൫. ണാദികണ്ഡ

സമാസോ പദസംഖേപോ, പദപച്ചയസംഹിതം;

തദ്ധിതം നാമ ഹോതീതി, വിഞ്ഞേയ്യം തേസ+മന്തരം.

൧. ണോ വാ+പച്ചേ

ഛട്ഠീയന്താ നാമസ്മാ വാ ണപച്ചയോ ഹോതി അപച്ചേ+ഭിധേയ്യേ. അപച്ചസദ്ദസമ്ബന്ധിത്തേന അപച്ചവന്തതോ കതസരപച്ചയോ സമത്ഥ്യതോ ഛട്ഠ്യന്തതോ ഹോതീതി ‘‘ഛട്ഠീയന്താ നാമസ്മാ’’തി സുത്തേ അവുത്തമ്പി വുത്തം. ണാദീനം തദ്ധിതന്തി പുബ്ബാചരിയസഞ്ഞാ. ണകാരോ വുദ്ധ്യത്ഥോ. ഏവ+മഞ്ഞത്രാപി. ണാദിവുത്തിത്താ ‘‘ഏകത്ഥതായം’’തി വിഭത്തിലോപോ.

൧൨൪. സരാന+മാദിസ്സാ+യുവണ്ണസ്സാ+ഏഓ ണാനുബന്ധേ

സരാന+മാദിഭൂതാ യേ അകാരി+വണ്ണു+വണ്ണാ, തേസം ആ+ഏ+ഓ വാ ഹോന്തി യഥാക്കമം ണാനുബന്ധേതി അകാരസ്സ ആകാരോ. ആ+ഏ+ഓനം വുദ്ധീതിപി പുബ്ബാചരിയസഞ്ഞാ. വസിട്ഠസ്സാ+പച്ചം വാസിട്ഠോ. വീമ്ഹി വാസിട്ഠീ. വേതി വസിട്ഠസ്സാ+പച്ചംതി വാക്യസ്സ ച വസിട്ഠാപച്ചംതി സമാസസ്സ ച വികപ്പത്ഥം. സോ ച വാസദ്ദോ യാവ ‘‘സകത്ഥേ’’തി അധികരീയതി.

നപുംസകേന ലിങ്ഗേന, സദ്ദോ+ദാഹു പുമേന വാ;

നിദ്ദിസ്സതീതി ഞാതബ്ബ+മവിസേസേ പനി+ച്ഛിതേതി –

വുത്തത്ഥാ അപച്ചസദ്ദസ്സ നപുംസകത്ഥേപി പുത്തപുത്തീനം ദ്വിന്നമ്പി വാചകോ ഹോതി.

ണാദയോ+ഭിധേയ്യലിങ്ഗാ, അപച്ചേ ത്വ+നപുംസകാ;

നപുംസകേ സകത്ഥേ ണ്യോ, ഭിയ്യോ ഭാവസമൂഹജാ;

താ തു+ത്ഥിയ+മസംഖ്യാനേ, ത്വാദിചീപച്ചയന്തകാ.

ഭാരദ്വാജസ്സ അപച്ചം=പുത്തോ ഭാരദ്വാജോ, ഏവം വേസ്സാമിത്തോ, ഗോതമോ. ഏത്ഥ ച അ+യുവണ്ണന്താഭാവാ ആ+ഏ+ഓനം ന വുദ്ധി. വാസുദേവസ്സ അപച്ചം വാസുദേവോ, ബലദേവോ. ചിത്തകോതിആദീസു പന സംയോഗന്തത്താ ‘‘സംയോഗേ ക്വചീ’’തി ക്വചി ന വുദ്ധി. ഉപഗുനോ അപച്ചം ഓപഗവോ ഓപഗവീ. ഏത്ഥ ‘‘ഉവണ്ണസ്സാ+വങ സരേ’’തി ഉകാരസ്സ അവങ.

വച്ഛസ്സാ+പച്ചന്തി വിഗ്ഗയ്ഹ പുബ്ബസുത്തേന ണപച്ചയേ കതേ പുന വച്ഛസ്സാ+പച്ചംതി വിഗ്ഗഹോ.

൨. വച്ഛാദിതോ ണാന+ണായനാ

വച്ഛാദീഹി അപച്ചപച്ചയന്തേഹി ഗോത്താദീഹി ച സദ്ദേഹി ണാന+ണായനപച്ചയാ വാ ഹോന്തി അപച്ചേ. വച്ഛാനോ, വച്ഛായനോ, ‘‘സംയോഗേ ക്വചീ’’തി ന വുദ്ധി. കതിസ്സാ+പച്ചം കച്ചോ, ‘‘ണ്യ ദിച്ചാദീഹീ’’തി ണ്യോ, ‘‘ലോപോ+വണ്ണി+വണ്ണാനം’’തി അകാരലോപേ ചവഗ്ഗപുബ്ബരൂപാനി. കച്ചസ്സാ+പച്ചം കച്ചാനോ, കച്ചായനോ, യാഗമേ കാതിയാനോ. മുഗ്ഗസ്സാ+പച്ചം=നത്താദീതി വാക്യേ വുദ്ധി+ഇകാരലോപ+പുബ്ബരൂപാനി. മോഗ്ഗല്ലസ്സാ+പച്ചംതി പുനണാന+ണായനാ ഹോന്തി, മോഗ്ഗല്ലാനോ മോഗ്ഗല്ലായനോ. ഇമേ ചത്താരോ അപച്ചപച്ചയന്താ. ഗോത്താദിതോ യഥാസകടസ്സാ+പച്ചം നത്താദീഹി സകടാനോ സകടായനോ. കണ്ഹസ്സാ+പച്ചം നത്താദി കണ്ഹാനോ കണ്ഹായനോ. ഏവം അഗ്ഗിവേസ്സാനോ അഗ്ഗിവേസ്സായനോ, മുഞ്ജാനോ മുഞ്ജായനോ, കുഞ്ജാനോ കുഞ്ജായനോ. സബ്ബത്ഥ സംയോഗത്താ ന വുദ്ധി. ആകതിഗണോ+യം.

൩. കത്തികാവിധവാദീഹി ണേയ്യണേരാ

കത്തികാദീഹി വിധവാദീഹി ച ണേയ്യണേരപ്പച്ചയാ ഹോന്തി വാ യഥാക്കമം. കത്തികായ അപച്ചം കത്തികേയ്യോ, ഗരുളോ വിനതായ=സുപണ്ണമാതുയാ അപച്ചം വേനതേയ്യോ. രോഹിണിയാ അപച്ചം രോഹിണേയ്യോ, ഗങ്ഗായ അപച്ചം ഗങ്ഗേയ്യോ. ഏവം ഭാഗിനേയ്യോ, നാദേയ്യോ, അന്തേയ്യോ, ആഹേയ്യോ, കാപേയ്യോ, സുചിയാ അപച്ചം സോചേയ്യോ, ബാലേയ്യോ. ണേരേ-വിധവായ അപച്ചം വേധവേരോ. ബന്ധകിയാ=അഭിസാരികായ അപച്ചം ബന്ധ-കേരോ. സമണസ്സ ഉപജ്ഝായസ്സാ+പച്ചം സാമണേരോ, നാളികേരോ ഇച്ചാദി.

൪. ണ്യ ദിച്ചാദീഹി

ദിതിപ്പഭുതീഹി ണ്യോ ഹോതി അപച്ചേ.

൧൨൫. സംയോഗേ ക്വചി

സംയോഗവിസയേ ക്വചി ആ+ഏ+ഓവുദ്ധിയോ ഹോന്തി ണാനുബന്ധേ.

൧൩൧. ലോപോ+വണ്ണി+വണ്ണാനം

അവണ്ണി+വണ്ണാനം ലോപോ ഹോതി യകാരാദോ പച്ചയേ. ദിതിയാ=അസുരമാതുയാ അപച്ചം ദേച്ചോ ആദിച്ചോ. കുണ്ഡനിയാ അപച്ചം കോണ്ഡഞ്ഞോ, നസ്സ ഞ്ഞേ പുബ്ബരൂപം. അദിതീതി ദേവമാതാ.

ഭാതുനോ അപച്ചം ഭാതബ്യോ, ‘‘യമ്ഹി ഗോസ്സ ചാ’’തി യമ്ഹി ഉസ്സ അവങ അകാരലോപപുബ്ബരൂപാനി.

൫. ആ ണി

അകാരന്തതോ ണി വാ ഹോത+പച്ചേ ബഹുലം. ആ=തി നാമവിസേസനത്താ അ-കാരന്തതോതി വുത്തം. ദക്ഖസ്സാ+പച്ചം ദക്ഖി, ദത്തി, ദോണി, വാസവി, വാരുണി. ജിനദത്തസ്സാ+പച്ചം ജേനദത്തി, സുദ്ധോദനി, ആനുരുദ്ധി ഇച്ചാദി.

൬. രാജതോ ഞ്ഞോ ജാതിയം

രാജതോ ഞ്ഞോ വാ ഹോത+പച്ചേ ഖത്ഥിയജാതിയം ഗമ്യമാനായം. രഞ്ഞോ അപച്ചം രാജഞ്ഞോ. ജാതീയന്തി കിം, രാജാപച്ചം.

൭. ഖത്താ യി+യാ

തിജാതിയം അപച്ചേ യ+ഇയാ ഹോന്തി. ഖത്തസ്സാ+പച്ചം ഖത്യോ ഖത്തിയോ. ജാതിയം ത്വേവ, ഖത്തി.

൮. മനുതോ സ്സ+സണ

മനുതോ ജാതിസമുദായേ സ്സ+സണ ഹോന്തു+പച്ചേ. മനുനോ അപച്ചം മനുസ്സോ മാനുസോ, മനുസ്സീ മാനുസീ. ജാതിയം ത്വേവ, മാനവോ, നസ്സ ണോ, മാണവോ.

൯. ജനപദനാമസ്മാ ഖത്തിയാ രഞ്ഞേ ച ണോ

ജനപദസ്സ യം നാമം, തം നാമസ്മാ ഖത്തിയാ അപച്ചേ രഞ്ഞേ ച ണോ ഹോതി. പഞ്ചാലാനം അപച്ചം രാജാ വാ പഞ്ചാലോ, കോസലോ, മാഗധോ, ഓക്കാകോ. ജനപദനാമസ്മാതി കിം, ദാസരഥി. ഖത്തിയാതി കിം, പഞ്ചാലസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സാ+പച്ചം പഞ്ചാലി.

൧൦. ണ്യ കുരുസിവീഹി

കുരുസിവീഹി അപച്ചേ രഞ്ഞേ ച ണ്യോ ഹോതി. കുരൂനം അപച്ചം രാജാ വാ കോരബ്യോ. ‘‘യമ്ഹി ഗോസ്സ ചാ’’തിമിനാ അവങ, ബകാരപുബ്ബരൂപാനി. സേബ്ബോ, ഇലോപോ. (അപച്ചതദ്ധിതം).

൧൧. ണ രാഗാ തേന രത്തം

രാഗവാചീതതിയന്തതോ രത്ത+മിച്ചേ+തസ്മിം അത്തേ ണോ ഹോതി. കുസുമ്ഭാദീഹി വണ്ണന്തരപത്തം രത്തം നാമ. കസാവേന രത്തം കാസാവം. ഏവം കുസുമ്ഭേന രത്തം കോസുമ്ഭം, ഹാലിദ്ദം, പത്തങ്ഗം, മഞ്ജേട്ഠം, കുങ്കുമം. ഇധ ന ഹോതി നീലം പീതന്തി, ഗുണവചനത്താ ണേന വിനാപി ദബ്ബസ്സാ+ഭിധാനതോ.

൧൨. നക്ഖത്തേനി+ന്ദുയുത്തേന കാലേ

തതിയന്തതോ നക്ഖത്താ തേന ലക്ഖിതേ കാലേ ണോ ഹോതി, തം ചേ നക്ഖത്ത+മിന്ദുയുത്തം ഹോതി. ഫുസ്സേന ഇന്ദുയുത്തേന ലക്ഖിതാ പുണ്ണമാസീ ഫുസ്സീ രത്തി, ഫുസ്സോ അഹോ, മഘായ ഇന്ദുയുത്തായ ലക്ഖിതാ പുണ്ണമാസീ മാഘീ, മാഘോ.

൧൩. സാ+സ്സ ദേവതാ പുണ്ണമാസീ

സേതി പഠമന്താ അസ്സേതി ഛട്ഠിയത്ഥേ ണോ ഹോതി, യം പഠമന്തം, സാ ചേ ദേവതാ പുണ്ണമാസീ വാ. സുഗതോ ദേവതാ അസ്സ സോഗതോ, മാഹിന്ദോ, യാമോ, വാരുണോ. ബുദ്ധോ അസ്സ ദേവതാതി ബുദ്ധോ. ഫുസ്സീ പുണ്ണമാസീ അസ്സ സമ്ബന്ധിനീതി ഫുസ്സോ മാസോ. ഏവം മാഘോ, ഫഗ്ഗുനോ, ചിത്തോ, വേസാഖോ, ജേട്ഠമൂലോ, ആസാള്ഹോ, സാവണോ, പോട്ഠപാദോ, അസ്സയുജോ, കത്തികോ, മാഗസിരോ. പുണ്ണമാസീ ച ഭതകമാസസമ്ബന്ധിനീ ന ഹോതി, പുണ്ണോ മാ അസ്സന്തി നിബ്ബചനാ, അതോ ഏവ നിപാതനാ ണോ, സാഗമോ ച.

൧൪. ത+മധീതേ തം ജാനാതി ക+ണികാ ച

ദുതിയന്തതോ ത+മധീതേ തം ജാനാതീതി ഏതേസ്വ+ത്ഥേസു ണോ ഹോതി കോ ണികോ ച. ഏത്ഥ ചസദ്ദോ കോ ചണികോ ച ഹോതീതി സമുച്ചിനോ, നോ ണപച്ചയം. ബ്യാകരണ+മധീതേ ജാനാതീതി വാ വേയ്യാകരണോ, വി+ആ+കരണന്തി വിച്ഛിജ്ജ കതയാദേസസ്സി+കാരസ്സ ‘‘തദാദേസാ തദീവ ഭവന്തീ’’തി ഞായാ ‘‘സരാന’’മിച്ചാദിനാ ഏകാരേ യാഗമദ്വിത്താനി. ഏവം മോഹുത്തോ, നേമിത്തോ, അങ്ഗവിജ്ജോ, വത്ഥുവിജ്ജോ, ഛന്ദസോ, ‘‘മനാ, ദീനം സക’’ ഇതി സകാഗമോ. കമകോ, പദകോ, വേനയികോ, സുത്തന്തികോ, ആഭിധമ്മികോ. ദ്വിതഗ്ഗഹണം അജ്ഝേനജാനനേ ച വിസും വിസും പച്ചയവിധാനത്ഥം, അജ്ഝേനവിസയദസ്സനത്ഥം, പസിദ്ധുപസംഹരണത്ഥഞ്ച.

൧൫. തസ്സ വിസയേ ദേസേ

ഛട്ഠിയന്താ വിസയേ ദേസസരൂപേ ണോ ഹോതി. വസാതീനം വിസയോ ദേസോ വാസാതോ. ദേസേതി കിം, ചക്ഖുസ്സ വിസയോ രൂപം, ദേവദത്തസ്സ വിസയോ+നുവാകോ.

൧൬. നിവാസേ തന്നാമേ

തി തന്നാമേ നിവാസേ ദേസേ ണോ ഹോതി. സിവീനം നിവാസോ ദേസോ സേബ്ബോ. ഏത്ഥ ‘‘യവാ സരേ’’തി യകാരേ ബകാരപുബ്ബരൂപാനി. വാസാതോ.

൧൭. അദൂരഭവേതി

ണോ, വിദിസായ അദൂരഭവം വേദിസം.

൧൮. തേന നിബ്ബത്തേതി

തതിയന്താ നിബ്ബത്തത്ഥേ ണോ ഹോതി. കുസമ്ബേന നിബ്ബത്താ കോസമ്ബീ നഗരം, ഏവം കാകന്ദീ, മാകന്ദീ, സഹസ്സേന നിബ്ബത്താ സാഹസ്സീ പരിഖാ, ഹേതുമ്ഹി കത്തരി കരണേ ച യഥായോഗം തതിയാ.

൧൯. ത+മിധ+ത്ഥി

തന്തി പഠമന്താ ഇധാതി സത്തമ്യത്ഥേ ദേസേ തന്നാമേ ണോ ഹോതി, യം തം പഠമന്ത+മത്ഥി ചേ. ഉദുമ്ബരാ അസ്മിം ദേസേ സന്തീതി ഓദുമ്ബരോ, ബാദരോ, പബ്ബജോ.

൨൦. തത്ര ഭവേതി

സത്തമ്യന്താ ഭവത്ഥേ ണോ. ഉദകേ ഭവോ ഓദകോ, ഓരസോ, ജാനപദോ, മാഗധോ, കാപിലവത്ഥവോ, കോസമ്ബോ, മനസി ഭവം മാനസം സുഖം, സകാഗമോ. സാരസോ സകുണോ, സാരസീ സകുണീ, സാരസം പുപ്ഫം. മിത്തേ ഭവാ മേത്താ മേത്തീ വാ. പുരേ ഭവാ പോരീ വാചാ. പാവുസേ ഭവോ പാവുസോ മേഘോ. പാവുസാ രത്തി, പാവുസം അബ്ഭം. സാരദോ, സാരദാ, സാരദം പുപ്ഫം. മാധുരോ ജനോ, മാധുരാ ഗണികാ, മാധുരം വത്ഥം.

൨൧. അജ്ജാദീഹി തനോതി

ഭവത്ഥേ തനോ. അജ്ജ ഭവോ അജ്ജതനോ, സ്വാതനോ, ഹിയ്യതനോ. ‘‘ഏഓന+മ വണ്ണേ’’തി ഏഓനം അ ഹോതി.

൨൨. പുരാതോ ണോ ചതി

ഭവത്ഥേ ണോ തനോ ച. ഏത്ഥ ണകാരോ അവയവോ, നേവാ+നുബന്ധോ. പുരാണോ, പുരാതനോ.

൨൩. അമാത്വ+ച്ചോതി

ഭവത്ഥേ അച്ചോ ഹോതി. അമാ=സഹ ഭവോ അമച്ചോ.

൨൪. മജ്ഝാദിത്വി+മോതി

ഭവത്ഥേ ഇമോ, മജ്ഝേ ഭവോ മജ്ഝിമോ. ഏവം അന്തിമോ, ഹേട്ഠിമോ, ഉപരിമോ, ഓരിമോ, പാരിമോ, പച്ഛിമോ, അബ്ഭന്തരിധോ, പച്ചന്തിമോ.

൨൫. കണ+ണേയ്യ+ണേയ്യക+യി+യാതി

ഭവത്ഥേ കണആദയോ ഹോന്തി. കണ-കുസിനാരായം ഭവോ കോസിനാരകോ, മാഗധകോ, ആരഞ്ഞകോ വിഹാരോ, രാജഗഹകോ, കോസമ്ബകോ, ഇന്ദപത്തകോ, കാപിലകോ, ഭാരുകച്ഛകോ, നാഗരകോ. അങ്ഗേസു ജാതോ അങ്ഗകോ, കോസലകോ, വേദേഹകോ, കമ്ബോജകോ, ഗന്ധാരകോ, സോവീരകോ, സിന്ധവകോ, അസ്സകോ ഇച്ചാദി. ണേയ്യ-ഗങ്ഗേയ്യോ, പബ്ബതേയ്യോ, വാനേയ്യോ. ണേയ്യക-കോസലേയ്യകോ, ബാരാണസേയ്യകോ, ചമ്പേയ്യകോ, സിലായ ജാതം സേലേയ്യകം, മിഥിലേയ്യകോ. ബാരാണസേയ്യകോത്യാദീസു ‘‘ദിസ്സന്ത+ഞ്ഞേപി പച്ചയാ’’തി ഏയ്യകോ, ഏവം ഉപരി സുത്തേ ദസ്സിതപച്ചയതോ വിസും പച്ചയേ ദസ്സിതേ ഇമിനാ സുത്തേനാതി ദട്ഠബ്ബം. യ-ഗമ്മോ, യമ്ഹി അകാരലോപേ പുബ്ബരൂപം രസ്സോ ച. ദിബ്ബോ. ഇയ-ഉദരിയോ, ദിവിയോ, പഞ്ചാലിയോ, ബോധിപക്ഖിയോ, ലോകിയോ.

൨൬. ണികോ

സത്തമ്യന്താ ഭവത്ഥേ ണികോ ഹോതി. സരദേ ഭവോ സാരദികോ ദിവസോ, സാരദികാ രത്തി.

൨൭. ത+മസ്സ സിപ്പം സീലം പണ്യം പഹരണം പയോജനം

പഠമന്താ സിപ്പാദിവാചകാ അസ്സേതി ഛട്ഠ്യത്ഥേ ണികോ ഹോതി. വീണാവാദനം സിപ്പ+മസ്സ വേണികോ, വീണാവാദനം അഭേദോപചാരേന വീണാ നാമ. മോദിങ്ഗികോ, വംസികോ. പംസുകൂലധാരണം സീല+മസ്സ പംസുകൂലികോ, തേചീവരികോ. ഗന്ധോ പണ്യ+മസ്സ ഗന്ധികോ, തേലികോ, ഗോളികോ, പൂവികോ, പണ്ണികോ, തമ്ബുലികോ, ലോണികോ. ചാപോപഹരണ+മസ്സ ചാപികോ, തോമരികോ, മുഗ്ഗരികോ, മോസലികോ. ഉപധി=ക്ഖന്ധാദി പയോജന+മസ്സ ഓപധികം, സാതികം, സാഹസ്സികം.

൨൮. തം ഹന്ത+രഹതി ഗച്ഛതു+ഞ്ഛതി+ചരതി

ദുതിയന്താ ഹന്തീതി ഏവമാദീസ്വ+ത്ഥേസു ണികോ ഹോതി. പക്ഖിനോ ഹന്തീതി പക്ഖികോ, സാകുണികോ, മായൂരികോ, മച്ഛേ ഹന്തീതി മച്ഛികോ, മേനികോ. മിഗേ ഹന്തീതി മാഗവികോ, വകാരാഗമോ. മിഗസ്സ ‘‘തദമിനാ’’ദിനാ മഗവാദേസേപി മാഗവികോ. ഓരബ്ഭികോ, ഹാരിണികോ. സൂകരികോതി ഇകോ. സത+മരഹതീതി സാതികം, സന്ദിട്ഠികം, ഏഹി പസ്സ വിധിം അരഹതീതി ഏഹിപസ്സികോ. ഏത്ഥ ത്യാദ്യന്തസമുദായതോ അനുകരണത്താ വാ തദ്ധിതസ്സ അഭിധാനലക്ഖണത്താ വാ ബഹുലംവിധാനേന വാ പച്ചയോ. സാഹസ്സികോ, കുമ്ഭികോ, ദോണികോ, അദ്ധമാസികോ, കഹാപണികോ, ആസീതികാ ഗാഥാ, നാവുതികാ. സഹസ്സിയോതി ഇയോ. പരദാരം ഗച്ഛതീതി പാരദാരികോ, മഗ്ഗികോ, പഞ്ഞാസയോജനികോ, പഥികോ. ബദരേ ഉഞ്ഛതീതി ബാദരികോ, സാമാകികോ. ധമ്മം ചരതീതി ധമ്മികോ, അധമ്മികോ.

൨൯. തേന കതം കീതം ബദ്ധ+മഭിസങ്ഖതം സംസട്ഠം ഹതം ഹന്തി ജിതം ജയതി ദിബ്ബതി ഖനതി തരതി ചരതി വഹതി ജീവതിതി

കതാദീസ്വ+ത്ഥേസു ണികോ. കായേന കതം കായികം, വാചസികം, മാനസികംതി സകാഗമോ. വാതേന കതോ ആബാധോ വാതിതോ, സേമ്ഹികോ, പിത്തികോ. സതേന കീതം സാതികം, സാഹസ്സികം, വത്ഥേന കീതം വത്ഥികം, കുമ്ഭികം, സോവണ്ണികം, ഘാതികം. മൂലതോവ പച്ചയോ, അമൂലവാചിത്താ ദേവദത്തേന കീതോതി ന ഹോതി, തദത്ഥാപ്പതീതിയാ. വരത്ഥായ ബദ്ധോ വാരത്തികോ, ആയസികോ, പാസികോ, സുത്തികോ. ഘതേന അഭിസങ്ഖതം സംസട്ഠം വാ ഘാതികം, ഗോളികം, ദധികം, മാരീചികം. ജാലേന ഹതോ ഹന്തീതി വാ ജാലികോ, ബാലിസികോ. അക്ഖേഹി ജിതം അക്ഖികം ധനം, സാലാകികം, തിന്ദുകികോ, അമ്ബഫലികോ. അക്ഖേഹി ജയതി ദിബ്ബതി വാ അക്ഖികോ. ഖണിത്തിയാ ഖനതീതി ഖാണിത്തികോ, കുദ്ദാലികോ. ദേവദത്തേന ജിതം, അങ്ഗുല്യാ ഖനതീതി ന ഹോതി, തദത്ഥാനവഗമാ. ഉളുമ്പേന തരതീതി ഓളുമ്പികോ, ഉളുമ്പികോതി ഇകോ. കുല്ലികോ, ഗോപുച്ഛികോ, നാവികോ. സകടേന ചരതീതി സാകടികോ, രഥികോ. പരപ്പികോതി ഇകോ. ഖന്ധേന വഹതീതി ഖന്ധികോ. അംസികോ, സീസികോതി ഇകോ. വേതനേന ജീവതീതി വേതനികോ, ഭതികോ, കയികോ, വിക്കയികോ, കയവിക്കയികോതി ഇകോ.

൩൦. തസ്സ സംവത്തതി

ചതുത്ഥ്യന്താ സംവത്തതീതി അസ്മിം അത്ഥേണികോ ഹോതി. പുനബ്ഭവായ സംവത്തതീതി പോനോബ്ഭവികോ, ഇത്ഥിയം പോനോബ്ഭവികാ. ലോകായ സംവത്തതീതി ലോകികോ. സുട്ഠു അഗ്ഗോതി സഗ്ഗോ, സഗ്ഗായ സംവത്തതീതി സോവഗ്ഗികോ, സസ്സോ+വക തദമിനാദീപാഠാ. ധനായ സംവത്തതീതി ധഞ്ഞം.

൩൧. തതോ സമ്ഭൂത+മാഗതം

പഞ്ചമ്യന്താ സമ്ഭൂത+മാഗതന്തി ഏതേസ്വ+ത്ഥേസു ണികോ ഹോതി. മാതിതോ സമ്ഭൂത+മാഗതംവാ+തി ഏത്ഥ ‘‘മാതിതോ ച ഭഗിനിയംച്ഛോ’’തി ‘‘മാതിതോ’’തി ഭാഗേന ഉസ്സ ഇമ്ഹി വാക്യം, രസ്സദ്വിത്തേസു മത്തികം, പേത്തികം. ണ്യ+രിയണ+ര്യപച്ചയാപി ദിസ്സന്തി. സുരഭിതോ സമ്ഭൂതം സോരഭ്യം. യമ്ഹി ഥഞ്ഞം. ഉഭയത്ഥ ‘‘ലോപോ+വണ്ണി+വണ്ണാനം’’തി ലോപോ. രിയണ-പിതുതോ സമ്ഭൂതോ പേത്തിയോ, മാതിയോ, ‘‘രാനുബന്ധേ+ന്തസരാദിസ്സാ’’തി ഉലോപോ, മത്തിയോ. ര്യമ്ഹി-ഉലോപോ, ചവഗ്ഗപുബ്ബരൂപാനി, മച്ചോ വാ.

൩൨. തത്ഥ വസതി വിദിതോ ഭത്തോ നിയുത്തോ

സത്തമ്യന്താ വസതീത്വേവമാദീസ്വ+ത്ഥേസു ണികോ ഹോതി. രുക്ഖമൂലേ വസതീതി രുക്ഖമൂലികോ, ആരഞ്ഞികോ, രാജഗഹികോ, മാഗധികോ, സോസാനികോ. ലോകേ വിദിതോ ലോകികോ. ചതുമഹാരാജേസു ഭത്താ ചാതുമ്മഹാരാജികാ. ദ്വാരേ നിയുത്തോ ദോവാരികോ, ദസ്സോക തദമിനാദിപാഠാ. ഭണ്ഡാഗാരികോ. ഇകേ-നവകമ്മികോ, ആദികമ്മികോ. കിയേ-ജാതികിയോ, അന്ധകിയോ.

൩൩. തസ്സി+ദം

ഛട്ഠിയന്താ ഇദ+മിച്ച+സ്മിം അത്ഥേ ണികോ ഹോതി. സങ്ഘസ്സ ഇദം സങ്ഘികം, പുഗ്ഗലികം, സക്യപുത്തികോ, നാടപുത്തികോ, ജേനദത്തികോ. കിയേ-സസ്സ ഇദം സകിയോ, പരകിയോ. നിയേഅത്തനിയം. കേ-സകോ, രഞ്ഞോ ഇദം രാജകം ഭണ്ഡം.

൩൪. ണോ

ഛട്ഠിയന്താ ഇദ+മിച്ച+സ്മിം അത്ഥേ ണോ ഹോതി. കച്ചായനസ്സ ഇദം കച്ചായനം, ബ്യാകരണം, സോഗതം സാസനം, മാഹിസം മംസാദി.

൩൫. ഗവാദീഹി യോ

ഗവാദീഹി ഛട്ഠിയന്തേഹി ഇദ+മിച്ച+സ്മിം അത്ഥേ യോ ഹോതി. ഗുന്നം ഇദം ഗബ്യം, അവങ, മംസാദി. ഇലോപേ കബ്ബം. ദുനോ ഇദം ദബ്ബം.

൩൬. പിതിതോ ഭാതരി രേയ്യണ

‘‘പിതിതോ മാതിതോ’’തി തേന തേന സുത്തനിപാതേനേവ ഉസ്സ ഇ. പിതുസദ്ദാ തസ്സ ഭാതരി രേയ്യണ. പിതു ഭാതാ പേത്തേയ്യോ.

൩൭. മാതിതോ ച ഭഗിനിയം ച്ഛോ

മാതുതോ ച പിതുതോ ച തേസം ഭഗിനിയം ച്ഛോ ഹോതി. മാതു ഭഗിനി മാതുച്ഛാ, പിതു ഭഗിനി പിതുച്ഛാ. കഥം ‘‘മാതു ഭാതാ മാതുലോ’’തി, ‘‘മാതുലാദിത്വാനീ’’തി നിപാതനാ ലപച്ചയോ.

൩൮. മാതാപിതൂസ്വാ+മഹോ

മാതാപിതൂഹി തേസം മാതാപിതൂസ്വാ+മഹോ ഹോതി. മാതു മാതാ മാതാമഹീ, മാതു പിതാ മാതാമഹോ. പിതു മാതാ പിതാമഹീ, പിതു പിതാ പിതാമഹോ. ന യഥാസങ്ഖ്യം പച്ചേകാഭിസമ്ബന്ധതോ വിസും വിസും മാതാപിതുസദ്ദേഹി തേസം മാതാപിതുന്നം അത്ഥേ പച്ചയോ ഹോതി.

൩൯. ഹിതേ രേയ്യണ

മാതാപിതൂഹി ഹിതേ രേയ്യണ ഹോതി. മാതു ഹിതോ മത്തേയ്യോ, പേത്തേയ്യോ.

൪൦. നിന്ദാ+ഞ്ഞാത+പ്പ പടിഭാഗ രസ്സ ദയാ സഞ്ഞാസു കോ

നിന്ദാദീസ്വ+ത്ഥേസു നാമസ്മാ കോ ഹോതി. നിന്ദായം-നിന്ദിതോ മുണ്ഡോ മുണ്ഡകോ, ഏവം സമണകോ, പണ്ഡിതകോ, ബ്രാഹ്മണകോ, വേയ്യാകരണകോ. അഞ്ഞാതേ-കസ്സാ+യം അസ്സോ അസ്സകോ, പയോഗസാമത്ഥിയാ സമ്ബന്ധിവിസേസാനാവഗമോ+വഗമ്യതേ. അപ്പത്ഥേ-അപ്പകം തേലം തേലകം, ഘതകം. പടിഭാഗത്ഥേ-ഹത്ഥീ വിയ ഹത്ഥികോ, അസ്സകോ, ബലീബദ്ധകോ. ‘‘ഇമേ നോ ഹത്ഥികാ അസ്സാ, ബലീബദ്ധാ ച നോ ഇമേ’’ത്യാദിപാഠേ ‘‘ലോപോ’’തി കപച്ചയലോപേന വാ അഭേദോപചാരേന വാ ദട്ഠബ്ബം, ഇമേ ച ദാരുആദീഹി കതരൂപാനി. രസ്സേരസ്സോ മാനുസോ മാനുസകോ, രുക്ഖകോ, പിലക്ഖകോ. ദയായം-ദയിതോ=നുകമ്പിതോ പുത്തോ പുത്തകോ, വച്ഛകോ. സഞ്ഞായം-മോരോ വിയ മോരകോ, കതകോ, ഭതകോ.

൪൧. ത+മസ്സ പരിമാണം ണികോ ച

പഠമന്താ അസ്സേതി അസ്മിം അത്ഥേ ണികോ ഹോതി കോ ച, തഞ്ചേ പഠമന്തം പരിമാണം ഭവതി. ദോണാദീനം പരിമിതവീഹാദീനം കരണത്താ ‘‘പരിമീയന്ത്യ+നേനാതി പരിമാണ’’ന്തി ഹോതി. ദോണോ പരിമാണ+മസ്സാതി ദോണികോ വീഹി, ഖാരസതികോ, ഖാരസഹസ്സികോ, ആസീതികോ വയോ, ഉപഡ്ഢകായോ പരിമാണ+മസ്സ ഉപഡ്ഢകായികം ബിമ്ബോഹനം. പഞ്ചകം, ഛക്കം.

൪൨. യ+തേ+തേഹി+ത്തകോ

യാദീഹി പഠമന്തേഹി അസ്സേതി ഛട്ഠ്യത്ഥേ ത്തകോ ഹോതി, തഞ്ചേ പഠമന്തം പരിമാണം ഭവതി. യം പരിമാണ+മസ്സ യത്തകം, തത്തകം, ‘‘ഏതസ്സേട ത്തകേ’’തി ഏതസ്സ ഏട, ഏത്തകം. ആവതകേ-യം പരിമാണ+മസ്സ യാവതകോ, താവതകോ.

൪൩. സബ്ബാ ചാ+വന്തു

സബ്ബതോ പഠമന്താ യാദീഹി ച അസ്സേതി ഛട്ഠ്യത്ഥേ ആവന്തു ഹോതി, തഞ്ചേ പഠമന്തം പരിമാണം ഭവതി. സബ്ബം പരിമാണ+മസ്സ സബ്ബാവന്തം, ‘‘അംങം നപുംസകേ’’തി അം. യാവന്തം, താവന്തം.

൪൪. കിമ്ഹാ രതി+രീവ+രീവതക+രിത്തകാ

കിമ്ഹാ പഠമന്താ അസ്സേതി ഛട്ഠ്യത്ഥേ രതി+രീവ+രീവതക+രിത്തകാ ഹോന്തി. കിംസങ്ഖ്യാനം പരിമാണ+മേസം കതി, രാനുബന്ധത്താ ഇംഭാഗലോപോ. കീവ, കീവതകം, കിത്തകം. രീവന്തോ സഭാവതോ അസംഖ്യോ.

൪൫. സഞ്ജാതം താരകാദിത്വി+തോതി

സഞ്ജാതത്ഥേ ഇതോ. താരകാ സഞ്ജാതാ അസ്സ താരകിതം ഗഗനം, പുപ്ഫാനി സഞ്ജാതാനി അസ്സ പുപ്ഫിതോ രുക്ഖോ, പല്ലവിതാ ലതാ.

൪൬. മാനേ മത്തോ

പഠമന്താ മാനവുത്തിതോ അസ്സേതി അസ്മിം അത്ഥേ മത്തോ ഹോതി. പലം ഉമ്മാന+മസ്സ പലമത്തം. ഹത്ഥോ പണാമ+മസ്സ ഹത്ഥമത്തം. സതം മാന+മസ്സ സതമത്തം. ദോണോ പരിമാണ+മസ്സ ദോണമത്തം. അഭേദോപചാരാ ദോണോതിപി ഹോതി. മീയതേ+നേനാതി മാനം, മാനസ്സ സമ്ബന്ധിത്താ ഛട്ഠ്യന്തഭൂതാനമേവ വിധി ഹോതി. ഏത്ഥ ച –

ഉദ്ധമാനന്തു ഉമ്മാനം, പരിമാണന്തു സബ്ബതോ;

പമാണം ഹോതി ആയാമോ, സംഖ്യാസേസോ തു സബ്ബതോ.

൪൭. തഗ്ഘോ ചു+ദ്ധം

ഉദ്ധമാനവുത്തിതോ തഗ്ഘോ ഹോതി മത്തോ ച. ജണ്ണു പരിമാണ+മസ്സ ജണ്ണുതഗ്ഘം, ജണ്ണുമത്തം.

൪൮. ണോ ച പുരിസാതി

പുരിസാ ണോ ഹോതി മത്താദയോ ച. പുരിസോ പരിമാണ+മസ്സ പോരിസം, പുരിസമത്തം+പുരിസതഗ്ഘം.

൪൯. അയു+ഭദ്വിതീഹം+സേ

ഉഭദ്വിതീഹി അവയവവുത്തീഹി അയോ ഹോതി. ഉഭോ അംസാ അസ്സ ഉഭയം, ദ്വയം, തയം. അംസസമ്ബന്ധേന സമുദായേ വിധി ഹോതീതി ന ഉഭയാദിതോ ബഹുവചനന്തി ചേ, ‘‘രാഹുനോ സിരോ’’ ത്യാദോ അഭേദേപി ഭേദവിവക്ഖായ ലബ്ഭമാനതോ ബഹുവചനം ഹോതേവ.

൫൦. സങ്ഖ്യായ സച്ചു+തീ+സാ+സ+ദസന്തായാ+ധികാ+സ്മിം സതസഹസ്സേ ഡോ

സത്യന്തായ ഉത്യന്തായ ഈസന്തായ ആസന്തായ ദസന്തായ സങ്ഖ്യായ പഠമന്തായ അസ്മിന്തി സത്തമ്യത്ഥേ ഡോ ഹോതി, സാ ചേ സങ്ഖ്യാ അധികാ ഹോതി, യ+ദസ്മിന്തി, തം ചേ സതം സഹസ്സം സതസഹസ്സം വാ ഹോതി. വീസതി അധികാ അസ്മിം സതേതി വീസംസതം.

൧൩൯. ഡേ സതിസ്സ തിസ്സതി

ഡേ പരേ സത്യന്തസ്സ തികാരസ്സ ലോപോ ഹോതി. ഏകവീസംസതം സഹസ്സം സതസഹസ്സം വാ. തിംസതി അധികാ അസ്മിം സതാദികേതി തിംസസതം ഏകതിംസസതം ഇച്ചാദി. ഉത്യന്തായനവുതി അധികാ അസ്മിം സതാദികേതി നവുതംസതം സഹസ്സം സതസഹസ്സം വാ. ഈസന്തായ-ചത്താലീസം അധികാ അസ്മിം സതേ സഹസ്സേ സതസഹസ്സേതി ചത്താലീസസത+മിച്ചാദി. ആസന്തായ ഏവം, പഞ്ഞാസംസത+മിച്ചാദി. ദസന്തായ-ഏകാദസംസത+മിച്ചാദി.

൫൧. തസ്സ പൂരണേ+കാദസാദിതോ വാ

ഛട്ഠിയന്തായേ+കാദസാദികായ സംഖ്യായ ഡോ ഹോതി പൂരണത്ഥേ വിഭാസാ. സാ സംഖ്യാ പൂരിയതേ യേന തം പൂരണം. ഏകാദസന്നം പൂരണോ ഏകാദസോ. അഞ്ഞത്ര ‘‘മ പഞ്ചാദികതീഹീ’’തി മോ, ഏകാദസമോ. വീസതിയാ പൂരണോ വീസോ വീസതിമോ, തിംസോ, തിംസതിമോ. വാസദ്ദസ്സ വവത്ഥിതവിഭാസത്താ നിച്ചം ചത്താലീസോ പഞ്ഞാസോ.

൫൨. മ പഞ്ചാദികതീഹിതി

മപച്ചയേ പഞ്ചമോ, പഞ്ചമീ. സത്തമോ, സത്തമീ. അട്ഠമോ, അട്ഠമീ. കതിമോ, കതിമീ ഇച്ചാദി.

൫൩. സഥാദീന+മി ചതി

സതാദീനം മോ ച അന്താദേസോ ഇ ച. സതസ്സ പൂരണോ സതിമോ, സഹസ്സിമോ.

൫൪. ഛാ ട്ഠ+ട്ഠമാതി

ഛസദ്ദാ പൂരണത്ഥേ ട്ഠ+ട്ഠമാ. ഛന്നം പൂരണോ ഛട്ഠോ, ഛട്ഠമോ. ഇത്ഥിയം ഛട്ഠീ, ഛട്ഠമീ. ‘‘ചതുത്ഥദുതിയേസ്വേ+സം തതിയപഠമാ’’തി നിപാതനാ പൂരണത്ഥേ ദ്വിതോ തിയോ ദ്വിസ്സ ദു ച, തിചതൂഹി തിസ്സ അ, തിയ+ത്ഥാ ച യഥാക്കമം, ദുതിയോ തതിയോ, ചതുത്ഥോ.

൫൫. ഏകാ കാ+ക്യ+സഹായേ

‘‘സതി ബ്യഭിചാരേ വിസേസനം സാത്ഥകം’’തി ഞായാ സംഖ്യാതോ വിസേസേതും ‘‘അസഹായേ’’തി വുത്തം. ഏകസ്മാ അസഹായത്ഥേ ക+ആകീ ഹോന്തി വാ. ഏകോവ ഏകകോ, ഏകാകീ, ഏകോ വാ.

൫൬. വച്ഛാദീഹി തനുത്തേ തരോ

വച്ഛാദീനം സഭാവസ്സ തനുത്തേ=കിഞ്ചിമത്താവസേസേ തരോ ഹോതി. സോ=സകോ ഭാവോ സഭാവോ അത്തനിയപവത്തിനിമിത്തം. സുസുത്തസ്സ തനുത്തേ വച്ഛതരോ, ഇത്ഥിയം വച്ഛതരീ. യോബ്ബനസ്സ തനുത്തേ ഓക്ഖതരോ. ഓക്ഖാ=ദുതിയവയട്ഠഗോണോ. അസ്സഭാവസ്സ തനുത്തേ അസ്സതരോ. ഗാവോതി ജാതിസാമത്ഥിയസ്സ തനുത്തേ ഉസഭതരോ. ഏത്ഥ തനുത്തം അപ്പബലതാ.

൫൭. കിമ്ഹാ നിദ്ധാരണേ രതര+രതമാ

കിംസദ്ദാ നിദ്ധാരണേ രതര+രതമാ ഹോന്തി. കോ ഏവാതി കതരോ ഭവതം ദേവദത്തോ, കതരോ ഭവതം കട്ഠോ. കതമോ ഭവതം ദേവദത്തോ, കതമോ ഭവതം കട്ഠോ. ഭാരദ്വാജാനം കതമോ+സി ബ്രഹ്മേ.

൫൮. തേന ദത്തേ ലി+യാതി

ദത്തേ+ഭിധേയ്യേ ല+ഇയാ ഹോന്തി ബഹുലാധികാരാ മനുസ്സസഞ്ഞായം. ദേവേന ദത്തോ ദേവലോ ദേവിയോ, ബ്രഹ്മലോ ബ്രഹ്മിയോ. സീവലോ സീവിയോ സിസ്സ ദീഘോ. ദേവ+ബ്രഹ്മ+സിവാതി തന്നാമകാ മനുസ്സാ. (രത്തമിച്ചാദിഅനേകത്ഥതദ്ധിതം).

൫൯. തസ്സ ഭാവകമ്മേസുത്ത+താ+ത്തന+ണ്യ+ണേയ്യ+ണി+യ+ണിയാ

ഛട്ഠിയന്താ ഭാവേ കമ്മേ ച ത്താദയോ ഹോന്തി ബഹുലം. ന സബ്ബേ പച്ചയാ സബ്ബതോ ഹോന്തി അഞ്ഞത്രത്ത+താഹി. ഭവന്തി ഏതസ്മാ ബുദ്ധിസദ്ദാതി ഭാവോ സദ്ദപവത്തിനിമിത്തം. വുത്തഞ്ച –

ഹോന്ത്യ+സ്മാ സദ്ദബുദ്ധീതി, ഭാവോ തം സദ്ദവുത്തിയാ;

നിമിത്തഭൂതം നാമഞ്ച, ജാതി ദബ്ബം ക്രിയാ ഗുണോതി.

നീലസ്സ പടസ്സ ഭാവോ നീലത്തം നീലതാതി ഗുണോ ഭാവോ. ഏത്ഥ നീലഗുണവസേന പടേ നീലസദ്ദസ്സ വുത്തിയാ പടബുദ്ധിയാ നിമിത്തം ഭാവോ നാമ. നീലസ്സ ഗുണസ്സ ഭാവോ നീലത്തം നീലതാതി നീലഗുണജാതി, ഏത്ഥ നീലഗുണജാതി നിമിത്തം ഹുത്വാ നീലസദ്ദസ്സ ഗുണവുത്തിയാ നീലഗുണജാതി നിമിത്തം. ഗോത്തം ഗോതാതി ഗോജാതി, ഏത്ഥ ജാതിസദ്ദാനം ദബ്ബവുത്തിയാ സതി ജാതി നിമിത്തം. പാചകസ്സ ഭാവോ പാചകത്തംതി ക്രിയാസമ്ബന്ധിത്തം ഭാവോ, ഏത്ഥ പചനക്രിയാസമ്ബന്ധിത്തം ഭാവോ. ദണ്ഡിത്തം വിസാണിത്തം രാജപുരിസത്തംതി ദണ്ഡ+വിസാണ+രാജദബ്ബാനം സമ്ബന്ധിത്തം ഭാവോ, ദണ്ഡീത്യാദിസദ്ദപവത്തിയാ നിമിത്തത്താ.

ദേവദത്തസ്സ ഭാവോ ദേവദത്തത്തം, ചന്ദത്തം, സൂരിയത്തംതി തദവത്ഥാ വിസേസസാമഞ്ഞം, ദേവദത്തസ്സ ബാലതാദിഅവത്ഥാഭേദോ, ചന്ദസ്സ കലാദിഅവത്ഥഭേദോ ച, സൂരിയസ്സ മന്ദപടുതാദിഅവത്ഥാഭേദോ ച സാമഞ്ഞം, തദേത്ഥ നിമിത്തം. ഏത്ഥ വിജ്ജമാനപദത്ഥാനം വിസയഭൂതസഞ്ഞാസദ്ദാനം പവത്തിനിമിത്തം വുത്തം. ആകാസത്തം അഭാവത്തംതി, തത്ഥ ഘടാകാസ+പീഠരാകാസ, പടാഭാവ+ഘടാഭാവാദിനാ ഉപചരിതഭേദസാമഞ്ഞം ഭാവോ.

ത്തന-പുഥുജ്ജനത്തനം. വേദനായ ഭാവോ വേദനത്തനം, രസ്സോ. ഏവം ജായത്തനം, ജാരത്തനം.

ണ്യ-അലസസ്സ ഭാവോ കമ്മം വാ ആലസ്യം, ഏത്ഥ ‘‘ലോപോ+വണ്ണി+വണ്ണാനം’’തി അ-ലോപേ ‘‘സരാന+മാദിസ്സാ’’ദിനാ ആകാരോ, ഏവ+മുപരി ച. ബ്രാഹ്മണസ്സ ഭാവോ ബ്രഹ്മഞ്ഞം, ഞ്ഞകാരപുബ്ബരൂപാനി. ചാപല്യം, നേപുഞ്ഞം, പേസുഞ്ഞം, രഞ്ഞോ ഭാവോ രജ്ജം, ആധിപച്ചം, ദായജ്ജം, വേസമ്മം, വേസമം, ണപച്ചയോ. സഖിനോ ഭാവോ സഖ്യം, വാണിജ്ജം, ആരോഗ്യം, ഓദഗ്യം, ആനണ്യം, ദുബ്ബല്യം, ബല്യം, പണ്ഡിച്ചം, ബാഹുസ്സച്ചം, പോരോഹിച്ചം. മുട്ഠസ്സതിസ്സ ഭാവോ മുട്ഠസ്സച്ചം, ഇലോപോ. കോസല്ലം, വേപുല്ലം. സമാനസ്സ ഭാവോ സാമഞ്ഞം, പേരിസ്സം, സോമനസ്സം, ദോമനസ്സം, സോവചസ്സം, ദോവചസ്സം, നിപകസ്സ ഭാവോ നേപക്കം, ആധിക്കം, ദുഭഗസ്സ ഭാവോ ദോഭഗ്ഗം, സരൂപസ്സ ഭാവോ സാരുപ്പം, ഓപമ്മം, സോഖുമ്മം, തഥസ്സ ഭാവോ തച്ഛം. ദുമ്മേധസ്സ ഭാവോ ദുമ്മേജ്ഝം. ഭേസജസ്സ ഭാവോ ഭേസജ്ജം, ബ്യാവടസ്സ കമ്മം വേയ്യാവച്ചം യഥാ വേയ്യാകരണം.

ണേയ്യ-സുചിനോ ഭാവോ സോചേയ്യം, ആധിപതേയ്യം, കപിസ്സ ഭാവോ കാപേയ്യം. സഠസ്സ ഭാവോ കമ്മം വാ സാഠേയ്യം.

ണ-ഗരൂനം ഭാവോ ഗാരവം, ഉ അവങ. പാടവം, അജ്ജവം, മദ്ദവം, ‘‘കോസജ്ജാ’’ദിനാ ഉസ്സ അത്തം ദ്വിത്തഞ്ച. പരമാനം ഭാവോ പാരമീ, വീപച്ചയോ. സമഗ്ഗാനം ഭാവോ സാമഗ്ഗീ.

ഇയ-അധിപതിനോ ഭാവോ അധിപതിയം, പണ്ഡിതിയം, ബഹുസ്സുതിയം, നഗ്ഗിയം, സൂരിയം.

ണിയ-അലസസ്സ ഭാവോ കമ്മം വാ ആലസിയം, താലുസിയം, മന്ദിയം, ദക്ഖിയം, പോരോഹിതിയം, വേയ്യത്തിയം.