ഖന്ധവഗ്ഗസംയുത്തപാളി

സംഗായനസ്സ പുച്ഛാ വിസ്സജ്ജനാ

നകുലപിതുസുത്ത

പുച്ഛാ – തേനാവുസോ ഭഗവതാ ജാനതാ…പേ… സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന ഖന്ധവഗ്ഗസംയുത്തേ പഠമം നകുലപിതുസുത്തം കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം കഥഞ്ച ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – ഭഗ്ഗേസു ഭന്തേ സുസുമാരഗിരേ ഭേസകളാവനേ മിഗദായേ നകുലപിതരം ഗഹപതിം ആരബ്ഭ ഭാസിതം. നകുലപിതാ ഭന്തേ ഗഹപതി ഭഗവന്തം ‘‘അഹമസ്മി ഭന്തേ ജിണ്ണോ വുഡ്ഢോ മഹല്ലകോ അദ്ധഗതോ വയോഅനുപ്പത്തോ ആതുരകായോ അഭിക്ഖണാതങ്കോ, അനിച്ചദസ്സാവീ ഖോ പനാഹം ഭന്തേ ഭഗവതോ മനോഭാവനീയാനഞ്ച ഭിക്ഖൂനം, ഓവദതു മം ഭന്തേ ഭഗവാ, അനുസാസതു മം ഭന്തേ ഭഗവാ, യം മമസ്സ ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായാ’’തി. തസ്മിം ഭന്തേ വത്ഥുസ്മിം ‘‘ഏവമേതം ഗഹപതി, ഏവമേതം ഗഹപതി, ആതുരോ ഹായം ഗഹപതി കായോ അണ്ഡഭൂതോ പരിയോനദ്ധോ, യോ ഹി ഗഹപതി ഇമം കായം പരിഹരന്തോ മുഹുത്തമ്പി ആരോഗ്യം പടിജാനേയ്യ, കിമഞ്ഞത്ര ബാല്യാ. തസ്മാതിഹ തേ ഗഹപതി ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം ‘ആതുരകായസ്സ മേ സതോ ചിത്തം അനാതുരം ഭവിസ്സതീ’തി. ഏവഞ്ഹി തേ ഗഹപതി സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. ഏവം ഖോ ഭന്തേ ഭഗവതാ ഭാസിതം.

തസ്മാതിഹ തേ ഗഹപതി ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം.

പുച്ഛാ – തഞ്ചാവുസോ ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഭാസിതം വിത്ഥാരേന കേന കഥഞ്ച വിഭത്തം.

വിസ്സജ്ജനാ – തം ഖോ ഭന്തേ ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ദേസിതം ‘‘കഥഞ്ച ഗഹപതി ആതുരകായോ ചേവ ഹോതി ആതുരചിത്തോ ച. ഇധ ഗഹപതി അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ അരിയാനം അദസ്സാവീ അരിയധമ്മസ്സ അകോവിദോ അരിയധമ്മേ അവിനീതോ, സപ്പുരിസാനം അദസ്സാവീ സപ്പുരിസധമ്മസ്സ അകോവിദോ സപ്പുരിസധമ്മേ അവിനീതോ രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി രൂപവന്തം വാ അത്താനം, അത്തനി വാ രൂപം, രൂപസ്മിം വാ അത്താനം, ‘‘അഹം രൂപം മമ രൂപ’’ന്തി പരിയുട്ഠട്ഠായീ ഹോതി. തസ്സ ‘‘അഹം രൂപം മമ രൂപ’’ന്തി പരിയുട്ഠട്ഠായിനോ തം രൂപം വിപരിണമതി അഞ്ഞഥാ ഹോതി. തസ്സ രൂപവിപരിണാമഞ്ഞഥാഭാവാ ഉപ്പജ്ജന്തി സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ’’തി ഏവമാദിനാ ഭന്തേ ആയസ്മതാ സാരിപുത്തേന ധമ്മസേനാപതിനാ വിത്ഥാരേന വിഭത്തം.

അനിച്ചസുത്ത

പുച്ഛാ – തത്ഥേവ ആവുസോ ദുതിയവഗ്ഗേ പോരാണകേഹി ധമ്മസംഗാഹക മഹാഥേരേഹി പഠമം സംഗീതം അനിച്ചസുത്തം ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കഥഞ്ച ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ‘‘രൂപം ഭിക്ഖവേഅനിച്ചം, വേദനാ അനിച്ചാ, സഞ്ഞാ അനിച്ചാ, സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ, വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം. ഏവം പസ്സം ഭിക്ഖവേ സുതവാ അരിയസാവകോ രൂപസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി, വേദനായപി നിബ്ബിന്ദതി, സഞ്ഞായപി നിബ്ബിന്ദതി, സങ്ഖാരേസുപി നിബ്ബിന്ദതി, വിഞ്ഞാണസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി, നിബ്ബിന്ദം വിരജ്ജതി, വിരാഗാ വിമുച്ചതി, വിമുത്തസ്മിം ‘വിമുത്ത’മിതി ഞാണം ഹോതീ’’തി. ഏവം ഖോ ഭന്തേ ഭഗവതാ ഭാസിതം.

ദുക്ഖഅനത്തസുത്ത

പുച്ഛാ – ദുക്ഖഅനത്തസുത്താനി പനാവുസോ ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കഥഞ്ച ഭാസിതാനി.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയംയേവ ഭന്തേ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ‘‘രൂപം ഭിക്ഖവേ ദുക്ഖം, വേദനാ ദുക്ഖാ, സഞ്ഞാ ദുക്ഖാ, സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാ, വിഞ്ഞാണം ദുക്ഖം. രൂപം ഭിക്ഖവേ അനത്താ, വേദനാ അനത്താ, സഞ്ഞാ അനത്താ, സങ്ഖാരാ അനത്താ, വിഞ്ഞാണം അനത്താ. ഏവം പസ്സം ഭിക്ഖവേ സുതവാ അരിയസാവകോ രൂപസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി, വേദനായപി നിബ്ബിന്ദതി, സഞ്ഞായപി നിബ്ബിന്ദതി, സങ്ഖാരേസുപി നിബ്ബിന്ദതി, വിഞ്ഞാണസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി, നിബ്ബിന്ദം വിരജ്ജതി, വിരാഗാ വിമുച്ചതി, വിമുത്തസ്മിം ‘വിമുത്ത’മിതി ഞാണം ഹോതി, ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി ഏവം ഖോ ഭന്തേ ഭഗവതാ ഭാസിതാനി.

ഭാരസുത്ത

പുച്ഛാ – ഭാരസുത്തം പനാവുസോ ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കഥഞ്ച ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയംയേവ ഭന്തേ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ‘‘ഭാരഞ്ച വോ ഭിക്ഖവേ ദേസേസ്സാമി ഭാരഹാരഞ്ച ഭാരാദാനഞ്ച ഭാരനിക്ഖേപനഞ്ച, തം സുണാഥ. കതമോ ച ഭിക്ഖവേഭാരോ, ‘പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ’ തിസ്സ വചനീയം. കതമേ പഞ്ച, രൂപുപാദാനക്ഖന്ധോ വേദനുപാദാനക്ഖന്ധോ സഞ്ഞുപാദാനക്ഖന്ധോ സങ്ഖാരുപാദാനക്ഖന്ധോ വിഞ്ഞാണുപാദാനക്ഖന്ധോ. അയം വുച്ചതി ഭിക്ഖവേ ഭാരോ’’തി ഏവമാദിനാ ഭഗവതാ ഭാസിതം.

ഭാരാ ഹവേ പഞ്ചക്ഖന്ധാ, ഭാരഹാരോ ച പുഗ്ഗലോ;

ഭാരാദാനം ദുഖം ലോകേ, ഭാരനിക്ഖേപനം സുഖം;

നിക്ഖിപിത്വാ ഗരും ഭാരം, അഞ്ഞം ഭാരം അനാദിയ;

സമൂലം തണ്ഹമബ്ബുയ്ഹ, നിച്ഛാതോ പരിനിബ്ബുതോ.

നതുമ്ഹാകസുത്ത

പുച്ഛാ – ന തുമ്ഹാകസുത്തം പനാവുസോ ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കഥഞ്ച ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയംയേവ ഭന്തേ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖു ആരബ്ഭ ‘‘യം ഭിക്ഖവേ നതുമ്ഹാകം തം പജഹഥ, തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായഭവിസ്സതീ’’തി ഏവമാദിനാ ഭഗവതാ ഭാസിതം.

അനത്തലക്ഖണസുത്ത

പുച്ഛാ – അനത്തലക്ഖണസുത്തം പനാവുസോ ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കഥഞ്ച ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – ബാരാണസിയം ഭന്തേ ഇസിപതനേ മിഗദായേ പഞ്ചവഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ‘‘രൂപം ഭിക്ഖവേ അനത്താ, രൂപഞ്ച ഹിദം ഭിക്ഖവേ അത്താ അഭവിസ്സ, നയിദം രൂപം ആബാധായ സംവത്തേയ്യ, ലബ്ഭേഥ ച രൂപേ ഏവം മേ രൂപം ഹോതു, ഏവം മേ രൂപം മാ അഹോസീ’’തി ഏവമാദിനാ ഭഗവതാ ഭാസിതം.

യമകസുത്ത

പുച്ഛാ – ഥേരവഗ്ഗേ പനാവുസോ തതിയം സംഗീതം യമകസുത്തം കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം കേന കഥഞ്ച ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ ആയസ്മന്തം യമകത്ഥേരം ആരബ്ഭ ആയസ്മതാ സാരിപുത്തത്ഥേരേന ധമ്മസേനാപതിനാ ഭാസിതം. ആയസ്മതോ ഭന്തേ യമകത്ഥേരസ്സ ഏവരൂപം പാപകം ദിട്ഠിഗതം ഉപ്പന്നം ഹോതി ‘‘തഥാഹം ഭഗവതാ ധമ്മം ദേസിതം ആജാനാമി, യഥാ ഖീണാസവോ ഭിക്ഖു കായസ്സ ഭേദാ ഉച്ഛിജ്ജതി വിനസ്സതി, ന ഹോതി പരംമരണാ’’തി. തസ്മിം ഭന്തേ വത്ഥുസ്മിം ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി ആവുസോ യമക, രൂപം നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി ഏവമാദിനാ ഭന്തേ ആയസ്മതാ സാരിപുത്തത്ഥേരേന ധമ്മസേനാപതിനാ ഭാസിതം.

പുച്ഛാ – കഥഞ്ചാവുസോ തത്ഥ ആയസ്മാ സാരിപുത്തത്ഥേരോ ധമ്മസേനാപതി ആയസ്മതോ യമകത്ഥേരസ്സ പടിവിദ്ധസച്ചസ്സ ദിട്ഠിസമ്പന്നസ്സ അനുയോഗവത്തഝാപനവസേന പടിപുച്ഛിത്വാ ഉത്തരി ധമ്മദേസനം വിത്ഥാരേന ദേസേസി.

വിസ്സജ്ജനാ – തം കിം മഞ്ഞസി ആവുസോ യമക, രൂപം ‘തഥാഗതോ’തി സമനുപസ്സസീതി. ‘നോ ഹേതം ആവുസോ’. വേദനം. സഞ്ഞം. സങ്ഖാരേ. വിഞ്ഞാണം ‘തഥാഗതോ’തി സമനുപസ്സസീതി. ‘നോ ഹേതം ആവുസോ’തി ഏവമാദിനാ ഭന്തേ ആയസ്മാ സാരിപുത്തത്ഥേരോ ധമ്മസേനാപതി ആയസ്മതോ യമകത്ഥേരസ്സ അനുയോഗവത്തഝാപനവസേന പടിപുച്ഛിത്വാ പടിപുച്ഛിത്വാ ഉത്തരി ധമ്മദേസനം പവത്തേസി.

തം കിം മഞ്ഞസി ആവുസോ യമക, രൂപം, വേദനം, സഞ്ഞം, സങ്ഖാരേ, വിഞ്ഞാണം ‘തഥാഗതോ’തി സമനുപസ്സസി–

വക്കലിസുത്ത

പുച്ഛാ – തേനാവുസോ ഭഗവതാ…പേ… സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന ഖന്ധവഗ്ഗസംയുത്തേ ഥേരവഗ്ഗേ പഞ്ചമം വക്കലിസുത്തം കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം കഥഞ്ച ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – രാജഗഹേ ഭന്തേ ആയസ്മന്തം വക്കലിം ഥേരം ആരബ്ഭ ഭാസിതം. ആയസ്മാ ഭന്തേ വക്കലിഥേരോ ആബാധികോ ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച ‘‘ചിരപടികാഹം ഭന്തേ ഭഗവന്തം ദസ്സനായ ഉപസങ്കമിതുകാമോ, നത്ഥി ച മേ കായസ്മിം താവതികാ ബലമത്താ, യാവതാഹം ഭഗവന്തം ദസ്സനായ ഉപസങ്കമേയ്യ’’ന്തി. തസ്മിം ഭന്തേ വത്ഥുസ്മിം ‘‘അലം വക്കലി, കിം തേ ഇമിനാ പൂതികായേന ദിട്ഠേന, യോ ഖോ വക്കലി ധമ്മം പസ്സതി, സോ മം പസ്സതി, യോ മം പസ്സതി, സോ ധമ്മം പസ്സതി. ധമ്മഞ്ഹി വക്കലി പസ്സന്തോ മം പസ്സതി, മം പസ്സന്തോ ധമ്മം പസ്സതി. തം കിം മഞ്ഞസി വക്കലി, രൂപം നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി ഏവമാദിനാ ഭന്തേ ഭഗവതാ ഭാസിതം.

‘‘അഹം വക്കലി, കിം തേ ഇമിനാ പൂതികായേന ദിട്ഠേന’’ –

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി വക്കലി, രൂപം നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’ –

അനിച്ചം ഭന്തേ.

‘‘യം പനാനിച്ചം, ദുക്ഖം വാ തം സുഖം വാ’’–

ദുക്ഖം ഭന്തേ.

യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, കല്ലം നു തം സമനുപസ്സിതും ‘‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’’–

പുച്ഛാ – കഥഞ്ചാവുസോ പുനപി ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ പേസേത്വാ ആയസ്മതോ വക്കലിത്ഥേരസ്സ പഗ്ഗഹവചനം ആരോചാപേസി. സോപി കഥം അത്തനോ പവത്തിം ഭഗവതോ പച്ചാരോചാപേസി. കഥഞ്ചസ്സ അഭിസമ്പരായോ അഹോസി.

വിസ്സജ്ജനാ – സുണാവുസോ ത്വം വക്കലി ഭഗവതോ വചനം ദ്വിന്നഞ്ച ദേവതാനം, ഇമം ആവുസോ രത്തിം ദ്വേ ദേവതായോ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണാ കേവലകപ്പം ഗിജ്ഝകൂടം ഓഭാസേത്വാ യേന

ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠംസു, ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ ആവുസോ ഏകാ ദേവതാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച ‘വക്കലി ഭന്തേ ഭിക്ഖു വിമോക്ഖായ ചേതേതീ’തി. അപരാ ദേവതാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച ‘സോ ഹി നൂന ഭന്തേ സുവിമുത്തോ വിമുച്ചിസ്സതീ’തി. ഭഗവാ ച തം ആവുസോ വക്കലി ഏവമാഹ ‘മാ ഭായി വക്കലി, മാ ഭായി വക്കലി, അപാപകം തേ മരണം ഭവിസ്സതി, അപാപികാ കാലകിരിയാ’തി. ഏവം ഖോ ഭന്തേ ഭഗവാ പുനപി ഭിക്ഖൂ പേസേത്വാ ആയസ്മതോ വക്കലിത്ഥേരസ്സ പഗ്ഗഹവചനം ആരോചാപേസി. സോപി ഭന്തേ ആയസ്മാ തേനഹാവുസോ മമ വചനേന ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദഥ ‘‘വക്കലി ഭന്തേ ഭിക്ഖു ആബാധികോ ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ, സോ ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദതീ’’തി, ഏവഞ്ച വദേഥ ‘‘രൂപം അനിച്ചം, താഹം ഭന്തേ ന കങ്ഖാമി, യദനിച്ചം തം ദുക്ഖന്തി നവിചികിച്ഛാമി, യദനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, നത്ഥി മേ തത്ഥ ഛന്ദോ വാ രാഗോ വാ പേമംവാതി ന വിചികിച്ഛാമീ’’തി ഏവമാദിനാ ഭഗവതോ അത്തനോ പവത്തിം പച്ചാരോചാപേസി. സോ ഹി ഭന്തേ ആയസ്മാ അചിരപക്കന്തേസു തേസു ഭിക്ഖൂസു സത്ഥം ആഹരിത്വാ വേദനം വിക്ഖമ്ഭേത്വാ മൂലകമ്മട്ഠാനം ആദായ സമ്പജാനോ അരഹത്തം സച്ഛികത്വാ കാലമകാസി. ഏവം ഖോ ഭന്തേ തസ്സ ആയസ്മതോ അഭിസമ്പരായോ അഹോസി.

അസ്സജിസുത്ത

പുച്ഛാ – അസ്സജിസുത്തം പനാവുസോ ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം കഥഞ്ച ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – രാജഗഹേ ഭന്തേ ആയസ്മന്തം അസ്സജിം ആരബ്ഭ ഭാസിതം. ആയസ്മാ ഭന്തേ അസ്സജി ആബാധികോ ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച ‘‘പുബ്ബേ ഖ്വാഹം ഭന്തേ ഗേലഞ്ഞേ പസ്സമ്ഭേത്വാ പസ്സമ്ഭേത്വാ കായസങ്ഖാരേ വിഹരാമി, സോഹം സമാധിം നപ്പടിലഭാമി. തസ്സ മയ്ഹം ഭന്തേ തം സമാധിം അപ്പടിലഭതോ ഏവം ഹോതി നോ ചസ്സാഹം പരിഹായാമീ’’തി. തസ്മിം ഭന്തേ വത്ഥുസ്മിം ‘‘യേ തേ അസ്സജി സമണബ്രാഹ്മണാ സമാധിസാരകാ സമാധിസാമഞ്ഞാ, തേസം തം സമാധിം അപ്പടിലഭതം ഏവം ഹോതി ‘നോ ചസ്സു മയം പരിഹായാമാ’തി. തം കിം മഞ്ഞസി അസ്സജി, രൂപം നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി ഏവമാദിനാ ഭന്തേ ഭഗവതാ ഭാസിതം.

ഖേമകസുത്ത

പുച്ഛാ – ഖേമകസുത്തം പനാവുസോ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം കേന കഥഞ്ച ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – കോസമ്ബിയം ഭന്തേ സമ്ബഹുലേ ഥേരേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ആയസ്മതാ ഖേമകത്ഥേരേന ഭാസിതം. സമ്ബഹുലാ ഭന്തേ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മന്തം ദാസകം പേസേത്വാ ചതുക്ഖത്തും ആയസ്മന്തം ഖേമകം ആബാധികം ദുക്ഖിതം ബാള്ഹഗിലാനം ഗേലഞ്ഞകാരണഞ്ച ധമ്മഞ്ച പുച്ഛിംസു, തസ്മിം ഭന്തേ വത്ഥുസ്മിം ‘‘പഞ്ചിമേ ആവുസോ ഉപാദാനക്ഖന്ധാ വുത്താ ഭഗവതാ. സേയ്യഥിദം, രൂപുപാദാനക്ഖന്ധോ വേദനുപാദാനക്ഖന്ധോ സഞ്ഞുപാദാനക്ഖന്ധോ സങ്ഖാരുപാദാനക്ഖന്ധോ വിഞ്ഞാണുപാദാനക്ഖന്ധോ, ഇമേസു ഖ്വാഹം ആവുസോ പഞ്ചസു ഉപാദാനക്ഖന്ധേസു ന കിഞ്ചി അത്തം വാ അത്തനിയം വാ സമനുപസ്സാമീ’’തി ഏവമാദിനാ ഭന്തേ ആയസ്മതാ ഖേമകത്ഥേരേന ഭാസിതം.

പുച്ഛാ – കഥഞ്ചാവുസോ തത്ഥ ആയസ്മാ ഖേമകോ ഉത്തരി ധമ്മദേസനം പവഡ്ഢേത്വാ വിത്ഥാരേന ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം ദേസേസി. കീദിസോ ച നേസം ധമ്മദേസകധമ്മപ്പടിഗ്ഗാഹകാനം ധമ്മദേസനായ ആനിസംസോ അധിഗതോ.

വിസ്സജ്ജനാ – ചതുത്ഥേ ഭന്തേ വാരേ ആയസ്മാ ഖേമകോ ‘‘അലം ആവുസോ ദാസക കിം ഇമായ സന്ധാവനികായ, ആഹരാവുസോ ദണ്ഡം, അഹമേവ ഥേരാനം സന്തികം ഗമിസ്സാമീ’’തി ദണ്ഡമോലുബ്ഭ ആയസ്മാ ഖേമകോ യേന ഥേരാ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഥേരേഹി ഭിക്ഖൂഹി പുച്ഛിതോ ‘‘നഖ്വാഹം ആവുസോ രൂപം അസ്മീതി വദാമി, നപി അഞ്ഞത്ര രൂപാ അസ്മീതി വദാമി. ന ഖ്വാഹം ആവുസോ വേദനം അസ്മീതി വദാമി, നപി അഞ്ഞത്ര വേദനാ അസ്മീതി വദാമീ’’തി ഏവമാദിനാ ഭന്തേ ആയസ്മാ ഖേമകോ ഉത്തരിപി ധമ്മദേസനം പവഡ്ഢേത്വാ വിത്ഥാരേന ദേസേസി. ഇമസ്മിഞ്ച പന ഭന്തേ വേയ്യാകരണസ്മിം ഭഞ്ഞമാനേ സട്ഠിമത്താനം ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം അനുപാദായ ആസവേഹി ചിത്താനി വിമുച്ചിംസു ആയസ്മതോച ഖേമകസ്സ. ഏവം ഖോ ഭന്തേ തേസം ഥേരാനം ധമ്മദേസകധമ്മപ്പടിഗ്ഗാഹകാനം ധമ്മാഭിസമയോ അഹോസി.

ഛന്നസുത്ത

പുച്ഛാ – ഛന്നസുത്തം പനാവുസോ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം കേന കഥഞ്ച ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – കോസമ്ബിയം ഭന്തേ ആയസ്മന്തം ഛന്നത്ഥേരം ആരബ്ഭ ഭാസിതം. ആയസ്മാ ഭന്തേ ഛന്നത്ഥേരോ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതദവോച ‘‘ഓവദതു മം ആയസ്മാ ആനന്ദോ, അനുസാസതു മം ആയസ്മാ ആനന്ദോ, കരോതു മേ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ധമ്മിം കഥം, യഥാഹം ധമ്മം പസ്സേയ്യ’’ന്തി. തസ്മിം ഭന്തേ വത്ഥുസ്മിം ‘‘സമ്മുഖാ മേ തം ആവുസോ ഛന്ന ഭഗവതോ സുതം, സമ്മുഖാ പടിഗ്ഗഹിതം കച്ചാനഗോത്തം ഭിക്ഖും ഓവദന്തസ്സ, ദ്വയനിസ്സിതോ ഖ്വായം കച്ചാന ലോകോ യേഭുയ്യേന അത്ഥിതഞ്ചേവ നത്ഥിതഞ്ച, ലോകസമുദയം ഖോ കച്ചാന യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ പസ്സതോ യാ ലോകേ നത്ഥിതാ, സാ ന ഹോതീ’’തി ഏവമാദിനാ ഭന്തേ ആയസ്മതാ ആനന്ദത്ഥേരേന ധമ്മഭണ്ഡാഗാരികേന ഭാസിതം.

ഓവദതു മം ആയസ്മാ ആനന്ദോ, അനുസാസതു മം ആയസ്മാ ആനന്ദോ.

പുപ്ഫസുത്ത

പുച്ഛാ – തേനാവുസോ…പേ… സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന ഖന്ധവഗ്ഗസംയുത്തേ പുപ്ഫവഗ്ഗേ പുപ്ഫസുത്തം കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കഥഞ്ച ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ‘‘നാഹം ഭിക്ഖവേ ലോകേന വിവദാമി, ലോകോവ മയാ വിവദതി, ന ഭിക്ഖവേ ധമ്മവാദീ കേനചി ലോകസ്മിം വിവദതി, യം ഭിക്ഖവേ നത്ഥി സമ്മതം ലോകേ പണ്ഡിതാനം, അഹമ്പിതം ‘‘നത്ഥീ’’തി വദാമി, യം ഭിക്ഖവേ അത്ഥിസമ്മതം ലോകേ പണ്ഡിതാനം, അഹമ്പിതം ‘‘അത്ഥീ’’തി വദാമീ’’തി ഏവമാദിനാ ഭഗവതാ ഭാസിതം.

നാഹം ഭിക്ഖവേ ലോകേന വിവദാമി.

ന ഭിക്ഖവേ ധമ്മവാദീ കേനചി ലോകസ്മിം വിവദതി.

ഫേണപിണ്ഡൂപമസുത്ത

പുച്ഛാ – തത്ഥേവ ആവുസോ ഫേണപിണ്ഡൂപമസുത്തം ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കഥഞ്ച ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – അയുജ്ഝായം ഭന്തേ ഗങ്ഗായ നദിയാ തീരേ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ‘‘സേയ്യഥാപി ഭിക്ഖവേ അയം ഗങ്ഗാ നദീ മഹന്തം ഫേണപിണ്ഡം ആവഹേയ്യ, തമേനം ചക്ഖുമാ പുരിസോ പസ്സേയ്യ നിജ്ഝായേയ്യ യോനിസോ ഉപപരിക്ഖേയ്യ, തസ്സ തം പസ്സതോ നിജ്ഝായതോ യോനിസോ ഉപപരിക്ഖതോ രിത്തകഞ്ഞേവ ഖായേയ്യ, തുച്ഛകഞ്ഞേവ ഖായേയ്യ, അസാരകഞ്ഞേവ ഖായേയ്യ, കിം സിയാ ഭിക്ഖവേ ഫേണപിണ്ഡേ സാരോ. ഏവമേവ ഖോ ഭിക്ഖവേ യം കിഞ്ചി രൂപം അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നം അജ്ഝത്തംവാ ബഹിദ്ധാ വാ ഓളാരികം വാ സുഖുമം വാ ഹീനം വാ പണീതം വാ യം ദൂരേ സന്തികേ വാ, തം ഭിക്ഖു പസ്സതി നിജ്ഝായതി യോനിസോ ഉപപരിക്ഖതി, തസ്സ തം പസ്സതോ നിജ്ഝായതോ യോനിസോ ഉപപരിക്ഖതോ രിത്തകഞ്ഞേവ ഖായതി, തുച്ഛകഞ്ഞേവ ഖായതി, അസാരകഞ്ഞേവ ഖായതി, കിഞ്ഹി സിയാ ഭിക്ഖവേ രൂപേ സാരോ’’തി ഏവമാദിനാ ഭഗവതാ ഭാസിതം.

ഫേണപിണ്ഡൂപമം രൂപം, വേദനാ പുബ്ബുളുപമാ;

മരീചികൂപമാ സഞ്ഞാ, സങ്ഖാരാ കദലൂപമാ;

മായൂപമഞ്ച വിഞ്ഞാണം, ദേസിതാദിച്ചബന്ധുനാ;

യഥാ യഥാ നിജ്ഝായതി, യോനിസോ ഉപപരിക്ഖതി;

രിത്തകം തുച്ഛകം ഹോതി, യോ നം പസ്സതി യോനിസോ.

ഇമഞ്ച കായം ആരബ്ഭ, ഭൂരിപഞ്ഞേന ദേസിതം;

പഹാനം തിണ്ണം ധമ്മാനം, രൂപം പസ്സഥ ഛഡ്ഡിതം.

ആയു ഉസ്മാച വിഞ്ഞാണം, യദാ കായം ജഹന്തിമം;

അപവിദ്ധോ തദാ സേതി, പരഭത്തം അചേതനം.

ഏതാദിസായം സന്താനോ, മായായം ബാലലാപിനീ;

വധകോ ഏസ അക്ഖാതോ, സാരോ ഏത്ഥ ന വിജ്ജതി.

ഏവം ഖന്ധേ അവേക്ഖേയ്യ, ഭിക്ഖു ആരദ്ധവീരിയോ;

ദിവാ വാ യദി വാ രത്തിം, സമ്പജാനോ പടിസ്സതോ.

ജഹേയ്യ സബ്ബസംയോഗം, കരേയ്യ സരണത്തനോ;

ചരേയ്യാദിത്തസീസോവ, പത്ഥയം അച്ചുതം പദം.

ദുതിയധമ്മകതികസുത്ത

പുച്ഛാ – തത്ഥേവ ആവുസോ ധമ്മകഥികവഗ്ഗേ ദുതിയധമ്മകഥികസുത്തം ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം കഥഞ്ച ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖും ആരബ്ഭ ഭാസിതം. അഞ്ഞതമോ ഭന്തേ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച ‘‘ധമ്മകഥികോ ധമ്മകഥികോതി ഭന്തേ വുച്ചതി, കിത്താവതാ നു ഖോ ഭന്തേ ധമ്മകഥികോ ഹോതി, കിത്താവതാ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ ഹോതി, കിത്താവതാ ദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനപ്പത്തോ ഹോതീ’’തി. തസ്മിം ഭന്തേ വത്ഥുസ്മിം ‘‘രൂപസ്സ ചേ ഭിക്ഖു നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ ധമ്മം ദേസേതി, ‘ധമ്മകഥികോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായാ’’തി ഏവമാദിനാ ഭഗവതാ ഭാസിതം.

സീലവന്തസുത്ത, സുതവന്തസുത്ത

പുച്ഛാ – തത്ഥേവ ആവുസോ പോരാണകേഹി ധമ്മസംഗാഹകമഹാഥേരേഹി സംഗീതം സീലവന്തസുത്തഞ്ച സുതവന്തസുത്തഞ്ച കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം കേന കഥഞ്ച ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – ബാരാണസിയം ഭന്തേ ആയസ്മന്തം മഹാകോട്ഠികം ആരബ്ഭ ആയസ്മതാ സാരിപുത്തത്ഥേരേന ധമ്മസേനാപതിനാ ഭാസിതം. ആയസ്മാ ഭന്തേ മഹാകോട്ഠികോ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേനായസ്മാ സാരിപുത്തോ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഏതദവോച ‘‘സീലവതാവുസോ സാരിപുത്ത ഭിക്ഖുനാ കതമേ ധമ്മാ യോനിസോ മനസികാതബ്ബാ. സുതാവതാവുസോ സാരിപുത്ത ഭിക്ഖുനാ കതമേ ധമ്മാ യോനിസോ മനസികാതബ്ബാ’’തി. തസ്മിം ഭന്തേ വത്ഥുസ്മിം ‘‘സീലവതാവുസോ കോട്ഠിക ഭിക്ഖുനാ, സുതാവതാവുസോ കോട്ഠിക ഭിക്ഖുനാ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ അനിച്ചതോ ദുക്ഖതോ രോഗതോ ഗണ്ഡതോ സല്ലതോ അഘതോ ആബാധതോ പരതോ പലോകതോ സുഞ്ഞതോ അനത്തതോ യോനിസോ മനസികാതബ്ബാ’’തി ഏവമാദിനാ ആയസ്മതാ സാരിപുത്തത്ഥേരേന ധമ്മസേനാപതിനാ ഭാസിതം.

രാധസംയുത്ത

സത്തസുത്ത

പുച്ഛാ – രാധസംയുത്തേ പനാവുസോ ദുതിയം സത്തസുത്തം ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം കഥഞ്ച ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ ആയസ്മന്തം രാധത്ഥേരം ആരബ്ഭ ഭാസിതം. ആയസ്മാ ഭന്തേ രാധത്ഥേരോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച ‘‘സത്തോ സത്തോതി ഭന്തേ വുച്ചതി, കിത്താവതാ നു ഖോ ഭന്തേ സത്തോതി വുച്ചതീ’’തി. തസ്മിം ഭന്തേ വത്ഥുസ്മിം ‘‘രൂപേ ഖോ രാധ യോ ഛന്ദോ യോ രാഗോ യാ നന്ദീ യാ തണ്ഹാ, തത്ര സത്തോ തത്ര വിസത്തോ, തസ്മാ സത്തോതി വുച്ചതീ’’തി ഏവമാദിനാ ഭഗവതാ ഭാസിതം.

ദിട്ഠിസംയുത്ത

സോഅത്താസുത്ത

പുച്ഛാ – ദിട്ഠിസംയുത്തേ പനാവുസോ തതിയം സംഗീതം സോഅത്താ സുത്തം ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കഥഞ്ച ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ‘‘കിസ്മിം നു ഖോ ഭിക്ഖവേ സതി കിം ഉപാദായ കിം അഭിനിവിസ്സ ഏവം ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി സോ അത്താ സോ ലോകോ സോ പേച്ച ഭവിസ്സാമി നിച്ചോ ധുവോ സസ്സതോ അവിപരിണാമധമ്മോ’’തി ഏവമാദിനാ ഭന്തേ ഭഗവതാ ഭാസിതം.

നത്ഥിദിന്നസുത്ത

പുച്ഛാ – തത്ഥേവ ആവുസോ പഞ്ചമം നത്ഥിദിന്നസുത്തം ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കഥഞ്ച ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയംയേവ ഭന്തേ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ‘‘കിസ്മിം നു ഖോ ഭിക്ഖവേ സതി കിം ഉപാദായ കിം അഭിനിവിസ്സ ഏവം ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി നത്ഥി ദിന്നം, നത്ഥി യിട്ഠം, നത്ഥി ഹുതം, നത്ഥി സുകതദുക്കടാനം കമ്മാനം ഫലം വിപാകോ’’തി ഏവമാദിനാ ഭഗവതാ ഭാസിതം.

ഓക്കന്തസംയുത്ത

ചക്ഖുസുത്ത

പുച്ഛാ – ഓക്കന്തസംയുത്തേ പനാവുസോ പഠമം ചക്ഖുസുത്തം ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കഥഞ്ച ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ‘‘ചക്ഖും ഭിക്ഖവേ അനിച്ചം വിപരിണാമി അഞ്ഞഥാഭാവി. സോതം. ഘാനം. ജിവ്ഹം. കായോ. മനോ അനിച്ചോ വിപരിണാമീ അഞ്ഞഥാഭാവീ’’തി ഏവമാദിനാ ഭഗവതാ ഭാസിതം.

സാരിപുത്തസംയുത്ത

സുചിമുഖീസുത്ത

പുച്ഛാ – സാരിപുത്തസംയുത്തേ പനാവുസോ ദസമം സുചിമുഖീസുത്തം കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം കേന കഥഞ്ച ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – രാജഗഹേ ഭന്തേ സുചിമുഖിം പരിബ്ബാജികം ആരബ്ഭ ആയസ്മതാ സാരിപുത്തത്ഥേരേന ധമ്മസേനാപതിനാ ഭാസിതം. സുചിമുഖീ ഭന്തേ പരിബ്ബാജികാ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഏതദവോച ‘‘കിം നു ഖോ സമണ അധോമുഖോ ഭുഞ്ജസീ’’തി. തസ്മിം ഭന്തേ വത്ഥുസ്മിം ‘‘ന ഖ്വാഹം ഭഗിനി അധോമുഖോ ഭുഞ്ജാമീ’’തി ഏവമാദിനാ പടിക്ഖിപിത്വാ ‘‘യേ ഹി കേചി ഭഗിനി സമണബ്രാഹ്മണാ വത്ഥുവിജ്ജാ തിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവേന ജീവികം കപ്പേന്തി, ഇമേ വുച്ചന്തി ഭഗിനി സമണബ്രാഹ്മണാ അധോമുഖാ ഭുഞ്ജന്തീ’’തി ഏവമാദിനാ ആയസ്മതാ സാരിപുത്തത്ഥേരേന ധമ്മസേനാപതിനാ ഭാസിതം.

കിം നു ഖോ സമണ അധോ മുഖോ ഭുഞ്ജസി.

ന ഖ്വാഹം ഭഗിനി അധോമുഖോ ഭുഞ്ജാമി.

തേന ഹി സമണ ഉബ്ഭമുഖോ ഭുഞ്ജസി.

ന ഖ്വാഹം ഭഗിനി ഉബ്ഭമുഖോ ഭുഞ്ജാമി.