൪. അത്ഥാലങ്കാരാവബോധ-ചതുത്ഥപരിച്ഛേദ

൧൬൪. അത്ഥാലങ്കാരസഹിതാ, സഗുണാ ബന്ധപദ്ധതി;

അച്ചന്തകന്താ കന്താ [യതോ അച്ചന്തകന്താ (ക.)] വ വുച്ചന്തേ തേ തതോ’ധുനാ.

൧൬൫. സഭാവ, വങ്കവുത്തീനം, ഭേദാ ദ്വിധാ അലംക്രിയാ;

പഠമാ തത്ഥ വത്ഥൂനം, നാനാവത്ഥാ’വിഭാവിനീ.

യഥാ

൧൬൬. ലീലാ വികന്തി സുഭഗോ, ദിസാ ഥിര വിലോകനോ;

ബോധിസത്തങ്കുരോ ഭാസം, വിരോചി വാച മാസഭിം.

൧൬൭. വുത്തി വത്ഥുസഭാവസ്സ, യാ’ഞ്ഞഥാ സാ’പരാ ഭവേ;

തസ്സാ’നന്തവികപ്പത്താ, ഹോതി ബീജോ’പദസ്സനം.

വങ്കവുത്തി അത്ഥാലങ്കാര

ഉദ്ദേസ

൧൬൮. തത്ഥാ’തിസയ, ഉപമാ, രൂപകാ, വുത്തി, ദീപകം,;

അക്ഖേപോ, ത്ഥന്തരന്യാസോ, ബ്യതിരേകോ, വിഭാവനാ.

൧൬൯. ഹേതു, ക്കമോ, പിയതരം, സമാസ, പരികപ്പനാ;

സമാഹിതം, പരിയായ, വുത്തി, ബ്യാജോപവണ്ണനം.

൧൭൦. വിസേസ, രുള്ഹാഹങ്കാരാ, സിലേസോ, തുല്യയോഗിതാ;

നിദസ്സനം, മഹന്തത്തം, വഞ്ചനാ, പ്പകതത്ഥുതി,.

൧൭൧. ഏകാവലി, അഞ്ഞമഞ്ഞം, സഹവുത്തി, വിരോധിതാ;

പരിവുത്തി, ബ്ഭമോ, ഭാവോ, മിസ്സ, മാസീ, രസീ, ഇതി.

൧൭൨. ഏതേ ഭേദാ സമുദ്ദിട്ഠാ, ഭാവോ ജീവിത മുച്ചതേ;

വങ്കവുത്തീസു പോസേസി, സിലേസോ തു സിരിം പരം.

നിദ്ദേസ

൧൭൩. പകാസകാ വിസേസസ്സ, സിയാ’തിസയവുത്തി യാ;

ലോകാ’തിക്കന്തവിസയാ, ലോകിയാ,തി ച സാ ദ്വിധാ.

൧൭൪. ലോകിയാതിസയസ്സേ’തേ,

ഭേദാ യേ ജാതിആദയോ;

പടിപാദീയതേ ത്വ’ജ്ജ, ലോകാതിക്കന്തഗോചരാ.

൧൭൫. പിവന്തി ദേഹകന്തീ യേ, നേത്തഞ്ജലിപുടേന തേ;

നാ’ലം ഹന്തും ജിനേ’സം ത്വം, തണ്ഹം തണ്ഹാഹരോപി കിം?

൧൭൬. ഉപമാനോ’പമേയ്യാനം, സധമ്മത്തം സിയോ’പമാ;

സദ്ദ, ത്ഥഗമ്മാ, വാക്യത്ഥ, വിസയാ,തി ച സാ ഭിധാ.

൧൭൭. സമാസ, പച്ചയേ, വാ’ദീ, സദ്ദാ തേസം വസാ തിധാ;

സദ്ദഗമ്മാ സമാസേന, മുനിന്ദോ ചന്ദിമാ’നനോ.

൧൭൮. ആയാദീ പച്ചയാ തേഹി, വദനം പങ്കജായതേ;

മുനിന്ദനയന ദ്വന്ദം, നീലുപ്പലദലീയതി.

൧൭൯. ഇവാദീ ഇവ, വാ, തുല്യ, സമാന, നിഭ, സന്നിഭാ;

യഥാ, സങ്കാസ, തുലിത, പ്പകാസ, പതിരൂപകാ.

൧൮൦. സരീ, സരിക്ഖ, സംവാദീ, വിരോധി, സദിസാ, വിയ;

പടിപക്ഖ, പച്ചനീകാ, സപക്ഖോ, പമിതോ, പമാ.

൧൮൧. പടിബിമ്ബ, പടിച്ഛന്ന, സരൂപ, സമ, സമിതാ;

സവണ്ണാ, ഭാ, പടിനിധി, സധമ്മാ, ദി സലക്ഖണാ.

൧൮൨. ജയത്യ, ക്കോസതി, ഹസതി, പതിഗജ്ജതി, ദൂഭതി;

ഉസൂയത്യ, വജാനാതി, നിന്ദതി, സ്സതി, രുന്ധതി.

൧൮൩. തസ്സ ചോരേതി സോഭഗ്ഗം, തസ്സ കന്തിം വിലുമ്പതി;

തേന സദ്ധിം വിവദതി, തുല്യം തേനാ’ധിരോഹതി.

൧൮൪. കച്ഛം വിഗാഹതേ, തസ്സ, ത മന്വേത്യ, നുബന്ധതി;

തംസീലം, തംനിസേധേതി, തസ്സ ചാ’നുകരോതി, മേ.

൧൮൫. ഉപമാനോ’പമേയ്യാനം, സധമ്മത്തം വിഭാവിഭി;

ഇമേഹി ഉപമാഭേദാ, കേചി നിയ്യന്തി സമ്പതി.

൧൮൬. വികാസിപദുമം’വാ’തി, സുന്ദരം സുഗതാ’നനം;

ഇതി ധമ്മോപമാ നാമ, തുല്യധമ്മനിദസ്സനാ.

൧൮൭. ധമ്മഹീനാ ‘‘മുഖ’മ്ഭോജ, സദിസം മുനിനോ’’ഇതി;

വിപരീതോ’പമാ ‘‘തുല്യ, മാനനേന’മ്ബുജം തവ’’.

൧൮൮. തവാ’നന’മിവ’മ്ഭോജം, അമ്ഭോജ’മിവ തേ മുഖം;

അഞ്ഞമഞ്ഞോപമാ സാ’യം, അഞ്ഞമഞ്ഞോപമാനതോ.

൧൮൯. ‘‘യദി കിഞ്ചി ഭവേ’മ്ഭോജം, ലോചന’ബ്ഭമുവിബ്ഭമം;

ധാരേതും മുഖസോഭം തം, തവേ’’തി അബ്ഭുതോപമാ.

൧൯൦. ‘‘സുഗന്ധി സോഭാ സമ്ബന്ധീ, സിസിരം’സു വിരോധി ച;

മുഖം തവ’മ്ബുജംവേ’തി’’, സാ സിലേസോപമാ മതാ.

൧൯൧. സരൂപസദ്ദവാച്ചത്താ, സാ സന്താനോപമാ യഥാ;

ബാലാ’വു’യ്യാനമാലാ’യം, സാ’ലകാ’നനസോഭിനീ.

൧൯൨. ഖയീ ചന്ദോ, ബഹുരജം, പദുമം, തേഹി തേ മുഖം;

സമാനമ്പി സമുക്കംസി, ത്യ’യം നിന്ദോപമാ മതാ.

൧൯൩. അസമത്ഥോ മുഖേനി’ന്ദു, ജിന! തേ പടിഗജ്ജിതും;

ജളോ കലങ്കീ’തി അയം, പടിസേധോപമാ സിയാ.

൧൯൪. ‘‘കച്ഛം ചന്ദാരവിന്ദാനം, അതിക്കമ്മ മുഖം തവ;

അത്തനാ’വ സമം ജാത’’, മിത്യ’സാധാരണോപമാ.

൧൯൫. ‘‘സബ്ബ’മ്ഭോജ’പ്പഭാസാരോ, രാസിഭൂതോ’വ കത്ഥചി;

തവാ’നനം വിഭാതീ’’തി, ഹോതാ’ഭൂതോപമാ അയം.

൧൯൬. പതീയതേ’ത്ഥഗമ്മാ തു, സദ്ദസാമത്ഥിയാ ക്വചി;

സമാസ, പ്പച്ചയേ, വാദി, സദ്ദയോഗം വിനാ അപി.

൧൯൭. ഭിങ്ഗാനേ’മാനി ചക്ഖൂനി, നാ’മ്ബുജം മുഖ’മേവി’ദം;

സുബ്യത്തസദിസത്തേന, സാ സരൂപോപമാ മതാ.

൧൯൮. ‘‘മയേ’വ മുഖസോഭാ’സ്സേ, ത്യല’മിന്ദു! വികത്ഥനാ;

യതോ’മ്ബുജേപി സാ’ത്ഥീതി’’, പരികപ്പോപമാ അയം.

൧൯൯. ‘‘കിം വാ’മ്ബുജ’ന്തോഭന്താലി, കിം ലോലനയനം മുഖം;

മമ ദോലായതേ ചിത്ത’’, മിച്ച’യം സംസയോപമാ.

൨൦൦. കിഞ്ചി വത്ഥും പദസ്സേത്വാ, സധമ്മസ്സാ’ഭിധാനതോ;

സാമ്യപ്പതീതിസബ്ഭാവാ, പതിവത്ഥുപമാ യഥാ.

൨൦൧. ജനേസു ജായമാനേസു, നേ’കോപി ജിനസാദിസോ;

ദുതിയോ നനു നത്ഥേ’വ, പാരിജാതസ്സ പാദപോ.

൨൦൨. വാക്യത്ഥേനേ’വ വാക്യത്ഥോ, യദി കോചൂ’പമീയതേ;

ഇവയുത്താ, വിയുത്തത്താ, സാ വാക്യത്ഥോപമാ ദ്വിധാ.

ഇവയുത്താ

൨൦൩. ജിനോ സംക്ലേസതത്താനം, ആവിഭൂതോ ജനാന’യം;

ഘമ്മസന്താപതത്താനം, ഘമ്മകാലേ’മ്ബുദോ വിയ.

ഇവവിയുത്താ

൨൦൪. മുനിന്ദാനന മാഭാതി, വിലാസേകമനോഹരം;

ഉദ്ധം സമുഗ്ഗതസ്സാ’പി, കിം തേ ചന്ദ വിജമ്ഭനാ.

൨൦൫. സമുബ്ബേജേതി ധീമന്തം, ഭിന്നലിങ്ഗാദികം തു യം;

ഉപമാദൂസനായാ’ല, മേതം കത്ഥചി തം യഥാ.

൨൦൬. ഹംസീ’വാ’യം സസീ ഭിന്ന, ലിങ്ഗാ, കാസം സരാനി’വ;

വിജാതി വചനാ, ഹീനാ, സാ’വ ഭത്തോ ഭടോ’ധിപേ.

൨൦൭. ‘‘ഖജ്ജോതോ ഭാണുമാലീ’വ, വിഭാതി’’ത്യധികോപമാ;

അഫുട്ഠത്ഥാ ‘‘ബലമ്ബോധി, സാഗരോ വിയ സംഖുഭി.’’

൨൦൮. ‘‘ചന്ദേ കലങ്കോ ഭിങ്ഗോ’വേ’, ത്യു’പമാപേക്ഖിനീ അയം;

ഖണ്ഡിതാ കേരവാ’കാരോ, സകലങ്കോ നിസാകരോ.

൨൦൯. ഇച്ചേവമാദിരൂപേസു, ഭവന്തി വിഗതാ’ദരാ;

കരോന്തി ചാ’ദരം ധീരാ, പയോഗേ ക്വചി ദേ’വ തു.

൨൧൦. ഇത്ഥീയം’വാ’ജനോ യാതി, വദത്യേ’സാ പുമാ വിയ;

പിയോ പാണാ ഇവാ’യം മേ, വിജ്ജാ ധന’മിവ’ച്ചിതാ.

൨൧൧. ഭവം വിയ മഹീപാല, ദേവരാജാ വിരോചതേ;

അല’മംസുമതോ കച്ഛം, തേജസാ രോഹിതും അയം.

൨൧൨. ഉപമാനോ’പമേയ്യാനം, അഭേദസ്സ നിരൂപനാ;

ഉപമാ’വ തിരോഭൂത, ഭേദാ രൂപക മുച്ചതേ.

൨൧൩. അസേസ വത്ഥു വിസയം, ഏകദേസ വിവുത്തി [വിവത്തി (ടീകാ)], ച;

തം ദ്വിധാ പുന പച്ചേകം, സമാസാദിവസാ തിധാ.

അസേസവത്ഥുവിസയസമാസ

൨൧൪. അങ്ഗുലിദല സംസോഭിം, നഖദീധിതി കേസരം;

സിരസാ ന പിലന്ധന്തി, കേ മുനിന്ദ പദ’മ്ബുജം.

അസേസവത്ഥുവിസയഅസമാസ

൨൧൫. രതനാനി ഗുണാ ഭൂരീ, കരുണാ സീതലം ജലം;

ഗമ്ഭീരത്ത മഗാധത്തം, പച്ചക്ഖോ’യം ജിനോ’മ്ബുധി.

അസേസവത്ഥുവിസയമിസ്സക

൨൧൬. ചന്ദികാ മന്ദഹാസാ തേ, മുനിന്ദ! വദനി’ന്ദുനോ;

പബോധയത്യ’യം സാധു, മനോ കുമുദ കാനനം.

൨൧൭. അസേസവത്ഥുവിസയേ, പഭേദോ രൂപകേ അയം;

ഏകദേസവിവുത്തിമ്ഹി, ഭേദോ ദാനി പവുച്ചതി.

ഏകദേസവിവുത്തിസമാസ

൨൧൮. വിലാസ ഹാസ കുസുമം, രുചിരാ’ധര പല്ലവം;

സുഖം കേ വാ ന വിന്ദന്തി, പസ്സന്താ മുനിനോ മുഖം.

ഏകദേസവിവുത്തിഅസമാസ

൨൧൯. പാദദ്വന്ദം മുനിന്ദസ്സ, ദദാതു വിജയം തവ;

നഖരംസീ പരം കന്താ, യസ്സ പാപജയദ്ധജാ.

ഏകദേസവിവുത്തിമിസ്സക

൨൨൦. സുനിമ്മലകപോലസ്സ, മുനിന്ദ വദനി’ന്ദുനോ;

സാധു’പ്പബുദ്ധ ഹദയം, ജാതം കേരവ കാനനം.

൨൨൧. രൂപകാനി ബഹൂന്യേ’വ [ടീകായം ഉദ്ധടം യുത്തരൂപകം സിതപുപ്ഫുജലം ലോല, നേത്തഭിങ്ഗ തവാ’നനം; കസ്സ നാമ മനോ ധീര, നാകഡ്ഢതി മനോഹരം;], യുത്താ, യുത്താദിഭേദതോ;

വിസും ന താനി വുത്താനി, ഏത്ഥേ’വ’ന്തോഗധാനി’തി.

൨൨൨. ‘‘ചന്ദിമാ’കാസപദുമ’’, മിച്ചേതം ഖണ്ഡരൂപകം;

ദുട്ഠ, ‘‘മമ്ബോരുഹവനം, നേത്താനി’ച്ചാ’’ദി സുന്ദരം.

൨൨൩. പരിയന്തോ വികപ്പാനം, രൂപകസ്സോ’പമായ ച;

നത്ഥി യം തേന വിഞ്ഞേയ്യം, അവുത്ത മനുമാനതോ.

൨൨൪. പുനപ്പുന മുച്ചാരണം [പുനപ്പുനുച്ചാരണം യം (സീ. ക.)], യമത്ഥസ്സ, പദസ്സ ച;

ഉഭയേസഞ്ച വിഞ്ഞേയ്യാ, സാ’യ’മാവുത്തി നാമതോ.

അത്ഥാവുത്തി

൨൨൫. മനോ ഹരതി സബ്ബേസം, ആദദാതി ദിസാ ദസ;

ഗണ്ഹാതി നിമ്മലത്തഞ്ച, യസോരാസി ജിനസ്സ’യം.

പദാവുത്തി

൨൨൬. വിഭാസേന്തി ദിസാ സബ്ബാ, മുനിനോ ദേഹകന്തിയോ;

വിഭാ സേന്തി ച സബ്ബാപി, ചന്ദാദീനം ഹതാ വിയ.

ഉഭയാവുത്തി

൨൨൭. ജിത്വാ വിഹരതി ക്ലേസ, രിപും ലോകേ ജിനോ അയം;

വിഹരത്യ’രിവഗ്ഗോ’യം, രാസിഭൂതോ’വ ദുജ്ജനേ.

൨൨൮. ഏകത്ഥ വത്തമാനമ്പി, സബ്ബവാക്യോ’പകാരകം;

ദീപകം നാമ തം ചാദി, മജ്ഝ, ന്തവിസയം തിധാ.

ആദി ദീപക

൨൨൯. അകാസി ബുദ്ധോ വേനേയ്യ, ബന്ധൂന മമിതോ’ദയം;

സബ്ബപാപേഹി ച സമം, നേകതിത്ഥിയമദ്ദനം.