൧൪. ക്രിയത്ഥാ ബഹുലം –തി

ച സബ്ബത്ഥ വത്തതേ. ക്രിയാ അത്ഥോ ഏതസ്സാതി ക്രിയത്ഥോ ധാതു, സോ ച ദുവിധോ സകമ്മകാ+കമ്മകവസേന. തത്ഥ യസ്മിം ക്രിയത്ഥേ കത്തുവാചിമ്ഹാ കമ്മം ഗവേസീയതേ, സോ സകമ്മകോ. ഇതരോ അകമ്മകോ.

തത്ര സകമ്മകാ കമ്മാപേക്ഖം ക്രിയം വദന്തി, യഥാ കടം കരോതി, ഗാമം ഗച്ഛതി, ഓദനം പചതി. അകമ്മകാ കമ്മനിരപേക്ഖം ക്രിയം വദന്തി, യഥാ അച്ഛതി സേതി തിട്ഠതി. ക്രിയാതി ച ഗമനപചനാദികോ അസത്തസമ്മതോ കത്തരി കമ്മേ വാ പതിട്ഠിതോ കാരകസമൂഹസാധിയോ പദത്ഥോ വുച്ചതി. അപി ച –

കരണം ഭവനം ചാപി, കര+ഭൂഹി കഥീയതേ;

തതോ ക്രിയാദിവാചത്തം, പാകാദീനം കഥം ഭവേ.

കര+ഭൂധാതൂഹി കരണഞ്ച ഭവനഞ്ച വുച്ചതി, പാക+ഗമനാദീഹി തേസം ക്രിയാഭവനാനം വാച്ചത്തം കഥം ഭവതീതി വുത്തം ഹോതി. പുനപി –

പാകാദീനഞ്ഹി വാച്ചത്തം, കരഭൂസു ന യുജ്ജതി;

തം ബഹുതരവാച്ചത്തം, പാകാദീസു ന യുജ്ജതി.

തം നാമ –

കാരിയരൂപാ ഹി ധാത്വത്ഥാ, സത്തായുത്താ ച തേ+ഖിലാ;

തതോ ക്രിയാ ച ഭാവോ ച, സാമഞ്ഞം തേസു ഗമ്യതേ.