൮. ലക്ഖണി

ലക്ഖണാദീസ്വത്ഥേസുതി നാമസ്സാ [കസ്സാ (പോത്ഥകേ)] യമത്ഥനിദ്ദേസോതി ആഹ ‘അഭിനായോ യുത്തോ’ച്ചാദി, തേനാതി അഭിനാ യുത്തസ്സാത്ഥനിദ്ദേസ കാരണേന, ലക്ഖണസദ്ദേന ഹേതു വത്തുമിച്ഛിതോതി ആഹ-‘തത്ഥേ’ച്ചാദി, ദുവിധോ ഹേതു, വുത്തഞ്ഹി സുബോധാലങ്കാരേ ‘‘ജനകോ ഞാപകോ ചേതി, ദുവിധാ ഹേതവോ സിയു’’ന്തി (൨൫൨), സമുപലക്ഖയതീതി സമുപലക്ഖണം, സങ്കേതമത്തം ഞാപകം, ന തു ജനകം, സങ്കേതോപി ലക്ഖണമുച്ചതേ ലക്ഖീയതേ കാരിയമാനേനാതി കത്വാ, ജനകസ്സാപ്യത്ര ലക്ഖണത്തേന ഗഹണേ പയോജനം ‘‘അനുനാ’’ (൨-൧൦) ഇച്ചത്ര ദട്ഠബ്ബം. കഞ്ചിപകാരന്തി ഇമിനാ ഇത്ഥംസദ്ദസ്സ അത്ഥം വദതി. പത്തോതി ഇമിനാ ഭൂതസദ്ദസ്സ, ഏത്ഥ ഹി ഭൂധാതു പത്തിയം വത്തതേ, രുക്ഖോലക്ഖണന്തി രുക്ഖോ ഞാപകഹേതൂതി അത്ഥോ… രുക്ഖേന വിജ്ജുയാ ഞാപീയമാനത്താ, ആചരിയജിനിന്ദബുദ്ധി പന അഞ്ഞഥാ വണ്ണയതി, തസ്സേദം മതം-

ക്രിയായ ജോതകോ നായം, സമ്ബന്ധസ്സ ന വാചകോ;

നാപി ക്രിയന്തരാപേക്ഖീ, സമ്ബന്ധസ്സ തു ഭേദകോതി.

അയമേത്ഥ അത്ഥോ ‘‘അയമഭി അഭിനന്ദതിത്യാദീസു വിയ കിരിയായ ജോതകോ ന ഹോതി, ഛട്ഠീ വിയ സമ്ബന്ധസ്സ വാചകോ ന ഹോതി, നിക്കോസമ്ബീത്യത്ര ഗമനകിരിയാപേക്ഖീ നിസദ്ദോ വിയ നാപി കിരിയന്തരാ പേക്ഖീ, കിഞ്ചരഹി സമ്ബന്ധസ്സ തു ഭേദകോ വിസേസകോ ഭവതീ’’തി തമുപദസ്സേതുമാഹ-‘അഞ്ഞേ ത്വി’ച്ചാദി, ഏത്ഥ ഇതിസദ്ദോ നിദസ്സനേ, രുക്ഖമ്പത്വാ വിജ്ജോതതേ ഇതിഏവം പത്തികിരിയായ പത്വാതിവുത്തരുക്ഖപാപനകിരിയായ ജനിതോതി അത്ഥോ, തഥാഹി രുക്ഖസ്സ വിജ്ജുയാ പാപനാഭാവേ വിജ്ജുയാ ലക്ഖിയായ തല്ലണസ്സ ച രുക്ഖസ്സ യോ ലക്ഖിയലക്ഖണഭാവോ സമ്ബന്ധോ, സോ കേന സമ്പാദിതോ ഭവേയ്യ, നനു സമ്ബന്ധേ അഭിനാ ജോതീയമാനേ രുക്ഖസ്സ ലക്ഖണവുത്തിതാ കഥം ജോതീയതീതി ആഹ-‘ലക്ഖണത്ഥോച വിസയഭാവേനാ’തി, തഥാചേത്യാദിനാ തസ്മിം പക്ഖേ സമ്ഭാവിതം ദോസമുബ്ഭാവയതി, തത്രായ മിച്ചാദിനാ യഥാവുത്തദോസപരിഹാരായ പരേഹേവാഭിധീയമാനമ്പരിഹാരമാഹ, പരിഹാരോപദസ്സനേനാസ്സാപി പക്ഖസ്സാദുട്ഠതാഖ്യാപനേനേസോപി പക്ഖോ-ബ്ഭുപഗതോത്യവസേയോ, അതോയേവുപരി യഥാവുത്ത പക്ഖനിസ്സയേനേവ ബ്യാഖ്യായതേ, ദേവദത്തസ്സ സാധുത്തസങ്ഖാതഇത്ഥമ്പകാരപ്പത്തിയാ വിസയഭാവേനാവട്ഠിതാ മാതാ തത്ഥ വത്തതി നാമാതി ആഹ-‘മാതുയാ’തിആദി, മാതാ ച ഇത്ഥമ്ഭൂതേ പവത്താ വിസയ ഭാവേന ദേവദത്തോ ച തത്ഥ വിസയീഭാവേന, തേസഞ്ച വിസയവിസയീഭാവലക്ഖണോ സമ്ബന്ധോ ഇത്ഥമ്പത്തിലക്ഖണായ കിരിയായ ജാതോ, സോ മാതുസമ്ബന്ധോ ഹോതി കാരണവസേന, സോചാതിനാ ജോതീയതീതി മാതു തേനാഭിനാ യോഗോതി ആഹ-‘യ്വായ’ച്ചാദി, മാതുസമ്ബന്ധോഇതി യോജനാ, ഇത്ഥമ്പത്തിയാതി ഇത്ഥമ്പത്തിലക്ഖണായ കിരിയായ കരണഭൂതായ, ഏവം മഞ്ഞതേ ‘‘കിഞ്ചാപി സോ സമ്ബന്ധോ ദേവദത്തേനാപ്യവിനാഭാവീതി തസ്സ സോഭിനാ ജോതീയതേ, തഥാപി മാതുസമ്ബന്ധോഭിനാ ജോതീയതീതി ‘മാതു തേന യോഗോ’തി ച (വുച്ചതി)… സദ്ദസത്തിയാ തഗ്ഗതായേവ ദുതിയായ ഉഭയഗതസ്സാപി സമ്ബന്ധസ്സ ജോതനതോ’’തി രുക്ഖോ രുക്ഖോ തിട്ഠതീതി സമ്ബന്ധോ, ഠിതിമ്പടിച്ചാതി ഠിതിന്നിസ്സായ ഏസം രുക്ഖാനം യോ ച സമ്ബന്ധോതി യോജനാ, രുക്ഖാനന്തി ഇമിനാ രുക്ഖാ കിരിയായ പരേ സമ്ബന്ധിനോതി ഞാപേതി, ഠിതിമ്പടിച്ചാതി ഇമിനാ പന തിട്ഠതിസദ്ദവചനീയാ സാധ്യരൂപാ ഠിതികിരിയാ രുക്ഖതോ പരേ സമ്ബന്ധീതി, അചേതനാനം രുക്ഖാനമപേക്ഖാവിരഹേപി ലോകമ്പതീതിവസേന ‘പിപതീസാ’ദീനം വിഞ്ഞായമാനത്താ വിഞ്ഞായമാനഠാനാപേക്ഖണകിരിയായസാധ്യസാധനലക്ഖണോ സമ്ബന്ധോ ജാതോതി വിഞ്ഞേയ്യം, സോ ച രുക്ഖസമ്ബന്ധോ-ഭിനാ ജോതീയതീതി ആഹ-‘സോ’തിആദി, ദ്വിബ്ബചനേനേവ ജോതനീയാതി വിച്ഛാത്ഥേ വുത്തിമത്തേ സതീപി വിഭത്തിയാ [വിച്ഛത്ഥേ വുത്കിമത്തേത്യാദിവചനം വിചാരേരേതബ്ബംവിതത്തിയാ അബിസദ്ദസ്സച വിച്ഛത്ഥേ വുത്തിയാ അഭാവാ, ലക്ഖണിത്ഥമ്ഭൂതി ഹി പകതിവിസേസനം] ജോതേതുമസമത്ഥത്താ വിച്ഛായ ജോതനായ ദ്വിബ്ബവചനം കത്തബ്ബമേവാതി അധിപ്പായോ.