നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ

സുബോധാലങ്കാരോ

൧. ദോസാവബോധ-പഠമപരിച്ഛേദ

രതനത്തയപ്പണാമ

൧. മുനിന്ദവദനമ്ഭോജ, ഗബ്ഭസമ്ഭവസുന്ദരീ;

സരണം പാണിനം വാണീ, മയ്ഹം പീണയതം മനം.

നിമിത്ത

൨. രാമ, സമ്മാ’ദ്യ’ലങ്കാരാ, സന്തി സന്തോ പുരാതനാ;

തഥാപി തു വളഞ്ജേന്തി, സുദ്ധമാഗധികാ ന തേ.

അഭിധാനാദികം

൩. തേനാ’പി നാമ തോസേയ്യ, മേതേ ലങ്കാരവജ്ജിതേ;

അനുരൂപേനാ’ലങ്കാരേ, നേ’സ മേസോ പരിസ്സമോ.

൪. യേസം ന സഞ്ചിതാ പഞ്ഞാ, നേകസത്ഥന്തരോ’ചിതാ;

സമ്മോഹ’ബ്ഭാഹതാ വേ’തേ, നാവബുജ്ഝന്തി കിഞ്ചിപി.

൫. കിം തേഹി പാദസുസ്സൂസാ, യേസം നത്ഥി ഗരൂനി’ഹ;

യേ തപ്പാദരജോകിണ്ണാ, തേ’വ സാധൂ വിവേകിനോ.

൬. കബ്ബ, നാടകനിക്ഖിത്ത, നേത്തചിത്താ കവിജ്ജനാ;

യംകിഞ്ചി രചയന്തേ’തം, ന വിമ്ഹയകരം പരം.

൭. തേയേ’വ പടിഭാവേന്തോ, സോ’വ ബന്ധോ സവിമ്ഹയോ;

യേന തോസേന്തി വിഞ്ഞൂ യേ, തത്ഥ പ്യ’വിഹിതാ’ദരാ.

൮. ബന്ധോ ച നാമ സദ്ദ,ത്ഥാ, സഹിതാ ദോസവജ്ജിതാ;

പജ്ജ ഗജ്ജ വിമിസ്സാനം, ഭേദേനാ’യം തിധാ ഭവേ.

൯. നിബന്ധോ ചാ’നിബന്ധോ ച, പുന ദ്വിധാ നിരുപ്പതേ;

തം തു പാപേന്ത്യ’ലങ്കാരാ, വിന്ദനീയതരത്തനം.

൧൦. അനവജ്ജം മുഖമ്ഭോജ [‘‘അമ്ഭോജ’’ന്തി പദം പാളിയം നത്ഥി, വാരിജവാചകം, സക്കടഗന്ഥതോ അനീതം], മനവജ്ജാ ച ഭാരതീ;

അലങ്കതാ’വ സോഭന്തേ, കിം നു തേ നിര’ലങ്കതാ?

൧൧. വിനാ ഗരൂപദേസം തം, ബാലോ’ലങ്കത്തു മിച്ഛതി;

സമ്പാപുണേ ന വിഞ്ഞൂഹി, ഹസ്സഭാവം കഥം നു സോ?

൧൨. ഗന്ഥോപി കവിവാചാന, മലങ്കാര’പ്പകാസകോ;

യാതി തബ്ബചനീയത്തം, ത’ബ്ബോഹാരൂ’പചാരതോ.

൧൩. ദ്വിപ്പകാരാ അലങ്കാരാ, തത്ഥ സദ്ദ, ത്ഥഭേദതോ;

സദ്ദത്ഥാ ബന്ധനാമാ’വ, തംസജ്ജിത തദാവലി.

൧൪. ഗുണാലങ്കാരസംയുത്താ, അപി ദോസലവ’ങ്കിതാ;

പസംസിയാ ന വിഞ്ഞൂഹി, സാ കഞ്ഞാ വിയ താദിസീ.

൧൫. തേന ദോസനിരാസോ’വ, മഹുസ്സാഹേന സാധിയോ;

നിദ്ദോസാ സബ്ബഥാ സാ’യം, സഗുണാ ന ഭവേയ്യ കിം?

൧൬. സാ’ലങ്കാരവിയുത്താ’പി, ഗുണയുത്താ മനോഹരാ;

നിദ്ദോസാ ദോസരഹിതാ, ഗുണയുത്താ വധൂ വിയ.

൧൭. പദേ വാക്യേ തദത്ഥേ ച, ദോസാ യേ വിവിധാ മതാ;

സോ’ദാഹരണ മേതേസം, ലക്ഖണം കഥയാമ്യ’ഹം.

പദദോസ ഉദ്ദേസ

൧൮. വിരുദ്ധത്ഥന്തരാ, ഝത്ഥ, കിലിട്ഠാനി, വിരോധി ച;

നേയ്യം, വിസേസനാപേക്ഖം, ഹീനത്ഥക മനത്ഥകം.

വാക്യദോസ ഉദ്ദേസ

൧൯. ദോസാ പദാന വാക്യാന, മേകത്ഥം ഭഗ്ഗരീതികം;

തഥാ ബ്യാകിണ്ണ ഗാമ്മാനി, യതിഹീനം കമച്ചുതം;

അതിവുത്ത മപേതത്ഥം, സബന്ധഫരുസം തഥാ.

വാക്യത്ഥദോസഉദ്ദേസ

൨൦. അപക്കമോ’, ചിത്യഹീനം, ഭഗ്ഗരീതി, സസംസയം;

ഗാമ്മം ദുട്ഠാലങ്കതീതി, ദോസാ വാക്യത്ഥനിസ്സിതാ.

പദദോസനിദ്ദേസ

൨൧. വിരുദ്ധത്ഥന്തരം തഞ്ഹി, യസ്സ’ഞ്ഞത്ഥോ വിരുജ്ഝതി;

അധിപ്പേതേ യഥാ മേഘോ, വിസദോ സുഖയേ ജനം.

൨൨. വിസേസ്യ മധികം യേനാ, ഝത്ഥ മേതം ഭവേ യഥാ;

ഓഭാസിതാ’സേസദിസോ, ഖജ്ജോതോ’യം വിരാജതേ.

൨൩. യസ്സ’ത്ഥാ’വഗമോ ദുക്ഖോ, പകത്യാ’ദിവിഭാഗതോ;

കിലിട്ഠം തം യഥാ തായ, സോ’യ മാലിങ്ഗ്യതേ പിയാ.

൨൪. യം കിലിട്ഠപദം മന്ദാ, ഭിധേയ്യം യമകാദികം;

കിലിട്ഠപദദോസേ’വ, തമ്പി അന്തോ കരീയതി.

൨൫. പതീതസദ്ദരചിതം, സിലിട്ഠപദസന്ധികം;

പസാദഗുണസംയുത്തം, യമകം മത മേദിസം.

൨൬. അബ്യപേതം ബ്യപേത’ഞ്ഞ, മാവുത്താ’നേകവണ്ണജം;

യമകം തഞ്ച പാദാന, മാദി, മജ്ഝ, ന്ത, ഗോചരം.

അബ്യപേത പഠമപാദാദി യമകം

൨൭. സുജനാ’സുജനാ സബ്ബേ, ഗുണേനാപി വിവേകിനോ;

വിവേകം ന സമായന്തി, അവിവേകിജനന്തികേ.

അബ്യപേത പഠമ ദുതിയ പാദാദി യമകം

൨൮. കുസലാ’കുസലാ സബ്ബേ, പബലാ’പബലാ ഥവാ;

നോ യാതാ യാവ’ഹോസിത്തം, സുഖദുക്ഖപ്പദാ സിയും;

അബ്യപേത പഠമ ദുതിയ തതിയപാദാദി യമകം.

൨൯. സാദരം സാ ദരം ഹന്തു, വിഹിതാ വിഹിതാ മയാ;

വന്ദനാ വന്ദനാമാന, ഭാജനേ രതനത്തയേ.

അബ്യപേത ചതുക്കപാദാദി യമകം

൩൦. കമലം ക’മലം കത്തും, വനദോ വനദോ’മ്ബരം;

സുഗതോ സുഗതോ ലോകം, സഹിതം സ ഹിതം കരം.

൩൧. അബ്യപേതാദിയമക, സ്സേസോ ലേസോ നിദസ്സിതോ;

ഞേയ്യാനി’മായേവ ദിസാ, യ’ഞ്ഞാനി യമകാനിപി.

൩൨. അച്ചന്തബഹവോ തേസം, ഭേദാ സമ്ഭേദയോനിയോ;

തഥാപി കേചി സുകരാ, കേചി അച്ചന്തദുക്കരാ.

൩൩. യമകം തം പഹേലീ [പഹേളി (ക.)] ച, നേകന്തമധുരാനി’തി;

ഉപേക്ഖിയന്തി സബ്ബാനി, സിസ്സഖേദഭയാ മയാ.

൩൪. ദേസകാലകലാലോക, ഞായാഗമവിരോധി യം;

തം വിരോധിപദം ചേ’ത, മുദാഹരണതോ ഫുടം.

൩൫. യ ദപ്പതീത മാനീയ, വത്തബ്ബം നേയ്യ മാഹു തം;

യഥാ സബ്ബാപി ധവലാ, ദിസാ രോചന്തി രത്തിയം.

൩൬. നേദിസം ബഹു മഞ്ഞന്തി, സബ്ബേ സബ്ബത്ഥ വിഞ്ഞുനോ;

ദുല്ലഭാ’വഗതീ സദ്ദ, സാമത്ഥിയവിലങ്ഘിനീ.

൩൭. സിയാ വിസേസനാപേക്ഖം, യം തം പത്വാ വിസേസനം;

സാത്ഥകം തം യഥാ തം സോ, ഭിയ്യോ പസ്സതി ചക്ഖുനാ.

൩൮. ഹീനം കരേ വിസേസ്യം യം, തം ഹീനത്ഥം ഭവേ യഥാ;

നിപ്പഭീ കത ഖജ്ജോതോ, സമുദേതി ദിവാകരോ.

൩൯. പാദപൂരണമത്തം യം, അനത്ഥമിതി തം മതം;

യഥാ ഹി വന്ദേ ബുദ്ധസ്സ, പാദപങ്കേരുഹം പി ച.

വാക്യദോസ നിദ്ദേസ

൪൦. സദ്ദതോ അത്ഥതോ വുത്തം, യത്ഥ ഭിയ്യോപി വുച്ചതി;

ത മേകത്ഥം യഥാ’ഭാതി, വാരിദോ വാരിദോ അയം.

യഥാ ച

൪൧. തിത്ഥിയങ്കുരബീജാനി, ജഹം ദിട്ഠിഗതാനി’ഹ;

പസാദേതി പസന്നേ’സോ, മഹാമുനി മഹാജനേ.

൪൨. ആരദ്ധക്കമവിച്ഛേദാ, ഭഗ്ഗരീതി ഭവേ യഥാ;

കാപി പഞ്ഞാ, കോപി പഗുണോ, പകതീപി അഹോ തവ.

൪൩. പദാനം ദുബ്ബിനിക്ഖേപാ, ബ്യാമോഹോ യത്ഥ ജായതി;

തം ബ്യാകിണ്ണന്തി വിഞ്ഞേയ്യം, തദുദാഹരണം യഥാ.

൪൪. ബഹുഗുണേ പണമതി, ദുജ്ജനാനം പ്യയം ജനോ;

ഹിതം പമുദിതോ നിച്ചം, സുഗതം സമനുസ്സരം.

൪൫. വിസിട്ഠവചനാ’പേതം, ഗാമ്മം’ത്യ’ഭിമതം യഥാ;

കഞ്ഞേ കാമയമാനം മം, ന കാമയസി കിംന്വി’ദം?

൪൬. പദസന്ധാനതോ കിഞ്ചി, ദുപ്പതീതികരം ഭവേ;

തമ്പി ഗാമ്മം ത്യ’ഭിമതം, യഥാ യാഭവതോ പിയാ.

൪൭. വുത്തേസു സൂചിതേ ട്ഠാനേ, പദച്ഛേദോ ഭവേ യതി;

യം തായ ഹീനം തം വുത്തം, യതിഹീനന്തി സാ പന.

൪൮. യതി സബ്ബത്ഥപാദന്തേ, വുത്തഡ്ഢേ ച വിസേസതോ;

പുബ്ബാപരാനേകവണ്ണ, പദമജ്ഝേപി കത്ഥചി.

തത്ഥോദാഹരണപച്ചുദാഹരണാനി യഥാ

൪൯. തം നമേ സിരസാ ചാമി, കരവണ്ണം തഥാഗതം;

സകലാപി ദിസാ സിഞ്ച, തിവ സോണ്ണരസേഹി യോ.

൫൦. സരോ സന്ധിമ്ഹി പുബ്ബന്തോ, വിയ ലോപേ വിഭത്തിയാ;

അഞ്ഞഥാ ത്വ’ഞ്ഞഥാ തത്ഥ, യാ’ദേസാദി പരാ’ദി’വ.

൫൧. ചാദീ പുബ്ബപദന്താ’വ, നിച്ചം പുബ്ബപദസ്സിതാ;

പാദയോ നിച്ചസമ്ബന്ധാ, പരാദീവ പരേന തു.

സബ്ബത്ഥോദാഹരണാനി യഥാ

൫൨. നമേ തം സിരസാ സബ്ബോ, പമാ’തീതം തഥാഗതം;

യസ്സ ലോകഗ്ഗതം പത്ത, സ്സോ’പമാ ന ഹി യുജ്ജതി.

൫൩. മുനിന്ദം തം സദാ വന്ദാ, മ്യ’നന്തമതി മുത്തമം;

യസ്സ പഞ്ഞാ ച മേത്താ ച, നിസ്സീമാതി വിജമ്ഭതി.

ചാദിപാദീസു പച്ചുദാഹരണാനി യഥാ

൫൪. മഹാമേത്താ മഹാപഞ്ഞാ, ച യത്ഥ പരമോദയാ;

പണമാമി ജിനം തം പ, വരം വരഗുണാ’ലയം.

൫൫. പദത്ഥക്കമതോ മുത്തം, കമച്ചുത മിദം യഥാ;

ഖേത്തം വാ ദേഹി ഗാമം വാ, ദേസം വാ മമ സോഭനം.

൫൬. ലോകിയത്ഥ മതിക്കന്തം, അതിവുത്തം മതം യഥാ;

അതിസമ്ബാധ മാകാസ, മേതിസ്സാ ഥനജമ്ഭനേ.

൫൭. സമുദായത്ഥതോ’പേതം, തം അപേതത്ഥകം യഥാ;

ഗാവിപുത്തോ ബലിബദ്ധോ, തിണം ഖാദീ പിവീ ജലം.

൫൮. ബന്ധേ ഫരുസതാ യത്ഥ, തം ബന്ധഫരുസം യഥാ;

ഖരാ ഖിലാ പരിക്ഖീണാ, ഖേത്തേ ഖിത്തം ഫലത്യ’ലം.

വാക്യത്ഥദോസ നിദ്ദേസ

൫൯. ഞേയ്യം ലക്ഖണ മന്വത്ഥ, വസേനാ’പക്കമാദിനം;

ഉദാഹരണ മേതേസം, ദാനി സന്ദസ്സയാമ്യ’ഹം.

തത്ഥാ’പക്കമം യഥാ

൬൦. ഭാവനാ, ദാന, സീലാനി, സമ്മാ സമ്പാദിതാനി’ഹ;

ഭോഗ, സഗ്ഗാദി, നിബ്ബാന, സാധനാനി ന സംസയോ.

ഓചിത്യഹീനം യഥാ

൬൧. പൂജനീയതരോ ലോകേ, അഹ മേകോ നിരന്തരം;

മയേകസ്മിം ഗുണാ സബ്ബേ, യതോ സമുദിതാ അഹും.

യഥാ ച

൬൨. യാചിതോ’ഹം കഥം നാമ, ന ദജ്ജാമ്യ’പി ജീവിതം;

തഥാപി പുത്തദാനേന, വേധതേ ഹദയം മമ.

ഭഗ്ഗരീതി യഥാ

൬൩. ഇത്ഥീനം ദുജ്ജനാനഞ്ച, വിസ്സാസോ നോപപജ്ജതേ;