭോജിനോതി ഏവം ഉപ്പണ്ഡനാ. സംഖിപനാതി കിം ഇമം അദായകോതി ഭണഥ, യോ നിച്ചകാലം സബ്ബേസമ്പി നത്ഥീതി വചനം ദേതീതി സുട്ഠുതരം ഉപ്പണ്ഡനാ. പാപനാതി അദായകത്തസ്സ അവണ്ണസ്സ വാ പാപനം. സബ്ബതോഭാഗേന പാപനാ സമ്പാപനാ. അവണ്ണഹാരികാതി ഏവം മേ അവണ്ണഭയാപി ദസ്സതീതി ഗേഹതോ ഗേഹം ഗാമതോ ഗാമം ജനപദതോ ജനപദം അവണ്ണഹരണം. പരപിട്ഠിമംസികതാതി പുരതോ മധുരം ഭണിത്വാ പരമ്മുഖേ അവണ്ണഭാസിതാ. ഏസാ ഹി അഭിമുഖം ഓലോകേതും അസക്കോന്തസ്സ പരമ്മുഖാനം പിട്ഠിമംസം ഖാദനമിവ ഹോതി, തസ്മാ പരപിട്ഠിമംസികതാതി വുത്താ. അയം വുച്ചതി നിപ്പേസികതാതി അയം യസ്മാ വേളുപേസികായ വിയ അബ്ഭങ്ഗം പരസ്സ ഗുണം നിപ്പേസേതി നിപുഞ്ഛതി, യസ്മാ വാ ഗന്ധജാതം നിപിസിത്വാ ഗന്ധമഗ്ഗനാ വിയ പരഗുണേ നിപിസിത്വാ വിചുണ്ണേത്വാ ഏസാ ലാഭമഗ്ഗനാ ഹോതി, തസ്മാ നിപ്പേസികതാതി വുച്ചതീതി.

ലാഭേന ലാഭം നിജിഗീസനതാനിദ്ദേസേ നിജിഗീസനതാതി മഗ്ഗനാ. ഇതോ ലദ്ധന്തി ഇമമ്ഹാ ഗേഹാ ലദ്ധം. അമുത്രാതി അമുകമ്ഹി ഗേഹേ. ഏട്ഠീതി ഇച്ഛനാ. ഗവേട്ഠീതി മഗ്ഗനാ. പരിയേട്ഠീതി പുനപ്പുനം മഗ്ഗനാ. ആദിതോ പട്ഠായ ലദ്ധം ലദ്ധം ഭിക്ഖം തത്ര തത്ര കുലദാരകാനം ദത്വാ അന്തേ ഖീരയാഗും ലഭിത്വാ ഗതഭിക്ഖുവത്ഥു ചേത്ഥ കഥേതബ്ബം. ഏസനാതിആദീനി ഏട്ഠിആദീനമേവ വേവചനാനി, തസ്മാ ഏട്ഠീതി ഏസനാ. ഗവേട്ഠീതി ഗവേസനാ, പരിയേട്ഠീതി പരിയേസനാ. ഇച്ചേവമേത്ഥ യോജനാ വേദിതബ്ബാ. അയം കുഹനാദീനം അത്ഥോ.

ഇദാനി ഏവമാദീനഞ്ച പാപധമ്മാനന്തി ഏത്ഥ ആദിസദ്ദേന ‘‘യഥാ വാ പനേകേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ സദ്ധാദേയ്യാനി ഭോജനാനി ഭുഞ്ജിത്വാ തേ ഏവരൂപായ തിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവേന ജീവികം കപ്പേന്തി. സേയ്യഥിദം, അങ്ഗം, നിമിത്തം, ഉപ്പാതം, സുപിനം, ലക്ഖണം, മൂസികച്ഛിന്നം, അഗ്ഗിഹോമം, ദബ്ബിഹോമ’’ന്തി (ദീ. നി. ൧.൨൧) ആദിനാ നയേന ബ്രഹ്മജാലേ വുത്താനം അനേകേസം പാപധമ്മാനം ഗഹണം വേദിതബ്ബം. ഇതി യ്വായം ഇമേസം ആജീവഹേതു പഞ്ഞത്താനം ഛന്നം സിക്ഖാപദാനം വീതിക്കമവസേന, ഇമേസഞ്ച ‘‘കുഹനാ ലപനാ നേമിത്തികതാ നിപ്പേസികതാ ലാഭേന ലാഭം നിജിഗീസനതാ’’തി ഏവമാദീനം പാപധമ്മാനം വസേന പവത്തോ മിച്ഛാജീവോ, യാ തസ്മാ സബ്ബപ്പകാരാപി മിച്ഛാജീവാ വിരതി, ഇദം ആജീവപാരിസുദ്ധിസീലം. തത്രായം വചനത്ഥോ. ഏതം ആഗമ്മ ജീവന്തീതി ആജീവോ. കോ സോ, പച്ചയപരിയേസനവായാമോ. പാരിസുദ്ധീതി പരിസുദ്ധതാ. ആജീവസ്സ പാരിസുദ്ധി ആജീവപാരിസുദ്ധി.

പച്ചയസന്നിസ്സിതസീലം

൧൮. യം പനേതം തദനന്തരം പച്ചയസന്നിസ്സിതസീലം വുത്തം, തത്ഥ പടിസങ്ഖാ യോനിസോതി ഉപായേന പഥേന പടിസങ്ഖായ ഞത്വാ, പച്ചവേക്ഖിത്വാതി അത്ഥോ. ഏത്ഥ ച സീതസ്സ പടിഘാതായാതിആദിനാ നയേന വുത്തപച്ചവേക്ഖണമേവ ‘‘യോനിസോ പടിസങ്ഖാ’’തി വേദിതബ്ബം. തത്ഥ ചീവരന്തി അന്തരവാസകാദീസു യംകിഞ്ചി. പടിസേവതീതി പരിഭുഞ്ജതി, നിവാസേതി വാ പാരുപതി വാ. യാവദേവാതി പയോജനാവധിപരിച്ഛേദനിയമവചനം, ഏത്തകമേവ ഹി യോഗിനോ ചീവരപടിസേവനേ പയോജനം യദിദം സീതസ്സ പടിഘാതായാതിആദി, ന ഇതോ ഭിയ്യോ. സീതസ്സാതി അജ്ഝത്തധാതുക്ഖോഭവസേന വാ ബഹിദ്ധാഉതുപരിണാമനവസേന വാ ഉപ്പന്നസ്സ യസ്സ കസ്സചി സീതസ്സ. പടിഘാതായാതി പടിഹനനത്ഥം. യഥാ സരീരേ ആബാധം ന ഉപ്പാദേതി, ഏവം തസ്സ വിനോദനത്ഥം. സീതബ്ഭാഹതേ ഹി സരീരേ വിക്ഖിത്തചിത്തോ യോനിസോ പദഹിതും ന സക്കോതി, തസ്മാ സീതസ്സ പടിഘാതായ ചീവരം പടിസേവിതബ്ബന്തി ഭഗവാ അനുഞ്ഞാസി. ഏസ നയോ സബ്ബത്ഥ. കേവലഞ്ഹേത്ഥ ഉണ്ഹസ്സാതി അഗ്ഗിസന്താപസ്സ. തസ്സ വനദാഹാദീസു സമ്ഭവോ വേദിതബ്ബോ. ഡംസമകസവാതാതപസരീസപസമ്ഫസ്സാനന്തി ഏത്ഥ പന ഡംസാതി ഡംസനമക്ഖികാ, അന്ധമക്ഖികാതിപി വുച്ചന്തി. മകസാ മകസാ ഏവ. വാതാതി സരജഅരജാദിഭേദാ. ആതപോതി സൂരിയാതപോ. സരീസപാതി യേ കേചി സരന്താ ഗച്ഛന്തി ദീഘജാതികാ സപ്പാദയോ, തേസം ദട്ഠസമ്ഫസ്സോ ച ഫുട്ഠസമ്ഫസ്സോ ചാതി ദുവിധോ സമ്ഫസ്സോ, സോപി ചീവരം പാരുപിത്വാ നിസിന്നം ന ബാധതി, തസ്മാ താദിസേസു ഠാനേസു തേസം പടിഘാതത്ഥായ പടിസേവതി. യാവദേവാതി പുന ഏതസ്സ വചനം നിയതപയോജനാവധിപരിച്ഛേദദസ്സനത്ഥം, ഹിരികോപീനപടിച്ഛാദനഞ്ഹി നിയതപയോജനം, ഇതരാനി കദാചി കദാചി ഹോന്തി. തത്ഥ ഹിരികോപീനന്തി തം തം സമ്ബാധട്ഠാനം. യസ്മിം യസ്മിഞ്ഹി അങ്ഗേ വിവരിയമാനേ ഹിരീ കുപ്പതി വിനസ്സതി, തം തം ഹിരിം കോപനതോ ഹിരികോപീനന്തി വുച്ചതി. തസ്സ ച ഹിരികോപീനസ്സ പടിച്ഛാദനത്ഥന്തി ഹിരികോപീനപടിച്ഛാദനത്ഥം. ഹിരികോപീനം പടിച്ഛാദനത്ഥന്തിപി പാഠോ.

പിണ്ഡപാതന്തി യംകിഞ്ചി ആഹാരം. യോ ഹി കോചി ആഹാരോ ഭിക്ഖുനോ പിണ്ഡോല്യേന പത്തേ പതിതത്താ പിണ്ഡപാതോതി വുച്ചതി. പിണ്ഡാനം വാ പാതോ പിണ്ഡപാതോ, തത്ഥ തത്ഥ ലദ്ധാനം ഭിക്ഖാനം സന്നിപാതോ സമൂഹോതി വുത്തം ഹോതി. നേവ ദവായാതി ന ഗാമദാരകാദയോ വിയ ദവത്ഥം, കീളാനിമിത്തന്തി വുത്തം ഹോതി. ന മദായാതി ന മുട്ഠികമല്ലാദയോ വിയ മദത്ഥം, ബലമദനിമിത്തം പോരിസമദനിമിത്തഞ്ചാതി വുത്തം ഹോതി. ന മണ്ഡനായാതി ന അന്തേപുരികവേസിയാദയോ വിയ മണ്ഡനത്ഥം, അങ്ഗപച്ചങ്ഗാനം പീണഭാവനിമിത്തന്തി വുത്തം ഹോതി. ന വിഭൂസനായാതി ന നടനച്ചകാദയോ വിയ വിഭൂസനത്ഥം, പസന്നച്ഛവിവണ്ണതാനിമിത്തന്തി വുത്തം ഹോതി. ഏത്ഥ ച നേവ ദവായാതി ഏതം മോഹൂപനിസ്സയപ്പഹാനത്ഥം വുത്തം. ന മദായാതി ഏതം ദോസൂപനിസ്സയപ്പഹാനത്ഥം. ന മണ്ഡനായ ന വിഭൂസനായാതി ഏതം രാഗൂപനിസ്സയപ്പഹാനത്ഥം. നേവ ദവായ ന മദായാതി ചേതം അത്തനോ സംയോജനുപ്പത്തിപടിസേധനത്ഥം. ന മണ്ഡനായ ന വിഭൂസനായാതി ഏതം പരസ്സപി സംയോജനുപ്പത്തിപടിസേധനത്ഥം. ചതൂഹിപി ചേതേഹി അയോനിസോ പടിപത്തിയാ കാമസുഖല്ലികാനുയോഗസ്സ ച പഹാനം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം.

യാവദേവാതി വുത്തത്ഥമേവ. ഇമസ്സ കായസ്സാതി ഏതസ്സ ചതുമഹാഭൂതികസ്സ രൂപകായസ്സ. ഠിതിയാതി പബന്ധട്ഠിതത്ഥം. യാപനായാതി പവത്തിയാ അവിച്ഛേദത്ഥം, ചിരകാലട്ഠിതത്ഥം വാ. ഘരൂപത്ഥമ്ഭമിവ ഹി ജിണ്ണഘരസാമികോ, അക്ഖബ്ഭഞ്ജനമിവ ച സാകടികോ കായസ്സ ഠിതത്ഥം യാപനത്ഥഞ്ചേസ പിണ്ഡപാതം പടിസേവതി, ന ദവമദമണ്ഡനവിഭൂസനത്ഥം. അപിച ഠിതീതി ജീവിതിന്ദ്രിയസ്സേതം അധിവചനം, തസ്മാ ഇമസ്സ കായസ്സ ഠിതിയാ യാപനായാതി ഏത്താവതാ ഏതസ്സ കായസ്സ ജീവിതിന്ദ്രിയപവത്താപനത്ഥന്തിപി വുത്തം ഹോതീതി വേദിതബ്ബം. വിഹിംസൂപരതിയാതി വിഹിംസാ നാമ ജിഘച്ഛാ ആബാധട്ഠേന. തസ്സാ ഉപരമത്ഥമ്പേസ പിണ്ഡപാതം പടിസേവതി, വണാലേപനമിവ ഉണ്ഹസീതാദീസു തപ്പടികാരം വിയ ച. ബ്രഹ്മചരിയാനുഗ്ഗഹായാതി സകലസാസനബ്രഹ്മചരിയസ്സ ച മഗ്ഗബ്രഹ്മചരിയസ്സ ച അനുഗ്ഗഹത്ഥം. അയഞ്ഹി പിണ്ഡപാതപടിസേവനപച്ചയാ കായബലം നിസ്സായ സിക്ഖത്തയാനുയോഗവസേന ഭവകന്താരനിത്ഥരണത്ഥം പടിപജ്ജന്തോ ബ്രഹ്മചരിയാനുഗ്ഗഹായ പടിസേവതി, കന്താരനിത്ഥരണത്ഥികാ പുത്തമംസം (സം. നി. ൨.൬൩) വിയ, നദീനിത്ഥരണത്ഥികാ കുല്ലം (മ. നി. ൧.൨൪൦) വിയ, സമുദ്ദനിത്ഥരണത്ഥികാ നാവമിവ ച.

ഇതിപുരാണഞ്ച വേദനം പടിഹങ്ഖാമി നവഞ്ച വേദനം ന ഉപ്പാദേസ്സാമീതി ഏതം ഇമിനാ പിണ്ഡപാതപടിസേവനേന പുരാണഞ്ച ജിഘച്ഛാവേദനം പടിഹങ്ഖാമി, നവഞ്ച വേദനം അപരിമിതഭോജനപച്ചയം ആഹരഹത്ഥകഅലംസാടകതത്രവട്ടകകാകമാസകഭുത്തവമിതകബ്രാഹ്മണാനം അഞ്ഞതരോ വിയ ന ഉപ്പാദേസ്സാമീതിപി പടിസേവതി, ഭേസജ്ജമിവ ഗിലാനോ. അഥ വാ യാ അധുനാ അസപ്പായാപരിമിതഭോജനം നിസ്സായ പുരാണകമ്മപച്ചയവസേന ഉപ്പജ്ജനതോ പുരാണവേദനാതി വുച്ചതി. സപ്പായപരിമിതഭോജനേന തസ്സാ പച്ചയം വിനാസേന്തോ തം പുരാണഞ്ച വേദനം പടിഹങ്ഖാമി. യാ ചായം അധുനാ കതം അയുത്തപരിഭോഗകമ്മൂപചയം നിസ്സായ ആയതിം ഉപ്പജ്ജനതോ നവവേദനാതി വുച്ചതി. യുത്തപരിഭോഗവസേന തസ്സാ മൂലം അനിബ്ബത്തേന്തോ തം നവഞ്ച വേദനം ന ഉപ്പാദേസ്സാമീതി ഏവമ്പേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. ഏത്താവതാ യുത്തപരിഭോഗസങ്ഗഹോ അത്തകിലമഥാനുയോഗപ്പഹാനം ധമ്മികസുഖാപരിച്ചാഗോ ച ദീപിതോ ഹോതീതി വേദിതബ്ബോ.

യാത്രാ ച മേ ഭവിസ്സതീതി പരിമിതപരിഭോഗേന ജീവിതിന്ദ്രിയുപച്ഛേദകസ്സ ഇരിയാപഥഭഞ്ജകസ്സ വാ പരിസ്സയസ്സ അഭാവതോ ചിരകാലഗമനസങ്ഖാതാ യാത്രാ ച മേ ഭവിസ്സതി ഇമസ്സ പച്ചയായത്തവുത്തിനോ കായസ്സാതിപി പടിസേവതി, യാപ്യരോഗീ വിയ തപ്പച്ചയം. അനവജ്ജതാ ച ഫാസുവിഹാരോ ചാതി അയുത്തപരിയേസനപടിഗ്ഗഹണപരിഭോഗപരിവജ്ജനേന അനവജ്ജതാ, പരിമിതപരിഭോഗേന ഫാസുവിഹാരോ. അസപ്പായാപരിമിതപരിഭോഗപച്ചയാ അരതിതന്ദീവിജമ്ഭിതാ. വിഞ്ഞൂഗരഹാദിദോസാഭാവേന വാ അനവജ്ജതാ, സപ്പായപരിമിതഭോജനപച്ചയാ കായബലസമ്ഭവേന ഫാസുവിഹാരോ. യാവദത്ഥഉദരാവദേഹകഭോജനപരിവജ്ജനേന വാ സേയ്യസുഖപസ്സസുഖമിദ്ധസുഖാനം പഹാനതോ അനവജ്ജതാ, ചതുപഞ്ചാലോപമത്തഊനഭോജനേന ചതുഇരിയാപഥയോഗ്യഭാവപടിപാദനതോ ഫാസുവിഹാരോ ച മേ ഭവിസ്സതീതിപി പടിസേവതി. വുത്തമ്പി ഹേതം –

‘‘ചത്താരോ പഞ്ച ആലോപേ, അഭുത്വാ ഉദകം പിവേ;

അലം ഫാസുവിഹാരായ, പഹിതത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ’’തി. (ഥേരഗാ. ൯൮൩);

ഏത്താവതാ ച പയോജനപരിഗ്ഗഹോ മജ്ഝിമാ ച പടിപദാ ദീപിതാ ഹോതീതി വേദിതബ്ബാ.

സേനാസനന്തി സേനഞ്ച ആസനഞ്ച. യത്ഥ യത്ഥ ഹി സേതി വിഹാരേ വാ അഡ്ഢയോഗാദിമ്ഹി വാ, തം സേനം. യത്ഥ യത്ഥ ആസതി നിസീദതി, തം ആസനം. തം ഏകതോ കത്വാ സേനാസനന്തി വുച്ചതി. ഉതുപരിസ്സയവിനോദനപടിസല്ലാനാരാമത്ഥന്തി പരിസഹനട്ഠേന ഉതുയേവ ഉതുപരിസ്സയോ. ഉതുപരിസ്സയസ്സ വിനോദനത്ഥഞ്ച പടിസല്ലാനാരാമത്ഥഞ്ച. യോ സരീരാബാധചിത്തവിക്ഖേപകരോ അസപ്പായോ ഉതു സേനാസനപടിസേവനേന വിനോദേതബ്ബോ ഹോതി, തസ്സ വിനോദനത്ഥം ഏകീഭാവസുഖത്ഥഞ്ചാതി വുത്തം ഹോതി. കാമഞ്ച സീതപടിഘാതാദിനാവ ഉതുപരിസ്സയവിനോദനം വുത്തമേവ. യഥാ പന ചീവരപടിസേവനേ ഹിരികോപീനപടിച്ഛാദനം നിയതപയോജനം, ഇതരാനി കദാചി കദാചി ഭവന്തീതി വുത്തം, ഏവമിധാപി നിയതം ഉതുപരിസ്സയവിനോദനം സന്ധായ ഇദം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. അഥ വാ അയം വുത്തപ്പകാരോ ഉതു ഉതുയേവ. പരിസ്സയോ പന ദുവിധോ പാകടപരിസ്സയോ ച, പടിച്ഛന്നപരിസ്സയോ ച (മഹാനി. ൫). തത്ഥ പാകടപരിസ്സയോ സീഹബ്യഗ്ഘാദയോ. പടിച്ഛന്നപരിസ്സയോ രാഗദോസാദയോ. യേ യത്ഥ അപരിഗുത്തിയാ ച അസപ്പായരൂപദസ്സനാദിനാ ച ആബാധം ന കരോന്തി, തം സേനാസനം ഏവം ജാനിത്വാ പച്ചവേക്ഖിത്വാ പടിസേവന്തോ ഭിക്ഖു പടിസങ്ഖാ യോനിസോ സേനാസനം ഉതുപരിസ്സയവിനോദനത്ഥം പടിസേവതീതി വേദിതബ്ബോ.

ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരന്തി ഏത്ഥ രോഗസ്സ പടിഅയനട്ഠേന പച്ചയോ, പച്ചനീകഗമനട്ഠേനാതി അത്ഥോ. യസ്സ കസ്സചി സപ്പായസ്സേതം അധിവചനം. ഭിസക്കസ്സ കമ്മം തേന അനുഞ്ഞാതത്താതി ഭേസജ്ജം. ഗിലാനപച്ചയോവ ഭേസജ്ജം ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജം, യംകിഞ്ചി ഗിലാനസ്സ സപ്പായം ഭിസക്കകമ്മം തേലമധുഫാണിതാദീതി വുത്തം ഹോതി. പരിക്ഖാരോതി പന ‘‘സത്തഹി നഗരപരിക്ഖാരേഹി സുപരിക്ഖതം ഹോതീ’’തി (അ. നി. ൭.൬൭) ആദീസു പരിവാരോ വുച്ചതി. ‘‘രഥോ സീലപരിക്ഖാരോ, ഝാനക്ഖോ ചക്കവീരിയോ’’തി (സം. നി. ൫.൪) ആദീസു അലങ്കാരോ. ‘‘യേ ച ഖോ ഇമേ പബ്ബജിതേന ജീവിതപരിക്ഖാരാ സമുദാനേതബ്ബാ’’തി (മ. നി. ൧.൧൯൧-൧൯൨) ആദീസു സമ്ഭാരോ. ഇധ പന സമ്ഭാരോപി പരിവാരോപി വട്ടതി. തഞ്ഹി ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജം ജീവിതസ്സ പരിവാരോപി ഹോതി, ജീവിതനാസകാബാധുപ്പത്തിയാ അന്തരം അദത്വാ രക്ഖണതോ സമ്ഭാരോപി. യഥാ ചിരം പവത്തതി, ഏവമസ്സ കാരണഭാവതോ, തസ്മാ പരിക്ഖാരോതി വുച്ചതി. ഏവം ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജഞ്ച തം പരിക്ഖാരോ ചാതി ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരോ. തം ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം. ഗിലാനസ്സ യംകിഞ്ചി സപ്പായം ഭിസക്കാനുഞ്ഞാതം തേലമധുഫാണിതാദി ജീവിതപരിക്ഖാരന്തി വുത്തം ഹോതി. ഉപ്പന്നാനന്തി ജാതാനം ഭൂതാനം നിബ്ബത്താനം. വേയ്യാബാധികാനന്തി ഏത്ഥ ബ്യാബാധോതി ധാതുക്ഖോഭോ, തംസമുട്ഠാനാ ച കുട്ഠഗണ്ഡപീളകാദയോ. ബ്യാബാധതോ ഉപ്പന്നത്താ വേയ്യാബാധികാ. വേദനാനന്തി ദുക്ഖവേദനാ അകുസലവിപാകവേദനാ. താസം വേയ്യാബാധികാനം വേദനാനം. അബ്യാബജ്ഝപരമതായാതി നിദ്ദുക്ഖപരമതായ. യാവ തം ദുക്ഖം സബ്ബം പഹീനം ഹോതി താവാതി അത്ഥോ.

ഏവമിദം സങ്ഖേപതോ പടിസങ്ഖാ യോനിസോ പച്ചയപരിഭോഗലക്ഖണം പച്ചയസന്നിസ്സിതസീലം വേദിതബ്ബം. വചനത്ഥോ പനേത്ഥ – ചീവരാദയോ ഹി യസ്മാ തേ പടിച്ച നിസ്സായ പരിഭുഞ്ജമാനാ പാണിനോ അയന്തി പവത്തന്തി, തസ്മാ പച്ചയാതി വുച്ചന്തി. തേ പച്ചയേ സന്നിസ്സിതന്തി പച്ചയസന്നിസ്സിതം.

ചതുപാരിസുദ്ധിസമ്പാദനവിധി

൧൯. ഏവമേതസ്മിം ചതുബ്ബിധേ സീലേ സദ്ധായ പാതിമോക്ഖസംവരോ സമ്പാദേതബ്ബോ. സദ്ധാസാധനോ ഹി സോ, സാവകവിസയാതീതത്താ സിക്ഖാപദപഞ്ഞത്തിയാ. സിക്ഖാപദപഞ്ഞത്തിയാചനപടിക്ഖേപോ ചേത്ഥ നിദസ്സനം. തസ്മാ യഥാ പഞ്ഞത്തം സിക്ഖാപദം അനവസേസം സദ്ധായ സമാദിയിത്വാ ജീവിതേപി അപേക്ഖം അകരോന്തേന സാധുകം സമ്പാദേതബ്ബം. വുത്തമ്പി ഹേതം –

‘‘കികീവ അണ്ഡം ചമരീവ വാലധിം,

പിയംവ പുത്തം നയനംവ ഏകകം;

തഥേവ സീലം അനുരക്ഖമാനകാ,

സുപേസലാ ഹോഥ സദാ സഗാരവാ’’തി.

അപരമ്പി വുത്തം – ‘‘ഏവമേവ ഖോ പഹാരാദ യം മയാ സാവകാനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം, തം മമ സാവകാ ജീവിതഹേതുപി നാതിക്കമന്തീ’’തി (അ. നി. ൮.൧൯). ഇമസ്മിം ച പനത്ഥേ അടവിയം ചോരേഹി ബദ്ധഥേരാനം വത്ഥൂനി വേദിതബ്ബാനി.

മഹാവത്തനിഅടവിയം കിര ഥേരം ചോരാ കാളവല്ലീഹി ബന്ധിത്വാ നിപജ്ജാപേസും. ഥേരോ യഥാനിപന്നോവ സത്തദിവസാനി വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അനാഗാമിഫലം പാപുണിത്വാ തത്ഥേവ കാലം കത്വാ ബ്രഹ്മലോകേ നിബ്ബത്തി.