൧൨. നഞ

ഏത്ഥേവാതി ‘‘ട നഞ്സ്സ’’ഇതി (൩-൭൪) സുത്തേഏവ. പാമനപുത്തോതിപാമാ കുട്ഠവിസേസോ അസ്സ അത്ഥീതി പാമസദ്ദാ ‘‘ദിസ്സന്തഞ്ഞേപി പച്ചയാ’’തി (൪-൧൨൦) നപ്പച്ചയോ, പാമനസ്സ പുത്തോ, യദി ഹേത്ഥ ഞകാരോ വിസേസനത്ഥോ ന കരീയേഥ, തദാ ‘‘ട നസ്സാ’’തി സുത്തം കരീയേഥ, തഥാ ച സത്യുത്തരപദേ പരതോ പാമനസദ്ദേ നകാരസ്സാപി ടോ

സിയാതി ഭാവോ, നനു ചിഹ സമാസവിധിമ്ഹി ഞ കാരോച്ചാരണാ ഞ ലോപ രഹിതസ്സ സമാസോ ന ഭവതീതി വത്തുമുചിതം, ന തു ‘‘ട നഞ്സ്സാ’’തി വിസേസനത്ഥോതി [ഞ്ഞകാരോ ഏത്ഥോവ വിസേസനത്ഥോ, തി ഭവിതബ്ബ] സച്ചം, കിന്ത്വിഹ സമാസവിധിമ്ഹി ഞ കാരസ്സ ബ്യവച്ഛജ്ജം ന ദിസ്സതേ.

പരിയുദാസവുത്തീതി പരി തുലിതമുഗ്ഗയ്ഹ നിസേധനീയസ്സ അസനം ഖേപനം വജ്ജനം പരിയുദാസോ, തേന പരിയുദാസേന വിസിട്ഠേ-ത്ഥേ വുത്തി അസ്സേതി പരിയുദാസവുത്തി, പസജ്ജപ്പടിസേധവുത്തീതി പടിസേധനീയമേവ പസജ്ജ പത്വാ തംസദിസമനപേക്ഖിയ നിസേധോ, തേന വുത്തി അസ്സേതി പസജ്ജപ്പടിസേധ വുത്തി.

യത്ഥ ബ്രാഹ്മണാ അഞ്ഞോവ ഭവതീത്യേവം വാക്യേനാത്ഥന്തരവിധാനാ വിധിനോ പധാനത്തം, അത്ഥന്തരവിധാനസാമത്ഥിയേനേവ ബ്രാഹ്മണസ്സ പടിസേധോ പതീയതേ, ബ്രാഹ്മണസ്സ [ബ്രാഹ്മണസ്സാ (പോത്ഥകേ)] നിവത്തനേ തദപേക്ഖായാഞ്ഞസ്സ വിധാനയോഗതോ സകപദേന നഞ്ഖ്യേന വിധിഭാഗീ ന വുച്ചതേ, കിഞ്ചരഹി അഞ്ഞസദ്ദേന… പരിയുദാസനിസ്സയിനോഞ്ഞസദ്ദസ്സേവ വാക്യേ പയോഗതോ’ അഞ്ഞോ ബ്രാഹ്മണാ അബ്രാഹ്മണോ’തി, നഞ്സ്സച സ്യാദ്യന്തേന സാമത്ഥിയം, ന ത്യാദ്യന്തേനേത്യേകവാക്യതാ… അഞ്ഞോ ബ്രാഹ്മണാ അബ്രാഹ്മണോതി തത്ഥ തത്ഥ പരിയുദാസവുത്തിത്താ.

പസജ്ജപ്പടിസേധേതു പടിസേധസ്സ പധാനത്താ ബ്രാഹ്മണോ ന ഭവതീതി വാക്യേന ബ്രാഹ്മണസ്സ പടിസേധോ വിധി അത്ഥഗമ്മോ വാക്യഭേദോ, സകപദേന ച നഞ്ഖ്യേന പടിസേധഭാഗിവാചീ സമ്ബജ്ഝതേ. കോ സോ ബ്രാഹ്മണാ അഞ്ഞോതി ആഹ- ‘ബ്രാഹ്മണത്താനജ്ഝാസിതോ’ച്ചാദി.

ഇതരസ്മിന്തി പസജ്ജപ്പടിസേപേക്ഖേ, കേനചി സംസയനിമിത്തേനാതി ഉപവീതദസ്സനാദിനാ കേനചി സംസയകാരണേന, സബ്ബമ്പി പദം സകത്ഥേ പയോഗമ്പതി ഞാണമപേക്ഖതേ, തഞ്ച ഞാണം ദ്വിധാ സമ്മാഞാണം മിച്ഛാ ഞാണഞ്ച. ഉഭയമ്പേതബ്രാഹ്മണസദ്ദം പവത്തയതി. തത്ഥ സമ്മാഞാണ പുബ്ബകേ അബ്രാഹ്മണസദ്ദപ്പയോഗേ നത്ഥി നഞ്സ്സ ബ്യാപാരോ, ന ഹി തത്ഥ തേന കിഞ്ചി കരീയതി. മിച്ഛാഞാണപുബ്ബകേ തു വിജ്ജതേ തസ്സ ബ്യാപാ രോ തത്ഥ ഹി തേന മിച്ഛാഞാണപ്പഭവതാ പരസ്സാഖ്യായതേ, മിച്ഛാഞാണം ചേന്ദ്രിയഹേതുകം, വിനാ സദിസത്തം ന ഭവതീതി പടിസേധേ സതി ഉത്തരപദത്ഥസദിസോ സമാസത്ഥോ ജായതേച്ചാഹ- ‘തത്ഥ സദിസത്തം വിനേ’ച്ചാദി. രജ്ജുയം ഹി സപ്പബുദ്ധി സദിസത്താ.

പയോഗസാമത്ഥിയാചേതി അബ്രാഹ്മണമാനയേച്ചാദിപയോഗസാമത്ഥിയാ ച. ഏവമ്മഞ്ഞതേ- ‘‘യദ്യത്ര ബ്രാഹ്മണമത്തസ്സാനയനം സിയാ പുബ്ബപദസ്സുച്ചാരണമനത്ഥകം സിയാ, അഥ ന കസ്സചി ആനയനം ഏവമ്പി സബ്ബസ്സേവാ ബ്രാഹ്മണസദ്ദസ്സാനത്ഥകത്തം, തസ്മാ പയോഗസാമത്ഥിയാപി സദിസപ്പടിപത്തീ’’തി.

തഗ്ഗതാതി സദിസത്ഥഗതാ. യഥാവുത്തസ്സേവാ-ത്ഥസ്സുപബ്രൂഹനായ വിഞ്ഞൂവചനമുപഞ്ഞസ്സതി ‘അതോയേവ വുച്ചതേ’ച്ചാദി. അയഞ്ചേത്ഥ അത്ഥോ ‘‘നഞ്വചനേന ഇവസദ്ദേന ച യം യുത്തം തദഞ്ഞസ്മിം തപ്പദത്ഥസദിസേ-ത്ഥേ പടിപത്തിം ജനേതി, തഥാഹ്യത്ഥസമ്പച്ചയോ ലോകേ ദിസ്സതി ‘അബ്രാഹ്മണമാനയാ’തി ബ്രാഹ്മണസദിസോ ഖത്തിയാദി ആനീയതീതി, അധികരീയതി നിയുജ്ജതേ സദ്ദോ-സ്മിന്ത്യധികരണം. യഥാവുത്തേന ച ബ്യാഖ്യാനേന കിമിട്ഠം സിദ്ധന്ത്യാഹ- ‘തദേവ’മിച്ചാദി. കേചി പന ഉത്തരപദത്ഥപ്പധാനത്തമിഹ വണ്ണേന്തി.

സമത്ഥവാദീനന്തി ‘‘സമത്ഥോ പദവിധി’’ (പാ ൨-൧-൧) ത്വേവം വാദീനം. സമത്ഥ വാദീനം സമാസോ വിധേയ്യോതി സമ്ബന്ധോ, വിധേയ്യോതി വചനന്തരേന വിധേയ്യോ, തഥാഹി അപുനഗേയ്യാതി ഗായനേന നഞ്സ്സ സമ്ബന്ധോ, ന തു പുനസദ്ദത്ഥേന. അനോകാസം കാരേത്വാതി കരണേന സമ്ബന്ധോ ന ഓകാസേന. അമൂലാമൂലം ഗന്ത്വാതി ഗമനേന, ന മൂലേനാതി അസാമത്ഥിയം. ഗമകത്തവാദിനോതി അസാമത്ഥിയേപി യത്ര ഗമകത്തം തത്ഥ സമാസോ ഹോതേവ, തതോ ഗമകത്തഞ്ച സമാസസ്സ നിബന്ധനന്തി യോ വദതി തസ്സേത്യത്ഥോ. ഏത്ഥാപീതി അപുനഗേയ്യാത്യാദോപി, നന്വയമപ്യാചരിയോ ഗമകത്തവാദീ, തഥാസതി ഗമകത്താഇച്ചനഭിധായ ബഹുലാധികാരാതി കസ്മാവുത്തന്തി ആഹ-‘സോ ചേ’ച്ചാദി.

കേഹിചീതി വുത്തിഗ്ഗന്ഥേന ബ്യവച്ഛിന്നമത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ- ‘കേഹിചിയേവ ന സബ്ബേഹീ’തി, അപുനഗേയ്യാതി ‘‘ട നഞ്സ്സാ’’തി (൩-൭൪) നസ്സടോ, അതിപ്പസങ്ഗാഭാവതോതി സുത്തന്തരേന സമാസേ അവിഹിതേപി അനഭിമതത്ഥാനമ്പതീതിയാ അഭാവതോ.